ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HCM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT
*** BAN TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
HỖ TRỢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN 2011 TÀI LIỆU THAM KHẢO
Chuyên đề 1: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”
LƯU HÀNH NỘI BỘ
TP.HCM – T3/2011

A. KHÁI QUÁT VỀ QUI TRÌNH
NGHIÊN CỨU – XỬ LÝ THÔNG TIN
I. Qui trình của một cuộc nghiên cứu
Thông thường một qui trình nghiên cứu bao gồm 8 bước:
- Bước 1: Xác đònh vấn đề cần nghiên cứu
- Bước 2: Xác đònh loại thông tin cần thu thập và nguồn cung cấp thông tin
- Bước 3: Chọn mẫu nghiên cứu
- Bước 4: Thiết kế nghiên cứu và xác đònh phương pháp thu thập thông tin.
- Bước 5: Thiết kế bảng câu hỏi
- Bước 6: Thu thập dữ liệu
- Bước 7: Xử lý, phân tích và diễn giải các dữ liệu đã được xử lý
- Bước 8: Trình bày và báo cáo kết quả
II. Xử lý thông tin trong nghiên cứu
Có hai dạng thông tin nghiên cứu cần thu thập:
- Thông tin thứ cấp là những thông tin đã hiện hữu trên các nguồn tài liệu đã được
đăng tải, được tổ chức thành bảng biểu, đồ thò. Loại thông tin này người nghiên cứu
chỉ việc sử dụng và diễn giải theo nhu cầu nghiên cứu của mình mà không cần quá
trình xử lý đòi hỏi sự hỗ trợ của các phần mềm phân tích chuyên dụng.
- Thông tin sơ cấp là thông tin chưa hiện hữu, muốn có thông tin này đòi hỏi các nhà
nghiên cứu phải thực hiện một qui trình nghiên cứu với nhiều bước. Trong nghiên cứu
thu thập thông tin sơ cấp tồn tại hai dạng nghiên cứu chính yếu nghiên cứu đònh tính
và nghiên cứu đònh lượng. Nhiệm vụ tổng quát của việc xử lý – phân tích dữ liệu là
chuyển những mẫu dữ liệu quan sát thô mà ta đã tiến hành mã hóa và kiểm tra thành
những con số thống kê có ý nghóa cho việc diễn giải kết quả nghiên cứu. Toàn bộ
công việc xử lý – phân tích phức tạp này đòi hỏi cần phải có máy tính và các phần
mềm chuyên dụng hỗ trợ.
III. Qui trình xử lý số liệu
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

4

- Sử dụng kiểm nghiệm t cho hai mẫu ngẫu nhiên độc lập (Independent Samples T
Test) là phương pháp nhằm mục đích kiểm nghiệm so sánh giá trò trung bình của
một biến riêng biệt theo một nhóm có khác biệt hay không đối với giá trò trung
bình của biến riêng biệt đó theo một nhóm khác. Với giả thuyết ban đầu H
0
cho
rằng giá trò trung bình của hai nhóm này là bằng nhau. Ví dụ ta kiểm nghiệm thu
nhập trung bình (biến thu nhập) theo hai nhóm giới tinh là nam và giới tính là nữ
(biến giới tính sử dụng để chia các giá trò quan sát trong biến thu nhập thành hai
nhóm)
- Công cụ kiểm nghiệm t cho cặp mẫu (Paired-Samples T Test) được sử dụng để
kiểm nghiệm có hay không giá trò trung bình của các khác biệt giữa các cặp quan
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

6
sát là khác giá trò 0. Với giả thuyết ban đầu H
0
cho rằng giá trò trung bình các
khác biệt này là bằng 0. Ví dụ như kiểm nghiệm sự khác biệt về điểm thi môn
học của hai nhóm sinh viên có tham gia và không có tham gia chương trình phụ
đạo ngoài giờ.
- Công cụ kiểm nghiệm t một mẫu (One-Sample T Test) để kiểm nghiệm có hay
không giá trò trung bình của một biến là khác biệt với một giá trò giả đònh từ trước.
Với giả thuyết ban đầu H
0
cho rằng giá trò trung bình kiểm nghiệm là bằng với giá
trò giả thuyết đưa ra
 Phân tích phương sai một chiều (One-Way ANOVA)
Phân tích phương sai là một dạng mở rộng của phương pháp kiểm nghiệm t hai mẫu
ngẫu nhiên độc lập (Independent-Samples T Test), và được sử dụng để kiểm nghiệm

Syntax Editor. Bạn có thể dán các lựa chọn trong các hộp thoại vào một cửa sổ
syntax, nơi mà các lựa chọn của bạn xuất hiện dưới dạng các cú pháp lệnh. Bạn có
thể hiệu đính các cú pháp lệnh để tận dụng các đặc tính đặc biệt của SPSS không có
sẵn trong các hộp thoại. Bạn cũng có thể lưu các mã lệnh này trong một file để sử
dụng cho những công việc tiếp theo của SPSS.
Script Editor. Kỹ thuật tự động OLE cho phép bạn tuỳ biến và tự động hoá nhiều
nhiệm vụ trong SPSS. Sử dụng cửa sổ Script Editor để lập và hiệu đính các trình nhỏ
cơ bản.
1.3 Hộp thoại (Dialogue box)
Hầu hết các lựa chọn menu mở ra các hộp thoại. Bạn sử dụng hộp thoại để lựa chọn
các biến và các tuỳ chọn cho phân tích
Danh sách biến nguồn. Một danh sách các biến trong file dữ liệu làm việc. Chỉ có
các loại biến được phép bởi các thủ tục được chọn mới được thể hiện trong danh sách
nguồn. Việc ding các biến chuỗi dạng ngắn hay dài bò hạn chế bởi rất nhiều thủ tục.
Danh sách (hoặc các danh sách) biến đích. Một hoặc một vài danh sách thể hiện
các biến bạn vừa chọn cho phân tích, chẳng hạn như danh sách biến độc lập và phụ
thuộc.
Nút ấn điều khiển {Command pushbutton}. Các nút chỉ dẫn chương trình thực hiện
một tác vụ, chẳng hạn như chạy một thủ tục, thể hiện phần thông tin Trợ giúp, hoặc
mở ra một hộp thoại con để tiến hành các lựa chọn cụ thể bổ sung.
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

8
Để có được thông tin về các nút điều khiển trong một hộp thoại, nhắp chuột phải lên
nút đó.
Các bộ phận điều khiển hộp thoại


Danh sách
biến đích
Danh sách biến
nguồn
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

9
 Nhắp chuột phải bất kể nơi nào trong danh sách
 Chọn Variable Information trong menu pop-up

Hình: Xem thông tin về biến dùng phím chuột phải

Để nhận được thông tin về núm điều khiển trong hộp thoại
 Nhắp chuột trái lên núm bạn muốn biết
 Chọn What’s This? Trong menu pop-up.
Một cửa sổ pop-up thể hiện thông tin về núm điều khiển.
Hình : Trợ giúp dạng “What’s This?”pop-up bằng cách nhắp phím phải chuột

1.4 2. Thao tác trên SPSS:
1.5 2.1 Khởi động SPSS
1.6 Trên màn hình desktop của Widows nhắp vàop biểu tượng
Hoặc mở phím Start, All programs, SPSS for WIndows, SPSS
12.0.1 for Windows
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

10

Sẽ xuất hiện cửa sổ SPSS Data Editor
và một hộp thoại như sau:


 Trong hộp thoại Open File, chọn nnơi lưu giữ file (Look in); chọn loại file (Files
of type) và sau đó chọn tên file (File name)

Hộp thoại Opening Excel Data Source xuất hiện Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

12
Hãy chọn Worksheet mà
bạn đònh mở (đối với file có
nhiều hơn một worksheet).
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

13
2.2 Thao tác với cửa sổ Data Editor:
Cửa sổ Data Editor cung cấp một phương pháp giống như bảng tính, thuận tiện để lập
và hiệu đính các file dữ liệu. Cửa sổ Data Editor tự động mở khi bạn khởi động SPSS.

 Loại dữ liệu {Type}
 Số lượng con số hoặc chữ {With}
 Số lượng chữ số thập phân {Decimals}
 Mô tả biến/nhãn biến {Lable} và nhãn trò số biến {Values}
 Các trò số khuyết thiếu do người sử dụng thiết lập {Missing}
 Độ rộng của cột {Width}
 Căn lề {Align}
 Thang đo {Measure}
Để thể hiện hoặc đònh nghóa các thuộc tính của biến
 Làm cho cửa sổ Data Editor trở thành cửa sổ hoạt động
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

15
 Nhắp đúp một tên biến ở đỉnh của cột trong bảng Data View, hoặc nhắp bảng
Variable View.
 Để đònh nghóa một biến mới, nhập một tên biến trong bất kỳ hàng rỗng nào
 Chọn thuộc tính mà bạn muốn đònh nghóa hoặc hiệu chỉnh.
1.8.1 Tên biến
Các qui tắc dưới đây được áp dụng cho tên biến:
 Tên phải bắt đầu bằng một chữ. Các ký tự còn lại có thể là bất kỳ chữ nào, bất kỳ
số nào, hoặc các biểu tượng như @, #, _, hoặc $.
 Tên biến không được kết thúc bằng một dấu chấm.
 Tránh dùng các tên biến mà kết thúc với một dấu gạch dưới cần (để tránh xung đột
với các biến được tự động lập bởi một vài thủ tục)
 Độ dài của tên biến không vượt quá 8 ký tự.
 Dấu cách và các ký tự đặc biệt (ví dụ như !, ?, ‘, và *) không được sử dụng
 Tên biến phải đơn chiếc/duy nhất; không được phép trùng lặp. Không được dùng
chữ hoa đặt tên biến. Các tên NEWVAR, NewVar, và newvar được xem là giống
nhau.
1.8.2 Các thang đo

 Nhắp núm trong ô Values đối với biến bạn muốn đònh nghóa
 Đối với từng trò số, nhập trò số và nhập một nhãn
 Nhắp Add để nhập nhãn trò số.
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

17
1.8.6 Trò số khuyết thiếu (Missing Value)
Missng Value đònh nghóa các trò số như là khuyết thiếu – của người sử dụng. Thông
thường chúng ta muốn biết tại sao thông tin lại bò khuyết thiếu. Ví dụ bạn có thể phân
biệt giữa trò số khuyết thiếu do một đối tượng điều tra từ chối trả lời một câu hỏi và trò
số khuyết thiếu do câu hỏi đó không áp dụng đối với người này, các trò số này được
đánh dấu và đối xử đặc biệt trong hầu hết các tính toán.
 Bạn có thể nhập đến 3 trò số khuyết thiếu riêng biệt, một phạm vi khoảng cách trò
số khuyết thiếu hoặc một phạm vi cộng với một trò số khuyết thiếu riêng biệt.
 Các phạm vi có thể được chỉ đònh cho các biến dạng số
 Bạn không thể đònh nghóa trò số khuyết thiếu cho các biến dạng chuỗi (hơn 8 ký tự)
Các trò số khuyết thiếu đối với biến dạng chuỗi. Mọi dữ liệu dạng chuỗi, bao gồm cả
trò số rỗng, được chuyển đổi thành các trò số bình thường (không phải là khuyết thiếu)
trừ phi bạn đònh nghóa chúng một cách trực tiếp như là các trò số khuyết thiếu. Để đònh
nghóa trò số rỗng như là trò số khuyết thiếu đối với biến dạng chuỗi, hãy nhập một dấu
cách vào một trong những trường đối với Discrete missing values.
Hộp thoại Missing Values

Để đònh nghóa các trò số khuyết thiếu cho một biến
 Nhắp núm trong ô Missing đối với biến bạn muốn đònh nghóa
 Nhập các trò số hay các phạm vi/khoảng đại diện cho trò số khuyết thiếu.
Một khi bạn đã đònh nghóa các thuộc tính cho một biến, bạn có thể sao chép một hoặc
một số thuộc tính và áp dụng chúng cho một hoặc một số biến khác.
Để áp dụng các thuộc tính đònh nghóa biến cho các biến khác
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

Editor
 Nhấn Enter hoặc chọn một ô khác để ghi trò số này.
Tên biến Khoan
g
hie
ä
u đính dữ lie
ä
u
Ô hoạt độn
g

Số của hàng
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

19
Để nhập dữ liệu không phải dạng số
 Nhắp đúp một tên biến ở đỉnh của cột trong bảng Data View hoặc nhắp bảng Variable
View
 Nhắp núm trong ô Type đối với biến này
 Chọn loại dữ liệu trong hộp thoại Variable Type.
 Nhắp OK
 Nhắp đúp số của hàng hoặc nhắp bảng Data View
 Nhập dữ liệu trong hàng đối với biến vừa mới được đònh nghóa.
Để sử dụng nhãn của trò số khi nhập dữ liệu
 Nếu nhãn trò số không xuất hiện trong bảng Data View, từ thanh menu chọn
View -> Value Labels
 Nhắp lên ô mà trong đó bạn muốn nhập trò số
 Chọn một nhãn trò số từ danh sách mở xuống
Trò số được nhập vào và nhãn trò số được thể hiện trong ô.

Để chèn một biến mới giữa các biến đã có sẵn
 Chọn bất kỳ ô nào trong biến bên phải của (bảng Data View) hoặc dưới (của bảng
Variable View) vò trí mà bạn muốn chèn biến mới vào.
 Từ thanh menu chọn Data / Insert Variable
Một hàng mới được chèn vào với trò số khuyết thiếu hệ thống cho mọi đối tượng.
Để chuyển một biến trong Data Editor
Nếu bạn muốn đặt vò trí biến giữa hai biến đã có sẵn, hãy chèn một biến vào vò trí nơi
bạn muốn di chuyển biến đến đó
 Đối với biến bạn muốn chuyển, nhắp tên biến ở đỉnh của cột trong bảng Data View
hoặc số hàng trong bảng Variable View. Toàn bộ biến sẽ được làm nổi bật/tô sáng.
 Từ thanh menu chọn Edit / Cut
 Nhắp vào tên biến (trong bảng Data View) hoặc số hàng (trong bảng Variable View)
nơi bạn muốn di chuyển biến đến. Toàn bộ biến này sẽ được mà nổi bật
 Từ thanh menu chọn Edit / Paste
1.9.3 Thay đổi loại dữ liệu
Bạn có thể thay đổi loại dữ liệu cho một biến bất kể lúc nào có sử dụng hộp thoại
Variable Type trong bảng Variable View, và Data Editor sẽ cố gắng chuyển đổi các trò
số hiện có sang loại mới. Nếu không thể chuyển đổi được thì trò số khuyết thiếu hệ
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

21
thống sẽ được chỉ đònh. Các qui tắc chuyển đổi cũng giống như trường hợp dán trò số
vào một biến có đònh dạng khác. Nếu sự thay đổi trong đònh dạng của dữ liệu có thể
gây ra các đặc tả của trò số khuyết thiếu hoặc nhãn trò số, Data Editor thể hiện một hộp
cảnh báo và hỏi nếu như bạn muốn tiếp tục với việc thay đổi hay huỷ bỏ nó.
1.10 Tính toán biến {Compute Variable}
Thủ tục Compute Variable tính toán các trò số của một biến được dựa trên sự biến đổi
của một biến khác
 Bạn có thể tính các trò số cho các biến dạng số hoặc dạng chuỗi (các ký tự chuỗi có
dạng số)

dụng cho đối tượng
 Nếu kết quả của một biểu thức điều kiện là false {sai} hoặc missing {khuyết thiếu},
phép biến đổi không được áp dụng cho đối tượng
 Hầu hết các biểu thức điều kiện sử dụng một hoặc một số trong 6 dấu quan hệ (<, >,
<= (nhỏ hơn và bằng), >= (bằng và lớn hơn), = và ~= (khác)) trên bảng tính toán.
 Các biểu thức điều kiện có thể bao hàm các tên biến, các hằng số, các phép toán số
học, các hàm số và hàm khác, các biến lô-gíc và các thao tác có điều kiện khác
1.11 Đếm số lần xảy ra của các trò số trong các đối tượng
Hộp thoại này toạ nên một biến đếm số lần xảy ra của cùng trò số hoặc các trò số trong
một danh sách các biến cho từng đối tượng. Ví dụ một cuộc điều tra có thể bao gồm
một danh sách các tạp chí với hộp đánh dấu có/không để chỉ ra xem loại tạp chí nào mà
từng đối tượng điều tra đọc. Bạn có thể đếm số câu trả lời có cho từng đối tượng điều
tra để tạo ra một biến mới chứa đựng tổng số tạp chí được đọc.
Đếm số lần xảy ra của các trò số trong các đối tượng
Chun đề bổ trợ NCKH: “Kỹ năng xử lý và phân tích số liệu”

23

Để đếm số lần các trò số xảy ra trong các đối tượng
 Từ thanh menu chọn
Transform -> Count…
 Chọn một hay hơn một biến cùng loại (dạng số hoặc dạng chuỗi)
 Nhắp Define Variable và xác đònh loại trò số hoặc các trò số nào sẽ được đếm.
 Không bắt buộc, bạn có thể đònh nghóa một tập hợp con các đối tượng để đếm số lần
xảy ra của các trò số.
Hộp thoại If Cases để xác đònh các tập hợp con giống như được mô tả trong phần
Compute Variable.
Đếm các trò số trong các đối tượng: Các trò số cần đếm
Trò số của biến đích (trong hộp thoại chính) được tăng thêm 1 cho mỗi lần khi một trong
những biến được lựa chọn thoả mãn một đặc tả trong Value to Count. Nếu một đối

dạng (chuỗi hoặc số)
 Nhắp vào Old and New Values và đònh rõ cách mã hoá lại trò số.
Một cách tuỳ chọn, bạn có thể chọn một nhóm các đối tượng để mã hoá
Hộp thoại If Cases để xác đònh một nhóm các đối tượng cũng giống như đã được mô tả
trong mục tính toán biến {Compute Variable}
Hộp thoại Recode into Same Values: Old and NewValues
Bạn có thể xác đònh các trò số để mã hoá trong hộp thoại này. Mọi chỉ đònh về trò số
phải cùng loại dữ liệu (dạng số hay dạng chuỗi) giống như của các biến đã được chọn
trong hộp thoại chính.
Old Value. Trò số (hoặc các trò số) bò mã hoá. Bạn có thể mã hoá các trò số đơn, một
phạm vi các trò số và các trò số khuyết thiếu. Các trò số khuyết thiếu hệ thống và các
phạm vi không thể được chọn đối với các biến dạng chuỗi bởi vì không có khái niệm
nào áp dụng cho các biến dạng chuỗi. Các phạm vi bao gồm các điểm cuối của chúng
và mọi trò số khuyết thiếu của người sử dụng nằm trong phạm vi này.
New Value. Trò số đơn mà trong nó từng trò số cũ hoặc phạm vi của các trò số được mã
hoá. Bạn có thể nhập một trò số hoặc chỉ đònh trò số khuyết thiếu hệ thống.
Old->New. Danh sách các trò số sẽ được sử dụng để mã hoá biến (hoặc các biến). Bạn
có thể bổ sung, thay đổi hoặc loại bỏ các trò số này ra khỏi danh sách. Danh sách được
tự động sắp xếp, dựa trên các trò số cũ, sử dụng trật tự sau: các trò số đơn, các trò số
khuyết thiếu, các phạm vi và mọi trò số khác. Nếu bạn thay đổi một trò số trong danh
sách, thủ tục sẽ tự động sắp xếp lại danh sách, nếu cần thiết, để duy trì trật tự này.