496
ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC: Lịch sử sách
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thư viện - Thư mục

1. Thông tin về giảng viên

1.1. Giảng viên 1:
Họ và tên: Nguyễn Thế Tuấn
Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Giảng viên chính
Địa điểm làm việc: P.5, A13, Khu Tập thể Nguyễn Ái Quốc 10 - Phường
Trung Liệt - Quận Đống Đa - Hà Nội.
Địa chỉ liên hệ:
Điện thoại: 0904 122894.
Email:
Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học; Lịch sử sách; Công tác với
người đọc; Cơ sở vật chất kĩ thuật trong cơ quan Thông tin - Thư viện.
1.2. Giảng viên 2:
Họ và tên: Trần Thị Quý
Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, giảng viên chính
Địa điểm làm việc: Khoa Thông tin - Thư viện. Trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn.
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện, Tầng 4, Nhà A
336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
Điện thoại: 0913 525 419
Email:
Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học; xử lý thông tin; phân loại
khoa học và phân loại tài liệu; Lịch sử sách; Thư viện và sự nghiệp thông
tin - thư viện.

- Nghe giảng lý thuyết: 20
- Làm bài tập trên lớp: 1
- Thảo luận: 5
- Thực hành bài tập: 0
- Tự học: 4
Địa chỉ Khoa Bộ môn phụ trách môn học:
Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
Điện thoại: 04-8583903

3. Mục tiêu của môn học

Môn học “Lịch sử sách” nhằm trang bị cho sinh viên ngành Thông tin - Thư viện:
Về kiến thức:
Nắm vững kiến thức cơ bản những vấn đề lý luận chung về sự hình thành và
phát triển của chữ viết, giấy, sách.
Hiểu rõ vai trò của sách trong đời sống xã hội và hoạt động Thông tin - Thư
viện
Nắm được lịch sử sách các thời kỳ lịch sử ở Việt Nam.
Hiểu rõ lịch sử ra đời của các cuốn sách, bộ sách và vai trò của các tác giả.
Nắm vững các thành tựu về công tác xuất bản ở miền Bắc trước năm 1975;
Những đặc điểm của công tác xuất bản ở miền Nam trong thời kì Mỹ - ngụy
Hiểu được giá trị của sách trong công cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh.
Biết cách nghiên cứu và sưu tầm, bảo vệ những di sản văn hóa Việt Nam (các
di chỉ văn hóa, sách cổ, sử thi v.v…)
Về kỹ năng:

498
Có kỹ năng nhận biết đánh giá vai trò chữ viết khái quát, vật liệu tạo thành
sách trong đời sống xã hội nói chung và trong hoạt động thông tin - thư viện

Bậc 2
Bậc 3
Chƣơng 1:
Những vấn đề
chung về sách
- Hiểu được nội
hàm bản chất của
sách
- Hiểu rõ vai trò
tác dụng của sách
trong xã hội.
- Nêu được đặc tính
cấu tạo của sách.
- Hiểu được nội
dung cấu tạo của
sách, hình thành
- Phân tích được
sách là thành quả
của quá trình lao
động.
- Giải thích được
bản chất, nội dung
của định nghĩa về
sách.
- Lý giải được quy
luật hình thành và
phát triển của
- Đánh giá được
bản chất của sách
vừa là sản phẩm

thành sách
- Nêu được tóm
lược lịch sử hình
thành chữ viết
trên thế giới.
- Nắm được lịch
sử vật liệu tạo
thành sách.
- Hiểu rõ hình
thức cơ bản trong
kĩ thuật in sách.

- Phân tích được
các giai đoạn lịch
sử hình thành chữ
viết.
- So sánh được
các vật liệu tạo
thành sách.
- Đánh giá được
nguyên nhân tác
động tới sự tiến
triển của kỹ thuật
in sách.

Chƣơng 3:
Sách Việt Nam
từ thời kỳ phong
kiến đến năm
1930

thành tựu đã đạt
được về xuất bản
sách. 500

Chƣơng 4:
Sách Việt Nam
giai đoạn
1930 - 1945

- Hiểu được lịch sử
ra đời của những
tên sách tiêu biểu
thời kỳ này.
- Nắm được tên
các cuốn sách
thuộc các ngành
khoa học khác
nhau.
- Mô tả hệ thống
chính xác các tác
giả của sách.
- Đảng lãnh đạo
cách mạng Việt
Nam với những tên
sách cách mạng.
- Phân tích được
nguyên nhân và

- Mô tả được hoạt
động xuất bản và
phục vụ sách
trong vùng địch
tạm chiếm.

- Phân tích được
nguyên nhân và
hoàn cảnh ra đời
của sách báo.
- Nắm được nội
dung cụ thể của
những cuốn sách
tiêu biểu: “Lời kêu
gọi toàn quốc
kháng chiến” của
Hồ Chủ Tịch. Chỉ
thị của Thủ tướng
Chính phủ số 191-
CT/TTg “Về việc
giữ bí mật trong
các ấn loát phẩm”
ngày 25/7/1952.

- Đánh giá hoặc
so sánh được các
dòng sách chính
trị, sách văn nghệ,
sách khoa học - kỹ
thuật.

Chƣơng 7:
Sách Việt Nam
giai đoạn
1975 - 1985

- Hiểu được bối
cảnh kinh tế xã
hội ở miền Bắc.
- Nắm được hoạt
động xuất bản và
những thành tựu
đạt được 1975 -
1985.
- Phân tích được
những thiếu sót
trong công tác xuất
bản 1975-1985.
- Phân tích khả năng
khắc phục những
tàn tích và di hại của
xuất bản dưới thời
kì Mỹ - Ngụy.

- Đánh giá được
kết quả hoạt động
xuất bản, ưu
nhược điểm chính
của công tác xuất
bản giai đoạn
1975 -1985

động xuất bản
phát triển.
- Đánh giá công
tác xuất bản ở
Việt Nam trong
thời kỳ đổi mới từ
năm 1986 - nay.

4. Tóm tắt nội dung môn học

Lịch sử sách là một môn khoa học xã hội nghiên cứu quá trình hình
thành và phát triển của sách, dựa trên cơ sở các điều kiện cơ bản hình
thành sách như chữ viết, các loại giấy, kĩ thuật in. Bản chất của sách trong
đời sống xã hội loài người.Quá trình hình thành sách được trình bày khái
quát từ quá trình hình thành chữ viết, vật liệu tạo thành sách, kỹ thuật in
sách; Sách Việt Nam đã xuất hiện từ thời kì phong kiến đến năm 1930.
Tiếp đó, Sách Việt Nam có trong giai đoạn 1930 - 1945; Sách Việt Nam
giai đoạn 1945-1954; Sách Việt Nam có trong giai đoạn 1954-1975. Việc
xuất hiện của sách luôn gắn chặt với bối cảnh lịch sử kinh tế xã hội, đặc
biệt giai đoạn 1975-1985. Sách Việt Nam thời kì đổi mới của đất nước từ
năm 1986 đến nay. Những thành tích to lớn trong công tác xuất bản ở Việt
Nam phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

502

5. Nội dung chi tiết môn học

CHƢƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ SÁCH
1.1. Bản chất của sách
1.1.1. Sách là thành quả của quá trình lao động, là động lực quan trọng

2.2.3. Sách bằng da
2.2.4. Sách bằng xương thú, mai rùa
2.2.5. Sách bằng đồng
2.2.6. Sách bằng đá
2.2.7. Sách bằng tre
2.2.8. Sách bằng gỗ
2.2.9. Sách bằng lụa

503
2.2.10. Sách bằng giấy
2.2.11. Sách bằng một số vật liệu khác
2.3. Kỹ thuật in sách
2.3.1. In chữ bằng dấu gỗ
2.3.2. In chữ trên ngói (hoa cương)
2.3.3. Khắc chữ trên đá (thạch bàn)
2.3.4. In chữ bằng các bảng khắc gỗ (Điều bản)
2.3.5. Kỹ thuật in chữ rời
2.3.6. Guytenbéc và sự phát triển của nghề in

CHƢƠNG 3: SÁCH VIỆT NAM TỪ THỜI KÌ PHONG KIẾN ĐẾN NĂM 1930
3.1. Lịch sử sách Việt Nam thời kỳ phong kiến
3.1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội
3.1.2. Tình hình hoạt động xuất bản
3.2. Lịch sử sách Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 đến đầu năm 1930
3.2.1. Lịch sử sách Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 đến đầu năm 1930
3.2.2. Lịch sử sách Việt Nam trong những năm 20 của thế kỷ 20

CHƢƠNG 4: SÁCH VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 - 1945
4.1. Bối cảnh lịch sử chính trị kinh tế xã hội
4.2. Hoạt động xuất bản sách báo giai đoạn 1930 - 1945

NAY
8.1. Những điều kiện mới của việc xuất bản sách từ năm 1986 đến nay
8.2. Hoạt động quản lý Nhà nƣớc về xuất bản
8.3. Những thành tựu bƣớc đầu và những vấn đề mới
8.4. Ngành xuất bản Việt Nam trƣớc ngƣỡng cửa của Thế kỉ 21

6. Học liệu

6.1. Tài liệu đọc bắt buộc
1. Hoàng Sơn Cường, Lịch sử sách: giáo trình dùng cho học sinh các lớp Đại
học thư viện H.: Trường Cao đẳng nghiệp vụ văn hóa, 1981 224 tr (Nơi
có tài liệu: Trung tâm Thông tin - Thư viện ĐHQGHN và Phòng tư liệu
Khoa TT - TV và giảng viên)
2. Trần Thị Quý. Lịch sử sách: Tập bài giảng. -H.: ĐHKHXH & NV, 2003
158 tr. (Nơi có tài liệu : Phòng tư liệu Khoa TT - TV và giảng viên)
3. Nguyễn Thế Tuấn. Lịch sử sách: Đề cương bài giảng H.: GTVT, 2006
52 tr. (Phòng tư liệu Khoa TT - TV và giảng viên)
4. Vũ Hoan. Thực trạng xuất bản Việt Nam, một số đặc điểm cần khắc phục
để phát triển bền vững xuất bản Việt Nam. - 2006. - Số 8. - tr 10 (Nơi có
tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

6.2. Tài liệu đọc thêm
5. Dương Bích Hồng. Lịch sử sự nghiệp thư viện Việt Nam trong tiến trình
văn hóa dân tộc. - H.: Vụ thư viện, 1999. - 270 tr. (Nơi có tài liệu: Trung
tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)
6. Hà Minh Đức. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn. - H.: Giáo dục,
1994. - 154 tr. (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)
7. Nguyễn Hữu Viêm. Đã đến lúc kiểm kê toàn bộ tên sách đã được xuất bản
tại Việt Nam. Một loại di sản văn hóa dân tộc vô giá // Sách. - 2000 số 4
(34). - tr. 10 (Nơi có tài liệu: Trung tâm TT - TV ĐHQGHN và giảng viên)

2

2
Nội dung 2, tuần 2: Quá trình
hình thành sách

2

2
Nội dung 3, tuần 3: Sách Việt
Nam từ thời phong kiến đến
năm 1930

2

2
Nội dung 4, tuần 4: Sách Việt
Nam giai đoạn 1930 - 1945

2



1
2
Nội dung 6, tuần 8: Kiểm tra
các nội dung 1, 2, 3, 4, 5, 6. 1
1 2
Nội dung 6, tuần 9:
(tiếp theo) 2
2
Nội dung 6, tuần 10: Sách Việt
Nam giai đoạn 1954 - 1975
(tiếp theo)

2



2
Nội dung 8, tuần 14: Sách Việt
Nam giai đoạn đổi mới của đất
nước từ năm 1986 đến nay

2

2
Nội dung 9, tuần 15: Ôn tập,
giải đáp thắc mắc của sinh viên

1

1 2

Tổng cộng

20
1
5

4
30

2 từ trang 3 đến
trang 7.
- Đọc tài liệu số
3 từ trang 6 đến
trang 27
- Chuẩn bị
những câu hỏi
cho giờ thảo
luận ở tuần 3. Nội dung 2, tuần 2: Quá trình hình thành sách

Hình thức
tổ chức
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú

507
dạy học
Lý thuyết
2 giờ
- Quá trình hình thành
chữ viết
- Vật liệu tạo thành
sách

2 từ trang 18 đến
trang 28
- Đọc tài liệu số 3
từ trang 40 - 65 Nội dung 4, tuần 4: Sách Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ
- Bối cảnh lịch sử kinh
tế xã hội
- Hoạt động xuất bản
sách giai đoạn 1930 -
1945
- Vài nét nhận xét sách
báo trước năm 1945.
- Đọc tài liệu số
2 từ trang 28
đến trang 40
- Đọc tài liệu số

- Vài nét nhận xét sách
báo trước năm 1945
đến trang 75.

Nội dung 5, tuần 6: Sách Việt Nam giai đoạn 1945 - 1954

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
1 giờ
- Bối cảnh lịch sử kinh
tế xã hội
- Hoạt động xuất bản
sách báo giai đoạn 1945
- 1954

- Đọc tài liệu số
2 từ trang 40
đến trang 60
- Đọc tài liệu số
3 từ trang 78
đến trang 87.


- Hoạt động xuất bản
sách báo giai đoạn 1945
- 1954

- Đọc tài liệu số
2 từ trang 40
đến trang 60
- Đọc tài liệu số
3 từ trang 78
đến trang 87.

Tự học, tự
nghiên cứu
1 giờ tự
học ở thư
viện hoặc
ở nhà

- Đánh giá ưu nhược
điểm của công tác xuất
bản giai đoạn 1945 -
1954

Nộp bài lại cho
giảng viên vào
cuối giờ Nội dung 5, tuần 8: Kiểm tra các nội dung 1, 2, 3, 4, 5

Nội dung 6, tuần 9: Sách Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ
- Bối cảnh lịch sử kinh
tế, xã hội
- Tình hình hoạt động
xuất bản sách ở hai
miền Bắc, Nam.
- Đọc tài liệu số
2 từ trang 60
đến trang 75
- Đọc tài liệu số
3 từ trang 95
đến trang 106. Nội dung 6, tuần 10: Sách Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975 (tiếp theo)


- Hoạt động xuất bản ở
miền Nam từ năm 1961
- 1975

Nộp bài cho
giảng viên sau
giờ học. Nội dung 6 , tuần 11: Sách Việt Nam giai đoạn 1954 -1975 (tiếp theo)

Hình thức
tổ chức
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú

510
dạy học
Lý thuyết
1 giờ
- Bối cảnh lịch sử kinh
tế, xã hội
- Tình hình hoạt động
xuất bản sách ở hai
miền Bắc Nam.
- Đọc tài liệu số

hội
- Tình hình hoạt động
xuất bản sách ở hai
miền Bắc Nam.
- Đọc tài liệu số
2 từ trang 60 -
75
- Đọc tài liệu số
3 từ trang 95 -
106

Thảo luận
1 giờ
Những bài học rút ra từ
công tác xuất bản sách
báo ở miền Bắc giai
đoạn 1954 - 1975
Nộp bài cho
giảng viên. Nội dung 7, tuần 13: Sách Việt Nam giai đoạn 1975 - 1985

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh

giờ học. Nội dung 8, tuần 14: Sách giai đoạn đổi mới từ năm 1986 đến nay

Hình thức
tổ chức
dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
2 giờ
- Những điều kiện mới
của việc xuất bản sách từ
năm 1986 đến nay.
- Những thành tựu bước
đầu và những vấn đề mới.
- Ngành xuất bản Việt
Nam của thế kỷ 21.
- Đọc tài liệu số


Thảo luận
1 giờ
Trao đổi và trả lời các thắc
mắc của sinh viên.
8. Chính sách đối với môn học và yêu cầu khác của giảng viên
Các bài tập phải nộp đúng hạn. Nếu không đúng hạn sẽ bị trừ điểm (Trừ 1
điểm nếu nộp muộn từ 1-2 ngày; trừ 2 điểm nếu nộp muộn từ 3-4 ngày;
trừ 3 điểm nếu nộp muộn tử 5 ngày trở lên).
Thiếu một điểm thành phần (bài tập, bài kiểm tra giữa kỳ), hoặc nghỉ quá
20% tổng số giờ của môn học, không được thi hết môn.

9. Phƣơng pháp, hình thức kiểm tra – đánh giá kết quả học tập môn học 512
9.1. Kiểm tra - đánh giá thường xuyên
Giảng viên đánh giá và kiểm tra quá trình tham gia vào việc học của sinh
viên thông qua các hoạt động;
Tham gia các buổi nghe giảng lý thuyết;
Đọc tài liệu và chuẩn bị bài trước khi lên lớp;
Làm bài tập và nộp đúng hạn;
Tham gia phát biểu xây dựng bài;
Tham gia tích cực các buổi thảo luận

làm việc nhóm.
15%
Nhóm
5
Kiểm tra cuối kỳ: đánh giá các mục tiêu môn
học đặt ra.
55%
Cá nhân

9.3. Tiêu chí đánh giá các loại bài tập
* Tiêu chí đánh giá bài tập cá nhân:

STT
Tiêu chí đánh giá
Tỷ lệ
đánh giá
1
Trình bày thiết kế bảng biểu, nội dung các vấn đề thể hiện rõ
ràng
15%
2
Trình bày rõ ràng. Văn phong trong sáng, dễ hiểu
10%
3
Nội dung:
- Phần lý thuyết: Các vấn đề nêu ra đầy đủ, đúng với bài giảng
và có nhận xét, đánh giá sắc sảo, các ví dụ minh họa đầy đủ
- Phần thực hành: Đúng đáp án và yêu cầu quy định
65%
4

* Tiêu chí đánh giá các buổi thảo luận:

STT
Tiêu chí đánh giá
Tỷ lệ
đánh giá
1
Có tư duy sáng tạo, đúng hướng nội dung thảo luận
20%
2
Thuyết trình mạch lạc, dễ hiểu
20%
3
Nội dung:
- Có tính khái quát khi nêu vấn đề và lý giải sát với thực tiễn.
- Kết quả bài thực hành đúng, chính xác.
50%
4
- Giải thích nhanh các câu hỏi lại của giáo viên trong buổi thảo luận.
10%

* Tiêu chí đánh giá bài kiểm giữa kỳ và cuối kỳ:
Hình thức thi: Thi viết hoặc vấn đáp.
Nội dung kiểm tra của bài giữa kỳ: Trên cơ sở mục tiêu của đào tạo của
nội dung 1, 2, 3, 4, 5, 6
Nội dung kiểm tra cuối kỳ: Trên cơ sở mục tiêu đào tạo của nội dung 1, 2,
3, 4, 5,6, 7, 8. Có câu hỏi kiểm tra mang tính khái quát, tổng hợp.
* Cách xây dựng đề kiểm tra viết theo mục tiêu:
Lựa chọn ngẫu nhiên nội dung
Không cùng hàng cùng cột