1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết
Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của Đảng Cộng sản Việt Nam,
danh nhân văn hóa thế giới. Người luôn có công trong cả thời bình và thời
chiến, thời chiến tranh Người đã đi tìm con đường cứu nước, trong thời bình
Người đã để lại cho toàn dân tộc một di sản rất to lớn đó là tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức cách mạng. Nghiên cứu, học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh là niềm vinh dự tự hào của mỗi sinh viên, cán bộ. Đạo đức
cách mạng của tư tưởng Hồ Chí Minh không những kế thừa nhiều từ đạo đức,
phong tục của dân tộc ta và cả văn hóa phương Đông lẫn phương Tây, mà đặc
biệt nó cũng kết tinh từ chủ nghĩa Mác - Lênin. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn
quan tâm đến vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ,
đảng viên. Trong những tác phẩm, bài nói, bài viết, Người đã nhiều lần nói
đến các phẩm chất đạo đức. Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là nền tảng của
cánh mạng: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì
sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải
có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo
được nhân dân" [11, Tr.467]. Đồng thời Hồ Chí Minh cũng quan tâm đến vấn
đề giáo dục đạo đức cách mạng cho thế hệ thanh niên, bởi vì “Một năm khởi
đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội". Đất
nước có sánh vai cùng các cường quốc năm châu được hay không là phụ thuộc vào
đức và tài của thế hệ trẻ, đặc biệt là những sinh viên đang ngồi trên ghế giảng
đường đại học.
Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như việc vận dụng tư tưởng của
Người trong mọi lĩnh vực cách mạng, phát triển xã hội, vấn đề đào tạo bồi
dưỡng cán bộ cũng như là người dân hiện nay là một vấn đề thời sự. Chúng ta
đang sống trong thời đại mới - thời đại văn minh, khoa học, nhất là trong quá
trình phát triển vượt bậc của ngành công nghệ thông tin, và những nét văn hóa
của các nước trên thế giới du nhập vào, nó làm cho tri thức con người được
nâng cao, nhưng bên cạnh đó giá trị đạo đức đang ngày càng bị sói mòn, duy
chủ nghĩa duy vật lịch sử. Ngoài ra, đề tài còn sử dụng một số phương pháp
như thống kê, phân tích, tổng hợp
3
6. Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề
tài được bố cục làm hai chương sau:
Chương 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề đạo đức cách mạng.
Chương 2: Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng
trong thời kì hiện nay.
4
CHƯƠNG 1:
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG.
1.1. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng
1.1.1. Nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
cách mạng
1.1.1.1. Những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta góp phần hoàn
thiện tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng
Đất nước ta đã trải qua nhiều biến cố, những cuộc chiến tranh kéo dài.
Ông cha ta đã chiến đấu và dành chiến thắng. Một phần nào cũng do chúng ta
luôn coi trọng đạo đức, hình thành nên các chuẩn mực giá trị đạo đức tốt đẹp
phù hợp với yêu cầu hiện tại. Và trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội hiện
nay thật khó mà kiếm được một người như chủ tịch Hồ Chí Minh. Nói đến
Người, mọi người đều biết rằng, đó là một người vĩ đại, có đạo đức trong
sáng, suốt đời phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, cống hiến, hy sinh tất cả
cho độc lập của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân. Dễ hiểu lý luận, dễ tìm
phương hướng. Ngoài ra truyền thống quý báu của dân tộc ta còn thể hiện ở
chỗ đó là truyền thống yêu quê hương đất nước, gắn bó với thiên nhiên, với
cộng đồng, đoàn kết, thủy chung, sáng tạo, Đạo đức truyền thống Việt Nam
được hình thành trong suốt quá trình lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước
của dân tộc ta. Đầu tiên là chủ nghĩa yêu nước và ý chí bất khuất đấu tranh để
về Nho giáo. Mặc dù Nho giáo có những yếu tố duy tâm, lạc hậu,… tuy nhiên
Nho giáo cũng có nhiều yếu tố tích cực nên mới có sức sống mãnh liệt trong
mấy ngàn năm. Mà biểu hiện tích cực đó là triết hành động, tư tưởng nhập
thế, hành đạo, giúp đời; ngoài ra nó còn có triết nhân sinh giúp người học tu
thân tích đức. Nho giáo còn đề cao văn hóa, lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu
học. Từ Nho giáo Hồ Chí Minh đã rút được nhiều mặt tích cực trong việc
hoàn thiện đạo đức cách mạng. Đạo Phật vào Việt Nam từ rất sớm do vậy nó
có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa nước nhà trong thời bấy giờ. Phật giáo
truyền tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, đem những tinh thần
quý báu vào trong tinh thần của nhân dân. Phật giáo còn khuyến khích con
người làm việc thiện, sống trong sạch, giản dị, luôn tôn trọng tinh thần dân
chủ, không phân biệt đẳng cấp. Nhưng Người cũng chỉ ra nhiều điều hay của
Phật giáo mà nó đã đi vào tư duy, hành động, cách ứng xử của người Việt
Nam. Đó là những điều cần được khai thác để góp vào việc thực hiện nhiệm
6
vụ cách mạng. Phật giáo dạy con người nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản
dị, chăm lo làm điều thiện. Phật giáo còn có tinh thần bình đẳng, tinh thần dân
chủ chất phác, chống lại mọi phân biệt đẳng cấp. Đặc biệt là luôn đề cao tinh
thần lao động, và tinh thần yêu nước của mỗi người dân. Phật giáo đã là một
phần trong đời sống của mỗi người dân Việt Nam và để lại nhiều ấn tượng
sâu sắc trong tư tưởng của Hồ Chí Minh.
Về phía phương Tây, người cũng chịu ảnh hưởng rất sâu rộng của nền
văn hóa dân chủ và cách mạng của phương Tây. Xuất thân từ gia đình khoa
bảng, tư chất thông minh, trình độ quốc học, hán học vững vàng, đồng thời
cũng hiểu một phần nào văn hóa phương Tây khi Pháp sang xâm lượt nước ta,
Người tiếp thu tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái của đại Cách mạng Pháp.
Người học hỏi không ngừng khi bôn ba năm châu bốn biển, đã đặt chân lên
khoảng ba mươi nước, có vốn hiểu biết phong phú nhất về văn hóa của các
nước đã từng đi qua, đã thông thái những ngôn ngữ tiêu biểu cho nền văn
minh của nhân loại, Hồ Chí Minh sống chủ yếu ở Châu Âu nên Người cũng
Như vậy, đạo đức không phải là sự biểu hiện của một sức mạnh ở bên ngoài
xã hội, mà nó xuất phát từ con người. Đạo đức là sản phẩm của những điều
kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, của cơ sở kinh tế xã hội.
Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, đạo đức được sinh ra trước
hết là từ nhu cầu phối hợp hành động trong lao động sản xuất vật chất, trong
đấu tranh xã hội, trong phân phối sản phẩm để con người tồn tại và phát triển.
Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, của các quan hệ xã hội, hệ
thống các luân đạo đức, ý thức đạo đức, hành vi đạo đức cũng thao đó mà
ngày càng phát triển, ngày càng nâng cao.
Đạo đức cách mạng là sự phù hợp giữa lợi ích cá nhân và lợi ích
chung, có nghĩa là trong việc thực hiện phát triển đạo đức cách mạng chúng ta
phải đặt ra những yêu cầu đối với mình và đối với cách mạng, phải luôn hoàn
thiện bản thân đồng thời phải góp phần xây dựng đất nước. Đạo đức cách
mạng là sự trung thành tuyệt đối với lý tưởng cách mạng của giai cấp vô sản
và không ngừng vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của cuộc cách mạng
đó, đó là thực hành chủ nghĩa tập thể, đoàn kết, gắn bó mật thiết với dân. Đạo
đức cách mạng là lao động trung thực và tận tâm vì chủ nghĩa xã hội, chủ
nghĩa cộng sản. Đạo đức cách mạng là đấu tranh không mệt mỏi cho tinh
8
thần nhân đạo và chủ nghĩa nhân đạo cộng sản. Đối xử nhân đạo với tất cả
mọi người đều bình đẳng kể cả tù bình, hàng binh, đặc biệt là những sĩ quan,
binh sĩ bị thương là một nét đẹp của cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta trong chiến
tranh. Mục đích cao nhất của Quân đội là chiến đấu để chiến thắng và đem lại
hoà bình. Bởi vậy, khi kẻ địch đã thua hàng thì Quân đội không bao giờ dồn
đến bước đường cùng, mà luôn mở cho chúng một con đường sống, một cơ
hội cứu vãn hoà bình, hữu nghị. Đó là một biểu hiện nhân đạo của chiến tranh
chính nghĩa, của những người cộng sản và quân nhân cách mạng.
Đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, Hồ Chí Minh đã tìm được cơ sở thế giới
quan và phương pháp luận của tư tưởng bản thân. Nhờ vậy Người đã hấp thụ
và chuyển hoá được những nhân tố tích cực và tiến bộ của truyền thống dân
tham gia vào quá trình giải phóng dân tộc và chủ nghĩa xã hội, luôn lấy đạo
đức làm gốc, là nguồn, là nền tảng bởi vì muốn làm cách mạng con người
phải giữ tâm trong sáng, cái đức cao đẹp đối với mình. Bác đã nói làm cách
mạng để cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới là một nhiệm vụ rất vẻ vang,
nhưng nó cũng là nhiệm vụ rất nặng nề. Người cách mạng phải có đạo đức
cách mạng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang. Đạo đức cách
mạng còn biểu hiện trong việc ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật của
Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng. Đặt lợi ích của Đảng và
nhân dân lên trước lợi ích riêng của cá nhân. Ra sức học tập theo chủ nghĩa
Mác - Lênin, “Tự phê bình và phê bình phải thật thà vạch khuyết điểm. Có lỗi
mà không vạch ra không khác gì người có bệnh mà không chịu khai với thầy
thuốc. Làm nhiều công việc thì khó mà hoàn toàn tránh khỏi khuyết điểm.
Cho nên phải dùng cách phê bình và tự phê bình để giúp nhau cùng tiến bộ.
Vạch khuyết điểm để sửa chữa, nhưng cũng phải nêu ưu điểm để phát huy.
Muốn tự phê bình và phê bình có kết quả, cán bộ các cấp nhất là cán bộ cao
cấp phải làm gương trước” [14, Tr.441]. Nói tóm tắt muốn trở thành người
cách mạng chân chính phải thực hiện tốt năm điều: nhân, nghĩa, trí, dũng,
liêm. Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào. Vì
thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến
nhân dân; sẵn sàng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau thiên
hạ. Nghĩa là ngay thẳng, không có tư tâm, không làm việc có hại đến Nhà
nước, không có việc gì phải che dấu Đảng. Ngoài lợi ích của Đảng, không có
lợi ích riêng phải lo toan. Trí là không có việc tư túi làm mù quáng, cho nên
10
đầu óc phải trong sạch, sáng suốt. Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách
mạng là đạo đức của người cách mạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải
phóng dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội. Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách
mạng là trung với nước hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự
do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó
khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm,
được thể hiện ở mấy điểm chính như: trung với nước hiếu với dân, người cán
bộ phải là đầy tớ của nhân dân. Dũng cảm hy sinh, không sợ khó khăn, gian
khổ, gạt bỏ lợi ích cá nhân để phục tùng lợi ích tập thể. Khiêm tốn học hỏi
không tự cao tự đại. Mà nội dung chủ yếu là phải biết đặt lợi ích của Đảng,
Tổ quốc, cách mạng lên trên hết. Quyết tâm thực hiện tốt mọi chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước. Một phần đạo đức cách mạng gắn liền với
hoạt động của Người là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Hồ Chí Minh
đã sử dụng những khái niệm đó để làm thước đo sự giàu có về mặt vật chất và
vững mạnh về tinh thần, sự văn minh tiến bộ của một dân tộc. Đạo đức cách
mạng là nhằm giải phóng và đem lại lợi ích cho con người, đó là đạo đức của
những con người được giải phóng. Vì vậy tu dưỡng đạo đức phải gắn liền với
hoạt động thực tiễn, trên tinh thần tự giác, tự nguyện dựa vào lương tâm và
trách nhiệm của mỗi người. Hồ Chí Minh đã viết: “Đạo đức cách mạng
không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày
mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc sáng càng mài càng sáng, vàng
càng luyện càng trong. Có gì sung sướng, vẻ vang hơn là trâu dồi đạo đức
cách mạng để góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội
và giải phóng loài người” [16, Tr.293].
Tư cách của một người cách mệnh là đối với mình phải cần, kiệm; hòa
mà không tư; cả quyết sửa đổi mình; cẩn thận không nhút nhát; nhẫn nại chịu
khó; hay nghiên cứu, xem xét; vị công, vô tư; không hiếu danh, không hiêu
ngạo; nói thì phải làm; giữ chủ nghĩa cho vững; ít lòng tham muốn về mặt vật
chất, bí mật. Đạo đức cách mạng còn là nhân tố hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội,
sự hấp dẫn ở đây là giá trị cao đẹp nhân văn, phẩm chất của những người
cộng sản ưu tú, bằng hành động của mình chiến đấu cho lý tưởng cộng sản.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về dạo đức cách mạng người cán bộ, công chức
là nhất quán được Người thể hiện trong nhiều tác phẩm, nhưng có thể lấy lời
nói của Người về tư cách người công an cách mệnh làm lời tổng kết:
12
“Đối với tự mình, phải cần kiệm liêm chính.
cụ thể của mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân.
1.2.2.2. Yêu thương con người
Tư tưởng yêu thương con người được Hồ Chí Minh nêu lên và vận
động mọi người cùng thực hiện suốt cả cuộc đời. Người vẫn ân cần nhắc nhở
toàn Đảng phải tiếp tục chăm lo cho con người. Hồ Chí Minh yêu thương đồng
bào, đồng chí của Người, không phân biệt miền ngược miền xuôi, già hay trẻ, gái
hay trai… hễ là người Việt Nam yêu nước đều có chỗ trong tấm lòng nhân ái của
Người, nhưng trước hết dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị
áp bức bóc lột. Tình yêu thương con người của Bác thật bao la. Tình yêu thương
con người đối với đồng bào mình, Người có một ham muốn duy nhất là: “Tôi chỉ
có một ham muốn duy nhất, ham muốn tột bật là làm sao cho nước ta hoàn toàn
độc lập, dân ta hoàn toàn được tự do, đồng bào ai cũng xó cơm ăn áo mặt, ai cũng
được học hành”. Tình yêu thương đó gắn liền với thái độ tôn trọng con người, biết
cách giúp đỡ con người, rộng lượng, bao dung với người, đồng thời nghiêm khắc
với mình. Tình yêu thương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, tốt
đẹp hơn; bằng cách tự phê bình và phê bình nhằm nâng cao điểm tích cực, hạn chế
những tiêu cực để mỗi người, ngày càng tốt hơn, có ích hơn cho Đảng, cho đất
nước.
Tư tưởng yêu thương đó được Hồ Chí Minh nêu lên và vận động mọi người
cùng thực hiện suốt cả đời. Cho tới lúc đi xa, Người vẫn ân cần nhắc nhở toàn
Đảng phải tiếp tục chăm lo cho con người. Trước hết là những người đã hy sinh
cho Tổ quốc này, là cha mẹ của thương binh, liệt sĩ, là nhân dân khắp nước… Yêu
thương con người còn thể hiện đối với những người có sai lầm khuyết điểm. Với
tấm lòng bao dung của một người cha, Người căn dặn chúng ta phải biết phát triển
những mặt tốt của mình và của mọi người làm cho phần xấu ngày càng phai đi và
phần tốt phát triển mạnh mẽ. Đối với những người có thói hư tật xấu, từ hạng
người phản lại Tổ quốc và nhân dân, ta cũng phải giúp họ nhận thức lại và giúp họ
tiến bộ. Mọi người phải cùng nhau phát triển phần thiện vốn có ở mỗi người và
chung tay đẩy lùi phần ác cũng luôn rình rập quanh ta, cùng thực hiện các chuẩn
mực yêu thương con người.
Thiếu một đức, thì không thành người” [12, Tr 233].
Về chí công vô tư , khi làm việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, phải
15
khổ trước thiên hạ, vui sau sau thiên hạ. Chí công là rất mực công tâm; vô tư là
không có lòng riêng, thiên tư, thù oán. Muốn được chí công, vô tư phải chiến
thắng được chủ nghĩa cá nhân. Theo Hồ Chí Minh thì chủ nghĩa cá nhân là muốn
con người sống chỉ vì mình, nó là một thứ nguy hiểm hơn cả giặc ngoại xâm. Chủ
nghĩa cá nhân là một thứ chất độc, làm cho con người nảy sinh ra cá thói hư tật
xấu.
Như vậy có thể nói, Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư là cái cần để
"làm việc, làm người, làm cán bộ… phụng sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ
quốc và nhân loại". Các đức tính đó có mối quan hệ chặc chẽ với nhau, cần, kiệm, liêm,
chính sẽ dẫn đến chí công, vô tư. Và ngược lại, đã chí công vô tư, một lòng vì nước, vì
dân thì sẽ thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính.
1.2.2.4. Tinh thần quốc tế trong sáng
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về tình đoàn kết quốc tế trong sáng là
sự mở rộng quan hệ đạo đức giữa người với người và với toàn nhân loại vì
Người không chỉ là “người Việt Nam nhất” như cố Thủ tướng Phạm Văn
Đồng khẳng định, mà còn là “nhà văn hoá lớn của thế giới”, “chiến sĩ lỗi lạc
của phong trào cộng sản quốc tế”. Đoàn kết quốc tế trong sáng theo Hồ Chí
Minh trước hết là đoàn kết với nhân dân lao động các nước vì mục tiêu
chung: đấu tranh giải phóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột. Đó là tình
đoàn kết quốc tế giữa những người vô sản toàn thế giới vì một mục tiêu
chung, “bốn phương vô sản đều là anh em”; là đoàn kết với các dân tộc vì hoà
bình, công lý và tiến bộ xã hội. Đoàn kết quốc tế gắn liền với chủ nghĩa yêu
nước. Chủ nghĩa yêu nước chân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa quốc tế trong
sáng.
Đó là tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao
động các nước mà Hồ Chí Minh đã dày công vun đắp bằng hoạt động cách
mạng thực tiễn của bản thân mình và bằng sự nghiệp cách mạng của cả dân
nhập kinh tế quốc tế. Đảng ta đã cung cấp cho thế hệ mới những kiến thức
mới, không những là kiến thức kinh tế, mà còn phải có đạo đức cách mạng,
bản lĩnh chính trị vững vàng để không chỉ thích nghi, mà còn làm chủ được
cơ chế thị trường, biết phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của nó.
Đại hội X của Đảng xác định quyết tâm chống tham nhũng và Bộ Chính trị đã
phát động, lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân tiến hành cuộc vận động “Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” chỉ ra những yêu cầu về việc xây
18
dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, trong đó phải chú trọng “nâng cao đạo
đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân”.
Đảng ta đã nêu ra kế hoạch cụ thể và không chỉ học tập ở nghị quyết,
chủ trương của Đảng mà ngay cả trong sinh hoạt đảng thưởng kỳ của cá tổ
chức Đảng, trong cơ quan cũng như trong đoàn thể nhân dân. Đặc biệt chú
trọng tự phê bình và phê bình đối với đảng viên và tổ chức cơ sở Đảng nhằm
ngăn ngừa và chống lại những tiêu cực về đạo đức. Phát huy và thực hành dân
chủ rộng rãi trong sinh hoạt Đảng, góp phần nâng cao chất lượng sinh hoạt
cấp ủy, chi bộ. Thực hiện tốt việc phân công, hướng dẫn, kiểm tra đảng viên
chấp hành nhiệm vụ, phát huy vai trò tiên phong gương mẫu trong công tác,
học tập và lối sống, giữ mối liên hệ với quần chúng nơi công tác với chi bộ và
nhân dân nơi cưu trú. Đảng đồng thời đã giải quyết nghiêm tổ chức, đảng viên
vi phạm kỉ luật Đảng để củng cố, chỉnh đốn các tổ chức. Từng bước đưa tinh
thần tự giác lên cao. Đó là từng bước thực hiện năm điều: nhân, nghĩa, trí,
dũng, liêm. Nhân ở đây là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí
đồng bào. Kiên quyết chống lại những người, những công việc có hại đến
Đảng, vì thế sẵn sàng chịu khổ trước thiên hạ, vui sau thiên hạ. Nghĩa là ngay
thẳng, không có tư tâm, không làm việc xấu, không có việc gì phải giấu Đảng.
Trí thì đầu óc phải trong suốt, trong sạch, dễ hiểu lý luận, biết xem người, biết
xét việc. Dũng là dũng cảm, gan góc, thấy khuyết điểm phải tự sửa chữa
không sợ khó khăn trước mắt. Liêm là không tham địa vị, tiền tài. Tuy nhiên,
Đảng ta cũng thừa nhận: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong
cầu giải trí lành mạnh, lên án những hoạt động giải trí không lành mạnh,
không phù hợp với thuần phong, mỹ tục của dân tộc. Từ thực tế đó và để thực
hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XI và Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp, đã
đặc biệt chú trọng giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên. Phát huy vai
trò to lớn của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng là việc làm quan trọng và
mang tính cấp thiết. Giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên hiện nay là
trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của mỗi gia đình và toàn xã hội với nội
dung sâu rộng, hình thức phong phú đa dạng Đảng ta đã thực hiện được
những mặt như: thường xuyên chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống
trong sạch, lành mạnh cho thanh niên; đã có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia
đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục, rèn luyện đạo đức, lối sống
cho thanh niên; phát huy vai trò tự học tập, tự du dưỡng, rèn luyện đạo đức,
lối sống của thanh niên.
20
Các cấp bộ Đoàn đã có nhiều mô hình phong phú để giáo dục thanh
thiếu nhi như viết “Nhật ký làm theo lời Bác”; “Sổ vàng học tập và làm theo
lời Bác”, “Sổ tay tự rèn”, cuộc thi “Tôi yêu Tổ quốc tôi, tôi yêu đồng bào tôi”,
khẩu hiệu hành động “Mỗi ngày một việc tốt vì nhân dân” ; xây dựng các
tiêu chí về chuẩn mực đạo đức, lối sống cho các đối tượng đoàn viên thanh
niên gắn liền với chương trình rèn luyện đoàn viên và tuyên dương, biểu
dương các đoàn viên điển hình. Trong các kỳ Đại hội, Đảng ta đều nhấn mạnh
tới sự cần thiết và giá trị nhân văn sâu sắc của việc nâng cao đạo đức cách
mạng của cán bộ, đảng viên, đồng thời chỉ ra phương hướng, biện pháp đấu
tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên. Rõ ràng là, người cán
bộ, đảng viên cần phải có đạo đức cách mạng, lối sống giản dị, lành mạnh. Có
đạo đức cách mạng sẽ giúp cho người cán bộ đảng viên có uy tín, có điều kiện
để hoàn thành nhiệm vụ và góp phần vào sự trưởng thành, lớn mạnh của Đảng
ta; mới “đem hết sức mình, toàn tâm toàn ý phụng sự Tổ quốc và dân tộc,
phục vụ nhân dân” [8,tr.331 - 332]. Về tổ chức đã đưa ra trong đội ngũ cán bộ
lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Mặt trận, đoàn thể các cấp làm theo đúng tinh
nhân danh tổ chức, nhân danh Nhà nước để thực hiện mục đính của mình,
cùng với đó là những ảnh hưởng của nó như vụ rút ruột cầu ở Lai Châu. Hiện
nay căn bệnh đang phát triển, kể cả tính chất và mức độ căn bệnh trầm trọng
hơn nhiều, nó lây lan, thâm nhập vào một bộ phận cán bộ trong các tổ chức.
Nói không đi đôi với việc làm. Tình trạng suy thoái đạo đức trong quan hệ gia
đình và đạo đức nghề nghiệp. Và việc giải quyết vấn đề này ngay thực tế đã
chứng minh thật khó để chữa trị căn bệnh này, trừ nhân dân, không biết từ lúc
nào tai mắt của quần chúng nhân dân đã trở thành những chứng cứ để kết tội
những người tham ô, tham nhũng. Vì thế Hội nghị lần thứ Tư, Ban chấp hành
Trung ương Khóa XI đã chỉ đạo: “Kiên quyết đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi
tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận
không nhỏ cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp
để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, củng cố niềm tin
của đảng viên và của nhân dân đối với Đảng” [7,tr.26]
Một bộ phận thanh niên sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan
tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng,
22
xa rời truyền thống văn hóa dân tộc. Học vấn của một bộ phận thanh niên, nhất
là thanh niên nông thôn, thanh niên dân tộc thiểu số còn thấp; nhiều thanh niên
thiếu kiến thức và kĩ năng trong hội nhập quốc tế. Tính độc lập, chủ động sáng
tạo, năng lực thực hành sau đào tạo của thanh niên còn yếu, chưa đáp ứng yêu
cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội trong
thanh niên đang gia tăng và đang diễn biến ngày càng phức tạp. Tỷ lệ thanh niên
nhiễm HIV/AIDS còn cao. Học sinh rơi vào những tệ nạn xã hội, bạo lực học
đường; không kính trọng thầy cô, xem thường bạn bè và mọi người xung
quanh; không hiếu thảo với ông bà cha mẹ; thiếu tính nhân đạo; các em mê
game bỏ học hoặc tự tử vì game… Từ đó làm suy thoái những giá trị đạo đức
truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Vì vậy việc giáo dục đạo con người điều rất
cấp thiết để thúc đẩy sự hoàn thiện con người nói riêng và đẩy nhanh sự phát
triển của đất nước nói chung. Ngoài ra bên cạnh những bộ phận thanh niên
niềm tin, lý tưởng, mất phương hướng phấn đấu, không có chí thiến thủ, chạy theo
lối sống thực dụng, sống thử, sống dựa dẫm, thiếu trách nhiệm, thờ ơ với gia đình
và xã hội, nghiện ngập, chạy điểm, mua bằng cấp…
Về phía các chương trình hoạt động Đoàn và quản lý thì Đoàn Thanh niên
chưa cụ thể hóa nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho
phù hợp với các đối tượng thanh niên; việc đổi mới phương thức giáo dục
chưa đáp ứng được yêu cầu, chưa tác động sâu sắc đến đông đảo đoàn viên,
thanh niên. Tỷ lệ tập hợp thanh niên ở một số nơi còn thấp, nhiều hoạt động
giáo dục chỉ đến với thanh niên tích cực, chưa đến với nhóm đối tượng thanh
niên đặc thù. Việc tổ chức các phong trào hành động cách mạng tuy diễn ra
sôi nổi, đều khắp nhưng có những nơi cách thức tổ chức yếu, còn mang tính
hình thức, thiếu tính hiệu quả nên nảy sinh những dư luận không tốt, gây tác
dụng ngược đối với công tác giáo dục của Đoàn; việc tổng kết và nhân rộng
các mô hình, cách làm hay còn hạn chế. Việc sử dụng các cơ quan báo chí,
xuất bản của Đoàn, các phương tiện truyền thông hiện đại vào công tác giáo
dục chưa phát huy tối đa hiệu quả; các ấn phẩm, tài liệu phục vụ công tác
tuyên truyền còn thiếu, chưa sinh động, hấp dẫn các thanh niên.
Một trong những nguyên nhân của sự biểu hiện yếu kém nêu trên là do
chúng ta chưa thật sự quan tâm đến giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ
trước những biến đổi to lớn của đất nước. Nội dung giáo dục đạo đức, lối
sống còn thiếu chiều sâu, chưa thiết thực. Hình thức giáo dục đạo đức, lối
24
sống còn sơ sài, chưa có sức hấp dẫn, lôi cuốn thanh niên. Sự kết hợp giữa
các cơ quan chức năng với nhà trường, gia đình, xã hội còn nhiều hạn chế.
Những hạn chế, yếu kém nói trên có cả nguyên nhân khách quan và
chủ quan. Về khách quan, trước hết do tác động tiêu cực của cơ chế kinh tế
thị trường, đặc biệt là khả năng kích thích lối sống thực dụng của cơ chế này,
nhưng có phải nguyên nhân thực sự là từ phát triển và hội nhập hay không thì
còn phải xem xét. Trước đây Người dã từng suy nghĩ về điều này, những tư
tưởng về đạo đức cách mạng của cán bộ, nhân dân không phải hoàn toàn nằm
ích quốc gia lên trên hết và trước hết.
Ý thức hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân của mỗi
người phải được phát hiện, cổ vũ, động viên trong từng hành động nhỏ nhất,
khuyến khích mỗi người đem hết tài năng, sức lực cống hiến cho độc lập, tự
do của Tổ quốc, cho sự phát triển của đất nước theo con đường xã hội chủ
nghĩa.
Để học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là người công
bộc tận tụy, trung thành của nhân dân thì mỗi cán bộ, công chức phải hoàn
thành nhiệm vụ, chức trách của mình theo đúng Luật cán bộ công chức. Biểu
hiện cụ thể là: Làm tốt những công việc hàng ngày, nhất là những việc liên
quan trực tiếp tới đời sống của người dân.
Đồng thời với việc nâng cao ý thực trách nhiệm của người công bộc tận
tụy, trung thành của nhân dân, công tác giáo dục, tuyên truyền cần kiên quyết
đấu tranh, phê phán những quan niệm và biểu hiện sai trái. Đó là sự lầm lẫn
giữa trọng trách được tổ chức giao phó với quyền lực cá nhân. Sự lẫn lộn đó
dẫn tới cơn khát quyền lực, chạy quyền, mua quyền, bán quyền, lộng quyền,
cửa quyền, tham quyền cố vị. Khi có quyền mà thiếu lương tâm sẽ trở nên hủ
bại, biến thành sâu mọt của dân, đục khoét dân, “dĩ công vi tư”. Sinh thời Bác
Hồ đã cảnh báo: “Cậy thế mình ở trong ban này ban nọ, rồi ngang tàng
phóng túng, muốn sao được vậy, coi khinh dư luận, không nghĩ đến dân.
Quên rằng dân bầu mình ra là để làm việc cho dân, chứ không phải để cậy
thế với dân” [11, tr 56-58].
Hồ Chí Minh chuẩn bị cái “gốc” cho mỗi chúng ta. Cái gốc đó là đạo
đức cách mạng, là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Người đã chỉ ra
rằng chủ nghĩa cá nhân là nguyên nhân của những căn bệnh tham ô, hủ hóa,
Copyright: Tài liệu đại học ©