A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thời kỳ đổi mới và phát triển cuả đất nước, cùng nằm trong xu thế
chung của thời đại, ngàng giáo dục nước nhà cũng phát động phong trào thay đổi
phương pháp dạy học nhằm đáp ứng những nhu cầu mới của xã hội. Phương pháp
dạy học truyền thống của chúng ta đã tồn tại từ rất lâu, lấy người thầy làm trung
tâm và có nhiều yếu tố không còn phù hợp với sự năng động của xã hội hiện tại,
trong các phương pháp dạy học mới vừa kế thừa những điểm mạnh của phương
pháp truyền thống vừa có những thay đổi để học trò sẽ đóng vai trò trung tâm trong
quá trình dạy học và khi đó học sinh sẽ chủ động tiếp thu kiến thức.
Nhà nước ta cùng với bộ giáo dục đã bỏ ra rất nhiều tiền của và công sức
nhằm đổi mới phương dạy học vốn đã ăn sâu vào trong tiềm thức của cả thầy và trò
lâu nay. Lần gần đây nhất là dự án “Việt – Bỉ” được triển khai trong năm học 2011
- 2012 đã đưa ra các kĩ thuật và phương pháp dạy học tích cực, trong số đó phải kể
tới một loạt kĩ thuật và phương pháp dạy học tích cực như: kĩ thuậ đặt câu hỏi; kĩ
thuật khăn phủ bàn; kĩ thuật mảnh ghép; kĩ thuật sơ đồ tư duy; kĩ thuật “KWL’’; kĩ
thuật học tập hợp tác; kĩ thuật lắng nghe và phản hồi tích cực; phương pháp đặt và
giải quyết vấn đề; phương pháp dạy học hợp tác; phương pháp dạy học hợp đồng;
phương pháp dạy học theo góc; phương pháp dạy học theo dự án; phương pháp dạy
học vi mô. Trong số đó có kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật sơ đồ tư duy cùng với
phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề là gần với điều kiện thực tế của nước
ta hơn cả.
Trong các giờ học thì hệ thống câu hỏi đóng vai trò quan trọng vì những câu
hỏi trong một tiết học sẽ giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách thụ động hay
chủ động. Từ ngàn xưa tới giờ trong giờ học luôn luôn có những câu hỏi được đưa
ra, nhưng tại sao trong dự án “Việt – Bỉ” lại trở thành kĩ thuật dạy tích cực. Thật
vậy trong bất kỳ phương pháp nào, kĩ thuật dạy học nào cũng phải cần có những
câu hỏi để nêu lên vấn đề cần tìm hiểu, quan trọng hơn là nêu câu hỏi như thế nào
về vấn đề cần được tìm hiểu để phát huy được tính tích cực của học sinh và để đổi
mới được phương pháp dạy học, đồng thời kế thừa được những điểm mạnh của
phương pháp dạy học truyền thống( vì đổi mới không có nghĩa là bỏ đi tất cả).
Sau hơn một năm từ lúc được tập huấn về các kĩ thuật và phương pháp dạy

cách trả lời. Khi đặt câu hỏi mở giáo viên tạo cơ hội cho học sinh trao đổi ý kiến
của cá nhân. Một số dấu hiệu để nhận ra câu hỏi mở và phân loại câu hỏi mở:
- Câu hỏi mở lấy thông tin: Giúp học sinh có cái nhìn tổng quan hoặc đưa ra
những băn khoăn về tình huống hiện tại. Thường mở đầu các câu hỏi bằng các cụm
từ như: khi nào…? Cái gì…? Đến đâu…?
- Câu hỏi giả định: Giúp học sinh vượt qua khuôn khổ của tình huống hiện
tại. Ví dụ như: Điều gì xảy ra nếu…?
- Câu hỏi hỏi ý kiến được sử dụng để khai thác suy nghĩ của học sinh về một
số chủ đề. Thường được bắt đầu bằng các cụm từ như: Em nghĩ gì về điều này? Ý
kiến của em về….? Hãy cho biết…?
Đặc điểm của những câu hỏi mở tốt:
- Ngắn gọn, đơn giản, tránh vòng vo, khó hiểu hoặc giải thích quá nhiều,
không đi thẳng vào vấn đề.
- Câu hỏi phải rõ ý không nên đặt câu hỏi quá chung chung
- Bắt đầu câu hỏi bằng từ hỏi đúng vào nội dung cần hỏi.
- Câu hỏi đưa ra phù hợp với nội dung, chủ đề học tập, với hoàn cảnh, tâm lí,
vốn từ, trình độ của người được hỏi.
2
II. Thực trạng của vấn đề.
Trong thực tế việc bỏ thời gian để soạn thảo ra hệ thống câu hỏi trước khi lên
lớp đang còn được xem nhẹ vì việc đặt câu hỏi trong từng giờ dạy đó được xem là
điều đương nhiên và cũng không khó mấy chỉ việc đọc giáo án, nội dung bài học là
có thể tự đưa ra được câu hỏi cần gì phải mất nhiều thời gian. Nếu suy nghĩ như
vậy việc đặt câu hỏi cho mỗi bài dạy không mất nhiều thời gian và công sức.
Vấn đề tưởng trừng như đơn giản vậy nhưng không hề đơn giản chút nào vì
việc nêu lên câu hỏi như thế nào để đảm bảo được nội dung kiến thức, phù hợp với
đối tượng học sinh, đồng thời phát huy được tính tích cực, tạo được niềm hứng thú
cho học sinh trong quá trình tìm tòi, phát hiện kiến thức, đặc biệt là cân đối độ khó
dễ của câu hỏi, phần nào nên có những câu hỏi khó, phần nào cần có những câu hỏi
dễ, khi nào thì nên dùng câu hỏi đóng, khi nào nên dùng câu hỏi mở.

việc xây hệ thống câu hỏi cho mỗi bài học chưa được các giáo viên chú trọng thực
sự.
Từ thực trạng trên cùng với kiến thức được tập huấn về “kỹ thuật đặt câu
hỏi” tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài:“Áp dụng kĩ thuật đặt câu hỏi vào xây dựng câu
hỏi cho bài clo – lớp 10 – THPT thuộc chương trình nâng cao”. Đây cũng là bài
học trọng tâm của môn hoá học.
III. Giải pháp và tổ chức thực hiện.
III.1. Giải pháp.
Việc đặt câu hỏi trong giờ dạy cũng nằm trong phương pháp dạy học truyền
thống bây giờ chuyển thành kĩ thuật dạy tích cực thì trước giờ lên lớp chúng ta nên
xây dựng một hệ thống câu hỏi sao học sinh được đóng vai trò trung tâm trong tiết
học. Để tránh các hiện tượng trong thực tế và nâng cao chất lượng tiết học thông
qua việc soạn thảo hệ thống câu hỏi, muốn làm được điều này thi mỗi giáo viên
chúng ta nên:
- Đọc nội dung bài học thật kỹ, nắm đúng kiến thức trọng tâm của bài, nắm
rõ điều gì học sinh cần biết, phần nào cần mở rộng, phần nào cần giảm tải bớt.
- Xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp với nội dung bài dạy đáp ứng được các
yêu cầu như: độ khó, dễ của câu hỏi sao cho phù hợp với năng lực của người học,
vừa phải kích thích được tính tự suy nghĩ, tự tìm tòi để phát hiện và tiếp thu kiến
thức một cách chủ động.
- Lựa chọn số lượng câu hỏi sao cho phù hợp với thời lượng 45 phút của một
tiết học cũng rất quan trong, thông thường trong một tiết học chỉ nên có từ 4 tới 5
câu hỏi trong đó có một tới hai câu hỏi lớn, điều này phụ thuộc rất nhiều vào khả
năng nhận thức của học sinh. Nếu học sinh khá giỏi việc đưa ra câu hỏi lớn sẽ phát
huy được khả tư duy của học sinh và kích thích tính tự tìm tòi để trả lời câu hỏi,
bên cạnh việc đưa ra lượng câu hỏi phù hợp cũng tạo được thời gian cho học sinh
tự suy nghĩ. Nếu học sinh yếu, kém và trung bình thì sẽ gặp khó khăn, lúc này
chúng ta lại phải đưa ra những câu hỏi nhỏ và một tiết học lúc này có lên tới cả
chục câu hỏi.
- Lựa chọn cách đặt câu hỏi cho phù hợp, với nội chính của bài nên sử dụng

Phân loại hai câu hỏi trên:
Câu 1a thuộc mức độ biết vì phần này đã học trong bài khái quát về nhóm halogen.
Câu 1b. thuộc mức độ hiểu vì học sinh phải đọc hết phần tính chất vật lý và suy
nghỉ rồi mới trả lời được câu hỏi.
Tính chất hoá học. Các câu hỏi dùng trong tiết 1 của bài clo.
Câu 2. Nguyên tố Clo có những trạng thái số oxi hoá nào? Từ đó hãy dự đoán tính
chất hoá học của Cl
2
? Khi nào thì Cl
2
thể hiện tính chất đó?
Câu 3. Clo phản ứng với kim loại và H
2
như thế nào? Viết phản ứng minh họa?
Câu 4. Hãy cho biết khả năng phản ứng của clo với nước và dung dịch kiềm? Viết
phản ứng minh họa?
Câu 5. Tìm ô chữ (thực hiện vào phần cũng cố bài khi hết tiết1) trong cột dọc dựa
vào các dữ kiện sau:
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
5
Hàng thứ (1). gồm 3 chữ cái. Đây là nguyên tố gì? Nguyên tố này ở điều
kiện thường là chất khí màu vàng?
Hàng thứ (2). gồm 3 chữ cái. Là từ còn thiếu trong câu sau: Khi cho Au tác
dụng với Cl
2

2
S, dd KMnO
4
, O
2
, Có bao nhiêu phản ứng có thể xảy ra?Vì sao? Hãy
viết phản ứng để giải thích?
Phân loại các câu hỏi trên:
Mức độ biết: câu 2.
Mức độ hiểu: câu 3, câu 4, câu 5, câu 6.
Mức độ vận dụng : câu 7
Phần điều chế và ứng dụng
Câu 8. Hãy cho biết cách điều chế trong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp?
Câu 9. Clo được dùng làm chất sát trùng nước trong hệ thống cung cấp nước sạch,
xử lí nước thải, trong công nghiệp tẩy trắng…? vì sao clo được dùng như vậy?
3. Phương án sử dụng câu hỏi
Sau khi khâu xây dựng hệ thống câu hỏi hoàn thành, bây giờ đến khâu sử
dụng câu hỏi vào giờ học phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Giáo viên chuẩn bị trước câu hỏi vào giấy(đặc biệt là những câu hỏi lớn) và
nói trước với học sinh rằng các sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi.
- Tạo điều kiện cho học sinh tích cực và học sinh thụ động phát biểu ý kiến
- Tránh chỉ tập chung vào một vài cá nhân tích cực
- Có thể cho một học sinh phát biểu vài lần
- Phân phối câu hỏi cho cả lớp.
- Đối với câu hỏi khó, giáo viên có thể gợi y ngắn gọn
- Câu hỏi phức tạp cho học sinh thảo luận nhóm.
- Giáo viên có thể dựa vào câu trả lời của học sinh đặt tiếp câu hỏi
6
- Đối với những câu trả lời đúng, cần phải khen gợi và khẳng định là học sinh
đã trả lời đúng. Đối với những câu trả lời sai thì không nên vội vàng kết luận

1
và 10B
2
trong đó lớp
10B
2
đứng sau lớp 10B
1
tôi phát phiếu thăm dò học sinh và thu được kết quả của đề
tài như sau:
Kết quả phiếu thăm dò số 1. Đánh giá câu hỏi
Mức độ
lớp
Dễ Trung bình khó
10B
1
Câu 1a, câu 2 Câu 2,3,4,6,8,9 Câu 7 và hai câu hỏi
phụ của câu 3
10B
2
Câu 1a, câu 2 Câu 2,3,4,9 Câu 7 và câu hỏi phụ
của câu 3, câu 6,8
7
Ý kiến nhận xét chung:
• Những câu hỏi trong bài đều rõ ràng và nêu đúng nội dung của bài học
và các em đều tự nghiên cứu nội dung kiến thức trong sách giáo khoa
để tự trả lời câu hỏi. Cả hai lớp đều thấy thích thú với câu hỏi số 5.
• Đa số học sinh nói rằng thích học theo kiểu giáo viên nêu câu hỏi sau
đó cho học sinh tự tìm hiểu sách giáo khoa để trả lời câu hỏi và sau đó
tổng hợp lại kiến thức của bài bằng sơ đồ tư duy.

Khi xây dựng câu hỏi cần phân loại câu hỏi theo mức độ nhận thức: Biết,
hiểu, vận dụng. Tuy nhiên trong một bài học phải cân đối số lượng câu hỏi
biết, hiểu, vận dụng sao cho hợp lý, với kinh nghiệm còn ít của tôi cùng với
khả năng nhận thức của học sinh tôi đang dạy thì trong một tiết dạy tôi
thường sử dụng 2 câu hỏi ở mức độ biết thuộc vào phần tính chất vật lý và
phần nhận xét chung của tính chất hoá học (phần đầu của tính chất hoá học).
2 câu hỏi ở mức độ hiểu và 1 câu hỏi ở mức độ vận dụng thuộc phần tính
chất hoá học, điều chế, ứng dụng.
Cân đối thời gian sử dụng mỗi câu hỏi.
Khi sử dụng câu hỏi cần cho nhiều học sinh tham gia trả lời cùng một câu
hỏi kể cả khi em đầu tiên trả lời đúng. Giáo viên chủ động gọi hỏi ý kiến của
cả những học sinh không xung phong và học chậm hơn các bạn xung phong.
Người giáo viên sẽ đóng vai trò hướng dẫn học sinh tìm hiểu lần lượt nội
dung của bài một cách trình tự có logic dựa vào những câu hỏi đặt ra, đặc
biệt phải tổ chức làm sao cho số lượng học sinh tham gia trả lời câu hỏi là
nhiều nhất có thể.
II. Đề xuất
Qua nội dung của sáng kiến kinh nghiệm tôi xin đưa ra các đề xuất sau:
 Thứ nhất: Tuỳ thuộc vào từng giáo viên mà khi dạy chúng ta sẽ đưa ra những
câu hỏi khác nhau vì vậy trong các cuộc họp tổ chuyên môn, các thành viên
cùng nhóm chuyên môn cùng nhau thảo luận xây dựng nên hệ thống câu hỏi
cho một bài nào đó và phương án sử dụng câu hỏi trong bài, rồi dần dần sẽ
xây dựng được hệ thống câu hỏi cho từng chương, từng khối, từng ban, với
mục đích cuối cùng nhằm nâng cao chất lượng học của học sinh mình dạy.
Khi tham gia xây dựng nên hệ thông câu hỏi mỗi giáo viên cũng sẽ học hỏi ở
đồng nghiệp về chuyên môn, cùng nhau bồi dưỡng chuyên môn.
 Thứ hai: Trước khi lên lớp mỗi giáo viên xây dựng nên một hệ thống câu hỏi
và phân loại chúng theo mức độ nhận thức biết, hiểu, vận dụng.
9
 Thứ ba: Cùng một vấn đề chúng ta có thể đưa ra nhiều câu hỏi khác nhau và

Của tác giả Đặng Thị Oanh - chủ biên
4. Dạy và học tích cực - Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học
Của Bộ giáo dục và đào tạo - Dự án “Việt - Bỉ”.
11
MỤC LỤC
Trang
A. ĐẶT VẤN ĐỀ 1
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2
I. Cơ sở lý luận của vấn đề 2
II. Thực trạng của vấn đề 3
III. Giải pháp và tổ chức thực hiện 4
III.1. Giải pháp 4
III.2. Tổ chức thực hiện 5
1. Xác định trong tâm của bài 5
2. Xây dựng hệ thống câu hỏi 5
3. Phương án sử dụng câu hỏi 6
4. Phương án sử câu hỏi vào bài Clo - lớp 10- nâng cao 7
IV. Kiểm nghiệm thực tế của đề tài 7
C. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 9
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
12