ĐỀ CƯƠNG PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
Câu 1: Hãy phân tích nguồn gốc ra đời của Nhà nước?
Câu 2: Hãy cho biết sự khác nhau giữa phong tục tập quán và pháp luật?
Câu 3: Trình bày các bộ phận cấu thành của quan hệ pháp luật? Phân tích các bộ
phận cấu thành của quan hệ pháp luật sau:
a. Ông Hoàng Văn Nam bán cho Trần Thị Thanh 1 chiếc xe máy trị giá 25 trđ.
b. Nguyễn Văn K, có hành vi phóng nhanh vượt ẩu gây tai nạn làm cho chị H bị
gãy chân.
Câu 4: Phân tích các dấu hiệu cơ bản của Vi phạm pháp luật.
Câu 5: Hãy cho biết mối quan hệ giữa pháp luật với nhà nước.
Câu 6: Trình bày các hình thức của hoạt động thực hiện pháp luật
Câu 7: Trình bày các bộ phận cấu thành của quy phạm pháp luật? Phân tích các bộ
phận cấu thành của quy phạm pháp luật sau:
a. "Người nào đối xử tàn ác, thường xuyên ức hiếp, ngược đãi hoặc làm nhục
người lệ thuộc mình làm người đó tự sát, thì bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm" (K1
DD100 BLHS).
b. "Người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, thì
bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm" (K1 DD197 BLHS).
1
Câu 1: Hãy phân tích nguồn gốc ra đời của Nhà nước?
Học thuyết Mác - Lênin coi nhà nước là hiện tượng có quá trình phát sinh,
tồn tại và phát triển. Nhà nước nảy sinh từ xã hội, là sản phẩm có điều kiện của xã
hội loài người, Nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội phát triển đến một mức độ nhất
định
Theo học thuyết Mác - Lênin, chế độ cộng sản nguyên thuỷ (còn gọi là chế
độ công xã nguyên thuỷ) là hình thái kinh tế - xã hội xuất hiện đầu tiên trong lịch
sử loài người, trong xã hội này không có giai cấp, không có nhà nước và pháp luật,
nhưng trong lòng nó lại chứa đựng những nhân tố làm nảy sinh ra nhà nước và
pháp luật.
Cơ sở kinh tế - xã hội của chế độ cộng sản nguyên thuỷ là chế độ sở hữu
chung về tư lệu sản xuất ở mức độ rất sơ khai, trình độ lao động thấp kém. Tương

đình chuyên làm nghề chăn nuôi và dần dần chăn nuôi trở thành một ngành kinh tế
độc lập, tách ra khỏi trồng trọt.
Sau lần phân công lao động xã hội đầu tiên, chế độ tư hữu đã xuất hiện, xã hội đã
phân chia thành người giàu, người nghèo.
B, kết quả của lần phân công lao động xã hội thứ hai là thủ công nghiệp đã
tách khỏi nông nghiệp.
Cùng với sự phát triển của chăn nuôi và trồng trọt thì thủ công nghiệp cũng phát
triển để đảm bảo cung ứng các nhu cầu về công cụ lao động và đồ dùng sinh hoạt
trong các gia đình, đặc biệt là sau khi loài người tìm ra kim loại như đồng, sắt .v .v
. đã tạo ra khả năng có thể trồng trọt những diện tích rộng lớn hơn, khai hoang
được những miền rừng rú.
Nghề gốm, nghề dệt v.v. . cũng ra đời. Từ đó, xuất hiện những người chuyên làm
nghề thủ công nghiệp tách ra khỏi hoạt động sản xuất trong nông nghiệp.
C, Do có sự phân công lao động xã hội nên giữa các khu vực sản xuất, giữa
các vùng dân cư xuất hiện nhu cầu trao đổi sản phẩm. Do đó thương nghiệp phát
3
triển dẫn đến sự phân công lao động lần thứ ba - những người buôn bán trao đổi
chuyên nghiệp đã tách ra khỏi hoạt động sản xuất.
=> 3 lần phân công lao động XH vào cuối thời kỳ cộng sản nguyên thủy đã làm
đảo lộn đời sống thị tộc, phá vỡ sự tồn tại của thị tộc, để điều hành quản lý XH mới
đòi hỏi phải có 1 tổ chức mới khác trước về chất. tổ chức đó chỉ đại diện cho quyền
lợi của ggiai cấp nắm ưu thế về kinh tế và chính trị, nó nhằm thực hiện sự thống trị
giai cấp, dập tắt sự xung đột công khai giữa các giai cấp và giữ cho chúng ở trong
vòng trật tự. tổ chức đó chính là nhà nước.
Câu 2: Hãy cho biết sự khác nhau giữa phong tục tập quán và pháp luật?
Khái niệm:
- pháp luật là hệ thống các quy tắc hành vi, quy tắc xử sự do nhà nước ban
hành hoặc thừa nhận đựoc nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điểu chỉnh các quan
hệ xã hội phát triển phù hợp với lợi ích của giai cấp mình.
- phong tục tập quán: là những thói quen xử sự trong cộng đồng, hay những


Câu 3: Trình bày các bộ phận cấu thành của quan hệ pháp luật?
• QHPL là những quan hệ nảy sinh trong đời sống xã hội, trong đó các chủ
thể tham gia có những quyền và nghĩa vụ được pháp luật quy định và bảo đảm thực
hiện.
• Các bộ phận cấu thành QHPL gồm có: chủ thể QHPL, khách thể của QHPL
và nội dung của QHPL.
a. Chủ thể QHPL: là những cá nhân, tổ chức có đủ điều kiện do pháp luật qui
địnhkhi tham gia vào QHPL nhất định
Để trở thành chủ thể của QHPL cá nhân hay tổ chức phải đảm bảo năng lực chủ
thể:
Năng lực PL: là khả năng của chủ thể có những quyền và nghĩa vụ pháp lý mà
nhà nước quy định.
Năng lực hành vi: là khả năng của chủ thể thực hiện được hành vi, nhận thức được
hậu quả từ hành vi đó và chịu trách nhiệm về hậu quả từ hành vi đó.
* Chủ thể là cá nhân: Cá nhân muốn trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật
phải có năng lực chủ thể – Năng lực chủ thể gồm có năng lực pháp luật và năng
lực hành vi.
- năng lực PL của cá nhân xuất hiện kể từ khi cá nhân đó sinh ra và mất đi khi cá
nhân đó chết hoặc bị tuyên bố chết.
5
- năng lực hành vi: là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình thực hiện
quyền và nghĩa vụ pháp lý do luật định. Năng lực hành vi được đảm bảo bằng hai
điều kiện sau: độ tuổi; khả năng nhận thức và điều khiển hành vi.
* Chủ thể là tổ chức: Tổ chức gồm tổ chức có tư cách pháp nhân và tổ chức
không có tư cách pháp nhân.
- năng lực PL của tổ chức xuất hiện từ khi tổ chức đó được thành lập hợp pháp và
chấm dứt khi tổ chức đó không còn tư cách pháp lý.
- năng lực hành vi (của tổ chức có tư cách pháp nhân):
+ Được thành lập hợp pháp;

- Chủ thể phải tiến hành 1 số hành vi nhất định.
- Chủ thể phải tự kiềm chế, ko được thực hiện 1 số hành vi nhất định.
- Chủ thể phải chịu trách nhiệm pháp lý khi không thực hiện theo cách xử sự
bắt buộc mà PL đã quy định.
Bài tập
Ví dụ a: Ông Hoàng Văn Nam bán cho bà Trần Thị Thanh 1 chiếc xe máy trị giá
25trđ.
- chủ thể: Ông Hoàng Văn Nam, Bà Trần Thị Thanh.
- khách thể: chiếc xe máy.
- nội dung của QHPL:
+ ông Nam: quyền bán chiếc xe máy cho bà Thanh.
+ bà Thanh: quyền mua chiếc xe máy và yêu cầu các giấy tờ liên quan đến chiếc
xe.
Nghĩa vụ là phải trả cho ông nam 25trđ.
Ví dụ b: Nguyễn Văn K có hành vi phóng nhanh vượt ẩu gây tai nạn cho chị H bị
gãy chân.
- chủ thể: Nguyễn Văn K và chị H.
- khách thể: Hành vi gây tai nạn xâm phạm đến sức khoẻ, thân thể của người
khác.
- nội dung của QHPL:
+ Nguyễn Văn K: có nghĩa vụ chịu trách nhiệm về hành vi gây tai nạn , xâm phạm
đến sức khỏe của chị H.
+ chị H: có quyền yêu cầu anh K bồi thường thiệt hại về sức khỏe.
Câu 4: Phân tích các dấu hiệu cơ bản của Vi phạm pháp luật.
• Khái niệm: vi phạm PL là hành vi của cá nhân hoặc tổ chức cụ thể có trách
nhiệm pháp lý, được thể hiện dưới dạng hành động hay ko hành động trái với pháp
luật, có lỗi. gây thiệt hại cho XH hoặc các quan hệ XH được nhà nước bảo vệ.
• Các dấu hiệu của vi phạm pháp luật:
7
- Vi phạm pháp luật là hành vi xác định của con người cụ thể: hoạt động của

• Khái niệm:
8
+ Nhà nước là 1 bộ máy quyền lực đặc biệt do giai cấp thống trị lập ra nhằm
bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị. Thực hiện chức năng quản lý Xh theo ý chí
của giai cấp thống trị.
+ Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, do nhà
nước đặt ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí của nhà nước. được bảo đảm thực hiện
nhằm điều chỉnh các quan hệ XH.
Nhà nước và pháp luật là hai bộ phận thuộc kiến trúc thượng tầng có quan
hệ chặt chẽ nhau. Nhà nước không thể tồn tại và phát huy quyền lực nếu thiếu pháp
luật. Ngược lại, pháp luật chỉ phát sinh , tồn tại và có hiệu lực khi dựa trên sức
mạnh của quyền lực Nhà nước.
• Nhà nước và pháp luật tuy là 2 hiện tượng khác nhau nhưng chúng lại có
những nét tương đồng với nhau:
- có chung điều kiện phát sinh, tồn tại, thay đổi và tiêu vong.
- bản chất: giai cấp và XH.
- phương tiện của quyền lực chính trị.
- các giai đoạn phát triển của nhà nước cũng là giai đoạn phát triển của pháp luật.
• Nhà nước và pháp luật có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau:
NN không thể tồn tại thiếu PL. PL là công cụ cực kỳ quan trọng để NN
điều chỉnh các QHXH, hướng chúng phát triển phù hợp với ý chí NN. Các chức
năng nhiệm vụ của NN có thể được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau
nhưng quan trọng nhất là hình thức pháp lý.
Ngược lại, mặc dầu do NN đặt ra nhưng NN phải hoạt động trong khuôn
khổ PL. Mặt khác, PL chỉ có thể thực hiện trong đời sống khi có sự đảm bảo
của NN.
Chính vì thế: Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật tức dùng pháp luật
làm công cụ để quản lý xã hội nhưng quyền lực Nhà nước phải dựa trên pháp
luật, thực hiện thông qua pháp luật và bị hạn chế bởi chính pháp luật. Không thể
cho rằng Nhà nước ban hành ra pháp luật thì có quyền không tuân theo những

- Qui phạm pháp luật có 3 bộ phận hợp thành: Giả định, qui định và chế tài.
a. Giả định: là bộ phận nêu lên tình huống ( điều kiện, hoàn cảnh) có thể
xảy ra trong thực tế , và khi chủ thể nào ở vào tình huống đó thì phải thể hiện cách
xử sự phù hợp với quy định của PL.
b. Qui định: Là bộ phận nêu lên cách xử sự buộc chủ thể phải tuân theo khi
ở vào tình huống đã nêu trong phần giả định của QPPL. Được xây dựng theo mô
hình: cần làm gì? Phải làm gì? Được làm gì? Làm ntn?
c. Chế tài: là bộ phận nêu lên các biện pháp tác động của nhà nước, dự kiến
sẽ áp dụng đối với chủ thể nào ko thực hiện đúng theo hướng dẫn ở phần quy định
của QPPL nên đã vi phạm PL.
Bài làm
vda: "người nào đối xử tàn ác, thường xuyên ức hiếp, ngược đãi hoặc làm nhục
người lệ thuộc mình làm người đó tự sát, thì bị phạt tù từ 2 đến 7 năm"
- giả định: người nào đối xử tàn ác, thường xuyên ức hiếp, ngược đãi hoặc làm
nhục người lệ thuộc mình làm người đó tự sát
- chế tài: bị phạt tù từ 2 đến 7 năm
vdb: "người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào,
thì bị phạt tù từ 2 đến 7 năm"
10
- giả định: người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức
nào
- chế tài: bị phạt tù từ 2 đến 7 năm
>>>quy định ẩn.
11