ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA ĐỊA CHẤT
- -
KHỐNG SẢN ĐẠI CƯƠNG
- Tp. Hồ Chí Minh, 01/2010 -
CBGD: Nguyễn Kim Hoàng
MƠN HỌC:
G
I
Ớ
I
T
H
I
Ệ
U

Tên môn học: KHOÁNG SẢN ĐẠI CƯƠNG (GENERAL MINERALS)

Mã số môn học: ĐC401

Số tín chỉ: LT 2 ; TH 1 Số tiết: LT 30; TH 30 Tổng cộng 60

TÓM TẮT MÔN HỌC:
- Giới thiệu: Là môn học nghiên cứu khái quát các đặc điểm địa chất, thành phần vật chất,
nguồn gốc và điều kiện thành tạo của các khoáng sản cũng như quy luật phân bố của chúng
trong không gian và theo thời gian.
- Nội dung: gồm 3 phần chính:
a- Những vấn đề cơ bản về khoáng sản:
- Đại cương về khoáng sản

T
H
I
Ệ
U

: NỘI DUNG
PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KHOÁNG SẢN
Chương 1: Đại cương về khoáng sản ( 2 tiết)
Chương 2: Thành phần vỏ Trái đất và quá trình tạo quặng (2 tiết)
Chương 3: Cấu trúc mỏ khoáng, thân khoáng và thành phần khoáng (2 tiết)
PHẦN II: ĐẶC ĐIỂM MỎ KHOÁNG
Chương 4: Mỏ khoáng magma thực sự (2 tiết)
Chương 5: Mỏ khoáng pegmatit (2 tiết)
Chương 6: Mỏ khoáng carbonatit (2 tiết)
Chương 7: Mỏ khoáng skarn (2 tiết)
Chương 8: Mỏ khoáng nhiệt dịch (3 tiết)
Chương 9: Mỏ khoáng phong hoá (2 tiết)
Chương 10: Mỏ khoáng sa khoáng (2 tiết)
Chương 11: Mỏ khoáng trầm tích (2 tiết)
Chương 12: Mỏ khoáng biến chất sinh (2 tiết)
PHẦN III: QUY LUẬT PHÂN BỐ CÁC CÁC MỎ KHOÁNG
Chương 13: Các yếu tố địa chất khống chế tạo khoáng (2 tiết)
Chương 14: Quy luật phân bố các mỏ khoáng sàng (3 tiết)
G
I
Ớ
I
T
H

SEN
SKARN
NHI TỆ
D CHỊ
CON-
CHE-
DAN
PHONG
HÓA
SA
KHOÁNG
BỊ
BI NẾ
CH TẤ
BI NẾ
CH TẤ
TR MẦ
TÍCH
MAGMA
MU NỘ
MAGMA
S MỚ
DUNG LY
MAGMA
THỰC SỰ
H N H PỖ Ợ
THAY THẾ
TRAO IĐỔ
MAGMA
CARBO-

(V.I. Xmirnov, 1982)


PHÂN
LO IẠ
NGU NỒ
G CỐ
MAG-
MA
TR M Ầ
TÍCH
BI NẾ
CH TẤ
MAGMA
TH CỰ
SỰ
CAR
BO
NA
TIT
PEG-
MA-
TIT
ALBITIT
GREI-
SEN
SKARN
NHI TỆ
D CHỊ
CON-

(V.I. Xmirnov, 1982)


PHÂN
LO IẠ
NGU NỒ
G CỐ
MAG-
MA
TR M Ầ
TÍCH
BI NẾ
CH TẤ
MAGMA
TH CỰ
SỰ
CAR
BO
NA
TIT
PEG-
MA-
TIT
ALBITIT
GREI-
SEN
SKARN
NHI TỆ
D CHỊ
CON-

CH TẤ
MAGMA
TH CỰ
SỰ
CAR
BO
NA
TIT
PEG-
MA-
TIT
ALBITIT
GREI-
SEN
SKARN
NHI TỆ
D CHỊ
CON-
CHE-
DAN
PHONG
HÓA
SA
KHOÁNG
BỊ
BI NẾ
CH TẤ
BI NẾ
CH TẤ
TR MẦ

• • • •
Fluorit
• • • • • •
Barit& Viterit
• • • •
Corindon& Najodac
• • • • • •
TA quang hoc& AD
• • • • •
Felspar&
• • • • • •
SÐt & Kaolin
• • •
Volastonit
• •
Magnesit& Bruxit
• • • • •
Th¹chcao&Anhydrit
• • •
§¸ Carbonat
• • • • •
§iatomit, Trªpen, Opoka,
Spongolit
• •
TA m¹ch, c¸t kÕt, quarzit
• • • •
C¸t & sái
• •
C¸c ®¸ magma vµ bc lµm VLXD
• •

Có th có tham gia ể
ch t b c & khoáng hóa ấ ố
KHÁI NIỆM Đ C TR NGẶ Ư
Thành tạo trong
quá trình phân dị &
kết tinh magma ở:
•
- T 1500 – 800
0

•
- P hàng trăm atm
•
- D 3 – 5k

Liên quan mật thiết
XN mafic, siêu mafic
& đá kiềm;

KV tạo quặng & tạo
đá có trong thân quặng
& đá vây quanh
KHOÁNG S NẢ

Pt, Cr, Fe Ti, Cu, Ni
(titanomagnetit, apatit-
magnetit, Cu-Ni, cromit,
họ Pt, đất hiếm,…

kim cương, graphit,


PR
2
: Cu-Ni (Nam Phi,
Canada, khiên Bantich)

PR
3
: Ni, Ti (B c M )ắ ỹ

Pz: liên quan đ t gãy ứ
sâu  Cr,
Titanomagnetit, Pt (Uran,
M , Canada) ỹ

Mz
1
: Cu-Ni (trap mi n ề
n n Siberi, Trung Qu c, ề ố
Nam Phi

Mz-Kz: Đai u n n p ố ế
(Th Nhĩ Kỳ, B c n Đ , ổ ắ Ấ ộ
Đ i Thái Bình D ng)ạ ươ
THĐ liên quan KS:
+ Peridotit: s m & mu n ớ ộ

Cr, h Pt (Os & Ir)ọ
+ Dunit–pyroxenit-gabro
(phân d ): mu n ị ộ


Liên quan quá trình k t ế
tinh s m.ớ

Magma XN siêu mafic, ít
liên quan mafic

Liên quan quá trình
k t tinh g n k t thúc.ế ầ ế

Magma XN siêu
mafic, mafic & ki mề

Có th có tham gia ể
ch t b c & khoáng ấ ố
hóa

Phân b : ố
Ph n Lan, ầ
LB Nga,
Th y Đi n, ụ ể
M , ỹ
Canada
(Sotberi),
T.Qu c, ố
Vi t Nam ệ
(T Khoa)ạ .
MỎ MAGMA THỰC SỰ
IV.2. ĐẶC ĐiỂM
CHƯƠNG IV


Thành ph n KV: Ch các sulphur Cu-Ni, đi kèm Co, Au, & Ptầ ỉ
 magnetit, pyrotin, penlandit, chalcopyrit.

C u t o qu ng: Kh i, d i, dăm k t, xâm tán, m ch – xâm tánấ ạ ặ ố ả ế ạ

Ki n trúc qu ng: h t tha hình, d ng porphyr, d ng ng n l a ki u phân h y dd ế ặ ạ ạ ạ ọ ử ể ủ
c ngứ

Bi n đ i đá vây quanh: serpentin hóa, amphibol hóa, carbonat hóa, clorit, hóa.ế ổ

Quy mô m : l n ỏ ớ  r t l n ; ấ ớ Ni 0,4 – 3%; Cu 0,5 – 2%; Pt 20g/T
Hình 4.1: S đ nguyên lý phân b các thân khoáng m sulphur Ni–Cuơ ồ ố ỏ
1- Đá lót đáy; 3- Đá ph ; ủ 3- Đá vây quanh
a- Qu ng xâm nhi m treo; ặ ễ b- V a đáy; ỉ
c- Qu ng dăm k t c n ti p xúc;ặ ế ậ ế d- M ch khoángạ
Hình 4.1: S đ nguyên lý phân b các thân khoáng m sulphur Ni–Cuơ ồ ố ỏ
1- Đá lót đáy; 3- Đá ph ; ủ 3- Đá vây quanh
a- Qu ng xâm nhi m treo; ặ ễ b- V a đáy; ỉ
c- Qu ng dăm k t c n ti p xúc;ặ ế ậ ế d- M ch khoángạ
MỎ MAGMA THỰC SỰ
IV.2. ĐẶC ĐiỂM
CHƯƠNG IV
M MAGMA DUNG LYỎ

M ch d ng th u kính:ạ ạ ấ
+ Cách kh i siêu mafit 20– 100m, d c 70-90ố ố
0
, L 640m,
D 450m, T 0,2-5m (A 1,25)

IV.2. ĐẶC ĐiỂM
CHƯƠNG IV

Thành t o liên quan quá trình k t tinh s m.ạ ế ớ

Magma XN siêu mafic, ít liên quan mafic
Phân b :ố

Kim c ng: ươ
N n châu Phi, ề
n Đ , Siberi, Ấ ộ
Úc, …

Cr, Pt: Ciprus,
Cu Ba (MZ);
Philippin

Thành ph n đá siêu mafic: dunit, peridotit & pyroxenit.ầ

Khá ph bi n, nh m magma mu n.ổ ế ư ỏ ộ

K t qu quá trình phân d k t tinh: ế ả ị ế Qu ng tách ra s m trong quá trình ngu i l nh ặ ớ ộ ạ
magma

t p trung do tr ng l c & dòng đ i l u magma ậ ọ ự ố ư

(ép nén t p trung m t phía ậ ộ
n i tích t ).ơ ụ

V trí: mi n n n ho t hóa, liên quan đ t gãy sâu t manti trênị ề ề ạ ứ ừ

Ư
Ơ
N
G
K
I
M
C
Ư
Ơ
N
G
V TRÍỊ
Liên quan ng n kimberlit, kh ng ch b i đ t gãy sâu trong ố ổ ố ế ở ứ
quá trình ho t hóa mi n n n.ạ ề ề
- N n Phi & n đ ề Ấ ộ  PR;
- N n Phi, Siberi & Úc ề  Pz
3
;
- N n Phi, Siberi , Úc & Kalimantan ề  Mz
1
;
- N n Siberi nhi u th i kỳ: 1/ Cề ề ờ
2
; 2/ T
2-3
; 3/ J
3
– K.
- Có 1600 ng n kimberlitố ổ


Do magma kimberlit đ ng hóa đá ch a C;ồ ứ

Cùng eclogit đ c kimberlit thu hút t ph n sâu VTĐ;ượ ừ ầ

Đ c k t tinh nh KVTĐ trong chính magma kimberlitượ ế ư .

Thành t o trong kimberlit giai đo n h u magma ạ ở ạ ậ

Hay đi cùng kh i & ch a m nh v n gabro – m dung ly ố ứ ả ụ ỏ
sulphur Ni - Cu

Mỏ kim cương này còn được gọi là Big Hole được coi là chiếc hố nhân tạo lớn nhất thế
giới. Từ 1866 đến 1914, đã có 50.000 công nhân làm việc tại đây bằng những dụng cụ thô
sơ như cuốc và xẻng, khai thác tổng cộng 2.722 kg kim cương.

Công trình này đang được đăng ký trở thành một di sản thế giới.
MỎ KIM CƯƠNG
KIMBERLY - NAM PHI
Viên đá quý màu xanh da trời lấp lánh, nặng 5,16 carat, hình trái lê, là
viên kim cương đầu tiên trong bộ sưu tập nổi tiếng “De Beers
Millennium”, De Beers - hãng sản xuất kim cương lớn nhất thế giới -
giới thiệu năm 2000 để chào mừng thiên niên kỷ mới, được mang bán
đấu giá.
Dự đoán giá
~ 6 triệu
USD trong
phiên đấu
giá ngày
7/4/2010 tại


V trí: mi n n n ho t hóa, liên ị ề ề ạ
quan đ t gãy sâu t manti trênứ ừ

Thân qu ng phân b ặ ố đáy XN; d ng v a, th u kính, m ch ng.ạ ỉ ấ ạ ố

Ranh gi i thân qu ng, ớ ặ có tính chuy n ti p ể ế (đ ng sinh) ồ  rõ ràng (h u sinh).ậ

Thành ph n KV ph bi n: ầ ổ ế cromit, titanomagnetit; kích th c nh ướ ỏ  tha hình

C u t o qu ng: kh i, ch c xít, đ m, ấ ạ ặ ố ặ ố xâm tán. Ki n trúc qu ng: h t tha hình.ế ặ ạ

Bi n đ i đá vây quanhế ổ : serpentin hóa, carbonat hóa, clorit hóa.

Hàm l ng kim lo i cao, t p trung; ượ ạ ậ Cr  35 – 40%; đi kèm Pt , Os, Ir;

Khoáng s n chính: ả Cr, Pt, Fe, Ti-Fe, apatit, TR,

Quy mô m l n: peridotit ỏ ớ  Cr; Gabro  Titanomagnetit; đá ki m ề  magnetit - apatit
MỎ MAGMA THỰC SỰ
IV.2. ĐẶC ĐiỂM
CHƯƠNG IV
M MAGMA MU NỎ Ộ
M MAGMA DUNG LYỎ M MAGMA S MỎ Ớ M MAGMA MU NỎ Ộ
TitanomagnetitCromit và cromit chứa Pt Apatit – magnetit, apatit, TR
Đ C ĐI M Ặ Ể

Phân b trong kh i siêu mafic sâu v a & thu c 1 t ng ố ố ừ ộ ướ
c a kh i.ủ ố


3
30 - >45%; T l Crỷ ệ
2
O
3
: Fe > 2,5
QUY MÔ M Ỏ Hàng trăm tri u t n;ệ ấ
KHOÁNG S N ĐI KÈM: Ả Cr; Pt t sinh ự  m đ c l pỏ ộ ậ
MỎ MAGMA THỰC SỰ
IV.2. ĐẶC ĐiỂM
CHƯƠNG IV
M MAGMA MU NỎ Ộ
Cromit & cromit ch a Ptứ

Titanomagnetit
Apatit–magnetit, apatit, TR
Đ C ĐI M Ặ Ể

Đi n hình magma mu n trong kh i mafic phân d : ể ộ ố ị
gabro  pyroxenit  dunit.

Tu i : t c đ n tr : AR, PR, Pz, Mz & Kz.ổ ừ ổ ế ẻ

Kh i XN: d ng kh i.ố ạ ố

Ranh gi i TQ: rõ ràng ho c chuy n ti p.ớ ặ ể ế

Hình thái TQ: d ng m ch, th u kính, , d ly th xâm ạ ạ ấ ổ ị ể
nhi m, băng, d i & b t đ nh.ễ ả ấ ị
