Sigmund Freud 16

suy nghơ ca bẩn sệ lâm cho bẩn trúã thânh ngûúâi th àõch mưn
phên têm hổc. Bẩn sệ biïët lâ bẩn phẫi lâm gò àïí vûúåt qua tûúãng
chưëng àưëi tûå nhiïn àố. Têët nhiïn tưi khưng thïí nối trûúác rùçng bẩn
sệ biïët nhûäng gò vïì mưn phên têm hổc khi tham dûå vâo nhûäng
bíi diïỵn giẫng nây, nhûng cố àiïìu chùỉc chùỉn lâ viïåc àïën àïí hổc
hỗi khưng thưi chûa à àïí cấc bẩn cố thïí khẫo cûáu hay àiïìu trõ
theo phûúng phấp phên têm. Nïëu trong cấc bẩn cố ngûúâi nâo
khưng mën dûâng lẩi úã nhûäng bûúác àêìu mâ mën ài xa hún nûäa,
tưi sệ khun hổ khưng nïn lâ
m thïë. Búãi vò, trong tònh trẩng hiïån
thúâi, ngûúâi nâo chổn mưn phên têm hổc lâm sûå nghiïåp ca àúâi
mònh thò sệ khưng bao giúâ nưíi tiïëng trong trûúâng Àẩi hổc vâ khi ra
trûúâng àïí hânh nghïì. Ngûúâi àố sệ gùåp ngay trong xậ hưåi chung
quanh mònh nhûäng ngûúâi vò khưng hiïíu mư tï gò vïì vêën àïì, sệ
nhòn hổ bùçng con mùỉt nghi ngúâ, th àõch, sùén sâng lâm à mổi
àiïìu àïí phấ phấch hổ. Chó cêìn nghơ àïën nhûäng àiïìu àïí xẫy àïën
cng vúái nhûäng cåc chiïën tranh, bẩn sệ hiïíu sưë ngûúâi lông ma dẩ
qu àố àưng nhû thïë nâo.
Nhûng d sao cng cố nhûäng ngûúâi bõ lưi cë
n búãi nhûäng
tûúãng múái mễ, bêët chêëp nhûäng sûå bêët tiïån vûâa àûúåc trònh bây. Nïëu
cố nhûäng bẩn nâo thåc dẩng ngûúâi àố vâ mën trúã lẩi àêy mưåt lêìn
thûá hai nûäa bêët chêëp nhûäng lúâi bấo trûúác ca tưi thò hổ sệ àûúåc
hoan nghïnh. Nhûng d sao cấc bẩn cng cêìn biïët àïën nhûäng khố
khùn àố lâ nhûäng khố khùn nâo vâ àêëy lâ nhûäng àiïìu mâ tưi sùỉp
nối cho cấc bẩn nghe.
Khố khùn thûá nhêët gùỉn liïìn ngay vâo viïåc giẫng dẩy mưn
phên têm hổc. Trong khi hổc y khoa, cấc bẩn àậ quen àûúåc nhòn
thê

nghi ngúâ chó trđch nây khưng húåp l cht nâo. Khưng phẫi rùçng
chđnh nhûäng ngûúâi bïånh àố cng biïët rùçng cố nhûäng ngûúâi bïånh
lc nâo cng tûúãng rùçng mònh cố nhûäng triïåu chûáng nây hay triïåu
chûáng khấc û? Trong thúâ
i cưí xûa nhûäng lúâi nối àûúåc coi nhû nhûäng
trô ph thy vâ bêy giúâ cng vêỵn côn giûä àûúåc nhûäng quìn lûåc
nhû ngây xûa. Chó cêìn nối mưåt tiïëng lâ mưåt ngûúâi cố thïí lâm cho
mưåt ngûúâi khấc sung sûúáng hay àêíy hổ vâo chưỵ tuåt vổng. Võ giấo
sû dng tiïëng nối àïí truìn nhûäng hiïíu biïët cho hổc trô, nhúâ
nhûäng tiïëng nối mâ mưåt diïỵn giẫ àậ lưi cën àûúåc thđnh giẫ. Chđnh
nhûäng tiïëng nối àậ gêy ra nhûäng xc àưång vâ lâ nhûäng phûúng
sấch mâ loâi ngûúâi thûú
âng dng àïí gêy ẫnh hûúãng vúái àưìng loẩi.
Vò nhûäng lệ àố chng ta khưng nïn tòm cấch giẫm búát giấ trõ ca
nhûäng lúâi nối trong mưn trõ liïåu vïì tinh thêìn, vâ chng ta chó nïn
tham dûå vúái tđnh cấch bâng thđnh vâo nhûäng cåc nối chuån giûäa
ngûúâi thêìy thëc vâ ngûúâi bïånh trong phên têm hổc.
Nhûng d chó mën tham dûå vúái tđnh cấch bâng thđnh thưi
cng khưng àûúåc. Cêu chuån giûäa nhûäng ngûúâi bïånh vâ thêìy
thëc khưng thïí àïí cho ngûúâi ngoâi nghe vâ khưng thïí dng àïí
biïíu diïỵn. Têët nhiïn trong nhûäng giúâ giẫng dẩy, ngûúâi ta cố thïí
àûa ra trûúác cấ
c sinh viïn mưåt ngûúâi bïånh thêìn kinh àïí hổ nối cho
nghe nhûäng àiïìu àấng phân nân vâ nhûäng triïåu chûáng bïånh hoẩn
ca hổ. Nhûng chó cố thïë thưi. Chó khi nâo giûäa ngûúâi bïånh vâ
ngûúâi thêìy thëc cố mưåt sûå thưng cẫm àùåc biïåt thò ngûúâi bïånh múái
cho ngûúâi thêìy thëc biïët nhûäng àiïìu ngûúâi nây cêìn biïët. Mưỵi khi
thêëy mưåt ngûúâi lẩ, d chó lâ mưåt ngûúâi khưng tỗ ra tô mô, ngûúâi
bïånh cng im ngay khưng nối gò nûäa. Búãi vò nhûäng àiïìu cêìn biïët lâ
nhûäng àiïìu thêìm kđn trong àúâi ngûúâi bïånh, nhûäng àiïìu hổ cêìn

ã rùçng cố nhiïìu thïë hïå trûúác àậ
tin tûúãng lâ cố Àẩi àïë Alexandre thûåc vâ nhûäng chiïën cưng ca
ngâi cng cố thûåc ln, vâ nhûäng nhêån xết nây cố thïí múã àûúâng
cho bẩn trong cưng viïåc phï bònh sûã liïåu. Bẩn cố thïí kïët lån lâ
nhûäng àiïìu mâ ngûúâi ta nối vïì Àẩi àïë Alexandre khưng àấng tin
cho lùỉm vâ nhêët lâ khưng thïí àûúåc kïí lẩi vúái mổi chi tiïët cêìn thiïët;
vêåy mâ tưi khưng tin rùçng bẩn cố thïí rúâi phông diïỵn thuët ra vïì
mâ vêỵn nghi ngúâ rùçng cố lệ Àẩi àïë Alexandre khưng cố thû
åc. Sûå l
lån ca bẩn dûåa trïn hai àiïím chđnh sau àêy: àiïím thûá nhêët:
diïỵn giẫ khưng cố l do gò àïí khuën khđch bẩn tin vâo nhûäng àiïìu
mâ chđnh ưng ta khưng cho lâ àấng tin; àiïím thûá hai: têët cẫ nhûäng
sấch vïì sûã hổc mâ chng ta cố trong tay àïìu giưëng nhau hay gêìn
giưëng nhau vïì nhûäng àiïìu diïỵn giẫ àậ trònh bây. Nïëu bẩn khẫo
cûáu àïën nhûäng ngìn gưëc c k hún nûäa, bẩn cng sệ àïí àïën
Phên têm hổc nhêåp mưn 19

nhûäng ëu tưë vûâa kïí nghơa lâ nhûäng l do àậ thc àêíy nhûäng nhâ
sûã hổc vâ ph húåp giûäa nhûäng lúâi chûáng nhêån ca hổ. Trong
trûúâng húåp Àẩi àïë Alexandre thò kïët quẫ lâm bẩn n têm hún
hùèn trûúâng húåp ca Moise hay Nemrod chùèng hẩn. Côn vïì nhûäng
àiïím nghi ngúâ vâ tûå hỗi xem nhûäng phc trònh ca mưåt nhâ phên
têm hổc àấng tin cêåy àïën mûác nâo thò sau àêy bẩn sệ cố nhiïìu dõp
àïí phấn àoấn.
Bêy giúâ bẩn cố quìn hỗi tưi lâ nïëu khưng cố tiïu chín nâo
àïí xết àoấ
n vïì giấ trõ ca mưn phên têm hổc, nïëu chng ta khưng
cố cấch nâo àïí biïíu diïỵn mưåt trûúâng húåp phên têm hổc thò chng
ta lâm thïë nâo àïí hổc mưn àố àûúåc vâ nhêët lâ àïí xấc nhêån giấ trõ
ca nhûäng àiïìu mâ mưn nây khùèng àõnh. Viïåc hổc hỗi têët nhiïn

Sigmund Freud 20

àúâi sưëng tinh thêìn dẩt dâo trong cú thïí àûúåc cêëu tẩo mưåt cấch thûåc
lâ hoân hẫo. Vò thïë cho nïn bẩn xa lẩ hùèn vúái lưëi tû tûúãng vïì tinh
thêìn, cố thối quen nhòn nhûäng tû tûúãng nây bùçng con mùỉt nghi
ngúâ, khưng chõu cho rùçng nhûäng tû tûúãng àố cố thïí cố tđnh cấch
khoa hổc chó àấng dânh riïng cho nhûäng con ngûúâi phâm tc
khưng hiïíu biïët, nhûäng nhâ thi sơ, nhûäng triïët gia ca thiïn nhiïn
ca mưn thêìn bđ hổc. Têët cẫ nhûäng giúái hẩn àố chùỉc chùỉn cố hẩi
cho sûå hoẩt àưång ca bẩn trong mưn phên têm hổc búãi vò theo lïå
thûúâng trong têët cẫ nhûäng sûå giao thiïåp giûäa ngûúâi vúá
i ngûúâi,
ngûúâi bïånh bao giúâ cng bùỉt àêìu bùçng cấch trònh bây cho bẩn xem
phûúng diïån tinh thêìn ca anh ta. Tưi chó súå bẩn sệ bõ båc phẫi
bỗ ra mưåt bïn nhûäng phûúng phấp trõ liïåu vêỵn thûúâng dng cho
nhûäng anh châng phâm tc hay thêìn bđ.
Tưi khưng phẫi lâ khưng biïët giấ trõ ca nhûäng àiïìu ngûúâi ta
àûa ra àïí bâo chûäa cho nhûäng thiïëu sốt trong cưng viïåc giấo dc
bẩn vïì phûúng diïån y khoa. Chng ta hậy côn thiïëu cấi khoa hổc
cố tđnh cấch triïët hổc ph thåc cố thïí dng vâo nhûäng mc tiïu
do nhûäng hoẩt àưång y khoa àùå
t ra. Mưn hổc Triïët l hổc thìn ty
cng nhû mưn Têm l mư tẫ hay Têm l hổc thûåc nghiïåm liïn
quan àïën mưn sinh l hổc vïì cấc giấc quan. Khưng mưn nâo theo
lưëi mâ ngûúâi ta dẩy cấc bẩn úã trûúâng cố đch vïì nhûäng liïn quan
giûäa thïí xấc vâ têm hưìn cng nhû gip cho bẩn hiïíu àûúåc bêët cûá
mưåt sûå rưëi loẩn thêìn kinh nâo. Ngay trong khn khưí ca y hổc,
mưn chûäa bïånh tinh thêìn quẫ cng cố mư tẫ nhûäng sûå rưëi loẩn vâ
tinh thêìn quan sất àûúåc vâ têåp trung chng lẩi trong nhûäng lc dïỵ
chõu nhêët, cấc nhâ chun mưn vïì tinh thêìn chùỉ

nhûäng cấi cố nhiïìu quìn lûåc lùỉm, nhûäng cấi côn sưëng sốt lẩi qua
nhûäng giai àoẩn phất triïín rêët cố lúåi, cố khi cêìn thiïët nûäa ca
nhên loẩi. Nhûäng thânh kiïën nây àûúåc bẫo tưìn bùçng nhûäng sûác
mẩnh vïì tònh cẫm vâ rêët khố àấnh bẩi.
Theo àiïì
u tiïn thuët thûá nhêët thò nhûäng hoẩt àưång tinh
thêìn thûúâng thûúâng lâ vư thûác, khi cố mưåt hoẩt àưång nâo cố thûác
thò àố chó lâ nhûäng hoẩt àưång lễ loi, mưåt phêìn nhỗ nâo àố ca àúâi
sưëng tinh thêìn nối chung thưi. Vïì àiïím nây, bẩn hậy nhúá lẩi lâ
chng ta, trấi lẩi, coi nhûäng hoẩt àưång nây lâ cố thûác, coi thûác
nhû mưåt cấi gò àùåc biïåt biïíu thõ, nhû mưåt àõnh nghơa ca tinh thêìn
vâ têm l hổc chđnh lâ mưn hổc vïì nhûäng chûáa àûång trong thûác.
Sûå àưìng hốa giûäa tinh thêì
n vâ thûác cố vễ tûå nhiïn àïën nưỵi nïëu cố
ngûúâi tỗ vễ nghi ngúâ lâ chng ta phẫn àưëi ngay. Vêåy mâ mưn phên
têm hổc khưng thïí nâo khưng nghi ngúâ vïì sûå àưìng hốa nây àûúåc.
Phên têm hổc àõnh nghơa tinh thêìn nhû mưåt cấi gò gưìm cố nhûäng
diïỵn biïën chung cho cẫ tònh cẫm, tû tûúãng vâ chđ. Phên têm hổc
côn khùèng àõnh mưåt tû tûúãng vâ mưåt chđ vư thûác. Nhûng àõnh
nghơa vâ khùèng àõnh nhû thïë, mưn hổc nây sệ lâm mêët cẫm tònh
ca nhûäng ngûúâi bẩn, lâm cho hổ nghi ngúâ rùçng cố lệ àố chó lâ mưåt
khoa hổc thêìn bđ, quấi àẫn, më
n xêy dûång trong bống tưëi vâ thẫ
cêu nhúâ nûúác àc. Têët nhiïn bẩn chûa hiïíu tẩi sao tưi cố thïí coi lâ
thânh kiïën mưåt lúâi nối trûâu tûúång nhû cêu khùèng àõnh rùçng: “tinh
thêìn tûác lâ cố thûác”. Nhûng bẩn cng chûa thïí hiïíu àûúåc lâ sûå
tiïën triïín ca mưn hổc àậ àûa ra quan àiïím rùçng lâm gò cố vư thûác
(cûá cho rùçng vư thûác cố thûåc ài) cng nhû bẩn chûa hiïíu àûúåc khi
quan niïåm nhû chng ta cố lúåi nhûäng gò. Thẫo lån vïì vêën àïì tòm
hiïíu xem cố nïn àưìng tđnh hốa tinh thêìn vâ thûác khưng, hay nïn

võ trđ vư cng quan trổng: Nhûäng bẫn nùng tònh dc khưng bõ chïë
ngûå hùèn hoi vâ mưỵi cấ nhên nâo tham dûå vâo cưng viïåc sấng tẩo
vùn hốa cng cố thïí gùåp sûå hiïím nguy lâ bẫn nùng ca mònh sệ
chưëng trẫ lẩi sûå kòm hậm àố. Nïìn vùn hốa ca mưåt xậ hưåi khưng cố
sûå àe dổa nâo nùång nïì hún lâ nhòn thêëy sûå xa àổa ca vùn hốa
trûúác sûå phống tng ca bẫn nùng mën quay trúã vïì tònh trẩng
bấn khai cưí xûa. Vò thïë cho nïn xậ hưåi khưng mën nhùỉc nhúã cho
mònh biïët lâ mònh àang àûáng dûåa trïn nhûäng nïìn mống khưng cố

gò lâ vûäng chùỉc; xậ hưåi khưng cố lúåi gò trong viïåc phẫi cưng nhêån
sûác mẩnh ca cấc bẫn nùng tònh dc, sûå quan trổng ca àúâi sưëng
tònh dc: Xậ hưåi àậ theo mưåt phûúng phấp giấo dc cố mc àđch
lâm cho mổi ngûúâi khưng àïí àïën nhûäng vêën àïì àố. Vò thïë xậ hưåi
khưng chõu àûång àûúåc nhûäng kïët quẫ mâ mưn phên têm hổc àậ
àẩt àûúåc; xậ hưåi sùén sâng xua àíi nhûäng thânh quẫ àố vâ cho
Phên têm hổc nhêåp mưn 23

rùçng chng àấng kinh túãm vïì mổi phûúng diïån. Nhûng ngûúâi ta
khưng thïí dng nhûäng lúâi trấch mốc loẩi àố àïí tiïu hy mưåt kïët
quẫ khấch quan cố tđnh khoa hổc. Nhûäng ngûúâi chưëng àưëi nïëu
mën ngûúâi khấc tấn thânh mònh thò phẫi àûáng vïì phûúng diïån trđ
thûác. Nhûng trđ ốc loâi ngûúâi thûúâng sùén sâng coi nhûäng gò mònh
khưng thđch lâ bêët cưng, vò thïë nïn hổ cố chưëng àưëi mònh cng lâ
àiïìu dïỵ hiïíu. Do àố, xậ hưåi biïën nhûäng àiïìu hổ khưng thđch thânh
nhûäng àiïìu bêët cưng, chưëng àưëi mưn phên têm hổc khưng phẫi
bùçng nhûäng l lệ
húåp l vâ c thïí mâ toân bùçng nhûäng l lệ tònh
cẫm, dng thânh kiïën ca mònh mâ bo bo giûä nhûäng kiïën chưëng
àưëi khưng thêm nghe nhûäng lúâi biïån bấc.
Nhûng tưi cêìn nối rùçng, khi àûa ra vêën àïì nối trïn tưi khưng

nghơa lâ chó qụn trong chưëc lất thưi. Loẩi hiïån tûúång thûá ba lâ
loẩi mêët cấi àiïìu kiïån nhêët thúâi, vđ d nhû lc ngûúâi ta khưng tòm
ra àûúåc mưåt vêåt gò mâ ngûúâi ta thûúâng xïëp sùén mưåt chưỵ; cng
thåc vâo loẩi nây, trûúâng húåp bõ mêët tûúng tûå nhû thïë. Àố lâ
nhûäng sûå qụn lậng mâ ngûúâi ta coi lâ khấc nhûäng sûå qụn khấc,
lâm cho ngûúâi ta ngẩc nhiïn, bûåc mònh trong khi àấng lệ phẫi coi
lâ tûå nhiïn múái phẫi.
Cng àûúåc sùỉp xïëp vâo loẩi nây lâ nhûäng sûå
“lêìm lêỵn” trong
àố àiïìu kiïån nhêët thúâi lẩi xët hiïån, vđ d nhû khi ngûúâi ta tin
tûúãng vâo mưåt àiïìu gò biïët rộ nhûng sau nây múái biïët lâ khưng
àng nhû àiïìu mònh tûúãng. Cng nhûäng trûúâng húåp nây, ngûúâi ta
thïm vâo rêët nhiïìu àiïìu khấc nûäa tûúng tûå àûúåc gổi bùçng nhiïìu
tïn khấc nhau.
Àố lâ nhûäng sûå bêët bònh cố liïn lẩc chùåt chệ vúái nhau, vúái àùåc
biïåt lâ têët cẫ nhûäng tiïëng hay chûä dng àïí chó nhûäng hiïån tûúång
àố àïìu bùỉt àêìu bùçng vêìn ver (trong tiïëng Àûác) (1), nhûäng sûå kiïån
xẫ
y ra bêët thûúâng chùèng cố nghơa gò hïët, phêìn lúán chó thoấng
qua trong chưëc lất vâ cng chùèng cố gò quan trổng trong àúâi sưëng
con ngûúâi. Trong rêët đt trûúâng húåp, vđ d nhû mêët vêåt dng, nhûäng
viïåc nây cố tđnh chêët quan trổng trong thûåc tïë. Vò thïë cho nïn
khưng ai àïí àïën, khưng ai lâm ai xc àưång cẫ.
Tưi mën nối chuån vúái cấc bẩn vïì vêën àïì àố nhûng tưi
tûúãng nhû cấc bẩn lêìu nhêìu: “Trong àúâi sưëng mïnh mưng bïn
ngoâi cng nhû trong àúâi sưëng tinh thêìn chêåt hểp cố nhiïìu àiïìu bđ
êín to tất , trong àúâi sưëng tinh thêìn rưëi loẩn côn cố bao nhiïu sûå
viïåc k lẩ àang chúâ giẫi thđch vâ
àấng àûúåc giẫi thđch mâ khưng
lâm, lẩi ài lâm nhûäng chuån chùèng cố nghơa gò, nhû thïë chùèng

bẩn chó chúâ àúåi mưåt cấi nhòn rêët nhanh, mưåt cûã chó phấc hoẩ, mưåt
cấi bùỉt tay húi lêu mưåt cht khưng? Rưìi khi lâm nhiïå
m v thêím
phấn àiïìu tra vïì mưåt v ấn mẩng, bẩn cố nïn chúâ tïn sất nhên àïí
lẩi tẩi núi xẫy ra v ấn bûác hònh hay àõa chó ca nố khưng? Hay lâ
bẩn chó mong chúâ nhûäng dêëu hiïåu rêët lúâ múâ nhỗ nhoi àïí tòm ra cùn
cûúác ca nố? Vêåy bẩn àûâng nïn coi thûúâng nhûäng dêëu hiïåu nhỗ bế.
Nhûäng dêëu hiïåu têìm thûúâng nây thûúâng dêỵn chng ta àïën nhûäng
con àûúâng cûåc k quan trổng. Tưi cng nghơ nhû cấc bẩn lâ cấc bẩn
phẫi àïí àïën nhûäng vêën àïì quan trổng ca thïë giúái vâ ca khoa
ho
åc. Nhûng chó khi múái dûå àõnh bùỉt tay vâo mưåt viïåc nâo quan
trổng vâ to tất thưi thò cng chùèng cố đch gò vò bẩn chûa hïì biïët
mònh sệ phẫi ài vïì nhûäng hûúáng nâo. Trong cưng viïåc khẫo cûáu
khoa hổc nhiïìu khi húåp l hún nïëu chng ta bùỉt tay ngay vâo cưng
viïåc cố trûúác mùåt mònh, vâo nhûäng cưng viïåc tûå nhiïn àïën cho
chng ta tòm tôi. Nïëu chng ta lâm viïåc àố vúái tinh thêìn àng àùỉn,
khưng cố thânh kiïën, khưng cố hy vổng hậo huìn, vâ nïëu may
mùỉn ra nhúâ cố sûå liïn quan ca nhûäng viïåc lúán nhỗ, nhûäng ẫnh
hûúãng hưỵ tûúng, cưng viïåc lâm àố cố
thïí dêỵn chng ta àïën cưng
viïåc to tất hún nâo àố”.
Àố lâ nhûäng àiïìu tưi mën nối vúái cấc bẩn àïí lâm cho cấc
bẩn ch àïën khi tưi nối àïën nhûäng hânh vi sai lẩc, bïì ngoâi thûåc
vư nghơa l ca nhûäng con ngûúâi khoễ mẩnh bònh thûúâng. Bêy giúâ
chng ta nối àïën mưåt ngûúâi hoân toân xa lẩ vúái mưn phên têm hổc
vâ hỗi xem hổ cùỉt nghơa ra sao vúái nhûäng sûå viïåc trïn vûâa kïí.
Sigmund Freud 26

Chùỉc chùỉn lâ thïë nâo ưng ta cng trẫ lúâi: “Chẫ cêìn cùỉt nghơa

ca ngûúâi khấc búãi vò trđ ốc ưng ta àang têåp trung vâo nhûäng vêën
àïì sùỉp àûúåc àem ra trònh bây trong cën sấch ca ưng ta. Côn
nhûäng thđ d vïì nhûäng àiïìu dûå àõnh hay nhûäng lúâi hûáa bõ qụn
lậng xẫy ra khi cố nhûäng biïën cưë lâm cho ngûúâi ta phẫi ch àïën
nhûäng sûå viïåc khấc thò cấc bẩn cố thïí tòm thêëy ngay núi mònh.
Nhûäng àiïìu vûâa nối cố
vễ nhû dïỵ hiïíu vâ khưng thïí bấc bỗ
àûúåc. Cố lệ cng chùèng hay ho gò, hay đt nhêët cng chùèng hay ho
nhû ngûúâi ta tûúãng. Chng ta hậy xem xết thûåc k nhûäng lúâi giẫi
thđch trïn vïì nhûäng hânh vi sai lẩc. Nhûäng àiïìu kiïån mâ ngûúâi ta
cho lâ cố tđnh cấch quët àõnh àïí cho nhûäng sûå àố xẫy ra khưng
phẫi àïìu cố tđnh chêët giưëng nhau. Nhûäng sûå khố chõu trong viïåc
Phên têm hổc nhêåp mưn 27

tìn hoân xẫy ra lâ vò sûå rưëi loẩn trong mưåt sûå hoẩt àưång thûúâng
thûúâng, nhûäng sûå rưëi loẩn trong sinh l. Nhûäng xc àưång quấ mûác,
mïåt mỗi àậng trđ àïìu lâ nhûäng ëu tưë cố tđnh cấch khấc hùèn, vûâa
vïì têm l vûâa vïì sinh l. Nhûäng ëu tưë nây ngûúâi ta cố thïí dïỵ dâng
viïët thânh nhûäng l thuët. Sûå mïåt mỗi, àậng trđ lâm cho ngûúâi ta
hoang mang khưng côn têåp trung tû tûúãng àûúåc nûäa, nhû thïë cố
nghơa rùçng cú quan têåp trung tû tûúãng khưng côn nhêån àûúåc mưåt
sûå ch à dng nûäa nïn bõ rưëi loẩ
n vâ khưng côn hoẩt àưång vúái
mưåt mûác àưå chđnh xấc à dng nûäa. Mưåt sûå khố chõu, nhûäng sûå
thay àưíi trong viïåc tìn hoân diïỵn ra trong cú quan trung ûúng vïì
tinh thêìn cng cố nhûäng kïët quẫ tûúng tûå cố ẫnh hûúãng àïën mưåt
ëu tưë quan trổng lâ sûå têåp trung tû tûúãng. Vêåy têët cẫ nhûäng
trûúâng húåp nây àïìu thåc trûúâng húåp theo sau ngay nhûäng sûå rưëi
loẩn trong viïåc ch , d rùçng nhûäng sûå rưëi loẩn nây cố thïí cố
nhûäng ngun nhên trong cú thïí hay tinh thêìn.


Chng ta cố thïí cho rùçng sûå nhêìm lêỵn chđnh lâ kïët quẫ ca sûå nấo
nûác. Nhûng tẩi sao sûå nấo nûác lẩi khưng lâm giẫm sûå ch vúái
mưåt hânh vi mâ ngûúâi ta chùm ch àïí àïën nhû thïë? Khi trong
mưåt bâi diïỵn vùn hay trong mưåt cåc nối chuån thûúâng cố ngûúâi
nối lúä lúâi, nối nhûäng àiïìu khưng àõnh nối hay nối trấi hùèn mònh
thò ngûúâi àố àậ cố mưåt nhêìm lêỵn rêët khố cùỉt nghơa bùçng thuët
têm sinh l hay thuët vïì sûå ch .
Chđnh ngay nhûäng hânh vi sai lẩc cng kêm theo nhûäng
hânh vi ph thå
c mâ khưng ai hiïíu nưíi d àậ cưë cùỉt nghơa. Vđ d
nhû chng ta qụn mưåt chûä, chng ta tỗ vễ khố chõu, tòm hïët cấch
àïí nhúá lẩi vâ àûáng ngưìi khưng n cho túái khi nhúá lẩi àûúåc múái
thưi. Tẩi sao con ngûúâi lẩi bûåc mònh nhû thïë rêët đt khi tòm lẩi àûúåc
chûä qụn, khưng lâm sao nhúá lẩi mưåt chûä mâ anh ta thûúâng cho lâ
úã ngay trïn àêìu lûúäi mònh àïën nưỵi nïëu cố ngûúâi nâo khấc nối àïën
chûä àố lâ anh ta nhúá lẩi liïìn. Ngoâi ra côn nhûäng trûúâng húåp trong
àố nhûäng hânh vi sai lẩc chưìng chêët lïn nhau, qën chùåt vâo
nhau, thay chưỵ cho nhau. Lêìn àêìu tiïn ch
ng ta qụn mưåt bíi
hển. Lêìn sau àố nhêët àõnh chng ta khưng qụn nûäa, nhûng
khưng may lâ chng ta ghi nhêìm giúâ hển. Trong khi ngûúâi ta dng
à mổi cấch àïí nhúá lẩi mưåt chûä bõ qụn thò ngûúâi ta lẩi qụn ln
mưåt chûä thûá hai trong khi chûä nây cố thïí gip mònh nhúá lẩi chûä
kia; rưìi trong khi ngûúâi ta cưë tòm lẩi chûä thûá hai nây thò ngûúâi ta
lẩi qụn mưåt chûä thûá ba vâ cûá nhû thïë tiïëp diïỵn. Nhûäng sûå rưëi loẩn
nây thûúâng xẫy ra cho nhûäng ngûúâi thúå sùỉp chûä cố thïí coi nhû
nhûäng hânh vi sai lẩc. Mưåt sûå nhêìm lêỵn thåc loẩi nây cûá xẫy ài
xẫy lẩ
i mậi trong mưåt túâ bấo ca àẫng xậ hưåi dên ch. Trong bấo

Vđ d nhû nhûäng hânh vi sai lẩc thûúâng àûúåc chng ta ch
àïën nhêët: àố lâ nhûäng sûå lúä lúâi (lapsus). Chng ta cố thïí chổn
nhûäng sûå sai lêìm vïì àổc sấch hay viïët cng àûúåc. Chng ta cêìn
ch nhûäng àiïím sau àêy: lâ tûâ trûúác àïën nay chng ta chó tûå àùåt
mưỵi mưåt cêu hỗi lâ ch
ng ta àậ lúä lúâi trong nhûäng àiïìu kiïån nâo vâ
khi nâo. Chng ta múái chó trẫ lúâi cố mưåt cêu hỗi àố. Nhûng chng
ta cố thïí xết àïën hònh thûác mưåt sûå lúä lúâi vâ hêåu quẫ ca sûå lúä lúâi
àố. Chùỉc cấc bẩn àoấn ra rùçng, mưåt khi chng ta chûa trẫ lúâi àûúåc
cêu hỗi nây, mưåt khi chûa cùỉt nghơa àûúåc hêåu quẫ ca sûå lúä lúâi thò
vïì phûúng diïån têm l hiïån tûúång nây vêỵn chó côn lâ tai nẩn bêët
thûúâng ngay cẫ khi ngûúâi ta àậ cùỉt nghơa àûúåc vïì phûúng diïån
sinh l. Têët nhiïn khi tưi lúä lúâi, tưi cố thïí lúä lúâi bùç
ng hâng ngân
cấch; tưi cố thïí thay thïë tiïëng nối àng bùçng ngân cấch khấc hay
nối mưåt tiïëng àố mâ thay àưíi ài bùçng ngân cấch khấc. Vâ khi tưi
hỗi tẩi sao trong bao nhiïu tiïëng cố thïí lúä lúâi àûúåc tưi lẩi chó lúä lúâi
àùåc biïåt vúái mưåt tiïëng thưi? Trong trûúâng húåp àố thò sûå lúä lúâi àố cố
ngun nhên gò quët àõnh khưng hay lâ chó lâ do sûå tònh cúâ, mưåt
vêën àïì khưng sao giẫi àấp húåp l àûúåc?
Hai tấc giẫ, ưng Maringer vâ ưng Mayer (ngûúâi trïn lâ mưåt
triïët gia trong khi ngûúâi dûúái lâ mưåt nhâ trõ bïånh tinh thêìn) nùm
1985 àậ khẫo cûáu vïì nhûäng sûå lúä lúâ
i. Hai ưng àậ têåp trung àûúåc
nhiïìu trûúâng húåp trong àố hai ưng chó àûáng vïì phûúng diïån mư tẫ
thưi. Hai ưng khưng tòm cấch cùỉt nghơa nhûng trong thûåc tïë àậ múã
àûúâng cho ngûúâi sau cùỉt nghơa. Nhûäng sûå lúä lúâi àûúåc xïëp loẩi nhû
sau:
a) nối lưån ngûúåc;
Sigmund Freud 30

khấc nhau, vâ khi ngûúâi ta nghơ àïën mưåt vêìn hay mưåt thanh êm
nâo cố giấ trõ cao hún thò sûå suy nghơ nây cố ẫnh hûúãng rưëi loẩn
àïën nhûäng vêìn hay nhûäng thanh êm cố giấ trõ đt hún. Àiïìu nhêån
xết nây cng lùỉm chó cố giấ trõ àưëi vúái nhûäng trûúâng húåp đt xẫy ra
thå
c loẩi thûá hai hóåc thûá ba: trong nhûäng trûúâng húåp d cho
rùçng cố nhûäng ëu tưë nây cố giấ trõ hún ëu tưë khấc chùng nûäa thò
sûå quan trổng hún hay kếm ca nhûäng thanh êm hay vêìn khưng
àống vai trô gò cẫ. Nhûäng sûå lúä lúâi hay xẫy ra hún cẫ lâ trûúâng húåp
thay chûä nây bùçng chûä khấc hao hao giưëng vâ sûå giưëng hao hao
nây à àïí cùỉt nghơa rưìi. Vđ d nhû mưåt võ giấo sû trong mưåt bâi
hổc khai mẩc nối: “Tưi khưng sùén sâng (geneigt) phấn àoấn vïì giấ