trờng đại học s phạm hà nội
Khoa s phạm âm nhạc và mỹ thuật
o0o
Khóa luận tốt nghiệp
cử nhân s phạm mỹ thuật
Đề tài:
vai trò của ký họa trong học tập
và sáng tác hội họa
Giáo viên hớng dẫn : Th.s. phạm văn tuyến
Học viên : phùng thị lan phơng
Lớp : Đại học mĩ thuật k2
việt trì phú thọ
ViÖt Tr× - 2007
Môc lôc
§Ò tµi: 1
ViÖt Tr× - 2007 2
2
A. Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài:
Kí họa là môn học không thể thiếu trong học tập mĩ thuật nói chung và
hội họa nói riêng kí họa giúp cho ngời học có t liệu để xây dựng tác phẩm và
rèn luyện óc quan sát, kĩ năng ghi chép, nắm bắt thực tế, tạo cảm hứng sáng
tác.
Kí họa giúp ngời vẽ phát triển khả năng quan sát, nhận xét, nắm bắt
nhanh đặc điểm là dáng của cảnh vật, con ngời trong tự nhiên và trong cuộc
sống.
Mọi sự vật, hoạt động xung quanh chúng ta luôn chuyển động và không
ngừng thay đổi theo thời gian và không gian. Có biét bao nhiêu vẻ đẹp của tự
nhiên và cuộc sống đã đi vào thơ ca, nhạc, họa, trở thành những tác phẩm làm
rung động lòng ngời. Vẻ đẹp của buổi bình minh trên bãi biển, vẻ đẹp của
ngọn núi màu lam ẩn hiện lảng bảng trong buổi chiều tà, vẻ đẹp duyên dáng

Những nghiên cứu sẽ giúp tôi bổ sung nhận thức cho vốn hiểu biết còn
hạn chế của mình. Từ đó có kiến thức vững vàng hơn để truyền thụ và phân
tích tới các em học sinh giúp các em hiểu biết hơn về kí họa, giá trị của kí họa
trong học tập.
Giúp các em thêm yêu thích môn học và có khả năng ghi chép và nắm
bắt thực tế.
3. Đối tợng, phạm vi nghiên cứu.
* Đối tợng nghiên cứu.
- Kí họa
- Giá trị của kí họa trong các tranh kí họa của một số họa sĩ tiêu biểu
Việt Nam và thế giới.
* Phạm vi nghiên cứu:
- Kí họa trong học tập và sáng tác hội họa.
4
- Các hình thức và chất liệu, phơng tiện kí họa.
Nét,hình ,bố cục , không gian kí hoạ
4. Phơng pháp nghiên cứu.
- Thu thập những hình ảnh của kí họa.
- Phơng pháp nghiên cứu tài liệu.
- Phơng pháp tổng hợp hệ thống - phân tích phơng pháp tổng kết đánh giá.
5. ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Tìm hiểu về kí họa giúp chúng ta hiểu đợc giá trị của nó trong học tập và
sáng tác hội họa. Nó giúp ngời vẽ phát triển khả năng quan sát và nhận xét
nắm bắt nhanh về đặc điểm, hình dáng của những gì diễn ra xung quanh. Đặc
biệt giúp cho chúng ta có t liệu để xây dựng bố cục tranh.
5
B Nội dung
Chơng I
Vài nét khái quát về kí họa
1.1. Đặc điểm kí họa.

7
1.2.2. Kí họa thâm diễn.
Kí họa thâm diễn hay còn gọi là kí họa sâu, là loại kí họa nhằm ghi chép
kỹ chi tiết các bộ phận của đối tợng kí họa thâm diễn mang tính chất nghiên
cứu, có thể diễn đạt thật kỹ chân dung, dáng ngời, đồ vật trong trạng thái tĩnh
hoặc trạng thái động. Ghi chép, nghiên cứu những động tác đợc lặp đi lặp lại
nhiều lần hoặc từng bộ phận trên mặt ngời (mắt, mũi, miệng, bàn tay, bàn
chân ). Giúp cho ngời vẽ có hiểu biết sâu, đầy đủ về đặc điểm hình dáng ngời
hay đồ vật hoặc đặc điểm cấu trúc từng bộ phận. Kí họa, thâm diễn rất gần với
hình họa, đều mang tính chất nghiên cứu, tuy nhiên khác hình họa ở chỗ: đối
tợng của vẽ hình họa là mẫu vẽ đợc đặt ở trạng thái tĩnh trong phòng vẽ, còn
đối tợng của kí họa thâm diễn có thể là sự vật, hiện tợng, con ngời đang hoạt
động trong cuộc sống thực tại. Kí họa thâm diễn giúp cho ta nắm vững, hiểu
sâu hơn đặc điểm, cấu tạo hình dáng của đồ vật, con ngời và giúp ta có t liệu
hoàn chỉnh về hình tợng khi xây dựng tranh. Tạo cho bức tranh sinh động,
mang tính hiện thực, gần gũi với cuộc sống.
8
1.3. Chất liệu và phơng tiện của kí họa.
Từ khi kí họa sinh ra đến nay, các nhà hội họa ra sức khai thác tiềm năng
của mỗi phơng tiện vẽ, nhiều lần thể nghiệm phơng tiện mới, tìm tòi phơng
pháp kỹ thụât mới. Kí họa không bị hạn chế bởi chất liệu và phơng tiện, phơng
tiện. Phơng tiện và vật liệu khác nhau có thể sinh ra hiệu quả nghệ thuật khác
nhau.
Nếu vẽ với mục đích luyện tập hoặc để lấy t liệu cho sáng tác, ta có thể
vẽ bằng bút chì, bút sắt. Muốn ghi lại màu sắc của cảnh vật, con ngời, ta có
thể vẽ bằng màu nớc. Muốn có bức tranh phong cảnh hay góc cảnh vẽ trực
tiếp thiên nhiên ta có thể vẽ bằng màu bột hoặc sơn dầu.
1.3.1. Bút chì.
Một trong những chất liệu tiện lợi cho kí họa là bút chì và giấy; ngời vẽ
có thể chủ động trong việc sử dụng đậm nhạt của đờng nét. Đặc điểm tốt của

Để ghi lại toàn bộ vẻ đẹp tự nhiên của cảnh vật, hiện tợng ta có thể dùng
màu bột để vẽ. Tính chất của màu bột là nhanh khô, dễ xóa, dễ chồng màu, rất
thuận lợi cho kí họa màu bột đã trở thành những tác phẩm hoàn hảo, thể hiện
đợc tính chân thực cuộc sống và cảm xúc của ngời vẽ.
Từ những chất liệu và phơng tiện trên nó góp phần không nhỏ cho việc
học vẽ kí họa và chép t liệu để sáng tác tranh. Mỗi chất liệu và phơng tiện nó
đều thể hiện đợc hiệu quả về nét, màu sắc khác nhau. Muốn có đợc những đ-
ờng nét mềm mại, những mảng màu sáng tối trong trang kí họa không chỉ phụ
10
thuộc vào khả năng của ngời vẽ mà còn phụ thuộc vào phơng tiện diễn tả.
Mới học vẽ kí họa chúng ta nên sử dụng phơng tiện bút chì và giấy để
luyện tập. Bởi tính chất của chì mềm mại, dễ, vẽ, và kết thúc đặc điểm của đối
tợng. Còn đối với họa sĩ có kinh nghiệm sử dụng màu nớc hay màu bột và sơn
dầu. Nên những bức kí họa của họ. Vì vậy mà những bức kí họa màu của họ
đã trở thành những bức tranh có giá trị cả về nghệ thuật lẫn nội dung.
Chơng II
Vai trò của kí họa trong học tập và sáng tác hội họa
2.1. Vai trò của kí họa trong học tập và sáng tác hội họa.
Kí họa giúp cho ngời vẽ ghi chép đợc mọi cảnh vật, mọi hoạt động của
con ngời diễn ra trong một thời gian ngắn, nhằm lấy t liệu và tìm cảm hứng
cho sáng tác tranh.
Vì vậy mà kí họa có vai trò quan trọng trong học tập và trong sáng tác
hội họa là môn học tơng đối khó đối với ngời mới học vẽ. Để ghi chép đợc đặc
điểm hình dáng cấu trúc của sự vật hiện tợng trong tự nhiên, trong cuộc sống,
ngời vẽ phải có kĩ năng ghi chép nhanh. Muốn có kỹ năng ghi chép nhanh cần
phải tích cực rèn luyện thờng xuyên, kí họa nhiều và thờng xuyên còn làm
phong phú trí tởng tợng, làm giàu vốn biểu tợng, phát huy t duy hình tợng và
cảm xúc thẩm mĩ. Ngoài ra nó còn giúp cho chúng ta học vẽ hình họa tốt hơn.
Vai trò quan trọng nhất của kí họa là giúp chúng ta có t liệu từ thực tế
sống động để sáng tác tranh.

hơn là tạo cảm hứng sáng tạo cho ngời vẽ.
Kí họa nhiều và thành thạo còn giúp cho chúng ta giảng dạy tốt môn Mĩ
13
thuật ở trờng trung học cơ sở.
2.2. Tác dụng của đờng nét, bố cục, hình khối - không gian trong kí họa.
Giá trị của kí họa nó đợc thể hiện qua bức tranh. Một bức tranh đẹp là
nhờ có kí họa tốt, nét kí đẹp đầy đủ - thông tin, bố cục hợp lý, giúp cho ngời
họa sĩ tự tin hơn khi vẽ tranh.
2.2.1. Nét.
Đờng nét vẽ là ngôn ngữ cơ bản nhất, nhanh nhạy và tiện lợi nhất của hội
hoạ lịch sử tạo hình bằng đờng nét đã có lâu đời nh tranh tờng nội thất của Ai
Cập, bích họa của HiLạp cổ. ở thời kỳ phục hng các nhà hội họa đều rất chú
trọng biểu hiện tạo hình bằng đờng nét. Là ngôn ngữ đặc biệt nhng cổ xa của
nghệ thuật hội họa. Bất luận là hình họa phơng Đông hay phơng Tây thì tính
sáng tạo đều đợc vận dụng vào trong nét vẽ. Nét vẽ còn là sinh mệnh trong
nghệ thuật hội họa truyền thống của nớc ta.
Ngời xa đã sáng tạo và vận dụng nhiều cách sử dụng nét vẽ và đều có thể
lấy cái đó làm điều răn đe đối với chúng ta trong việc học kí họa tính vật.
Nét vẽ không chỉ có thể biểu hiện đợc hình dáng thể thích, thần thái tính
chất, sáng tối và h thật của vật thể mà nó có hiệu nghiệm đối với việc tạo ra
đối tợng đặc trng trong công tác tạo hình, hơn thế nữa nó còn tạo ra mỹ cảm
nghệ thuật có tiết tấu và vận luật phong phú.
Đặc điểm nổi bật của nét vẽ là nó khẳng định rõ ràng, khái quát điêu
luyện, sinh động truyền thần, cấu tạo mặt tranh gọn gàng, dễ hiểu, sức biểu
đạt hết sức phong phú. Khi vẽ yêu cầu tận dụng sự tha dày của nét vẽ cùng với
việc làm tăng thêm sự tơng tác giữa đậm và nhạt, h và thật. Và nó còn biểu
hiện đợc tính nghệ thuật trong quan hệ tầng, lớp giữa các vật thể. Ngời học sẽ
dễ dàng trong việc lấy nét vẽ làm chính trong các bài tập kí họa lấy cảm nhận
về đối tợng nhằm tóm tắt và xác định vẽ cảnh vật thật. Dù có phát hiện ra nét
vẽ có sai sót, tốt nhất không cần phải tẩy xóa hay sửa chữa, lúc này một nét vẽ

chú ý đến cách sắp xếp các hình tợng, có khi chỉ bằng vài nét ghi nhanh nhng
các hình tợng đợc sắp đặt hợp lí lẽ làm nổi rõ chủ đề.
16
Bằng những nét kí hoạ nhanh với các hình ảnh đơn giản: một đàn gà,
một chum nớc bên cạnh những gốc dừa đợc điểm thêm mấy dáng ngời đang
đứng, đang đi. Các yếu tố đợc phối hợp với nhau một cách hợp lý tạo nên một
bố cục cân đối. Các hình ảnh đợc diễn đạt bằng các nét vẽ hết sức cô đọng
mang tính khái quát cao, sinh động, đầy cảm xúc. Ta thấy đợc không gian
nắng gió trong cảnh sống đơn sơ nhng kiên cờng bất khuất của ngời dân bến
tre trong kháng chiến chống Mĩ.
2.2.3. Hình khối không gian:
Phơng pháp kí họa sáng - tối có thể biểu hiện cấu trúc của hình thể dới sự
chiếu rọi của ánh sáng trong quan hệ không gian.
Dới sự chiếu rọi của ánh sáng, muốn nắm chắc tuyến giáp giới sáng tối
của đối tợng vật thể, phần chịu sáng, không chịu sáng phải chuyển sang dựa
vào tuyến giáp giới sáng tối. Trên cơ sở lấy đờng nét biểu hiện làm chủ yếu,
thêm vào sự sơ lợc của sáng tối khi vẽ phải giảm bớt thích đáng sự thay đổi
của ánh sáng, nhấn mạnh cấu trúc tổ chức của nhân vật hoặc đạo cụ Cũng có
thể dùng đờng nét chu vi, dùng mảng biểu hiện kết cấu.
Dùng đờng nét to đậm kết hợp với các mảng trung độ, có thể làm nổi bất
trọng điểm, hiệu quả mặt tranh tốt, đấy là một cách biểu hiện khác của sự kết
hợp đờng nét và mảng, thông thờng áp dụng tơng đối nhiều. Chú ý phải dùng
thật sự tự nhiên phòng tránh sinh ra cứng nhắc.
Hình thức thiết lập sắc độ sáng tối là việc thông qua sự điểu chỉnh ánh
sáng trong hội hoạ để miêu tả hình thể của đối tợng. Nó có thể biểu hiện đợc
đầy đủ kết cấu của đối tợng. Nó có thể biểu đợc đầy đủ kết cấu cấu của bề
mặt, chất lợng cảm giác, vuông vức, mênh mang, sâu thẳm khiến cho hiệu quả
thị giác của mặt tranh trở nên mạnh mẽ.
Trong quá trình kí họa sự thông qua kết cấu tia sáng của vật thể để tiến
hành quan sát và phân tích chỉnh thể.

+ Tính sống động phản ánh kịp thời thực tế thời đại
+ Tính điển hình của những đối tợng đợc ghi chép
+ Tính bố cục trong kí hoạ
+ Tính lu loát và khoáng đạt của bút pháp
Càng ghi chép nhiều khía cạnh của cuộc sống thì kỹ thuật vẽ kí hoạ
càng đợc nâng cao, sự việc phản ánh càng phong phú đa dạng, nhiều hình,
19
nhiều vẻ. Có thể nói thực tế sinh động là động lực thúc đẩy ngời vẽ sáng tác.
Kí hoạ nhiều, hoạ sĩ không những nắm vững nghẹ thuật diễn tả. Nét vẽ sinh
động, bút pháp và màu sắc điêu luyện, mà còn củng cố t tởng, tình cảm và thái
độ đối với hiện thực. Nh vậy, để vẽ kí hoạ tốt và để hỗ trợ cho các môn học
khác, ngời vẽ phải luôn đi sát thực tế ghi chép, phản ánh kịp thời những biến
đổi của cuộc sống. Hoạ sĩ Tô Ngọc Vân đã từng nói "Còn sáng tác là còn kí
hoạ, ngừng kí hoạ là triệu chứng ngừng vẽ"
2.3.2. Tranh kí hoạ của hoạ sĩ thế giới
Đối với thế giới, hội hoạ ấn tợng là một bớc ngoặt quan trọng bậc nhất
trong lịch sử mĩ thuật cận đại, chuyển từ hội hoạ cổ điển sang hội hoạ hiện đại
của thế kỉ XX. Các hoạ sĩ ấn tợng đã đoạn tuyệt với lối vẽ tù túng của hội hoạ
cổ điển hoà mình với thiên nhiên khoáng đạt.
Từ những năm 1860, các hoạ sĩ Monet, Ronoir, Pissarroi, Sislay th ờng
đi vẽ phong cảnh bên bờ sông Xen ngoại ô thành Pari, Calaude Monet là hoạ
sĩ tiêu biểu cho trờng phái này, ông xông xảo, hăm hở khám phá bóng nớc,
màn sơng và ánh nắng.
Tranh của ông thể hiện vẻ lung linh miêu tả cảnh vật qua màn sơng, ánh
sáng rạng trời. Tác phẩm của ông đã đạt đợc hởng thị giác đẹp rực rỡ, yêu đời,
xác thực và có hồn, nh bức "ấn tợng mặt trời mọc - Sơn dầu, vẽ trực tiếp tại
cảng LeHame năm 1872. Một vầng màu da cam ánh lên trong lớp sơng mờ,
20
chiếu xuống khoảng không gian với các vệt màu xanh lơ, màu xanh lá cây pha
tím, ta nh thấy hình bóng của cây cối, thuyền và sóng nớc. Tất cả mọi vật

hoạ sĩ số
23
một về vẻ đẹp của sân khấu Balê, những chiếc váy xoè, những đôi chân của
các cô vũ nữ đã đợc ông dày công nghiên cứu.
Vũ nữ: Tranh của Degas
Ca sĩ phòng trà: Chì than và phấn màu của Degas
Matisse, danh hoạ ngời Pháp là hoạ sĩ đứng đầu trờng phái Dã thú, ông đã
nghiên cứu cách sử dụng màu một cách ấn tợng trong tranh của Vangogh, sự
biểu cảm tinh tế trong tranh của Gauguin và cảm hứng với bút pháp bay bổng
trong tranh của CeZane. Quan niệm của ông cũng nh ngời phơng tây, họ cho
rằng "Con ngời là tởng hoá của mọi cái đẹp trong vũ trụ "Với quan niệm đó
nên trong tranh ấy họ thờng có những hình ảnh khoả thân.
Bức "Âm nhạc" cũng mang quan niệm nh bức "Nhảy múa" bức tranh
khiến ngời xem liên tởng tới những đồng cỏ xanh tơi, con ngời, đất trời hoà
quyện với nhau nh bản hoà tấu êm dịu.
24
Nh vậy để có tác phẩm mang tính hiện thực thể hiện đợc vẻ đẹp của thiên
nhiên, cuộc sống con ngời, all các hoạ sĩ dù ở Châu âu hay Châu á cũng đã
thờng xuyên quan sát ghi chép thực tế Lecnard Devin ci đã nói " Hội hoạ là
một khoa học, là đứa con chân chính của thiên nhiên, vì nó chính là con đẻ
của tự nhiên"
25