51(3): 3 - 7 Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 3 - 2009
1

QUY TRÌNH XÂY DỰNG ĐỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
Hồ Thị Mai Phương – Bùi Hạnh Lâm (Trường ĐH Sư phạm - ĐH Thái Nguyên)
1. Đặt vấn đề
Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều,
rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và
phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học đang là một vấn đề được ngành giáo dục và cả xã hội
quan tâm. Trong thời gian qua, ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng lại
chương trình theo hướng cập nhật và giảm tải, áp dụng phương pháp giáo dục chủ động với quan
điểm lấy người học làm trung tâm. Sách giáo khoa (SGK) và tài liệu giảng dạy được biên soạn
lại để đảm bảo truyền tải được những nội dung mới và thực hiện dạy được theo phương pháp
mới. Qua một số năm thực hiện, đã đem lại những thành công bước đầu trong việc xây dựng đội
ngũ giáo viên (GV) có khả năng sử dụng phương pháp mới một cách thành thạo, tại một số
trường có điều kiện giảng dạy và học tập tốt đã có nhiều học sinh (HS) có khả năng tự học, làm
việc độc lập và tư duy sáng tạo ở mức độ khá cao. Điều này cho thấy việc đổi mới phương pháp
dạy và học hiện nay đang là một hướng đi đúng và cần thiết.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, có thể thấy hiệu quả của cải cách giáo dục trong
thời gian qua còn khá nhiều bất cập, đặc biệt là sức ép thi cử và phương thức kiểm tra, đánh giá
(KTĐG). Trong khi mục tiêu, nội dung, phương pháp giảng dạy đã và đang được thay đổi trong
quá trình dạy học, thì khâu KTĐG kết quả học tập của HS lại hầu như không có sự đổi thay. Có
chăng sự thay đổi trong KTĐG hiện nay chỉ thiên về mặt kĩ thuật, còn cách đánh giá vẫn nặng về
kiến thức sách vở mà chủ yếu là ghi nhớ và tái hiện kiến thức, chu kì đánh giá chỉ chú trọng điểm
cuối của quá trình dạy học, việc KTĐG chủ yếu vì mục đích phục vụ quản lí, xếp loại HS hoặc
xét lên lớp… Trong khi đó, chức năng cung cấp thông tin phản hồi cho GV và HS về quá trình
dạy học của khâu này hầu như bị bỏ qua ở mọi môn học và mọi cấp quản lí.
Như vậy, chúng ta cũng cần nhìn lại vấn đề dạy học và phương thức KTĐG trong các
môn học đặc biệt là môn toán để kịp thời đáp ứng được xu hướng mới về KTĐG nhằm mục đích
phục vụ học tập, KTĐG để học tập tốt hơn.

chỉnh quá trình dạy – học của thầy và trò, đồng thời đưa ra những quy định mang tính dự báo đối
với người học. Công cụ đang dùng phổ biến nhất hiện nay trong KTĐG là các bài kiểm tra viết.
Với những tiêu chí trên, để xây dựng một đề kiểm tra tốt, có thể thực hiện quy trình thiết kế sau:
3.1. Xác định mục đích, yêu cầu KTĐG
Cần xác định rõ đây là bài kiểm tra nhằm thu thập thông tin cho loại hình đánh giá nào
(đánh giá định hình, đánh giá tổng kết, đánh giá theo chuẩn, đánh giá theo tiêu chí) để từ đó đặt
ra mục tiêu hay yêu cầu đối với đề kiểm tra.
3.2. Xác định mục tiêu dạy học
Để xây dựng được một đề kiểm tra tốt, cần liệt kê chi tiết các mục tiêu giảng dạy như là
kết quả của việc dạy học (kiến thức, kĩ năng, thái độ). Mức độ cụ thể hóa mục tiêu đối với bài
kiểm tra, đánh giá tiêu chí cần phải tỉ mỉ và chính xác hơn so với đánh giá dựa vào chuẩn.
3.3. Phân tích nội dung cần kiểm tra
Việc phân tích nội dung sẽ cung cấp một bản tóm tắt những ý đồ của chương trình giảng
dạy diễn đạt theo nội dung. Nội dung nào được coi như bao trùm trong chương trình học, nội
dung nào quan trọng, những lĩnh vực nào quan trọng trong nội dung đó, lựa chọn những nội dung
đưa vào đề KTĐG. Viết các chuẩn chương trình cần kiểm tra ứng với các mức độ tư duy sau:
+ Nhận biết: HS nhớ các khái niệm cơ bản, có thể nêu lên hoặc nhận ra chúng khi được
yêu cầu. Tức là nhận ra, nhớ lại các khái niệm, định lí, tính chất. Nhận dạng được các khái niệm,
vị trí giữa các đối tượng trong các tình huống đơn giản.
+ Thông hiểu: HS hiểu các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng khi chúng được thể hiện
theo các cách tương tự như cách GV đã giảng hoặc như các ví dụ tiêu biểu về chúng trên lớp học.
Diễn tả bằng ngôn ngữ cá nhân về khái niệm, định lí, tính chất. Biểu thị, minh họa, giải thích
được ý nghĩa của các khái niệm, định lí, tính chất…
Vận dụng: Là khả năng sử dụng các kiến thức đã học vào một hoàn cảnh cụ thể, đòi hỏi
HS phải biết vận dụng kiến thức, biết sử dụng phương pháp để giải quyết một vấn đề nào đó.
51(3): 3 - 7 Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 3 - 2009
3

+ Vận dụng (ở cấp độ thấp): HS có thể hiểu được các khái niệm ở một cấp độ “thông
hiểu”, tạo ra được sự liên kết logic giữa các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng chúng để tổ

Trên cơ sở mục tiêu cần đạt được về mặt kiến thức, kĩ năng xác định, dựa trên những tiêu
chí và quy trình xây dựng đề kiểm tra ở trên, có thể minh họa việc xây dựng ma trận đề kiểm tra
của một nội dung toán lớp 7 ở trường trung học cơ sở như sau:
Ví dụ: Thiết lập ma trận hai chiều cho đề kiểm tra chương “Hàm số và đồ thị”.
Trong mỗi ô của ma trận là số lượng câu hỏi và trọng số điểm cho các câu hỏi đó. Quyết
định số lượng câu hỏi và trọng số điểm cho từng mục tiêu tùy thuộc vào mức độ quan trọng của
mục tiêu đó, thời gian làm bài kiểm tra và trọng số điểm quy định cho từng mạch kiến thức, từng
mức độ nhận thức. Công đoạn trên có thể được tiến hành qua những bước cơ bản sau:
51(3): 3 - 7 Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 3 - 2009
4

+ Xác định trọng số điểm cho từng mạch kiến thức: Căn cứ vào số tiết quy định trong
phân phối chương trình, mức độ quan trọng của mạch kiến thức và sự phù hợp của mức độ nhận
thức với tâm, sinh lí lứa tuổi của đối tượng được đánh giá.
+ Xác định số điểm cho từng loại hình thức câu hỏi (trắc nghiệm khách quan và tự luận).
Nếu kết hợp cả hai hình thức này trong cùng một đề kiểm tra thì cần xác định tỉ lệ trọng số điểm
giữa những hình thức sao cho thích hợp.
+ Xác định trọng số điểm cho từng mức độ nhận thức. Việc xác định trọng số điểm của
các mức độ nhận thức được dựa theo nguyên tắc: Các mức độ nhận thức trung bình sẽ có trọng
số điểm lớn hơn hoặc bằng các mức độ nhận thức ở mức độ thấp và cao để đảm bảo phân phối
của kết quả “gần” với “phân phối chuẩn” (có nghĩa là HS có điểm ở mức độ trung bình luôn lớn
hơn hoặc bằng so với các mức điểm cao).
+ Xác định số lượng các câu hỏi cho từng ô trong ma trận: Căn cứ vào các trọng số điểm
đã xác định mà quyết định số câu hỏi tương ứng, trong đó mỗi câu trắc nghiệm khách quan phải
có số điểm như nhau.
*) Ma trận đề kiểm tra 45 phút
Nội dung chính
Nhận biết
Thông hiểu
Vận dụng

Hàm số 2
(1) 1
(1)
3
(2)
Mặt phẳng tọa độ
1
(0,5)

1
(0,5)
1
(1) 3
(2)
Đồ thị hàm số y = ax (a 0)
1
(0,5)

1
(0,5)


X
max
51(3): 3 - 7 Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 3 - 2009
5

Ví dụ, nếu ma trận thiết kế dành 60% thời gian cho việc làm các câu tự luận, 40% cho
việc trả lời các câu trắc nghiệm khách quan thì điểm tối đa cho phần tự luận là 6, cho phần trắc
nghiệm khách quan là 4. Và giả sử có 16 câu trắc nghiệm khách quan thì mỗi câu trả lời đúng
được 0,25 điểm, sai được 0 điểm.
Vậy, để có một đề kiểm tra tốt, đáp ứng được mục đích trong KTĐG hiện nay, thì khâu
xây dựng đề cần được thực hiện theo một quy trình cụ thể như trên.
- Chúng ta đều biết, thực chất của khâu KTĐG kết quả học tập của HS là việc thực
hiện các mối liên hệ ngược trong và ngoài của quá trình dạy học. KTĐG trong điều kiện xã
hội hiện nay là một nhân tố trong quá trình dạy học, có mối liên hệ với tất cả các nhân tố
khác như: dạy, học, mục đích, nội dung, phương pháp, kết quả. Hơn nữa, KTĐG có mối
tương quan với các mối liên hệ ngược nó phản ánh chất lượng dạy và học. Những điều đã
trình bày trên đây chứng tỏ, việc kiểm tra đánh giá tri thức của HS không phải là một sự bổ
sung nào đó trong quá trình dạy học, cũng không phải là một thượng tầng kiến trúc nào đó
bên trên quá trình dạy học. Đó là một bộ phận không thể tách rời và đồng thời rất quan trọng
của quá trình dạy học. Tuy nhiên, việc KTĐG chỉ mang lại hiệu quả tối ưu khi nó phản ánh
một cách trung thực, chính xác trình độ hiện có của HS. Lí luận và thực tiễn dạy học hiện
nay chứng tỏ rằng việc KTĐG tri thức, kĩ năng, kĩ xảo của học sinh phải được quán triệt
trong mọi khâu của quá trình dạy học. Nó cần được thực hiện một cách khoa học theo một
quy trình hợp lí từ khâu thiết kế đề kiểm tra, đến việc tổ chức KTĐG thì mới thực hiện được
một cách đúng nghĩa của KTĐG trong xu thế mới hiện nay. KTĐG để phục vụ học tập, để
học tập tốt hơn 
Summary
To build the test for assessment result of student
’
s studyat school