Trường Tiểu học Nhơn Thạnh Nguyễn Kim Duyên
Thành phố Bến Tre
Các kỹ thuật dạy học giúp giáo viên vận dụng tốt
phương pháp BTNB dạy môn
Tự nhiên xã hội và Khoa học ở tiểu học.
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay BGD&ĐT đang thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục,
trong đó đổi mới phương pháp dạy học là một trong các nhiệm vụ cấp bách. Cùng
với phương pháp dạy học khác đang phát triển, PPBTNB đã được BGD&ĐT quyết
định đầu tư nghiên cứu, biên soạn tài liệu, tổ chức tập huấn để từng bước triển khai ,
áp dụng trong các trường Tiểu học. Qua một năm thử nghiệm, phần đông giáo viên
còn gặp nhiều khó khăn về CSVC và một số kỹ thuật khi vận dụng phương pháp
này. Đây cũng chính là lí do tôi chọn đề tài: “Các kỹ thuật dạy học giúp giáo viên
vận dụng tốt phương pháp BTNB dạy môn Tự nhiên xã hội và Khoa học ở tiểu
học.”
II. NỘI DUNG
1.Khái niệm:
Phương pháp BTNB là phương pháp dưới sự giúp đỡ của GV, chính HS tìm ra
câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống, thông qua tiến hành thí
nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra, để từ đó hình thành kiến thức cho
mình.
2.Tiến trình dạy học cụ thể
Các bước của tiến trình dạy học đưa ra dưới đây với mục đích trang bị cho giáo
viên các tiêu chuẩn để áp dụng PPBTNB vào dạy môn khoa học. Đây là định hướng
hành động chứ không phải là định nghĩa một phương pháp khoa học hay một tiến
trình cứng nhắc đi từ vấn đề đến khám phá.Việc vận dụng tiến trình đó theo một
phương pháp tích cực, sáng tạo và linh hoạt giữa các bước, tuỳ theo chủ đề nghiên
cứu.
Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề
Bước 2: Bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh.
Bước 3: Đề xuất câu hỏi hay giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm.

tiến trình phương pháp.( HS trình bày trước lớp)
Sau khi có các quan niệm ban đầu khác nhau, phù hợp với ý đồ dạy học, GV giúp
HS thấy được những điểm khác nhau cơ bản giữa các ý kiến, từ đó hướng dẫn các
em đặt câu hỏi thắc mắc cho những sự khác nhau đó.
*Một số chú ý khi lựa chọn quan niệm ban đầu để đưa ra thảo luận:
- Không lựa chọn hoàn toàn những quan niệm ban đầu đúng với câu hỏi và cũng
không lựa chọn hoàn toàn những quan niệm ban đầu sai với câu hỏi.
- Nên lựa chọn các quan niệm vừa đúng vừa sai, chỉ cần chọn 1 quan niệm ban đầu
đúng với câu hỏi( nếu có)
- Tuyệt đối không có bình luận hay nhận xét gì về tính đúng hay sai các ý kiến ban
đầu của HS.
Sau khi chọn lọc các quan niệm ban đầu của học sinh để ghi chép( đối với mô tả
bằng lời); gắn hình vẽ lên bảng( đối với hình vẽ) giáo viên cần khéo léo gợi ý cho
HS so sánh các biểu tượng giống (đồng thuận với các ý kiến đại diện) hoặc khác
nhau( không nhất trí với các ý kiến) của các quan niệm ban đầu. Từ những sự khác
nhau đó, GV giúp HS đề xuất câu hỏi thắc mắc. Như vậy việc làm rõ các điểm khác
Các kỹ thuật dạy học giúp giáo viên vận dụng tốt phương pháp Bàn tay nặn bột
Trường Tiểu học Nhơn Thạnh Nguyễn Kim Duyên
Thành phố Bến Tre
nhau giữa các ý kiến ban đầu trước khi học kiến thức của học sinh là một mấu chốt
quan trọng. Các quan niệm ban đầu càng khác nhau thì học sinh càng bị kích thích,
ham muốn tím tòi chân lý( kiến thức)
GV lưu ý khi phân nhóm quan niệm ban đầu chỉ mang tính tương đối, không nên
đi quá sâu vào chi tiết vì càng chi tiết càng mất thời gian.
3.3 Kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên
Dạy học theo phương pháp BTNB, câu hỏi của GV đóng một vai trò quan trọng
trong sự thành công của phương pháp và thực hiện tốt ý đồ dạy học.
Câu hỏi “ tốt” có thể giúp HS xác rõ phần trả lời của mình và làm tiến trình dạy
học đi đúng hướng.
Có hai loại câu hỏi: câu hỏi nêu vấn đề và câu hỏi gợi ý

tiết dạy để nâng cao kỹ năng sư phạm của bản thân, Nắm bắt nhanh ý tưởng và phân
loại ý tưởng để từ đó điều khiển lớp học đi đúng ý đồ dạy học đóng vai trò quan
trọng trong sự thành công về mặt sư phạm của GV.
Khi lựa chọn ý tưởng và nhóm ý tưởng của HS, giáo viên cần chú ý những
điểm sau:
- Cho HS phát biểu ý kiến tự do và tuyệt đối không nhận xét các ý kiến đó là đúng
hay sai ngay sau khi học sinh phát biểu.
- Khi một HS nào đó đã nêu ý kiến thì GV yêu cầu HS khác trình bày ý kiến khác
hay bổ sung cho ý kiến bạn. Làm như vậy để tránh mất thời gian.
- Đối với những ý kiến phức tạp hay nhiều ý kiến khác biệt, GV nên ghi chú lại ở
một góc bảng để HS dễ theo dõi. Khi ghi ý kiến nào cùng chung ý thì viết gần nhau
để tiện cho việc nhận xét của HS.
- Đối với những biểu tượng ban đầu được HS trình bày bằng hình vẽ, sơ đồ…. Thì
GV cần quan sát và chọn một số hình vẽ tiêu biểu, có những điểm sai lệch rõ rệt để
dán lên bảng, giúp HS dễ so sánh, nhận xét. Để tiến hành nhanh đỡ mất thời gian
trong khi HS thực hiện vẽ hoặc ghi những hiểu biết ban đầu, GV tranh thủ di
chuyển, bao quát lớp để tìm những ý kiến tiêu biểu cho HS trình bày trước lớp. Sau
đó GV có thể giúp HS thấy rõ những khác biệt của ý tưởng hay nhóm ý tưởng( bằng
cách khoanh tròn). Từ khác biệt đó sẽ giúp HS thắc mắc vậy ý tưởng nào đúng ?
Làm sao để kiểm chứng nó?. Đó là mâu thuẩn nhận thức giúp HS đề xuất ra các thí
nghiệm để kiểm chứng hoặc các phương án tìm ra câu trả lời.
- Khi yêu cầu HS khác nhận xét ý kiến của HS trước GV nên yêu cầu HS nhận xét
theo hướng “ đồng ý và có bổ sung” hay “ không đồng ý và có ý kiến khác” chứ
không nhận xét “ ý kiến bạn này đúng, bạn kia sai”
- GV cần tóm ý tưởng của HS khi viết ghi chú lên bảng, không nên viết theo câu
đầy đủ mà nên viết theo các từ chính tưng tự với yêu cầu của câu hỏi đặt ra để tránh
mất thời gian.
3.5 Hướng dẫn HS đề xuất thí nghiệm, tìm tòi- nghiên cứu hay phương án tìm
câu trả lời.
Bước đề xuất thí nghiệm nghiên cứu của HS là một bước khá phức tạp đòi hỏi

vật đều có không khí, nhưng nhóm 1 làm thí nghiệm với chậu nước và cục đất, hòn
bi, hòn đá……; nhóm 2 làm thí nghiệm với chậu nước và chai nước rỗng; nhóm 3
sẽ lấy không khí từ hành lang vào.
- Ngoài ra GV có thể đưa ra cùng một thí nghiệm bổ sung cho các nhóm cùng thực
hiện để nghiên cứu sâu hơn trước khi đưa ra kết luận, hoặc kiểm chứng sau khi đã
đưa ra kết luận.
Ví dụ: Chứng minh chỗ rỗng bên trong của vật đều có không khí. GV phát dụng cụ
thí nghiệm cho cả các nhóm gồm một chậu thuỷ tinh đựng nước và một củ khoai tây
rồi yêu cầu HS bỏ củ khoai vào nước xem hiện tượng gì xảy ra( củ khoai chìm). Sau
đó yêu cầu HS tìm cách làm thế nào cho củ khoai nổi.
Tuỳ theo chủ đề, nội dung bài học phù hợp chúng ta mới sử dụng PPBTNB
chứ không phải lúc nào cũng sử dụng PPBTNB.
Có những kiến thức đơn giản GV có thể dùng phương pháp truyền thống để
cung cấp cho HS(ví dụ: Lớp không khí bao quanh trái đất gọi là khí quyển).Tuy
nhiên GV cần xác định thời điểm nào GV cho HS tự tìm tòi, trải nghiệm, thời điểm
nào GV áp đặt kiến thức.

3.7 Lựa chọn chủ đề dạy học theo phương pháp BTNB
Các chủ đề dạy học phải gần gũi với đời sống mà học sinh dễ cảm nhận và đã có
ít nhiều những quan niệm ban đầu về chúng. Việc lựa chọn nội dung dạy học ở đây
là lựa chọn theo chủ đề chứ không phải theo bài học trong sách giáo khoa. Vì vậy
Các kỹ thuật dạy học giúp giáo viên vận dụng tốt phương pháp Bàn tay nặn bột
Trường Tiểu học Nhơn Thạnh Nguyễn Kim Duyên
Thành phố Bến Tre
căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng của môn học giáo viên có thể xác định nội dung
kiến thức khoa học của một hay nhiều bài học trong sách giáo khoa để tạo thành một
chủ đề dạy học.
Ví dụ: môn Khoa học lớp 4 có 3 bài: Làm thế nào để biết có không khí; Không
khí có những tính chất gì? Không khí gồm những thành phần nào? Ba bài này
chúng ta họp tổ gộp lại thành một chủ đề “ Không khí” dạy trong 3 tiết.