Ôn tập về văn nghị luận lớp 9 hay
A/Điểm chung
I/Loại: Cả 3 dạng nghị luận về một tư tưởng, đạo lí; nghị luận về một hiện
tượng đời sống; nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học đều
thuộc loại bài nghị luận xã hội.
II/Thao tác: Các dạng bài NLXH đều vận dụng chung các thao tác lập luận
là giải thích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ, bình luận. Ba thao tác
cơ bản nhất là giải thích, chứng minh, bình luận.
1/Giải thích
a/Mục đích: Hiểu
b/Các bước:
-Làm rõ vấn đề được dẫn trên đề. Nếu vấn đề thể hiện dưới dạng là một câu
trích dẫn khá nổi tiếng nào đó hoặc một ý tưởng do người ra đề đề xuất,
người viết cần lần lượt giải nghĩa, làm rõ nghĩa của vấn đề theo cách đi từ
khái niệm đến các vế câu và cuối cùng là toàn bộ ý tưởng được trích dẫn.
Khi vấn đề được diễn đạt theo kiểu ẩn dụ bóng bẩy thì phải giải thích cả
nghĩa đen lẫn nghĩa bóng của từ ngữ. Nếu vấn đề là một hiện tượng đời
sống, người viết cần cho biết đó là hiện tượng gì, hiện tượng đó biểu hiện ra
sao, dưới các hình thức nào (miêu tả, nhận diện)
Làm tốt bước giải nghĩa này sẽ hiểu đúng vấn đề, xác định đúng vấn đề
1
(hoặc mức độ) cần giải thích để chọn lí lẽ cần thiết.
Trong quan niệm làm văn truyền thống, bước này được xem là bước trả lời
câu hỏi LÀ GÌ.
-Tìm hiểu cơ sở của vấn đề: Trả lời tại sao có vấn đề đó (xuất phát từ đâu có
vấn đề đó). Cùng với phần giải nghĩa, phần này là phần thể hiện rất rõ đặc
thù của thao tác giải thích. Người viết cần suy nghĩ kĩ để có cách viết chặt
chẽ về mặt lập luận, lô gíc về mặt lí lẽ, xác đáng về mặt dẫn chứng.
Trong quan niệm làm văn truyền thống, bước này được xem là bước trả lời
câu hỏi TẠI SAO.
-Nêu hướng vận dụng của vấn đề: Vấn đề được vận dụng vào thực tiễn cuộc

- Bàn rộng và nhìn vấn đề (hiện tượng) cần bình luận dưới nhiều góc độ
(thậm chí từ góc độ ngược lại) để có cái nhìn đầy đủ hơn.
- Khẳng định tác dụng, ý nghĩa của vấn đề trong cuộc sống hiện tại.
B/Nét riêng
I.Dạng nghị luận về một tư tưởng, đạo lí
1.Loại: Thuộc loại bài nghị luận xã hội.
2.Đề tài:
-Về nhận thức (lí tưởng, mục đích sống, mục đích học tập ).
-Về tâm hồn, tính cách (lòng yêu nước, lòng nhân ái, lòng vị tha, lòng bao
dung, lòng độ lượng; tính trung thực, tính cương quyết, tính hoà nhã, tính
khiêm tốn, tính ích kỉ ).
-Về quan hệ gia đình (tình mẫu tử, tình anh em ).
-Về quan hệ xã hội (tình đồng bào, tình thầy trò, tình bạn ).
3.Về cấu trúc triển khai tổng quát:
4
-Giải thích tư tưởng, đạo lí cần bàn luận (hiểu vấn đề cần nghị luận là gì).
-Phân tích những mặt đúng, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến
vấn đề bàn luận.
-Nêu ý nghĩa của vấn đề (bài học nhận thức và hành động về tư tưởng, đạo
lí).
4.Một số đề tham khảo từ sách chuẩn và nâng cao:
- Tình thương là hạnh phúc của con người.
- “Mọi phẩm chất của đức hạnh là ở trong hành động”
Ý kiến trên của M.Xi-xê-rông (nhà triết học La Mã cổ đại) gợi cho anh (chị)
những suy nghĩ gì về việc tu dưỡng và học tập của bản thân?
- Hãy phát biểu ý kiến của mình về mục đích học tập do UNESCO đề
xướng: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định
mình”.
- Suy nghĩ của em về triết lí sau: “Đừng xin người khác con cá, mà hãy tìm
học cách làm cần câu và cách câu cá”.

- Một nhà giáo dục đã nêu một quan niệm như sau:
Con đường từ nhà đến trường của mỗi người học sinh tuy khác nhau nhưng
nơi đến ở cuối mỗi con đường ấy đều giống nhau: ở đó, có một ngôi trường
đầy tình thân và sự san sẻ.
Trình bày suy nghĩ của em về quan niệm đó.
-Phê phán thái độ thờ ơ, ghẻ lạnh đối với con người cũng quan trọng và cần
thiết như ca ngợi lòng vị tha, tình đoàn kết.
Anh (chị) suy nghĩ như thế nào về ý kiến trên?
- Suy nghĩ của anh (chị) về câu nói:
7
“Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại
núi e sông.” (Nguyễn Bá Học)
- Phải chăng, “Bạn là người đến với ta khi mọi người đã bỏ ta đi.”?
- “Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường. Không có lí tưởng thì không có phương
hướng kiên định, mà không có phương hướng thì không có cuộc sống.” (Lép
Tôn-xtôi)
Anh (chị) hãy nêu suy nghĩ về vai trò của lí tưởng nói chung và trình bày lí
tưởng riêng của mình.
- Phải chăng “Cái chết không phải là điều mất mát lớn nhất trong cuộc đời.
Sự mất mát lớn nhất là bạn để cho tâm hồn tàn lụi ngay khi còn sống.”?
(Noóc-man Ku-sin, theo “Những vòng tay âu yếm – NXB Trẻ, 2003).
- Tiền tài và hạnh phúc.
- “Có ba điều làm hỏng một con người: rượu, tính kiêu ngạo và sự giận dữ.”
Anh, chị suy nghĩ như thế nào về ý kiến đó?
II/Dạng nghị luận về một hiện tượng đời sống
1/Loại: Thuộc loại bài nghị luận xã hội.
2.Đề tài: Những hiện tượng tốt hoặc chưa tốt cần được nhìn nhận thêm.
8
-Chấp hành luật giao thông ở nông thôn.
-Hiến máu nhân đạo

thành phố lớn.
- Về hiện tượng nhiều người trong lớp trẻ hôm nay lạnh nhạt với âm nhạc
truyền thống.

III/Dạng nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học
1.Loại: Thuộc loại bài nghị luận xã hội.
2.Đề tài:
Một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó đặt ra trong tác phẩm văn học,
*Vấn đề xã hội có ý nghĩa có thể lấy từ hai nguồn: tác phẩm văn học đã học
trong chương trình hoặc một câu chuyện nhỏ, một văn bản văn học ngắn gọn
mà HS chưa được học.
3.Về cấu trúc triển khai tổng quát:
a/Phần một: Phân tích văn bản (hoặc nêu vắn tắt nội dung câu chuyện) để rút
ra ý nghĩa của vấn đề (hoặc câu chuyện).
b/Phần hai (trọng tâm): Nghị luận (phát biểu) về ý nghĩa của vấn đề xã hội
rút ra từ tác phẩm văn học (câu chuyện).
4.Một số đề tham khảo từ sách chuẩn và nâng cao:
11
-Từ đoạn trích vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của Lưu Quang Vũ,
nghĩ về niềm hạnh phúc khi được sống thực với mình và với mọi người.
-Đọc văn bản “Hoa hồng tặng mẹ”:Nêu suy nghĩ của anh (chị) từ ý nghĩa của câu chuyện “Hoa hồng tặng mẹ”.
-
“Con cò mà đi ăn đêm,
Đậu phải cành mềm, lộn cổ xuống ao.
Ông ơi, ông vớt tôi nao!
Tôi có lòng nào, ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong,

hợp pha trộn giữa Chứng Minh và Giải Thích. Khi Phân tích thì phần giải
thích nặng hơn chứng minh, khi Bình luận thì phần chứng minh nặng hơn
giải thích. Do đó, nắm rõ phương pháp Chứng Minh và Giải Thích sẽ giúp
cho việc làm văn trở nên dễ dàng hơn.
Ngày trước, có một thầy mà tôi rất nể trọng đã dạy cho chúng tôi bí quyết
làm văn dựa vào các công thức có sẵn. nay xin trình bày sơ lược lại kinh
nghiệm đó cho các bạn còn đang đi học tham khảo thêm, chắc chắn với các
công thức này bạn không phải lo lắng đến việc không tìm ra ý tưởng viết văn
nữa, mà bạn chỉ còn phải lo chọn lọc, sắp xếp các ý tưởng của mình tìm
được
Cơ bản của phương pháp này là các công thức dễ nhớ, dựa vào các công
thức này mà người viết có thể tìm ý, xây dựng khung ý tưởng dồi dào cho
bài viết.
Làm văn ai cũng biết có 3 phần Mở bài - Thân bài - Kết Luận
1. Mở bài: là chìa khóa cho toàn bộ bài văn, phần mở bài gồm có 3 phần:
Gợi - Đưa - Báo : tức là GỢI ý ra vấn đề cần làm - sau khi gợi thì ĐƯA vấn
14
đề ra - cuối cùng là BÁO - tức là phải thể hiện cho biết mình sẽ làm gì.
Khó nhất là phần gợi ý dẫn dắt vấn đề, có 3 cặp /6 lối để giải quyết như sau:
Tương đồng / tương phản : đưa ra một vấn đề tương tự/hoặc trái ngược để
liên tưởng đến vấn đề cần giải quyết, sau đó mới tạo móc nối để ĐƯA vấn
đề ra, cách này thường dùng khi cần CM-GT-BL về câu nói, tục ngữ, suy
nghĩ.
Xuất xứ / đại ý: dựa vào thông tin xuất xứ/ đại ý để dưa vấn đề ra, cách này
thường dùng cho tác phẩm/tác giả nổi tiếng
Diễn dịch/ quy nạp: cách này thì cũng khá rõ về ý nghĩa rồi.
2. Thân bài
Thân bài thực chất là một tập hợp các đoạn văn nhỏ nhằm giải quyết một
vấn đề chung. Để tìm ý cho phần thân bài thì có thể dùng các công thức sau
đâyđể đặt câu hỏi nhằm tìm ý càng nhiều và dồi dào càng tốt, sau đó có thể

16
Cứ như vậy bạn sẽ có nhiều đoạn văn, các đoạn văn này hợp lại là thân bài
3. Kết bài
Có công thức Tóm - Rút - Phấn để thực hiện phần này
Tóm: tóm tắt vấn đề
Rút: rút ra kết luận gì
Phấn: hướng phấn đấu, suy nghĩ riêng của bản thân
BÀN VỀ TÌNH BẠN
A.MỞ BÀI
-Ngoài tình cảm gia đình,tình thầy trò…thì tình bạn là một nhu cầu rất lớn
của con người sống trong xã hội.
-Nhân dân ta đã có những câu ca dao rất hay,rất đẹp về tình bạn:
Bạn có nhớ về ta chăng ?
Ta về nhớ bạn như trăng nhớ trời. <= wóa hay :x:x
và:
Trăng lên khỏi núi mặc trăng
Tình ta với bạn khăng khăng một niềm. <= wóa chuẩn :”>:”>
-Nên quan niệm về tình bạn như thế nào cho đúng để xứng đáng với tình
cảm đẹp đẽ,cao quý đó ?
-Nhà văn Nicole Osteropski đã nói rất đúng về tình bạn:
“Tình bạn trước hết phải phê bình sai lầm của bạn,của đồng chí,phải nghiêm
chỉnh giúp đỡ bạn,đồng chí sửa chữa sai lầm”.
B.THÂN BÀI
17
1.Khẳn định tình bạn trước hết phải chân thành:
-Có chân thành với bạn thì bạn mới tin mình.
-Bạn có tin mình thì bạn mới thổ lộ hết băn khoăn,thắc mắc,lo âu và nguyên
vọng với mình ( kái nài trường hợp ngoại lệ nữa,nhớ thêm zô )
-Sự chân thành là cở sở của tình bạn chân chính và lâu bền.
2.Sự chân thành trong tình bạn thể hiện như thế nào ?

C.KẾT BÀI
-Tình bạn là nhu cầu của mỗi người trong xã hội,đặc biệt là thanh thiếu niên.
-Con người sống không có bạn thân là con người cô đơn,không biết đến
hạnh phúc.
-Nên nhớ rằng thượng đế chỉ ban tặng cho mỗi một cuộc đời,mỗi một con
người một và chỉ một người bạn tri kỉ mà thôi. :M056::M056:
-Tình bạn là cao đẹp,là thiêng liêng,cần vun trồng tình bạn theo quan điểm
của Nicole Osteropski thì tình bạn mới bền chặt.
Sự khác nhau giữa CÁT và Đá
Trong những câu chuyện trên đường vượt qua sa mạc, giữa hai người đồng
19
hành, là hai người bạn, đã nảy sinh một sự tranh cãi. Không tìm được sự
thống nhất, một người, không chế ngự được cảm xúc, đã tát vào mặt người
bạn của mình. Người bị tát, không nói gì, chỉ dừng lại ít phút để viết lên cát
dòng chữ: “Hôm nay người bạn tốt nhất của tôi đã đánh vào mặt tôi”.
Họ tiếp tục đi.
Thêm một chặng đường trong cuộc hành trình, họ gặp một hồ nước. Họ
quyết định dừng lại để tắm. Quá mải mê với làn nước mát, một người đã bị
hụt chân xuống vùng nước sâu và đang chìm dần. Chính là người đã bị bạn
đánh vào mặt lúc trước. Tuy nhiên, anh đã được cứu kịp thời. Người cứu,
không ai khác chính là người đã tát vào mặt bạn trong lúc giận dữ khi trước.
Sau khi đã thật sự an toàn, người suýt chết đuối liền tìm một tảng đá, viết lên
đó dòng chữ: “Hôm nay người bạn tốt nhất của tôi đã cứu tôi”.
Rất ngạc nhiên, người đã đánh bạn hỏi: “Khi tôi đánh bạn, bạn viết lên cát,
còn khi tôi cứu bạn, bạn viết lên đá. Vì sao ?”.
Người đã viết những dòng chữ lên cát và lên đá giải đáp sự thắc mắc bạn
mình: “Khi một ai đó đánh ta, ta nên viết điều đó lên cát – nơi mà gió có thể
xóa nó đi một cách dễ dàng. Nhưng khi ai đó làm một việc tốt cho ta, ta cần
phải khắc ghi điều đó lên đá – nơi mà gió không bao giờ bôi xóa được”.
Có thể bạn không nhớ đã đọc câu chuyện này ở đâu đó. Nhưng mong bạn

chim trong mùa sinh sản, bẫy thú và trồng trọt, đó là cuộc sống của họ
nhưng điều đó đã làm ảnh hưởng đến hệ sinh tháí đặc biệt là hệ động vật.
21
Buộc nhà nước và các tổ chức phải ngăn chặn điều đó. Một đề án đc đưa ra
cấm ko đc thu nhặt trứng chim và săn bắt động vật. Nếu người dân làm đúng
như vậy thì cuộc sống của họ sẽ ra sao khi mà nguồn thu nhập chính của họ
bị cắt mát và cho dù họ phải miễn cưỡng làm điều đó thfi việc trồng trọt
cũng bị ảnh hưởng bởi những con thú vào phá hoại rau màu của họ . Kết quả
là người ta phải bắn chết những con nthú đó, cuối cùng chình nghèo đói đã
dấn đến việc phải hoại môi trường và hệ sinh thái. Những điều đó có thể đc
khắc phục nếu chúng ta biết thay đổi. Thay vì cách nói chuyện với họ là ko
đc săn bắt thú rừng thì hãy nói rằng học sẽ kiếm đc tiền từ việc làm đó. Bởi
khi ta xây dựng 1 khu du lịch sinh thái ở đây những người dân sẽ đc hưởng
lợi từ thu nhập của ngành du lịch và thay vì đi sắn bắt thú rừng hãy trở thành
những ng hướng dẫn viên du lịch bản xứ và làm nghề thủ công để bán.
Những đồ lưu niệm cho du khách sẽ đc mở ra và người dân tại khu vực đó sẽ
có công ăn việc làm mới mà hệ sinh thái vẫn ổn dịnh.
Khu vực nc lợi, khu rừng ngập mặc có thể nói ở dây có hệ động thực vật đa
dạng nhất. Chính bởi vậy mà 1 dự án nuôi trồng thuỷ hải sản đc đề xuất,
ngay sau khi đi vào thực hiện dự án đã mang lại thành công lớn. Chính vì
vậy nó ngày càng đc mở rộng ra và khi đó ng ta chặt những rừng cây để mở
rộng diện tích nuôi tông thủy sản. Một năm, rồi hai năm diện tích nuôi trồng
càng đc mở rộng những rừng cây càng thu hẹp và hệ động vật tự nhiên biến
mất nguồn nc bị ô nhiễm bởi thức ăn dư thừa và các loại thuốc kháng sinh
cho hải sản. Cũng vào thời gian đó, nước biển dâng cao và điều kiến người
ta không ngờ tới chính là khi không có lớp rừng đệm giữa khu vực nc mặt và
nc ngọt khiến sự ngập mặn lấn sâu vào đất liền khiến bị nhiễm mặn trở nên
cằn cỗi và hoang hoá nc biến cũng lấn sâu và nc sông hơn, vậy chính việc
22
phát triển của nuôi trồng thuỷ hải sản bừa bãi đã có tác động xấu tới môi

cùng”. Đó là những hình ảnh dung dị mà thật đẹp về tình cảm của những
người dân chiến khu đối với cán bộ kháng chiến. Còn tình cảm của bộ đội
đối với dân thì “như cá với nước”, “không tơ hào cái kim sợi chỉ của dân”
đúng như lời dạy của Bác Hồ.
Ngay sau khi chiến tranh kết thúc, Ðảng và Nhà nước ta đã có những biện
pháp tích cực trong việc điều tra và giải quyết hậu quả chiến tranh hóa học.
Thủ tướng Chính phủ đã có chính sách cứu trợ xã hội, cũng như ban hành
quy định về một số chế độ, chính sách đối với người tham gia kháng chiến
và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến
tranh Việt Nam. Tuy nhiên, chung quanh các vấn đề liên quan việc giải
quyết chế độ cho các nạn nhân chất độc da cam vẫn còn chậm trễ và gặp
nhiều bất cập. Trong thực tế đã xuất hiện nhiều gia đình nạn nhân có thế hệ
cháu bị dị tật bẩm sinh, trong khi thế hệ con không có biểu hiện, triệu chứng
gì. Vậy thế hệ cháu có được hưởng chế độ gì không? Cũng cần thấy rằng,
hầu hết các gia đình nạn nhân chất độc da cam thường rất nghèo. Có gia
đình sinh con dị tật nhưng vẫn cứ tiếp tục sinh con chỉ vì khát khao và hy
vọng. Họ lo sợ những đứa con dị tật của mình sẽ sống như thế nào nếu ngày
mai những người cha, người mẹ như họ sẽ ra đi.
24
Có chứng kiến tận mắt nỗi khổ tâm mà những nạn nhân chất độc da cam
đang từng ngày phải gánh chịu mới hiểu nỗi mong chờ và hy vọng nhận
được sự quan tâm, giúp đỡ của Ðảng, Nhà nước, của những cơ quan chức
năng có thẩm quyền, của những người chung quanh như thế nào? Bà con,
xóm làng, các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức nhân đạo từ thiện không bỏ
rơi họ. Nhà nước cũng đã cho thành lập Quỹ Bảo trợ nạn nhân chất độc da
cam thuộc Hội Chữ thập đỏ Việt Nam nhằm phát huy tinh thần tương thân
tương ái, giúp các nạn nhân khám, chữa bệnh, phẫu thuật chỉnh hình, phục
hồi chức năng, học văn hóa, học nghề, trợ giúp vốn và phương tiện sản
xuất cho các nạn nhân của chiến tranh hóa học.
Trong lúc các công trình nghiên cứu trên thế giới về tác hại của chất độc hóa