32

- Nhà nớc chịu trách nhiệm xây dựng cơ sở hạ tầng đảm
bảo cho hoạt động kinh tế bao gồm: cơ sở hạ tầng kỹ thuật
(giao thông, phơng tiện vận chuyển, thông tin liên lạc, dự
trữ quốc gia ) cơ sở hạ tầng văn hoá xã hội nh giáo dục,
nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trờng nhằm tạo tiền đề
cho sự phát triển kinh tế.
- Nhà nớc kiểm soát các hoạt động kinh tế thông qua hệ
thống ngân hàng tơng đơng và ngân hàng thơng mại.
Trong đó ngân hàng trung ơng làm chức năng dự trữ vừa
làm chức năng điều tiết và kiểm soát lợng tiền đợc cung
ứng thông qua hệ thống ngân hàng thơng mại điều khiển
nền kinh tế có thể tránh đợc khủng hoảng thất nghiệp và
lạm phát.
- Mặt khác Nhà nớc thông qua các chính sách u đãi
thể hiện một số hình thức hỗ trợ cho các lĩnh vực mà Nhà
nớc muốn u tiên phát triển . Nhà nớc có chức năng phân
phối lại thu nhâp bằng các khoản thu từ thuế, phân phối lại
của cải xã hội.
- Nhà nớc đa ra những đề tài nghiên cứu khoa học,
nhập những tiến bộ của KHKTCN vào sản xuất nhằm đa
nền kinh tế phát triển nhanh hơn.

33

- Nhà nớc có vai trò điều chỉnh các quan hệ kinh tế, tác
động tới quan hệ lao động và thị trờng lao động giới hạn
thất nghiệp, sử dụng các khoản chi của chính phủ để phát
triển y tế, giáo dục, lập các quỹ phúc lợi, phân công lại lao

xã hội. Kinh tế nhà nớc mở đờng hớng dẫn hỗ trợ các
thành phần kinh tế khác cùng phát triển.
- Kinh tế nhà nớc thể hiện chức năng điều tiết và quản
lý vĩ mô nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động
theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định
hớng XHCN.
Ngoài ra chức năng kinh tế nhà nớc thể hiện ở vai trò
điều tiết kiểm kê kiểm soát của nhà nớc đối với khu vực t
nhân.

35

- Một mặt nhà nớc có chính sách khuyến khích đầu t
phát triển sản xuất không giới hạn quy mô nhng mặt khác
Nhà nớc cũng cần phải tăng cờng công tác kiểm soát
nhằm hạn chế những nhợc điểm của nền kinh tế t nhân và
phát huy tính độc lập tự chủ. Nhà nớc có thể kiểm soát kinh
tế t nhân bằng lãi suất của các ngân hàng thơng mại và sử
dụng thuế khoá đối với các doanh nghiệp t nhân. Trong
những trờng hợp quan trọng và thật sự cần thiết nhà nớc
có thể đặt ra giá cho các sản phẩm quan trọng, kiểm soát
việc mua và bán ngoại tệ.
Với t cách là ngời lập kế hoạch, Nhà nớc tác động
một cách trực tiếp vào phơng hớng đầu t và phát triển
kinh tế.
- Nhà nớc xác lập những cân đối chung cơ bản trong
quá trình phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo
định hớng XHCN. Thông qua hệ thống các phơng hớng
nhiệm vụ mục tiêu và chỉ tiêu đợc vạch ra trong các chiến
lợc kế hoạch các chơng trình phát triển kinh tế xã hội.

nớc.
Để thể hiện một cách triệt để các chức năng của Nhà
nớc thì đòi hỏi Nhà nớc phải có hệ thống công cụ quản lý
kinh tế. Hệ thống công cụ đó bao gồm hệ thống luật pháp,
các chính sách kinh tế (chính sách tài chính, chính sách tiền
tệ, chính sách tài khoá, chính sách tín dụng ) và các kế
hoạch nhằm thúc đẩy nền kinh tế tăng trởng và phát triển
có hiệu quả.
a.Hệ thống luật pháp: Nhà nớc sử dụng và ban hành hệ
thống pháp luật đặc biệt là luật kinh tế nhằm tạo ra hành
lang pháp lý an toàn cho sản xuất kinh doanh, duy trì đợc
kỷ cơng trật t về kinh tế và xã hội, hớng dẫn các doanh
nghiệp sản xuất kinh doanh theo quy định của luật pháp.
Pháp luật là công cụ cỡng chế hành vi của doanh nghiệp
nếu nh hoạt động sản xuất kinh doanh cuả họ làm tổn hại
đến lợi ích chung của toàn xã hội.
- Pháp luật là công cụ tạo ra môi trờng tự do kinh doanh
tự do cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp bởi vì nhờ
có pháp luật mà các doanh nghiệp biết mình phải làm những
gì và những gì mình đợc làm. Trên cơ sở những điều pháp
luật cho phép thì đợc pháp luật bảo hộ quyền tự do, bảo vệ

38

lợi ích và ngoài những điều luật pháp nghiêm cấm thì các
doanh nghiệp có quyền đợc làm tất cả những gì mà khả
năng của họ cho phép. Ngợc lại nêú vợt quá giới hạn thì sẽ
bị pháp luật cỡng chế. Chính vì vậy mà pháp luật Nhà nớc
rất có hiệu lực. Đó là công cụ đắc lực để Nhà nớc can thiệp
vào nền kinh tế một cách gián tiếp, điều khiển các hoạt động

các quá trình kinh tế. Nó mở đờng cho các quan hệ kinh tế
mới phát sinh, củng cố các quá trình đổi mới kinh tế đảm
bảo cho các quá trình này diễn ra có trật tự có hệ thống
không thể đảo ngợc đợc. Đảng và Nhà nớc ta hiện nay đã
sử dụng pháp luật nh là một công cụ không thể thay thế của
quá trình CNH - HĐH trong nền KTTT mở, vừa đảm bảo hội
nhập quốc tế vừa đảm bảo định hớng XHCN. Quyền tự do
kinh doanh sự bình đẳng của các chủ thể kinh tế đợc ghi
trong hiến pháp và trên thực tế quyền này hoạt động có hiệu
quả khi các chủ thể kinh tế hoạt động trong môi trờng pháp
lý bình đẳng. Nhà nớc sử dụng pháp luật đó kiểm soát quá
trình vận động nền kinh tế từ quy luật giá trị, quy luật cung

40

cầu và quy luật tự do cạnh tranh là đặc thù của KTTT. Bài
học về khủng hoảng tài chính ở khu vực Đông Nam á bắt
đầu từ Thái Lan sang Hàn Quốc, Inđonêsia Đã chỉ rõ sự
yếu kém của cơ chế kiểm soát đối với hoạt động tài chính
tiền tệ. Vì vậy vai trò pháp luật trong việc quy định chế độ
kiểm tra giám sát của các cơ quan Nhà nớc đối với hoạt
động sản xuất kinh doanh là cực kỳ quan trọng. Nó còn cho
phép nền KTTT của nớc ta hoà nhập với nền kinh tế khu
vực và quốc tế một cách an toàn và có hiệu quả. Mặt khác
Nhà nớc còn sử dụng công cụ luật pháp trong phân phối.
Làm theo năng lực hởng theo lao động vốn là nguyên tắc
của CNXH do vậy pháp luật tạo ra sự bình đẳng cho mọi cá
nhân tạo điều kiện cho các cá nhân đợc hởng đúng với
đóng góp của mình trong quá trình sản xuất kinh doanh.
b. Các chính sách kinh tế

kinh tế vì vậy để nguồn tài chính không bị thâm hụt thì Nhà
nớc phải tăng cờng quản lý bằng pháp luật, kế hoạch và
chính sách.