a)
a)n moỡn cuỷc bọỹ do chaớy rọỳi cuớa chỏỳt loớng trong ọỳng ngổng
b)n m
H
ỗnh 3.10- n moỡn - maỡimoỡn
b)
oỡn maỡi moỡn do sổỷ suới boỹt ồớ nổồùc laỡm laỷnh trong xylanh
i, Cr ), caùc lồùp phuớ phi kim loaỷi
g mọi trổồỡng naỡy laỡ dổồng.
rong mọi trổồỡng trung tờnh õaợ loaỷỹi boớ ọxy.
óứ cho kim loaỷi. Do vỏỷy phaới tỗm moỹi
aùch vaỡo nhióỷt õọỹ, aùp suỏỳt
uọỳi cuớa dung dởch. Loaỷi trổỡ ọxy bũng caùch :
O
2
+ Na
2
SO 2Na
2
SO
4
nhióỷt õọỹ cao duỡng hyõrazin õóứ loaỷi trổỡ nguy cồ taỷo thaỡnh muọỳi trong dung dởch,
3N
2
H
4
N
2
+ 4NH
3
ù :

O + N
2

theo phaớn ổùng sau :
o
- Sổớ duỷng caùc phổồng phaùp vỏỷtly
-Xổớ lyù chỏn khọng, dung dởch hoỷc nổồùc, coù thóứ giaớm nọửng õọỹ ọxy õóỳn rỏỳt thỏỳp.
b-Chọỳng n mo
81
Trong khäng gian kên nãúäü áøm tỉång âäúi nh hån 50% s chäúng âỉåüc àn mn. Ta
ïc håüp cháút khäng tan kãút ta trãn bãư màût kim loải :
+
+ 6e Cr
2
O
3
+ 5H
2
O
rãn bãư màût kim loải.
:háúp phủ lãn bãư màût màût kim loải lm cháûm täúc âäü àn
háút lm cháûm àn mn ta dng khại niãûm "hãû säú tạc dủng
sỉí dủng cạc cháút hụt áøm (silicagen), dng cháút ỉïc chãú bay håi, tảo mng trãn bãư màût kim
loải s chäúng âỉåüc àn mn täút.
2-Bo vãû kim loải bàòng cạc cháút lm cháûm àn mn (cháút ỉïc chãú)
Cháút ỉïc chãú àn mn l cạc håüp cháút khi âỉåüc pha thãm vo mäi trỉåìng àn mn våïi
lỉåüng ráút nh nhỉng tạc dủng lm cháûm r rãût täúc âäü àn mn. Tạc dủng kçm hm täúc âäü
àn mn ca cháút ỉïc chãú
cọ thãø l :
- Tảo thnh ca

Kim loải ny gi l protectå hay anät hy sinh. Phỉång phạp ny ch úu dng âãø bo vãû
ạc cäng trçnh bàòng thẹp. Säú lỉåüng protectå phủ thüc vo máût âäü dng bo vãû cáưn thiãút,
diãûn têch v thåìi gian bo vãû.
Váût liãûu lm protectå thỉåìng dng l cạc kim loải v håüp kim Mg, Al, Zn Cạc u
áưu ca váût liãûu lm protectå :
-Cọ âiãûn thãú âiãûn cỉûc ám hån so våï
i kim loải cáưn bo vãû.
-Cọ dung lỉåüng cao v äøn âënh. Dung lỉåüng Q (A.h/kg) l âiãûn lỉåüng do mäüt âån
ë khäúi lỉåüng protectå sn sinh ra, nọ âàûc trỉng cho kh nàng lm viãûc láu di theo thåìi
ian ca protectå.
-Cọ âäü phán cỉûc anät nh âãø âm bo xạc sút bo vãû cao.
cháûm àn mn.
3.Bo vãû âiãûn hoạ
Âãø bo vãû âiãûn hoạ ta phi thay âäøi âiãûn thãú âiãûn cỉûc ca kim loải âãún khu vỉ
àn mn hồûc khu vỉûc thủ âäüng câ
trong mäi trỉåìng dáùn âiãûn, ion nhỉ : trong âáút, nỉåïc Nãúu lm thay âäøi âiãûn thãú âiãûn
cỉûc kim loải chuøn vãư phêa dỉång hån so våïi âiãûn thãú àn mn cho âãún khi kim loải råi
vo vng thủ âäüng gi l b
o vãû anät. Nãúu âiãûn thãú âiãûn cỉûc chuøn vãư phêa ám hån so
våïi âiãûn thãú àn mn thç phn ỉïng anäút ho tan kim loải bë cháûm lải hay ngỉìng hàón gi l
bo vãû catät.
1-Bo vãû catät :
a-Bo vãû catäút bàòng pro
c
c
v
g
82
Nhäm, km v håüp kim ca chụng ch úu dng trong nỉåïc biãøn. Magiã v håüp
im dng bo vãû trong âáút. Trong nỉåïc ngt dng Mg, Zn v håüp kim ca chụng.

tr
â
i
am
c
1
3
1)ÄÚng dáùn bàòng thẹp
H
çnh 3.12- Bo vãû catäút bàòng protecto
r
H
çnh 3.11 - Bo vãû tu thu bàòng protecto
r
H
çnh 3.13- Bo vãû äúng dáùn bàòng protecto
r
83
Âiãûn cỉûc phủ thäng dủng l anät khäng tan: gang, graphit, håüp kim chç cọ 1%Ag,
kãø.
äü bãưn cå hc bo âm v dãù chãú tảo.
ï thnh tháúp hån.
dng âiãûn ngoi thỉåìng dng cho cạc diãûn têch ráút låïn.
ãû catät thỉåìng dng kãút håüp cạc låïp bo vãû cạch âiãûn : sån,
ny chè dng âãø bo vãû cạc kim loải cọ thãø bë
heo hçnh. Khi bo vãû anät, phi náng âiãûn thãú àn
ìy dng âãø bo vãû cạc bäưn låïn chỉïa axit bàòng thẹp khäng rè. Bo vãû
nmn bàòng cạc låïp sån, ph :
:
u

3-Chäúng à
a-Ph nhụng nọng
Nhụng kim loải â xỉí l bãư màût vo kim loải bo vãû âang nọng chy. Cạc kim loải
dng âãø ph í nhụng nọng l : Sn (232
O
C), Al(657
O
C), Pb(327
o
C), Zn(419
O
C).
b-Mả :
84
Låïp ph kim loải âỉåüc mả trong cháút âiãûn ly nọng chy chỉïa cạc ion cáưn thiãút hay
trong dung dëch âiãûn ly. Thäng dủng nháút l dng bçnh âiãûn phán gäưm chi tiãút cáưn mả
(catät) âiãûn cỉûc phủ (anät) v dung dëch âiãûn ly.
o vãû
(tháúm kim loải)
ng trong mäi trỉåìng khê trå åí 440
O
C,
(PO
4
)
2
, Zn
3
(PO
4

h
- Låïp ph thu tinh : dng thu tinh v äxyt kim loải träün dỉåïi
ârạt mäüt låïp mng lãn bãư màût, sáúy khä v nung chy lng. Chụng s tảo ra låïp ph
dảng mng mng trãn bãư màût.
- Låïp ph men : dng men thu tinh 60
y75% SiO
2
, 12y20% äxyt kim loải kiãưm
xyt Ti,Zr, B, Al ph lãn bãư màû ûi dỉåïi dảng nọng chy.
a thãm cháút ỉïc chãú àn mn âãø ph lãn bãư màût chi tiãút
on, PVC, teflon ) lãn bãư
ưo bãư màût kim loải.
ûng nhiãưu vç chụng cọ âäü bãưn chäúng àn mn khạ cao.
thäø, thãm vo mäüt êt cạcä t kim loa
Chiãưu dy 0,8
y2mm.
i-Cạc låïp ph hỉỵu cå :
- Sån : dng cạc loải sån cọ ph
bàòng phỉång phạp làn, quẹt, xç hay sån ténh âiãûn.
-Ph cháút do : dạn chàût cạc táúm nhỉûa bàòng PVC, poltylen, lãn thẹp bàòng khê
nọng. Nhụng chi tiãút vo PVC nọng chy, phun bäüt nhỉûa (nyl
màût sau âọ cho nọng chy v bạmdênhvá
3.4.SỈÛ ÀN MN CẠC VÁÛT LIÃÛU GÄÚM :
Våïi váût liãûu gäúm sỉû àn mn ca chụng l do sỉû phạ hu họa hc, cå chãú àn mn ca
chụng khạc hàón váût liãûu kim loải. Tu theo tênh cháút ca mäi trỉåìng lm viãûc s xy ra
quạ trçnh àn mn, phạ hu cạc váût liãûu gäúm. Do âọ chụng ta khäng thãø kho sạt cho
tỉì
ng loải váût liãûu củ thãø âỉåüc.
Cạc váût liãûu gäúm âỉåüc sỉí du
Thu tinh dng âãø chỉïa cạc cháút lng xám thỉûc. Váût liãûu chëu lỉía âỉåüc sỉí dủng trong

lm biãún âäøi tênh cháút ca polyme.
n
thoa
o ho
ä
ä
3
x
h
th
4.Sỉû thoại hoạ do nhiãût
Khi n
gáy âỉït mảch (polyetylen) hồûc sỉû khỉí äxy hoạ (metyl polymetacrylat) hay gim
phn ỉïng gäúc ngoải vi (sỉû tảo thnh axit HCl khi nhiãût phán polyvinyl clorua). Trỉåìng
håüp giåïi hản sỉû thoại hoạ nhiãû
t cọ thãø gáy ra sỉû chạy, phn ỉïng to nhiãût mảnh.
86
CHỈÅNG 4 : NHIÃÛT LUÛN THẸP
Trong chỉång ny chụng ta s nghiãn cỉïu sỉû thay âäøi täø chỉïc v cå tênh ca thẹp
å
ron ïp
tạc gäưm cọ nung nọng kim loải hay håüpü kim âãún
hy lng bäü pháûn, trong quạ trçnh nhiãût
ãø).
y âäøi täø chỉïc tãú vi bãn trong, do âọ dáùn âãún thay âäøi cå
ü nung nọng (t ) :
khi nung nọng v lm ngüi tiãúp theo, âọ chênh l quạ trçnh nhiãût luûn. Thẹp l váût liãûu
thäng dủng nháút v cng âỉ üc nhiãût luûn nhiãưu nháút. Cäng nghãû nhiãût luûn ráút phäø
biãún trong ngnh cå khê. T g chỉång ny chụng ta chè nghiãn cỉïu cạc phỉång pha
nhiãût luûn thãø têch.

c-Täúc âäü ngüi (V
ngüi
) : l täúc âäü gim nhiãût âäü theo thåìi gian sau khi giỉỵ nhiãût.
Ngoi ba thäng säú trãn täúc âäü nung nọng cng cọ nh hỉåíng âãún kãút qu nhiãût
ûn nhỉng khäng âạng kãø nãn ta b qua nọ. Kãút qu ca mäüt quạ trçnh nhiãût luûn
ỉåüc âạnh giạ bàòng cạc chè tiãu sau :
-Âäü cỉïng : l u cáưu quan trng nháút v dãù dng xạc âënh âỉåüc, nọ liãn quan âãún
ạc chè tiãu khạc nhỉ âäü bãưn, âäü do, âäü dai Chi tiãút khi nhiãût luûn âãưu cọ u cáưu âảt
iạ trë nháút âënh vãư âäü cỉïng v phi âỉåüc kiãøm tra theo t lãû quy âënh.
-Täø chỉïc tãú vi : cáúu tảo pha, kêch thỉåïc hảt, chiãưu sáu låïp họa bãưn Chè tiãu ny
ỉåìng âỉåüc kiãø
m tra theo tỉìng m nhiãût luûn.
-Âäü biãún dảng, cong vãnh : nọi chung âäü biãún dảng, cong vãnh khi nhiãût luûn
ỉåìng ráút nh v nàòm trong giåïi hản cho phẹp. Tuy nhiãn trong mäüt säú trỉåìng håüp u
lu
â
c
g
th
th
cáưu ráút khàõt khe, cáưn phi kiãøm tra chụng.
3-Så lỉåüc vãư nhiãût luûn thẹp :
Trong thỉûc tãú cọ nhỉïng phỉång phạp nhiãût luûn ch úu sau âáy :
87
a- : l phỉång phạp nung nọng âãún nhiãût âäü xạc âënh, giỉỵ nhiãût v lm ngüi
cháûm âãø nháûn âỉåüc täø chỉïc gáưn våïi trảng thại cán bàòng cọ âäü cỉïng, âäü bãưn tháúp nháút, âäü
do cao nháút.
o
C
t

biãún dảng do âäưng thåìi trong mäüt ngun cäng. Do âọ nháûn âỉåüc họa bãư mảnh hån ráút
nhiãưu khi nhiãût luûn âån thư
n.
4-Phán loải nhiãût lu
Ngỉåìi ta phán cạc phỉån
nhiãût luûn så bäü v nhiãût luûn kãút thục.
a-Nhiãût luûn så bäü : l cạc phỉång phạp nhiãût luûn tiãún hnh trỉåïc khi gia cäng
cå khê, khi chi tiãút l bạn thnh pháøm. Thüc nhọm ny cọ v thỉåìng họa.
b-Nhiãût luûn kãút thục : l cạc phỉång phạp nhiãût luûn âỉåüc thỉûc hiãûn sau khi gia
cäng cå khê, khi chi tiãútâ
cå khê tiãúp theo nỉỵa. (nãúu cọ chè l mi tinh). Thüc nhọm ny cọ : täi v ram. Âäúi våïi
thẹp cạc bon tháúp thç v thỉåìng họa l nhiãût luûn kãút thục.
4.1.2.Tạc dủng
Nhiãût luûn l ngun cäng quan trng v khäng thãø thiãúu âỉåüc trong sn x
88
1-Tàng âäü cỉïng, tênh chäúng mi mn v âäü bãưn ca thẹp :
Mủc tiãu ca ngnh cå khê l sn xút ra cạc cå cáúu v mạy mọc bãưn hån, cäng sút
låïn hån v cọ nhiãưu tênh nàng täút hån. Do âọ khi nhiãût luûn thêch håüp náng cao âäü
cỉïng, âäü bãưn v tênh chäúng mi mn s kẹo di tøi th, tàng sỉïc chëu ti, gim kêch
thỉåïc cho chi tiãút v kãút cáúu mạy. Âáy l tạc dủng ch úu nháút v quan trng nháút ca
nhiãût luûn, âãún mỉïc cọ lục phi âỉa vo chè tiãu âạnh giạ trçnh âäü ca ngnh cå khê.
vo phỉång phạp sỉí dủng váût liãûu
hêch håüp âãø
tàng âäü do dai giụp cho cạc quạ trçnh gia cäng tiãúp theo dãù
dng
ng âäü do. Do âọ cạc quạ trçnh gia cäng tiãúp sau
ÏP
uûn ta phi nung nọng v lm ngüi thẹp cọ thnh pháưn họa
c ü
hạc ïc

nl thẹp cạc bon cng têch, chỉïa 0,80%C.
4.2.1.Cạc chuøn biãún xy ra khi nung nọng thẹp :
1-Cå såí x
Cå såí âãø xạc âënh chuøn biãún xy ra khi nung nọng l ginâä
theo thnh pháưn cạc bon v nhiãût âäü nung nọng, trong thẹp s xy ra cạc chuøn biãún
khạc nhau. Trong táút c cạc loải thẹp åí
nhiãût âäü thỉåìng âãưu cọ täø chỉïc pẹc lêt. Thẹp
trỉåcï v sau cng têch thç ngoi pẹc lit ra
a-Thẹp cng têch :
-Khi nung nọng tháúp
-Khi nhiãût âäü nung nọng âảt âãún Ac
1
(> 727
o
C) s cọ chuøn biãún ca täø chỉïc pẹc
lit thnh austenit theo phn ỉïng sau :
[Fe
D
+ Fe
3
C]
0,80%C
o Fe
J
(C)
0,80%C
Khi nung nọng cao hån Ac
1
mäüt êt ta âỉåüc
b-Thẹp trỉåïc cng têch :

Chuøn biãún peclit thnh austenit l mäüt quạ trçnh kãút tinh v khúch tạn. Máưm
austenit âỉåüc tảo ra giỉỵa biãn giåïi hảt phe rit v xãmentit ca täø chỉïc peclit. Biãn giåïi
hảt ca hai pha ny ráút låïn nãn säú máưm kãút tinh sinh ra ráút nhiãư
u. Vç váûy hảt austenit
måïi sinh bao gåìi cng ráút nh mën. Do âọ chuøn biãún peclit thnh austenit bao giåì
cng lm nh hảt thẹp. Hảt austenit s cng nh mën nãúu kêch thỉåïc ca pha xãmentit
cng nh v täúc âäü nung cng låïn. Sau khi tảo thnh xong s cọ quạ trçnh khúch tạn
ca ngun tỉí cạc bon tỉì nåi giu (vë trê xãmentit) sang nåi ngho (vë trê phe rit) âãø lm
âäưng âãưu thnh pháưn austenit.
Nhỉ váûy ta tháúy ràòng hảt austenit måïi sinh ra ráút nh mën nhỉng nãúu tiãúp tủc
nung nọng hay giỉỵ nhiãût chụng s låïn lãn ngay. Ty theo âàûc tênh phạt triãøn ca hảt
austenit khi nung nọng, thẹp âỉåüc chia ra lm hai loải : thẹp bn cháút (cn gi l di
truy ût nh v bn cháút hảt låïn.
The
ï ín cháút hảt låïn l loải thẹp cọ hảt austenit phạt triãøn nhanh v âãưu âàûn åí mi
nhiã âäü, tỉïc l sau khi hçnh thnh xong nãúu tiãúp tủc nung nọng hảt s phạt triãøn lãn
ngay. Do váûy lm cho khi lm ngüi hảt thẹp to v cọ tênh dn cao.
-Nhiãût âäü nung cao hån Ac
cm
ta âỉåüc täø chỉïc austenit âäưng nháút.
Tỉì âọ ta tháúy ràòng khi nung nọng cao hån â
cạc thẹp âãưu nháûn âỉåücdung
thüc vo thnh pháưn cạc bon ca thẹp.
2.Âàûc âiãøm ca chuøn biãún pẹc lit thnh austenit :
a-Nhiãût âäü chuøn biãún :
Trãn gin âäư pha Fe - C nhiãût âäü chuøn biãún pẹc lit thnh austenit l 727
o
C, âiãưu
ny chè âụng khi nung nọng vä cng cháûm. Trong thỉûc tãú khi nhiãût luûn täúc âäü nung
nọng tỉång âäúi låïn, do âọ nhiãût âäü chuøn biãún s ln cao hån 727

nhiãût âäü cng cao v trong thåìi gian cng ngàõn.
ãưn) ha
p ba
ût
90