Công ty Cổ phầ n Đầ u tư Công nghệ Giáo dụ c IDJ
Biên tậ p viên: Trầ n Hả i Tú www.hoc360.vn
1
TUYÊN NGÔN ĐỘ C LẬ P VÀ NGHỆ THUẬ T VI Ế T VĂN
CHÍ NH LUẬ N CỦ A HỒ CHÍ MI NH
Đọ c Tuyên ngôn Độ c lậ p ta thấ y: lý lẽ , suy t ư , luậ n giả i củ a nhà khoa
họ c, nhà văn, củ a sử gia, triế t gia, luậ t gia, chính trị gia, kinh tế gia v.v… đư ợ c
thể hiệ n thông qua suy nghĩ và ngôn từ củ a chỉ mộ t lớ p ngư ờ i đó là quả ng đạ i
công chúng Việ t Nam hồ i Cách mạ ng Tháng Tám.
Sau Nam quố c sơ n hà củ a Lý Thư ờ ng Kiệ t và Bình Ngô đạ i cáo củ a Nguyễ n Trãi,
Tuyên ngôn Độ c lậ p ngày 2 tháng 9 năm 1945 củ a Chủ tị ch Hồ Chí Minh đư ợ c xem như
là Tuyên ngôn độ c lậ p thứ ba trong lị ch sử mấ y ngàn năm dự ng nư ớ c và giữ nư ớ c củ a
dân tộ c Việ t Nam.
Toàn văn bả n Tuyên ngôn Độ c lậ p chỉ có 1.010 chữ , sắ p xế p trong 49 câu,
như ng Tuyên ngôn Độ c lậ p đã hàm chứ a mộ t nộ i dung rấ t to lớ n và sâu sắ c. Đó là sự
đúc kế t cao nhấ t, cô đọ ng nhấ t nộ i dung cuộ c Cách mạ ng Tháng Tám - cuộ c cách mạ ng
đã đem lạ i cho xã hộ i Việ t Nam mộ t sự biế n đổ i chư a từ ng thấ y trong lị ch sử , cuộ c cách
mạ ng đầ u tiên ở Việ t Nam nhằ m dự ng lên mộ t xã hộ i tư ơ ng lai không có áp bứ c giai
cấ p, không có tệ ngư ờ i bóc lộ t ngư ờ i.
Mộ t trong nhữ ng yế u tố quan trọ ng đ ư a Tuyên ngôn Độ c lậ p lên tầ m củ a mộ t
áng văn chính luậ n kiệ t xuấ t là nghệ thuậ t viế t ngắ n, viế t giả n dị .
Rấ t giả n dị mà lạ i rấ t vữ ng chãi. Giả n dị vì ai cũn g hiể u. Vữ ng chãi vì không ai bẻ
đư ợ c, vì nó lấ y thự c tế sôi bỏ ng củ a cách mạ ng l àm cố t lõi, vì nó bắ t nguồ n từ lòng yêu
thư ơ ng, kính trọ ng quầ n chúng nhân dân. Lý luậ n đó càng tăng tính thuyế t phụ c khi ta
thấ y chính Chủ tị ch Hồ Chí Minh đã áp dụ ng thậ t nghiêm túc và thu đư ợ c nhữ ng thành
công rự c rỡ .
Chủ tị ch Hồ Chí Minh khuyên viế t ngắ n. Ngắ n mà có nộ i dung. Trong cuố n Sử a
đổ i lố i làm việ c viế t năm 1947, Chủ tị ch Hồ Chí Minh chỉ r õ: “Viế t dài mà rỗ ng thì không
tố t, viế t ngắ n mà rỗ ng cũng không hay. Chúng ta phả i chố ng tấ t cả nhữ ng thói rỗ ng
tuế ch. Như ng trư ớ c hế t phả i chố ng thói đã rỗ ng lạ i dài”. Đọ c Tuyên ngôn Độ c lậ p ta
thấ y nộ i dung đậ m đặ c trong từ ng câu, từ ng chữ . To àn bộ lị ch sử xã hộ i Việ t Nam trong

thì ngắn mà ý nghĩa nội dung thì đầy ắp.
Sau khi trích ra hai đoạn ngắn trong Tuyên ngôn Độ c lậ p năm 1776 của nước Mỹ
và trong Tuyên ngôn Nhân quy ền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791, Chủ
tịch Hồ Chí Minh chỉ hạ một câu: “Đó là những lẽ phải không ai chối c ãi được”. - Chỉ 10
chữ thôi mà ý nghĩa tổng kết thật cao, chính nghĩa được khẳng định một cách đanh
thép. Câu thứ 19: tố cáo thực dân Pháp: “Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ,
nguyên liệu” - chỉ 9 chữ. Câu thứ 13: “Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học” -
Công ty Cổphần Đầu tư Công nghệGiáo dục IDJ
Biên tậ p viên: Trầ n Hả i Tú www.hoc360.vn
3
cũng chỉ 9 chữ. Câu thứ 11: “Chúng thi hành những luật pháp dã man” - chỉ 8 chữ
thôi
Những câu ngắn gọn, giản dị như muôn triệu câu nói thường ngày của bình dân,
vậy mà đặt vào đây lại có sức buộc tội thật là chặt đối với kẻ thù!
Và câu thứ 15: “Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu” -
sức tố cáo sắc bén là thế, văn chương ngời hình ảnh là thế mà cũng chỉ phải dùng tới 12
chữ mà thôi. Còn bức tranh toàn cảnh của phía kẻ thù trước bão táp Cách mạng Tháng
Tám thì được vẽ lên bằng một câu rất ngắn: “Pháp chạy, Nhật h àng, vua Bảo Đại thoái
vị” - 9 chữ thôi mà thật là sinh động, thật là sắc bén, làm hiện lên trước mắt người đọc,
người nghe cả một cảnh tượng phía kẻ thù vừa tan tác, vừa tiêu điều, vừa thảm hại!
Trong 49 câu của Tuyên ngôn Độ c lậ p có ba câu dài. Dài nhất là câu thứ 42,
gồm 58 chữ. Câu dài nhưng không phải là câu phức tạp. Dài nhưng không rối. Nó được
xếp đặt theo thứ tự của luận lý thông th ường trong suy nghĩ của đông đảo công chúng.
Cho nên nó rất dễ dàng thấm vào nhận thức của quảng đại quần chúng nhân dân - đối
tượng mà suốt đời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hết lòng, hết sức phục vụ và Người thường
khuyên người cầm bút, người cán bộ cách mạng nói chung, h ãy hướng vào đó mà phục
vụ.
Trầ n Trọ ng Đăng Đàn (Việ n Khoa họ c xã hộ i)