-Tỉì 80 200
o
C : austenit dỉ chỉa chuøn biãún. Lục ny trong mạctenxit cọ sỉû táûp
trung cạ ûi v tiãút ra dỉåïi dảng cạc bêt
y
c bon la
H
cọ cäng thỉïc Fe
x
C (x tỉì 2,0 2,4) åí
dảng táúm mng v ráút phán tạn. Lỉåüng cạc bon trong mactenxit gim tỉì úng
cn 0,25% 0,40% v t säú c/a gim âi. Cạc bêt
y
0,80% x
y
H
chỉa cọ kiãøu mảng riãng, nọ phi
täưn tải trong kiãøu mảng ca mactenxit. Häùn håüp gäm cạc bêt ư
H
v mạtenxit ngho cạc
bon gi l mactenxit ram.
Fe
D
(C)
0,80
o>Fe
D
(C)
0,25-0,40
+ Fe
2

Cúi giai âoản ny thẹp täi cọ täø chỉïc l macïtenxit ram
-Giai âoản III : (260 400
o
C)
Trong giai âoản ny c hai pha ca mạctenxit ram âãưu chuøn biãún :
-Táút c cạc bon quạ bo ho âỉåüc tiãút ra khi mactenxit âäü chênh phỉång c/a = 1
mạctenxit ngho cạc bon tråí thnh pherit.
-Cạc bêt
Hìçnh 4.16 -Täø chỉïc tãú vi ca mactenxit ram
c
y
v
H
åí dảng táúm mng biãún thnh xãmentit åí dảng hảt. Så âäư ca hai quạ
çnh ny nhỉ sau : tr
Fe
D
(C)
0,15 20
o Fe
y
D
+Fe
3
C hảt
Fe
2
y
2,4
CFe

y
v
Hìçnh 4.18- Täø chỉïc tãú vi ca xoocbit ram
Nãúu tiãúp tủc nung lã
tháúy âỉåüc bàòng kênh
4.3. V THỈÅÌNG HỌA THẸP :
4.3.1. thẹp :
1-Âënh nghéa :
102
thẹp l phỉång phạp nung nọng thẹp âãún nhiãût âäü nháút âënh, giỉỵ nhiãût v lm
ngüi cháûm cng l âãø nháûn âỉåüc täø chỉïc äøn âënh (gáưn våïi täø chỉïc cán bàòng) cọ âäü bãưn
âäü cỉïng tháúp nháút v âäü do cao.
2-Mủc âêch :
nhàòm cạc mủc âêch sau âáy :
a-Giam âäü cỉïng ca thẹp âãø dãù gia cäng càõt gt.í
n ỉïng sút bãn trong do gia cäng càõt v biãún dảng.
ång phạp :
:
b-Lm tàng âäü do âãø dãù tiãún hnh biãún dảng ngüi.
c-Lm gim hay khỉí b hon to
d-Lm âäưng âãưu thnh pháưn họa hc trãn váût âục bë thiãn têch.
e-Lm nh
hảt thẹp.
3-Cạc phỉ
a- tháúp ( non)
L phỉång phạp tiãún hnh åí nhiãût âäü tỉì 200
y
600
0
C våïi mủc âêch l gim hay

600
y700
0
C). Phỉång p
Cäng dủng : dng cho cạc thẹp qua biãún dảng ngüi, bë biãún cỉïng âãø khäi phủc lải
cå tênh nhỉ trỉọc khi biãún dảng.
Ngy nay phỉång phạp ny háưun
tinh lải láưn thỉï hai. Âãø âảt âỉåüc mủc âêch ny ta dng cạc phỉång phạp cọ chuøn
biãún pha.
c- hon ton :
L phỉång phạpu
cao hån Ac
3
. Nhiãût âäü tênh theo cäng thỉïc :
y
Mủc âêch c
-Lm nh hảt thẹp : do nung cao hån Ac
3
tỉì 30
y
50
o
C nãn hảt austenit váùn cn
nh, do âọ khi lm ngüi s nhánû âỉåüc täø chỉïc pherit - pẹclit cọ hảt nh.
-Lm gim âäü cỉïng v tàng âäü do âãø dáûp ngüi v càõt gt.
Cäng dủng : dng cho thẹp trỉåïc cng têch våïi lỉåüng cạc bon tỉì : 0,30
y
0,65%.
Sau khi hon ton ta nháûn âỉåüc täø chỉïc pherit - pẹc lit, trong âọ pẹclêtåí dảng táúm.
ton : d- khäng hon

, nung nọng lãn âãún nhiãût âäü 750 y 760
0
C giỉỵ nhiãût khong nàm phụt,
sau âọ lm ngüi xúng 650
y 660
0
C giỉỵ nhiãût khong nàm phụt Cỉï láûp âi láûp lải nhỉ
quạ trçnh cáưu họa xãmentit nãn nháûn âỉåüc hon ton l peclit hảt.
ûy âäü cỉïng cn khạ cao, khäng càõt gt âỉåüc. Lục
ỵ nhiãût xong lm ngüi xúng tháúp
âỉåüc täø chỉïc peclit
nh pháưn
ì phỉång phạp nhiãût luûn gäưm cọ nung nọng thẹp âãún trảng thại hon
sn xỉåíng. Täø
hỉïc nháûn âỉåüc khi thỉåìng họa tỉång tỉû nhỉ khi nhỉng âäü cỉïng cao hån mäüt êt v hảt
h mën hån do täúc âäü ngüi låïn hån.
T
thỉåììng họa
= Ac
3
hay Ac
cm
+ (30
váûy nhiãưu láưn tảora
Säú lỉåüng chu trçnh phủ thüc vo kêch thỉåïc chi tiãút v mỉïc âäü cáưu họa.
f- âàóng nhiãût :
Âäúi våïi thẹp håüp kim cao do austenit quạ ngüi cọ tênh äøn âënh quạ låïn nãn lm
ngüi cháûm cng l khäng nháûn âỉåüc täø chỉïc peclit âäưng nháút m cọ thãø l peclit -
xoocbit, xoocbit, xoocbit-trästit vç vá
ny ta dng phỉång phạp âàóng nhiãût. Sau khi giỉ

-Âảt âỉåüc âäü cỉïng thêch håüp âãø gia cäng càõt cho thẹp cạc bon tháúp 0,25%C. Våïi
ẹp ny nãúu âäü cỉïng quạ tháúp phoi s ráút do khọ gy, khọ càõt gt.
-Lm nh xãmentit chøn bë cho nhiãût luûn kãút thục. Khi thỉåìng họa s tảo ra täø
hỉïc peclit phán tạn hay xoocbit trong âọ kêch thỉåïc ca xãmentit nh mën nãn khi
ung nọng nháûn âỉåüc austenit nh mën. Mủc âêch ny thỉåìng ạp dủng khi täi.
c
d
th
c
n
104
-Phạ lỉåïi xãmentit hai ca thẹp sau cng têch. Trong thẹp sau cng têch xãmentit
ai thỉåìng åí dảng lỉåïi ráút cỉïng v gin. Vç váûy khi gia cäng càõt gt khọ nháûn âỉåüc bãư
àût nhàơn bọng cao. Khi thỉåìng họa do lm ngüi nhanh hån nãn xãmentit khäng këp
ãút ra åí dảng lỉåïïi nỉỵa.
.4.TÄI THẸP :
Trong táút c cạc ngun cäng nhiãût luûn täi thẹp l phỉång phạp quan trng nháút
0 50
0
C)
hi täi l mạctenxit v austenit dỉ. Do váûy âäü cỉïng ca thẹp âảt âỉåüc giạ trë
âỉåüc mạctenxit
h
m
ti
4
vç nọ tảo ra cho chi tiãút âäü bãưn, âäü cỉïng v tênh chäúng mi mn cao nháút.
H
çnh 4.19 -
K

tọi
=Ac
1
+ (30 y 50
0
C)
ổ trón taỷi nhióỷt õọỹ nung tọứ chổùc cuớa theùp laỡ austenit vaỡ mọỹt lổồỹng
coù õọỹ cổùng cao laỡm tng maỷnh tờnh chọỳng maỡi moỡn cho theùp.
i
ỷy laỡm mỏỳt tờnh chọỳng maỡi moỡn cao
ỷy dóự bở thoaùt caùc bon trón lồùp bóử mỷt,
ỡ óứ tờch rióng cuớa maùctenxit do vỏỷy
u
eùp cuỡng tờch :
eùp chổùa mangan, niken).
Vồùi nhióỷt õọỹ nh
xómentit hai. Sau khi tọi ta õổồỹc maùctenxit + austenit dổ + xómentit hai, trong õoù
xómentit hai laỡ pha
Nóỳu nung cao hồn Ac
cm
taỷi nhióỷt õọỹ nung ta coù austenit õọửng nhỏỳt, vỗ vỏỷy sau khi tọ
nhỏỷn õổồỹc maùctenxit + austenit dổ khaù nhióửu. Nhổ vỏ
cuớa xómentit hai. Mỷt khaùc khi nung cao nhổ vỏ
lổồỹng caùc bon hoa tan vaỡo austenit quaù lồùn laỡm tng th
seợ taỷo ra austenit dổ nhióử hồn laỡm xỏỳu cồ tờnh.
3-ọỳi vồùith
Duỡng cọng thổùc naỡo cuợng õổồỹc vỗ Ac
1
, Ac
3

r1
),
0
C
-T
m
0
,
1
laỡ nhióỷt õọỹ tồùi haỷn dổồùi(A
m
W
laỡ nhióỷt õọỹ vaỡ thồỡi gian ổùng vồùi austenit quaù nguọỹi keùm ọứn
nhanh lừm
-Thaỡnh phỏửn hồỹp kim cuớa austenit : ỏy laỡ yóỳu tọỳ quan troỹng nhỏỳt, austenit caỡng
iaỡu caùc nguyón tọỳ hồỹp kim (trổỡ cọban) õóửu laỡm giaớm tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn.
-Sổỷ õọửng nhỏỳt cuớa austenit : Austenờt caỡng õọửng nhỏỳt thỗ caỡng dóự bióỳn thaỡnh
aùctenxit vỗ cuỡng laỡ dung dởch rừn, nón laỡm giaớm tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn. Nóỳu austenit caỡng
họng õọửng nhỏỳt thỗ taỷi vuỡng giaỡu caùc bon dóự taỷo ra xómentit hay caùcbit, nhổợng vuỡng
gheỡo caùc bon dóự bióỳn thaỡnh pherit. óứ nỏng cao tờnh õọửng nhỏỳt cuớa austenit ta nỏng cao
hióỷt õọỹ nung õóứ giuùp cho sổỷ hoỡa tan vaỡ laỡm õọửng õóửu hoùa caùc bon dóự daỡng hồn.
õởnh nhỏỳt.
Tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn cuớa theùp caỡng nhoớ caỡng dóự tọi vỗ laỡm nguọỹi khọng
cuợng nhỏỷn õổồỹc maùctenxit do õoù taỷo õổồỹc õọỹ cổùng cao, bióỳn daỷng ờt vaỡ khọng bở nổùt.
b-Caùc yóỳu tọỳ aớnh hổồớng õóỳn tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn :
Moỹi yóỳu tọỳ laỡm tng hay giaớm tờnh ọứn õởnh cuớa austenit quaù nguọỹiõóửu aớnh hổồớng
õóỳn tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn. Gọửm coù caùc yóỳu tọỳ sau :
g
m
k

th
thç ton
äü tiãút diãûn chi tiãút âỉåüc täi v gi l täi tháúu. Nãúu täúc âäü ngüi åí bãư màût â nh hån V
th
ç chi tiãú c täi. Mi úu täú lm gim täúc âäü tä ưu lm tàng âäü tháúm
i.
-Täúc âäü ngüi cng tàng thç âäü tháúm täi cng tàng lãn theo. Tuy nhiãn khäng dng
iãûn phạp ny vç dãù gáy nỉït, biãún dảng
- nghéa ca âäü tháúm täi : Thẹp cọ âäü tháúm täi cng cao âỉåüc coi l cng täút, båïi vç
ïp täi cỉïng dy sỉïcchëutica chi tiãút tàng lãn khạ nhiãưu. Xạc âënh âäü tháúm täi bàòng
hỉång phạp täi âáưu mụt.
tå i t
b
th t khäng âỉåü itåïi hảnâã
tä
b
c
lå
p
107
Giạ âåỵ
Cạc vë trê âo
âäü cỉïng
Bãư màût täi
Chiãưu di
âỉåüc täi cỉïng
N
ỉåïc
H
çnh 4.21- Thê nghëãm täi âáưu mụt (xạc âënh âäü tháúm täi).

20
y
n
g
y
50
0
C bàòng cạch cho nỉåïc lảnh vo v
ạo nỉåïc nọng ra. Cäng dủng : âãø täi thẹp cạc bon cọ hçnh dạng âån gin.
-Dung dëch xụt, múi họa hc : näưng âäü khong 5
th
y
10% l mäi trỉåìng täi mảnh
háút, täúc âäü ngüi cọ thãø âảt 1200
0
C/s do cọ cạc ion âiãûn ly dáùn nhiãût låïn. Màût khạc nọ
häng gáy ra nỉït åí khong nhiãût âäü chuøn biãún mạctenxit nhỉ nỉåïc. Do váûy âỉåüc dng
ãø täi cạc loải thẹp cạc bon dủng củ u cáưu âäü cỉïng cao (cọ täúc âäü täi tåïi hản låïn)
n
k
â
108
-Dáưu luyn : lm ngüi cháûm thẹp åí hai khong nhiãût âäü trãn nãn êt gáy ra biãún dảng
v nỉït nhỉng täúc âäü ngüi cháûm khäng dng âỉåüc cho thẹp cọ täúc âäü täi tåïi hản låïn.
Khi nọng lãn täúc âäü ngüi ca dáưu khäng bë gim nhiãưu, do váûy thỉåìng täi tro
H
çnh 4.22-Âỉåìng cong ngüi l tỉåíng
ng dáưu
nọng khong 60
y 80

ra
y 400
o
C ) thç nháúc ra chuøn sang mäi trỉåìng
i thỉï hai cọ täúc âäü ngüi cháûm hån (dáưu hay khäng khê) cho âãún khi ngüi hàón.
hỉång phạp ny lm cho thẹp cọ âäü cỉïng cao nhỉng êt gáy ra biãún dảng v nỉït.
Nhỉåüc âiãøm ca phỉång phạp ny l khọ xạc âënh thåìi âiãøm chuøn mäi trỉåìng täi,
ãu cáưu cäng nhán cọ tay nghãư cao. Nãúu chuøn såïm quạ thç pháưn låïn thåïi gian thẹp
äüi trong mäi trỉåìng täi úu cọ âäü cỉïng tháúp. Nãúu chuøn mün quạ thç
ì biãún dảng.
tä
P
y
âỉåüc lmngu
chuøn biãún mactenxit s xy ra trong mäi trỉåìng täi mảnh dãù gáy nỉïtva
109
H
çnh 4.23-
P
hỉång thỉïc lm ngüi khi täi thẹp
a)Täi trong mäüt mäi trỉåìng b)Täi trong hai mäi trỉåìng
on cao, u cáưu âäü
phạp ny khàõc phủc âỉåüc khọ khàn vãư xạc âënh thåìi âiãøm chuøn mäi
ng b)Täi trong hai mäi trỉåìng
on cao, u cáưu âäü
phạp ny khàõc phủc âỉåüc khọ khàn vãư xạc âënh thåìi âiãøm chuøn mäi
c)Täi phán cáúp d)Täi âàóng nhiãût
Theo kinh nghiãûm thç thåìi gian giỉỵ trong mäi trỉåìng täi mảnh tỉì 2
y 3 giáy cho 10 mm
chiãưu dy hay âỉåìng kênh.

Cäng dủng : d
tiãút diãûn nh nhỉ : m
i khoan, dao phay.
Ba phỉång täi tr
d-Täi âàóng nhiãût (âỉ
Phỉång phạp ny chè khạc täi phán cáúp åí chäù giỉỵ âàóng nhiãût láu hån trong múi
nọng chy (cọ thãø âãún hng giåì) âãø austenit quạ ngüi pháún họa hon ton thnh häùn
håüp phe rit v xãmentit nh mën cọ âäü cỉïng cao, âäü dai täút. Ty theo nhiãût âäü giỉỵ âàóng
nhiãût ta s nháûn âỉåüc cạc täø chỉïc khạc nhau : giỉỵ tải 250
y
400
o
C nháûn âỉåüc bainit, tải
500
y
600
o
C âỉåüc trästit. Sau khi täi âàóng nhiãût khäng cáưn ram nỉỵa.
110