A.Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài:
Ngày nay với trình độ khoa học ngày càng cao, con người cũng tiếp xúc gần hơn với y
học hiện đại, khám phá và hiểu rõ hơn về cấu tạo, chức năng và cơ chế hoạt động, sinh sản
và phát triển của các bộ phận, các tuyến nội ngoại tiết trong cơ thể con người.
Trong đó chức năng sinh sản đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì nòi giống,
được các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm và tìm hiểu. Mà tuyến đảm nhiệm chức năng
quan trọng này chính là tuyến sinh dục. Tuyến sinh dục nam cũng như tuyến sinh dục nữ
đều đóng góp một vài trò nhất định trong việc thực hiện quá trình sinh sản, duy trì nòi
giống. Đã có các nhà khoa nghiên nghiên cứu về mối quan hệ và chức năng của tuyến sinh
dục nam.Tuy nhiên vẫn còn có nhiều vấn đề trong đó chưa được rõ. Với niềm yêu thích
môn học và sự hứng thú trong vấn đề nên đó là lý do tôi muốn tìm hiểu kỷ hơn về vấn đề
này.
2. Đối tượng nghiên cứu:
- Tuyến sinh dục ở nam giới
+ Tinh hoàn
+ mao tinh
+ Ống dẫn tinh
+ Hooc-mon testosteron
B. Nội dung
1 Giới thiệu về tuyến nội tiết
Mọi cơ quan trong cơ thể người và động vật đều chịu sự chi phối của hệ thần kinh. Sự
liên hệ giữa các cơ quan trong cơ thể và sự thích nghi của cơ thể với môi trường cũng do
hệ thần kinh. Song hoạt động của các cơ quan cũng như sự liên hệ giữa các cơ quan trong
cơ thể còn được thực hiện nhờ con đường thể dịch, do các chất tiết ra từ các tuyến nội tiết.
Tuyến nội tiết là những tuyến không có ống dẫn , các chất hoá học do chúng tạo ra có
hoạt tính cao và đổ thẳng vào máu gọi là tuyến nội tiết
Tuyến nội tiết không lớn lắm, đa số chỉ nặng vài gam. Mang các đặc điểm:
+ Chất tiết của nó là ( hoóc-môn) có tác dụng kích thích những quá trình hoạt động
khác nhau trong cơ thể (sự trao đổi chất, sự phát triển và sinh trưởng, các hoạt động
sinh sản…)
mà tinh hoàn không di chuyển xuống mà
vẫn nằm trong bụng, gọi là chứng ẩn tinh
hoàn. Nếu không tiêm kích tố nhau thai,
hoặc mổ kéo ra thì khi lớn lên, người bị
chứng đó không thể có con được, vì trong
nhiệt độ của bụng, tinh hoàn không thể sản
sinh được tinh trùng (tinh hoàn chỉ được
sản sinh tinh trùng ở nhiệt độ 35-36°C).
3. Mối quan hệ Cấu tạo và chức năng của tuyến sinh dục Nam.
3.1. Tinh hoàn
a.Cấu tạo ngoài:
- Tinh hoàn nằm bên ngoài cơ thể chứ không nằm bên trong bởi vì tinh hoàn là nơi sản
xuất ra hóc môn sinh dục nam và tinh trùng, để đảm bảo chất lượng tinh trùng, thì tinh
hoàn phải duy trì ở nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể (tinh hoàn chỉ được sản sinh tinh
trùng ở nhiệt độ 35-36°C) Đó là lý do tại sao nó nằm ngoài cơ thể.
- Tinh hoàn là một đôi tuyến hình trứng kích thước 4x3cm. Bên ngoài tinh hoàn được bao
bọc trong bìu (cơ dartos) bên trái thường xuống thấp hơn bên phải. Cơ này co lại khi
gặp lạnh và giãn ra khi gặp nóng , bao tinh hoàn có sức đàn hồi, khi trời nóng nó chảy
xuống để cho mát hơn còn khi trời lạnh nó co lên cho đỡ lạnh cộng với sự sắp xếp các
mao mạch của tinh hoàn có tác dụng duy trì nhiệt độ thích hợp cho việc sản sinh tinh
trùng.
- Vừa là một tuyến ngoại tiết, tiết ra tinh trùng bài xuất ra bên ngoài vừa là một tuyến nội
tiết tiết ra hooc-mon testosteron làm cho người có đặc điểm nam tính.
Hinh1: Tinh hoàn.
- Tinh hoàn chỉ thực sự hoạt động bắt đầu ở tuổi dậy thì (14 đến 15 tuổi). Và phát triển
nhanh ở tuổi trưởng thành, ở người trưởng thành, tinh hoàn có kích thước trung bình
như sau: dài 4,5cm, rộng 2,5, trọng lượng thay đổi, nặng chừng 20-30g vừa làm nhiệm
vụ sản xuất tinh trùng, vừa thực hiện chức năng của tuyến nội tiết. Lúc này các ống sinh
tinh bắt đầu sản sinh tinh trùng, sự sản sinh tinh trùng tiến hành một cách thường
kẽ xuất hiện thêm một loạt tế bào hình tròn hoặc hình đa diện, có nhân ở giữa, bào
tương ưa axit và có chứa những giọt mỡ nhỏ. Những tế bào này gọi là tế bào kẽ hay tế
bào Leydig, loại tế bào của tinh hoàn đặc trưng cho sự sản xuất steroid. Tế bào kẽ tiết
hoocmon nam giới - testosteron
Hình 4: Hình phóng đại của vi quản sinh tinh(ống sinh tinh).
- Cắt ngang một vi quản sinh tinh, từ ngoài vào trong ta thấy trong mỗi ống sinh tinh
chứa hai loại tế bào:
+ Một lớp nền trên đó có nhiều tế bào (sertoli). Đó là những tế bào to, có vai trò tạo
khung chống đỡ và bảo vệ các tế bào mầm và nuôi dưỡng, giàu glycogen và lipit để
nuôi dưỡng cho tinh trùng lúc này các tinh trùng sắp xếp hướng đầu vào tế bào sertoli.
Ngoài ra còn làm nhiệm vụ dọn dẹp những chất cặn bã trong quá trình sinh tinh tạo ra
và tiết dịch đổ vào lòng ống sinh tinh giúp tinh trùng di chuyển được thuận lợi.
• Chức năng của tế bào sertoli tạo khung chống đỡ và bảo vệ cho các tế bào dòng
tinh, điều hoà nuôi dưỡng và phát triển của tinh trùng : Một loạt các tế bào
thuộc dòng tinh nối với nhau qua các cầu bào tương. Các nhánh bào tương trải
rộng của tế bào Sertoli tạo nên sự hỗ trợ về mặt vật lý cho các cầu bào tương
này. Vì các tinh bào, tiền tinh trùng và tinh trùng bị hàng rào máu - tinh hoàn
ngăn cách với sự cung cấp dưỡng chất từ mạch máu, do đó các tế bào dòng tinh
này phải dựa vào vai trò trung gian của tế bào Sertoli trong quá trình trao đổi
các chất dinh dưỡng và chuyển hoá. Các tế bào Sertoli tạo nên hàng rào bảo vệ
cho sự phát triển của các tế bào tinh trùng khỏi bị kháng thể tấn công
• Thực bào : Trong quá trình sinh tinh, lượng bào tương không cần dùng tới của
tiền tinh trùng sẽ bị thải ra như là các chất cặn bã. Những mảnh bào tương này
sẽ bị thực bào bởi các lyzosom của tế bào Sertoli.
• Tạo dịch tiết: Tế bào Sertoli liên tục tạo dịch tiết đổ vào ống sinh tinh, dịch này
chạy thẳng vào hệ ống dẫn tinh, giúp quá trình di chuyển của tinh trùng được
thuận lợi. Sự tiết dịch có protein gắn androgen do hoocmon kích thích nang
noãn (FSH) và testosteron điều hoà, nó cũng giúp cho việc tập trung testosteron
vào ống sinh tinh, nơi mà testosteron rất cần thiết cho quá trình sinh tinh trùng.
Tế bào Sertoli có oestradiol, chúng cũng có thể sản xuất ra một peptit gọi là
- Mào tinh hoàn có hình chữ C, gồm đầu, thân. Mào tinh hoàn nằm dọc theo đầu trên và
phần bờ sau tinh hoàn. Đầu và đuôi dính vào tinh hoàn bởi mô liên kết, thân không dính
vào tinh hoàn, lá tạng của bao tinh hoàn lách vào khe giữa thân mào tinh và tinh hoàn
tạo nên một túi cùng gọi là xoang mào tinh. Trên đầu mào tinh cũng có một mẩu phụ
nhỏ dính vào gọi là mẩu phụ mào tinh, di tích của trung thận.
Hình 5: Mào Tinh
b.Cấu tạo trong.
- Từ mạng tinh tách ra từ 12 đến 20 ống nhỏ xoắn cuộn thành hình nón đi từ phần trên
trung thất tinh hoàn. Mỗi tiểu quản tạo nên một tiểu thùy nón mào tinh. Mỗi tiểu quản
xuất tinh hoàn dài dẫn mào tinh, ống dài khoảng 6m, đường kính tăng dần cho tới đuôi
mào tinh, ở đó ống trở thành ống dẫn tinh. Ống mào tinh chạy xoắn trong thân và đuôi
mào tinh.
• Đi vào cấu tạo vi thể: Ống mào tinh là một ống đơn, cong queo, độ dài khoảng 4-
6m. Chính ống này cùng mô liên kết xung quanh và mạch máu tạo nên thân và
đuôi của mào tinh hoàn. Biểu mô của mào tinh hoàn là biểu mô trụ cao giả tầng,
gồm có các tế bào đáy hình tròn và tế bào chính hình trụ. Các tế bào này nằm trên
màng đáy và bao quanh bên ngoài màng đáy là các tế bào cơ trơn và mô liên kết
lỏng lẻo giàu mạch máu. Sự co bóp của tế bào cơ trơn giúp tinh trùng di chuyển
dọc theo chiều dài của ống.
• Bề mặt của các tế bào chính có các vi nhung mao dài, không đều gọi là
stereocilia. Các vi nhung mao này không có cả gốc lẫn cấu trúc vi ống ở bên
trong, trái lại, lông chuyển bình thường thì lại có cả hai cấu trúc trên. Khi quan
sát dưới kính hiển vị điện tử, trong bào tương của tế bào chính, lưới nội bào có
hạt phát triển phong phú và bộ Golgi lớn nằm bao quanh nhân không có hạt chế
tiết trong bào tương. Các tế bào chính tiết glycerophosphocholine, chất có thể ức
chế quá trình tạo chất (Capacitation), một quá trình chuẩn bị cho tinh trùng để thụ
tinh. Đồng thời các tế bào này cũng sản xuất ra glycoprotein, mà glycoprotein
này gắn chặt vào màng bào tương của tinh trùng.
• Biểu mô của ống mào tinh tham gia vào quá trình hấp thu và tiêu hoá các chất
thải được bài tiết ra trong quá trình sinh tinh. Các tế bào đáy nhìn chung là không
dẫn tinh, tinh trùng sống độ một tháng. Tinh trùng sống lâu ngày trong ống dẫn tinh
sẽ tan đi và được thành ống dẫn tinh hấp thu.
3.4 Hormone sinh dục nam giới - testosteron
- Hormone sinh dục nam là những steroid ,hormone giới tính tạo ra sự thay đổi của các
thành phần trong cơ thể (như tăng khối cơ, phân bố mỡ trong cơ thể) và hình thành lên
các đặc tính sinh dục phụ thứ phát đặc biệt của đàn ông (phát triển lông dâu và phát
triển dương vật).
3.4.1 Vị trí:
- Được sản xuất ra từ các tế bào leydig bên trong tinh hoàn dưới tác động của hoocmon
kích thích hoàng thế (LH)
- Ngoài ra testosteron còn được tiết ra với một lượng nhỏ ở tuyến thượng thận.
Hình 7: Phân tử testosteron.
3.4.2 Cơ chế sản sinh:
- Vùng dưới đồi sản xuất hoocmon giải phóng gonadotropin (GnRH). GnRH điều khiển
bài tiết các hoomon của tuyến yên. Dưới tác động của hóc môn (GnRH) ở tuyến yên sản
xuât xuất ra hoocmon khích thích hoàn thế (LH).
- LH sau khi được sản xuất ra lại có tác động đến các tế bào Leydig ở bên trong tinh
hoàn. Khi được kích thích bởi LH các tế bào Leydig bên trong tinh hoàn sản xuất ra
testosteron ( nội tiết tố nam giới).
3.4.3 Tác động của testosron đối với quá trinh sinh tinh ở tinh hoàn.
Hoocmon kích thích hoàng thế (LH) và do hoocmon kích thích nang noãn (FSH) là hai
hoocmon quan trọng được tạo ra từ tuyến yên nằm bên trong não có tác dụng quan trọng
đối với chức năng của tinh hoàn. Dưới tác động kích thích của LH cá tế bào Leydig bên
trong tinh hoàn sản xuất ra testosteron. Sau khi được tạo ra, testosteron cùng với hoocmon
kích thích nang noãn (FSH) tác động lên các ống sinh tinh nằm bên trong tinh hoàn, kích
thích các ống này sản xuất tinh trùng
4. Ý nghĩ của việc nghiên cứu
Qua quá trình tìm hiểu về cấu tạo,chức năng và mối quan hệ giữa chức năng của tuyến
sinh dục nam,trước tiên đã cung cấp thêm thông tin cho chúng ta về tuyến sinh dục nam,