Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
CHƯƠNG MỘT: NGHIÊN CỨU HỒ SƠ, CHUẨN BỊ TÀI LIỆU
LIÊN QUAN

1.1 Nghiên cứu hồ sơ.
1.1.1 Khái niệm và phương pháp nghiên cứu hồ sơ.
a. Khái niệm.
Nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự là tổng hợp các họat động của Luật sư: xem xét,
đọc, phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, đánh giá các tài liệu, chứng cứ có trong hồ
sơ vụ án nhằm nắm vững bản chất vụ án, diễn biến của hành vi phạm tội, qua đó xác
định sự thật khách quan của vụ án. Trên cơ sở đó, luật sư xác định những vấn đề cần trao
đổi, đề xuất với cơ quan tiến hành tố tụng cũng như chuẩn bị kế hoạch, xác định phương
án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ, Luật sư cần phải nghiên cứu hồ sơ
một cách toàn diện và đầy đủ các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, tránh tư tưởng
chủ quan chỉ nghiên cứu những tài liệu mà mình cho là quan trọng, còn các tài liệu khác
thì bỏ qua.
Tuỳ theo hồ sơ vụ án cụ thể, Luật sư có thể nghiên cứu hồ sơ theo thứ tự thời gian
diễn ra, theo trình tự tố tụng hoặc theo từng tập tài liệu liên quan đến từng người tham
gia tố tụng. Yêu cầu đặt ra là phải nghiên cứu đầy đủ, ghi chép, lập được hệ thống chứng
cứ của vụ án để làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch bào chữa, đề cương bào chữa
hoặc luận cứ bảo vệ quyền lợi cho đương sự.
b. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu hồ sơ là cách thức Luật sư có thể nghiên cứu hồ sơ vụ án
theo trình tự tố tụng diễn ra theo thời gian bắt đầu từ quyết định khởi tố vụ án rồi mới
nghiên cứu các tài liệu xác định về về hành vi phạm tội của bị can…Người bào chữa có
thể nghiên cứu hồ sơ không theo trình tự tố tụng , phương pháp này bắt đầu từ việc
nghiên cứu Cáo trạng của Viện kiểm sát tiếp đến là Kết luận điều tra và các tài liệu khác.
Nghiên cứu theo phương pháp này cho phép nghiên cứu hồ sơ qua đó kiểm tra tính hợp
pháp, tính có căn cứ của các quyết dịnh tố tụng. Mỗi phương pháp có thế mạnh khác
nhau, tuỳ theo từng hồ sơ vụ án, tính chất phức tạp, số lượng bị can, bút lục có trong hồ
sơ của vụ án, thời gian vật chất dành cho việc nghiên cứu, vị trí tham gia tố tụng của

bị can không chấp nhận nội dung bản cáo trạng thì sẽ không nhận tội và thường thay đổi
lời khai. Trường hợp bị can không đồng ý với nội dung bản cáo trạng Luật sư cần nghiên
cứu kỹ các chứng cớ để xác định sự thật của vụ án và trao đổi với họ.
Học viên: Trần Hoàng Phong 2
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
c. Nghiên cứu Biên bản hỏi cung bị can.
Khi nghiên cứu biên bản hỏi cung bị can, Luật sư cần làm rõ xem bị can có nhận
những hành vi nêu trong cáo trạng hay không. trường hợp bị can nhận tội thì tìm hiểu tư
tưởng, động cơ, mục đích, việc thực hiện hành vi phạm tội và sự ăn năn, hối cải của bị
can như thế nào? Trên cơ sở đó xác định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm của bị can, bị
cáo như hìan cảnh phạm tội, nguyên nhân, điều kiện phạm tội, động cơ, muc đích phạm
tội, nhân thân của bị can. Trong trường hợp bị can không nhận tội, Luật sư nghiên cứu
biên bản hỏi cung bị can để nắm được các lý lẽ, chứng cứ mà bị can đưa ra để bào chữa
cho mình.
Khi nghiên cứu các biên bản hỏi cung, Luật sư cần kiểm tra về thủ tục tố tụng:
xem biên bản hỏi cung đầu tiên có ghi phần giải thích quyền và nghĩa vụ của bị can hay
không; biên bản hỏi cung có bị tẩy xóa, sửa chữa hay viết thêm hay không? Nếu bị sửa
chữa thì có chữ ký xác nhận của bị can hay không? Trong trường hợp biên bản hỏi cung
ghi cả thái độ, cử chỉ của bị can trong lúc trả lời như bị can cúi đầu, im lặng, không trả
lời, lý do bị can không ký vào biên bản…thì Luật sư cần ghi lại và lưu ý làm rõ nguyên
nhân, trong nhiều trường hợp những cử chỉ, hành vi này thể hiện diễn biến tâm lý, đấu
tranh tư tưởng của bị can khi khai báo hoặc bị can phản ứng việc làm sai trái của Điều tra
viên
d. Nghiên cứu Biên bản ghi lời khai của người làm chứng.
Luật sư nghiên cứu biên bản ghi lời khai của người làm chứng để hiểu rõ sự việc
phạm tội xảy ra có những người nào biết, nghiên cứu những xác nhận của họ về các tình
tiết của sự việc như thế nào. Trên cơ sở đó, Luật sư sử dụng lời khai của những người
làm chứng để bảo vệ cho bị cáo hoặc đương sự.
Khi nghiên cứu bản ghi lời khai của người làm chứng trực tiếp hay gián tiếp biết
về tình tiết của vụ án; mối quan hệ của người làm chứng với bị can, bị cáo, người bị hại

biên bản thực nghiệm điều tra… nhằm kiểm tra xem các loại biên bản này có được thực
hiện theo đúng trình tự và thủ tục tố tụng mà pháp luật quy định hay không như có ghi
trong thành phần người tham gia, ý kiến người chứng kiến hay không; những đồ vật cần
niêm phong có chữ ký của chủ quản đồ vật hay không. Đối với hoạt động điều tra, thu
thập vật chứng, Luật sư cần chú ý địa điểm và cách thức thu thập vật chứng, các đặc
điểm riêng của vật chứng, quá trình thu thập vật chứng. Luật sư cần so sánh vật chứng
với các chứng cứ khác xem có phù hợp hay không để xác định giá trị chứng minh nguồn
chứng cứ này.
Học viên: Trần Hoàng Phong 4
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
Nghiên cứu kết luận giám định nhằm kiểm tra các điều kiện để đưa ra kết luận
giám định có được bảo đảm hay không (vật chứng, số lượng, chất lượng đồ vật, tài liệu
gửi đi giám định, thủ tục yêu cầu giám định…); các phương pháp được áp dụng để thực
hiện giám định có cơ sở khoa học hay không. Luật sư cần so sánh kết luận giám định với
các chứng cứ khác của vụ án để đánh giá độ chính xác của kết luận giám định. Nếu thấy
kết quả giám định không có cơ sở tin cậy (thiếu cơ sở khoa học, không phù hợp với thực
tiễn khách quan…) thì ghi lại và đề nghị với Tòa án yêu cầu giám định bổ sung hoặc
giám định lại.
1.2 Chuẩn bị tài liệu liên quan.
Trước khi thực hiện việc chuẩn bị viết bản luận cứ bảo vệ cho bị hại luật sư đã có
những hoạt động, thu thập chứng cứ, gặp gỡ bị hại để trao đổi về những vấn đề liên quan
đến nội dung vụ án, những yêu cầu của bị hại đưa ra kiểm tra tính phù hợp, mâu thuẫn
giữa các chứng cứ có trong hồ sơ vụ án; giữa các đồ vật, tài liệu liên quan mà luật sư đã
thu thập được với chứng cứ trong hồ sơ vụ án.
Luật sư nghiên cứu về phần nội dung và hình thức tố tụng của vụ án để bảo vệ tốt
cho bị hại, nghiên cứu các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án chứng minh cho yêu
cầu của bị hại là có cơ sở nhằm bảo vệ tốt cho thân chủ mình, kiểm tra tính phù hợp, mâu
thuận giữa các chứng cứ có trong hồ sơ. Viêc nghiên cứu các tài liệu chứng cứ cần phải
gắn với yêu cầu của thân chủ mà luật sư nhận trách nhiệm bảo vệ, nghiên cứu tính hợp
pháp của các văn bản, chứng cứ mà các cơ quan tiến hành tố tụng đã thu thập hoặc do

- Các văn bản pháp luật chuyên ngành có liên quan đến vụ án;
* Trong phần này, yêu cầu Luật sư cần nghiên cứu văn bản pháp luật một cách
logic từng vấn đề liên quan đến vụ án, Luật sư có thể nghiên cứu theo thứ tự thời gian
hay hiệu lực của văn bản. Luật sư cần nghiên cứu một cách toàn diện vấn đề liên quan
đến vụ án. Trong một số trường hợp việc bảo vệ gắn liền với nghĩa vụ dân sự mà bị hại
có yêu cầu Luật sư cũng cần xem xét trong các luật chuyên ngành khác để có hướng bảo
vệ tốt nhất cho người bị hại.
* Ngoài việc nghiên cứu các văn bản pháp luật liên quan. Luật sư có thể nghiên
cứu các bài báo chí khoa học, các bình luận khoa học có liên quan, tham khảo các bản án
có tính chất tương tự mà trước đó đã được tuyên xử, nghiên cứu các bài đúc kết kinh
nghiệm xét xử đã được Tòa án tối cao phát hành, nghiên cứu các công trình khoa học
khác đề từ đó có phương hướng và xác định được những thuận lợi và bất lợi cho người bị
hại trong vụ án cụ thể để từ đó có thể chuẩn bị một bản Luận cứ bảo vệ cho bị hại được
tốt nhất nhằm bảo vệ quyền lợi cho người bị hại.
Học viên: Trần Hoàng Phong 6
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
CHƯƠNG HAI: CHUẨN BỊ LUẬN CỨ BẢO VỆ
CHO NGƯỜI BỊ HẠI
2.1 Mục đích, vị trí và yêu cầu của việc viết Luận cứ bảo vệ.
2.1.1 Mục đích.
Mục đích viết bài bảo vệ là giúp cho Luật sư có điều kiện xem lại các tài liệu đã
thu thập, ghi chép được, nhờ đó mà hiểu thấu đáo hơn về nội dung vụ án. Khi viết cũng
là lúc Luật sư cân nhắc đáng giá từng tài liệu, tình tiết, so sánh, đối chiếu và tổng hợp các
chứng cứ, để phát hiện và sử dụng được các chứng cứ có lợi, bác bỏ những chứng cứ bất
lợi cho thân chủ.
Trên cơ sở phân tích và tổng hợp các chứng cứ, Luật sư đưa ra các quan điểm bảo
vệ sẽ toàn diện và không bỏ sót những vấn đề quan trọng.
Bài bảo vệ được chuẩn bị kỹ lưỡng, sắp xếp các luận cứ một cách lô gíc, khoa
học, là tài liệu cần thiết để Luật sư sử dụng trong lúc bảo vệ. Nhờ có dàn ý đã được
chuẩn bị, Luật sư trình bày các vấn đề có trọng tâm, không bị bỏ sót và cũng không

quán triệt các yêu cầu sau:
Bài bảo vệ phải có bố cục chặt chẽ, được viết ngắn gọn, rõ ràng, súc tích. Đối với
một Luận cứ bảo vệ Luật sư phải viết cô đọng, thể hiện rõ quan điểm bảo vệ cho bị hại,
không được viết lòng vòng không đi vào trọng tâm.
Những vấn đề cần bảo vệ phải được ghi thành đề mục và sắp xếp chúng theo một
thứ tự hợp lý. Một Luận cứ bảo vệ tốt đòi hỏi phải được trình bày một cách logic hợp lý,
Luật sư có thể trình bày thành mục, trình bày theo thứ tự sắp xếp, có thể trình bày theo
thứ tự thời gian, không gian, theo chủ thể.
Các tài liệu, số liệu được sử dụng phải chính xác, bảo đảm độ tin cậy. Một yêu
cầu đặt ra đối với Luật sư khi viết bản Luận cứ bảo vệ là phải chính xác, có căn cứ pháp
luật. Để đưa ra quan điểm đòi hỏi luật sư phải căn cứ vào các chứng cứ, các quy định của
pháp luật, các phân tích logic, hợp lý để từ đó đưa ra đề xuất bảo vệ cho bị hại một cách
rõ ràng nhất.
Các quan điểm đề xuất phải rõ ràng, không lập lờ nước đôi, không đổ lỗi, đổ tội
cho người khác để có lợi cho người mình bảo vệ, không bênh vực quyền lợi cho thân chủ
của mình mà làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Khi viết
Luận cứ bảo vệ đòi hỏi Luật sư không được đi quanh co để đổ lỗi cho người khác để bảo
vệ cho bị hại, một yêu cầu quan trọng là không được làm xấu đi tình trạng của người
khác để bảo vệ quyền lợi cho người mình bảo vệ. Khi đưa ra các quan điểm đề xuất thì
phải rõ ràng, có căn cứ để hội đồng xét xử có thể chấp nhận đề xuất của Luật sư.
Học viên: Trần Hoàng Phong 8
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
2.2 Xác định phương hướng viết Luận cứ bảo vệ.
2.2.1 Xác định hình thức viết.
Tùy thuộc vào tính chất của vụ án là phức tạp hay đơn giản, số lượng bị cáo nhiều
hay ít, các tài liệu chứng cứ trong vụ án là đầy đủ hay con thiếu, phù hợp hay có mâu
thuẫn với nhau, bị cáo nhận tội hay không nhận tội… mà Luận cứ bảo vệ của Luật sư cần
được viết dưới dạng một bài viết chi tiết hay chỉ ở dạng dàn ý rõ ràng để Luật sư có thể
hiểu và vận dụng khi tham gia phiên tòa.
Trong một số trường hợp bản Luận cứ bảo vệ cho người bị hại có thể được gửi

bồi thường, chỉ rõ các văn bản mà Luật sư dựa vào đó để đưa ra yêu cầu cũng như những
thiệt hại thức tế mà bị cáo đã gây ra cho bị hại để từ đó có cơ sở thật vững chắc để hội
đồng xét xử có thể chấp nhận yêu cầu.
2.3 Cơ cấu Luận cứ bảo vệ.
Để có một Luận cứ bảo vệ cho người bị hại thật tốt đòi hỏi khi tiến hành chuẩn bị
luận cứ bảo vệ. Luật sư phải viết một cách thống nhất, có sự liên kết với nhau trong phần
luận cứ. Một bài Luận cứ bảo vệ gồm 3 phần cơ bản sau:
2.3.1 Phần mở đầu
Giới thiệu: Luật sư tự giới thiệu về mình, về cơ sở hành nghề luật sư, về Đoàn luật
sư mà mình đăng ký hoạt động nghề nghiệp luật sư.
Lý do tham dự phiên tòa: Luật sư cần nêu lý nào và căn cứ vào đâu để mình tham
gia phiên tòa.
Đây là phần có ý nghĩa rất quan trọng đối với toàn bộ quá trình tranh luận của luật
sư để thu hút sự chú ý của Hội đồng xét xử và của chủ toạ. Giới thiệu về bản thân mình
và nêu lý do được tham gia bảo vệ cho bị hại thế hiện rõ tư cách của luật sư tại phiên toà
là người được tham gia phiên toà để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại trong vụ
án.
Kính thưa Hội đồng xét xử!
Thưa vị đại diện Viện kiểm sát!
Thưa vị luật sư đồng nghiệp (nếu có)!
Tôi là Trần Văn A là luật sư thuộc văn phòng Luật sư A và cộng sự, Đoàn luật sư
thành phố H. Nhận lời mời của gia đình bị hại và được sự chấp thuận của Hội đồng xét
xử tôi tham gia phiên toà hôm nay để bảo vệ cho bà Nguyễn Văn B là bị hại trong vụ án
X. Sau đây tôi xin trình bày một số quan điểm để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
bà Nguyễn Văn B:
Ngay từ lời mở đầu của bản luận cứ bảo vệ cho bị hại, Luật sư phải thể hiện lời tự
giới thiệu về bản thân và khẳng định tư cách tham gia tố tụng tại phiên toà. Tuỳ từng bối
cảnh của mỗi phiên toà mà luật sư có thể đưa ra những lời mở đầu khác nhau, tạo ra ấn
Học viên: Trần Hoàng Phong 10
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại

nhẹ một phần hình phạt cho bị cáo, giảm mức bồi thường thiệt hại còn lại, lui lại tiến độ
thanh toán, bồi thường cho phù hợp với hoàn cảnh kinh tế, sinh hoạt của bị cáo…
Học viên: Trần Hoàng Phong 11
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
Tuy nhiên, trong quá trình phát biểu quan điểm khi bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp cho người bị hại, luật sư cần hiểu mặc dù các yêu cầu tăng nặng, giảm nhẹ về trách
nhiệm hình sự và về bồi thường thiệt hại có nhiều điểm trùng hợp, thậm chí nhất trí tán
đồng với quan điểm của kiểm sát viên, nhưng xét về bản chất nghề nghiệp vẫn có những
khác biệt nhất định giữa tư cách kiểm sát viên và luật sư. Vì vậy, ngôn ngữ, văn phong
cần chừng mực, sự quan tâm đến số phận của bị hại không nên dùng những từ ngữ mạnh,
chỉ trích, mạt sát, xúc phạm danh dự nhân phẩm của bị cáo. Cần chủ yếu phân tích, đánh
giá các chứng cứ có ý nghĩa xác định hành vi phạm tội và liên quan đến trách nhiệm dân
sự của bị cáo, khéo léo trong vai trò cào buộc bị cáo của một luật sư để tránh đồng nhất
mình với vài trò của Kiểm sát viên còn quyền quyết định tội danh và hình phạt là thuộc
về Hội đồng xét xử.
Yêu cầu bị cáo thực hiện trách nhiệm dân sự. Luật sư phải định hướng về việc yêu
cầu bồi thường hoặc phản đối lại yêu cầu bồi thường của phía đối tụng với thân chủ của
mình. Bản định hướng phải chi tiết và cụ thể, có căn cứ pháp lý, và chi phí hợp lý
Về nguyên tắc bồi thường thiệt hại luật sư phải xác định được bao gồm: Có thiệt
hại xảy ra (thiệt hại bảo gồm cả thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần); Phải có
hành vi trái pháp luật ; thiệt hại xảy ra là do hành vi trái pháp luật; người gây thiệt hại
phải có lỗi ( lỗi cố ý và lỗi vô ý).
Luật sư phải xem xét đến năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bị
cáo; tính chi phí hợp lý bao gồm những chi phí thực tế cần thiết, phù hợp với tính chất,
mức độ của thiệt hại, phù hợp với giá cả trung bình của thị trường ở từng địa phương tại
thời điểm chi phí.
Luật sư khi tham gia bảo vệ về bồi thường thiệt hại cần yêu cầu bị hại có nghĩa vụ
chứng minh. Bị hại phải nêu rõ từng khoản thiệt hại thực tế đã xảy ra, mức yêu cầu bồi
thường và phải có chứng từ hoặc giấy biên nhận hợp lệ về các khoản chi phí hợp lý, về
thu nhập của người bị thiệt hại.

việc chôn cất hoặc hỏa táng nạn nhân theo thông lệ chung. Không chấp nhận yêu cầu bồi
thường chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ, bốc mộ…Những khoản tiền cấp dưỡng
cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng trước khi chết; Khoản tiền
bù đắp tổn thất về tinh thần do tính mạng bị xâm phạm.
Thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm. Thiệt hại do danh dự, nhân
phẩm, uy tín bị xâm phạm gồm có thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân bị
xâm phạm bao gồm những chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại do hành vi vi
phạm gây ra; thu nhập thực tế bị giảm sút; Bù đắp tổn thất về tinh thần do danh dự, nhân
phẩm, uy tín mà bị hại phải gánh chịu
Học viên: Trần Hoàng Phong 13
Kỹ năng của Luật sư khi chuẩn bị Luận cứ bảo vệ cho người bị hại
2.3.3 Phần kết luận.
Tóm tắt lại những nội dung chính đã trình bày, không cần thiết phải lập lại toàn bộ
nội dung, nội dung lập lại phải không mâu thuẫn với nội dung đã trình bày;
Đưa ra những đề xuất cụ thể về cách giải quyết vụ án theo hướng có lợi nhất cho
thân chủ của mình với Hội đồng xét xử.
Nhìn chung khi tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị hại trong
Luật sư cần tập trung phân tích và nhấn mạnh đến những nội dung trực tiếp ảnh hưởng
đến quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể tham gia tố tụng, không đề cập tràn lan
những vấn đề nằm ngoài phạm vi yêu cầu mà pháp luật tố tụng đã quy định.
Học viên: Trần Hoàng Phong 14