Phân tích nghệ thuật miêu tả các pho tượng trong
bài thơ Các vị La Hán chùa Tây Phương

Đề bài: Có người cho rằng: với bài thơ Các vị La Hán chùa Tây Phương, Huy Cận đã khắc họa lại
lần thứ hai gương mặt các pho tượng bằng ngôn ngữ thơ ca đặc sắc. Hãy phân tích nghệ thuật miêu
tả các pho tượng trong bài thơ để chứng minh điều đó.

Các vị La Hán chùa Tây Phương (được sáng tác cuối năm 1960) là bài thơ vào loại trội nhất của Huy Cận
từ sau Cách mạng tháng Tám. Phần đặc sắc hơn cả trong bài thơ này là tám khổ thơ đầu, khắc họa các
hình ảnh các pho tượng La Hán ở chùa Tây Phương (huyện Thạch Thất, tỉnh Hà Tây). Có người xem
đoạn thơ này là những bức "điêu khắc bằng lời" làm sống dậy các pho tượng gỗ rất nổi tiếng của chùa
Tây Phương. Hơn nữa, hình tượng thơ ở đây còn chứa đựng những suy ngẫm triết lí về nhân sinh và một
thời đại lịch sử mà xã hội "quằn quại, đau khổ trong những biến động và bế tắc không tìm được lối ra”,
như Lời dẫn của chính tác giả ở đầu bài thơ đã viết.

Đoạn thơ này khai triển theo hướng đi từ những ấn tượng chung đến sự miêu tả khắc họa ba pho tượng cụ
thể và cuối cùng tả bao quát cả quần thể các bức tượng La Hán.Thể thơ đầu diễn tả ấn tượng chung: nỗi vương vấn, băn khoăn ám ảnh trong tâm trí nhà thơ sau khi thăm
chùa Tây Phương và các pho tượng La Hán. Đến nơi cửa Phật mà lòng chẳng hề thấy thanh thản siêu
thoát, bởi chính những tượng Phật ờ đây lại trĩu nặng những nét đau thương rất người, làm dội lên một
nỗi băn khoăn, một câu hỏi:

Há chẳng phải đây là xứ Phật,
Mà sao ai nấy mặt đau thương?

ágsgsgdgsdgsdgd

Như để làm rõ và sâu sắc thêm cho cảm tượng chung ở trên, trong ba khổ thơ tiếp theo Huy Cận đi vào
khắc họa ba pho tượng cụ thể với những hình hài và tư thế rất khác nhau nhưng đều cùng thể hiện những

chăng đã đạt đến sự tịch diệt, vô cảm? Nhưng nghệ nhân tạc tượng đà đặc biệt diễn tả một đôi tai khác
thường: "rộng dài ngang gối". Đôi tay có tướng mạo của Phật ấy, với Huy Cận, chính là để nhà tu hành
"Cả cuộc đời nghe đủ chuyện buồn", để đón nhận và cảm thông với ngàn vạn nỗi đau khổ của chúng sinh
trong cõi trần gian bể khổ này như nhà Phật từng quan niệm.

Sau khi đã đặc tả ba pho tượng tiêu biểu, tác giả tả bao quát cả nhóm tượng đồng thời thể hiện những liên
tưởng và suy ngắm của mình về con người và nhân thế được gợi ra từ hình ảnh các tượng La Hán này.
Đây không phải là mộ vài cá nhân đau khổ mà là hình của cả một chúng sinh đau khổ, là cả một "nhân
loại" của một quá khứ bế tắc quằn quại đã hiện hình về từ vực thẳm đau thương, tụ họp lại dưới mái chùa
này:

"Mỗi người một vẻ, mặt con người
Cuồn cuộn đau thương cháy dưới trời"

Bằng cảm xúc mạnh mẽ và trí tưởng tượng phong phú, nhà thơ đã biến những pho tượng gỗ bất động kia
thành những sinh thể hiện ra với những quằn quại, trăn trờ và tâm trạng căng thẳng sục sôi, một ‘‘Cuộc
họp lạ lùng trăm vật vã" mà các pho tượng gỗ cũng “đổ mồ hôi", Tác giã nhìn ra cuộc tụ họp những khổ
đau này là ở thời điểm cao độ của sự vật vã căng thẳng, khi mà "Bấy nhiêu quằn quại run lần chót" trước
khi các nhà tu hành bước được vào cối tịch diệt của Phật.

Cũng từ những pho tượng này, Huy Cận cảm nhận được nỗi khát khao tìm lối ra và sự bế tắc vô phương
giải thoát của cha ông ta trong một thời quá khứ (mà ở đoạn tiếp theo của bài thơ, tác giả sẽ chỉ rõ đổ là
thời đại của Nguyễn Du):

Mặt cúi, mặt nghiêng mặt ngoảnh sau
Quay theo tám hướng hỏi trời sâu
Một câu hỏi lớn. Không lời đáp
Cho đến bây giờ mặt vẫn chau.

Sự suy tưởng của tác giả mặc dù có định hướng rõ ràng về một thời đại lịch sử, nhưng nó có cơ sở trên sự