SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
PHÒNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC
Mã số:
(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT TRONG
GIAI ĐOẠN HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG
GIẢI PHÁP”
Người thực hiện: HÀ CÔNG CHÍNH
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục
- Phương pháp dạy học bộ môn:
(Ghi rõ tên bộ môn)
- Lĩnh vực khác:
(Ghi rõ tên lĩnh vực)
Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
Mô hình Đĩa CD (DVD) Phim ảnh Hiện vật khác
(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)
Năm học: 2013 - 2014
BM 01-Bia SKKN
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
––––––––––––––––––
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: HÀ CÔNG CHÍNH
2. Ngày tháng năm sinh: 16/09/1970
3. Nam, nữ: Nam
4. Địa chỉ: Bàu Cá – Trung Hòa – Trảng Bom – Đồng Nai
5. Điện thoại: (CQ)/ (NR); ĐTDĐ: 0912.143.717
6. Fax: E-mail: [email protected]
7. Chức vụ: Chuyên viên
8. Nhiệm vụ được giao: Phụ trách công tác Giáo dục dân tộc, chuyên môn
Sau hơn hai thập kỷ thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội, chủ động
hội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến rõ rệt. Bên
cạnh những kết quả đạt được, nền kinh tế thị trường cũng dần bộc lộ một số hạn chế
nhất định như sự phân hoá giàu nghèo, bất công xã hội, một số tệ nạn gia tăng: tham
nhũng, buôn lậu, trốn thuế, mại dâm, ma tuý. Đặc biệt, những mặt trái của nền kinh
thế thị trường làm ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp giáo dục, trong đó sự suy thoái về
đạo đức và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm. Đánh giá thực
trạng Giáo dục, đào tạo: Nghị quyết TW 2 khóa VIII nhấn mạnh “Đặc biệt đáng lo
ngại là một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt
về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương
lai của bản thân và đất nước”. Điều này, thể hiện rõ ở một bộ phận người dân,
đặc biệt là ở lứa tuổi thanh niên, học sinh. Dường như việc họ thờ ơ trước những
cái xấu và hành vi vô đạo đức, bất chấp đạo lý, xem nhẹ tình nghĩa là một điều
hiển nhiên. Lối sống thực dụng, sống gấp và thiếu lý tưởng, đề cao lợi ích cá
nhân, giá trị vật chất, tôn thờ đồng tiền, hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạo
đức, lối sống ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, nhiều tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong lối
sống học sinh THCS nói chung đã và đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của tất
cả mọi người, mọi tầng lớp trong xã hội.
Thật vậy, hiện tượng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống ở nhiều nơi,
nhiều lĩnh vực, nhiều tầng lớp xã hội, đặc biệt là trong lối sống học sinh cả nước nói
chung, và của học sinh THPT Đồng Nai nói riêng, đã và đang trở thành mối quan
tâm hàng đầu của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội. Vì vậy, việc giáo dục giá trị
đạo đức cho học sinh THPT của tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay là một
trong những nhân tố quan trọng góp phần hình thành một thế hệ những con người
mới đáp ứng sự nghiệp phát triển của đất nước và của địa phương.
Với ý nghĩa đó quan trọng đó và với cương vị là người làm công tác quản lý
và giảng dạy nhiều năm, bản thân nhận thức rõ được trách nhiệm phải có các giải
3
pháp thiết thực, phù hợp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho
học sinh THPT, coi việc giáo dục, rèn luyện các giá trị đạo đức cho học sinh là nền
động đến chuẩn mực đạo đức, tác giả đưa ra những chuẩn mực chủ yếu của con
người Việt Nam trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay.
- Vấn đề giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh
Một số bài báo, Tạp chí của nhiều tác giả đã bàn đến các nội dung giáo dục
giá trị đạo đức cho học sinh như: Đặng Hữu Toàn (2001), Hướng các giá trị đạo
đức truyền thống theo chuẩn giá trị chân thiện mỹ trong bối cảnh toàn cầu hoá và
phát triển kinh tế thị trường, Tạp chí Triết học số 4; Nguyễn Thị Thanh Huyền
(2007), Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái đạo đức, lối lối con người Việt Nam
hiện nay, Tạp chí Triết học số 2; Nguyễn Lương Bằng (2012), Tiêu chí đánh giá,
xếp loại đạo đức học sinh phổ thông- một số vấn đề đặt ra trong bối cảnh hiện nay,
Tạp chí Đại học Sài Gòn, số 8 2012 … và một số tài liệu “Học tập và làm theo tấm
4
gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Ban tư tưởng Văn hóa Trung ương soạn thảo.
Mỗi công trình, đề tài là một góc nhìn riêng của các tác giả, là tiếng nói hiện
thực của từng nhà nghiên cứu góp phần xây dựng bức tranh thêm hài hòa về hành
vi, lối sống con người và đất nước Việt nam trong bối cảnh hội nhập thế giới. Đây
là nguồn tư liệu tham khảo quý giá cho bản thân trong quá trình hoàn đề tài nghiên
cứu khoa học sư phạm ứng dụng của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
2.1. Mục đích
- Từ lý luận và thực tiễn giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh tại các trường
THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, đề tài nghiên cứu đề xuất quan điểm và giải pháp
nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh THPT trong giai đoạn
hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
- Nghiên cứu các vấn đề lý luận về giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh
THCS trong giai đoạn hiện nay.
- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giáo dục các giá trị đạo đức cho học
sinh THPT trong giai đoạn hiện nay.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức cho
THPT.
- Đề tài góp phần làm cơ sở lý luận cho các tổ chức chính trị xã hội trong việc
giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh.
- Đề tài cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những người quan tâm
đến công tác giáo dục đạo đức cho học sinh.
CHƯƠNG 1
THỰC TRẠNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THPT
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
I. Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT ở Đồng Nai
1. Những kết quả đạt được
Trong những năm qua, công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT trên địa
bàn tỉnh Đồng Nai được triển khai đồng bộ, có nhiều đổi mới về phương thức và nội
dung, kiên trì phương châm giáo dục qua thực tiễn hành động, nêu gương điển hình
tiên tiến, phát huy vai trò tự giáo dục, rèn luyện của học sinh, góp phần bồi dưỡng lý
tưởng cách mạng, giáo dục truyền thống, đạo đức, lối sống, ý thức pháp luật cho học
sinh trên địa bàn tỉnh.
Công tác giáo dục đạo đức, lối sống trong đoàn viên, thanh niên học sinh được
quan tâm đặc biệt, chú trọng đề cao lòng nhân ái, đạo lý uống nước nhớ nguồn, lối
sống văn hóa, nghĩa tình, trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; đấu tranh bài
trừ các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, các văn hóa phẩm độc hại, tiêu cực và tệ nạn xã
hội, lối sống buông thả, lệch lạc về hành vi, hành xử hung bạo, thờ ơ, vô cảm, thiếu
trách nhiệm; góp phần định hướng giá trị Chân - Thiện - Mỹ trong học sinh.
Bên cạnh đó, các hình thức dạy học và tuyên truyền phổ biến giáo dục đạo
đức, giáo dục pháp luật hiệu quả khá cao như: dạy học tích hợp các nội về tư tưởng
đạo đức Hồ Chí Minh, tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật trong môn học
Giáo dục công dân và các môn học khác, thi tìm hiểu về tấm gương đạo đức của
Chủ tịch Hồ Chí Minh, tìm hiểu pháp luật, … được củng cố và nhân rộng; tuyên
truyền miệng, phát hành tài liệu tuyên truyền; góp phần giáo dục ý thức công dân, ý
Tổng
số HS
Xếp loại Đạo đức
Tốt Khá TB Yếu
Số lượng
Tỷ lệ
%
Số lượng
Tỷ lệ
%
Số
lượng
Tỷ lệ
%
Số
lượng
Tỷ lệ
%
10 26.751 18.656 69.74 5.968 22.31 1.738 6.50 389 1.45
11 25.030 18.417 73.58 5.000 19.98 1.299 5.19 314 1.25
12 22.817 18.516 81.15 3.826 16.77 471 2.06 4 0.02
Toàn cấp 74.598 55.589 74.52 14.794 19.83 3.508 4.70 707 0.95
(Nguồn: Phòng GDTrH – Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai)
Bảng 4: Kết quả xếp loại đạo đức năm học 2012 – 2013 cấp THPT
LỚP
Tổng
số HS
Xếp loại Đạo đức
Tốt Khá TB Yếu
Số lượng
+ Một bộ phận học sinh có biểu hiện chán nản, lười học, thường xuyên vi phạm
và gây mất trật tự trong lớp, nói tực, chửi thề, nói dối không trung thực, vô lễ với thầy,
cô, với bạn bè và người lớn tuổi, kết bạn chơi với những đối tượng xấu ở bên ngoài,
uống rượu, hút thuốc lá
+ Số học sinh gặp khó khăn trong rèn luyện đạo đức vẫn còn nhiều, một số giáo
viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm chưa thật sự quan tâm đến việc giáo dục đạo đức
thông qua các tiết học ở trên lớp, thậm chí còn có thái độ thờ ơ, thiếu trách nhiệm khi
thấy học sinh có dấu hiệu vi phạm đạo đức. Sự phối hợp giáo dục giữa nhà trường, gia
đình và xã hội còn nhiều mặt hạn chế.
b) Nguyên nhân của những kết quả đạt được trong giáo dục giá trị
đạo đức cho học sinh:
- Thứ nhất, ngành giáo dục và Đào tạo Đồng Nai luôn nhận được sự quan tâm,
chỉ đạo kịp thời của Bộ Giáo dục và Đào tạo về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của
ngành.
- Thứ hai, nhiều năm qua, Tỉnh ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân
dân, Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Nai và các cấp ủy Đảng,
chính quyền địa phương quan tâm, chỉ đạo thường xuyên và kịp thời các nhiệm
vụ chính trị đối với ngành giáo dục và đào tạo. Bên cạnh đó, với những cố gắng
và nỗ lực to lớn của ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh nhà, các đơn vị trường
học trên địa bàn tỉnh đã thực hiện thành công, tạo ra những chuyển biến tích
cực, toàn diện trên các mặt giáo dục các giá trị đạo đức cho học sinh, trong đó
có nhiều bước, nhiều khâu mang tính đột phá mới, tạo nên động lực thúc đẩy
phong trào rèn đức, luyện tài trong học sinh phát triển mạnh mẽ. Những quyết
tâm đổi mới nội dung, phương thức giáo dục học sinh đã mang lại những bước
tiến mới về lý luận và thực tiễn.
- Thứ ba, các sở, ban, ngành, tổ chức, đoàn thể, các lực lượng xã hội và
nhân dân tích cực phối hợp chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo.
nhiều, khiến dư luận xã hội lo lắng, nhiều thầy, cô giáo và các nhà quản lý giáo dục phải
đau đầu.
- Công tác giáo dục chính trị tư tưởng đã có đổi mới nhưng chưa tác động sâu sắc
đến đông đảo đoàn viên, thanh niên học sinh; công tác tuyên truyền, định hướng lý
tưởng, giáo dục đạo đức lối sống, nêu gương người tốt, việc tốt cho học sinh chưa
thường xuyên. Nhiều cơ sở giáo dục chưa chủ động trong công tác phối hợp tuyên
truyền, giáo dục pháp luật đối với học sinh. Công tác nắm bắt, định hướng tình hình tư
tưởng học sinh có lúc, có nơi thiếu kịp thời. Một bộ phận học sinh thiếu trách nhiệm với
bản thân và xã hội, thiếu ý chí khắc phục khó khăn để vươn lên, có lối sống không lành
mạnh, ý thức chấp hành pháp luật có nhiều hạn chế. Tính tương tác trong các hoạt động
giáo dục còn ít. Việc tổng kết và nhân rộng các mô hình, cách làm hay trong công tác
giáo dục đạo đức học sinh còn nhiều vấn đề bất cập, chưa phát huy được tác dụng tích
cực.
- Vai trò của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường trong việc tổ chức các hoạt
động nhằm giáo dục các giá trị đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên học sinh
chưa thật sự hiệu quả; cơ sở vật chất, thiết chế vui chơi, giải trí cho học sinh còn ít và
thiếu đồng bộ.
- Thách thức trước mặt trái của cơ chế thị trường đã tác động rất lớn đến sự hình
thành và phát triển nhân cách của học sinh. Sự bùng nổ của khoa học công nghệ, cùng
với mạng Internet chứa đựng rất nhiều yếu tố phức tạp, học sinh dễ nhiễm các yếu tố
9
sinh hoạt văn hóa không lành mạnh .
- Nội dung, phương pháp giáo dục tuy đã được đổi mới nhưng còn bộc lộ nhiều
hạn chế; còn có những nội dung trong chương trình giáo dục không thiết thực, nặng về
lý thuyết, nhẹ về thực hành, chưa gắn với yêu cầu xã hội, chưa phù hợp với nhu cầu và
khả năng học tập của đối tượng học sinh.
Trong năm 2012 - 2013, tình trạng bạo lực học đường, ý thức chấp hành pháp
luật, vi phạm an toàn giao thông trong học sinh từng bước được khắc phục nhưng
vẫn chưa được triệt để. Có 359 học sinh vi phạm an toàn giao thông, so với cùng kỳ
tăng 55 trường hợp. Số học sinh bị tai nạn giao thông: Có 215 học sinh bị thương
gia đình thông hiểu, tạo điều kiện 91,2%; và cuối cùng là được tự do trong mọi hoạt
động 77,6%. Các nhà quản lý cần xem xét cụ thể các yếu tố tác động ở trên để đưa
ra các nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục đạo đức cho phù hợp.
+ Về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý công tác giáo dục đạo đức
10
qua khảo sát thấy: Thiếu sự phối hợp với các tổ chức đoàn thể xã hội ở địa phương
70,5%; thiếu sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình 68,2%; tác động tiêu cực của
môi trường xã hội 54,5%; phẩm chất đạo đức, lối sống của thầy, cô, cha mẹ, bạn
bè…54,5%.
+ Tuy nhiên những yếu tố như: Không có chuẩn đánh giá đạo đức học sinh
lại có tới 54,5%; không đồng ý và còn phân vân 11,4%; yếu tố không khen thưởng,
trách phạt kịp thời là 40,9%; không đồng ý và còn phân vân là 13,6%.
Nguyên nhân của hạn chế trong giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh
- Một là, chưa nhận thức đầy đủ về vai trò trách nhiệm đối với việc giáo dục
thế hệ trẻ, nên chưa có sự quan tâm thỏa đáng tạo điều kiện tăng cường công tác
giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức và lối sống trong học sinh.
- Hai là, Hoạt động tư vấn học đường còn nhiều bất cập, thiếu đội ngũ
chuyên môn có kinh nghiệm. Quá trình hội nhập quốc tế đã mang tới những cơ hội
lớn nhưng cũng mang đến nhiều thách thức lớn đối với giáo dục. Mặt trái của kinh
tế thị trường đã có nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến giáo dục, trong đó sự suy thoái về
đạo đức và những giá trị nhân văn là vấn đề toàn xã hội quan tâm. Những mặt tiêu
cực, những mặt xấu của xã hội đã ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện của
nhà trường và điều mà chúng ta quan tâm nhất đó là sự hình thành nhân cách của
thế hệ trẻ.
- Ba là, Sự phối hợp giáo dục giữa các tổ chức Đoàn thể trong nhà trường với
các ban, ngành, tổ chức kinh tế, xã hội và gia đình ở một số nơi thiếu chặt chẽ, chậm
được khắc phục, chưa khai thác và phát huy hết các nguồn lực, điều kiện cho công tác
giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.
- Bốn là, Các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương chưa quan tâm đúng mức
11 Nội dung giáo dục chưa thiết thực 30.7
12 Phương pháp giáo dục chưa phù hợp 30.9
13 Phim ảnh, sách báo có nội dung xấu 12.4
14 Phong trào thi đua còn mang tính hình thức 30.3
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2013 - 2014)
Để hiểu sâu hơn thực trạng đạo đức học sinh trung học phổ thông trên địa bàn
tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay, tôi đã tổ chức khảo sát, điều tra sơ bộ
những giá trị đạo đức Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp phù hợp
nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh.
Trên thực tế về việc điều tra thực địa đã được thực hiện 200 phiếu khảo sát,
cho 200 người, đại diện hai nhóm đối tượng gồm học sinh: 100 phiếu; cán bộ, giáo
viên: 100 phiếu), kết quả thu được cụ thể như sau:
Bảng 1. Cần lưu giữ giá trị đạo đức Việt Nam
Stt Giá trị đạo đức
Tỷ lệ %
Học sinh Cán bộ, giáo viên
1 Rất cần 45 54
2 Cần 30 14
3 Không cần 17 19
4 Ý kiến khác 8 13
( Số liệu tổng hợp điều tra năm 2013 - 2014)
Qua bảng bảng khảo sát, chúng ta có thể thấy những giá trị đạo đức truyền
thống được hai nhóm cho là không thể thiếu và rất cần được gìn giữ trong cuộc
sống. Tuy nhiên tỷ lệ đồng thuận chưa cao, nhóm học sinh 45%, nhóm cán bộ, giáo
viên 54%. Trong khi số người có quan điểm cho rằng không cần lưu giữ giá trị đạo
đức truyền thống cũng chiếm tỷ lệ tương đối, nhóm học sinh 17%, nhóm cán bộ,
giáo viên 19%.
Bảng 2. Giá trị đạo đức Việt Nam nổi bật nhất
Stt Giá trị đạo đức
Tỷ lệ %
Bảng khảo sát giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam ít được lưu giữ, lại cho
ta thấy sự khác nhau giữa hai nhóm một nữa. Trong khi nhóm học sinh cho là giá trị
hiếu học, anh hùng, chịu khó, trung thực, ý thức cộng đồng 43%, nhóm cán bộ, giáo
viên cho giá trị lạc quan, vì nghĩa, giản dị, yêu gia đình 35%.
Thông qua tình hình và thực tế khảo sát thực trạng giáo dục đạo đức học sinh
trong giai đoạn hiện nay, ta thấy rõ hơn thực trạng học sinh khi phân tích yếu tố tích
cực và tiêu cực.
Thứ nhất, yếu tố tích cực trong lối sống: Học sinh cả nước nói chung, học
sinh tỉnh Đồng Nai nói riêng, có nhiều thế mạnh, nhất là trong thời đại toàn cầu hoá,
sức trẻ, tài năng, sự nhạy cảm của họ là yếu tố quan trọng để hội nhập; lý tưởng của
họ, trên tất cả các lĩnh vực, mọi hoạt động, có thể nói gọn trong một chữ: “Dám” đó
là dám nghĩ, dám làm, dám mơ ước, dám nhận thấy những hạn chế, non yếu và dám
tin vào chính mình.
Thứ hai, mặt hạn chế trong lối sống: học sinh là lực lượng trẻ, được đào tạo
và giáo dục có hệ thống, có khả năng tiếp cận nhanh nhạy với kiến thức khoa học
kỹ thuật hiện đại và công nghệ mới, đồng thời là lực lượng lao động chủ yếu rất
năng động, sáng tạo trong tương lai, đặc điểm chung của họ là hiếu động thích hấp
thụ cái mới. Tuy nhiên, vì thiếu kinh nghiệm sống nên họ thường bắt chước cả cái
tốt lẫn cái xấu mà thiếu sự cân nhắc, lựa chọn. Họ sẽ dễ bị choáng ngợp trước
những cám dỗ vật chất, trong khi họ chưa chuẩn bị cho mình một lối ứng xử phù
hợp với cuộc sống hiện đại. Cuộc sống sa hoa truỵ lạc, những nhà hàng khách sạn,
13
vũ trường phơi bày trước mắt họ, chào mời, kích thích tính tò mò của họ… như vậy,
nếu không trang bị một kiến thức đầy đủ, họ sẽ dễ bị sa ngã, chệch hướng trong lối
sống.
Từ thực trạng trên, chúng ta thấy lối sống của mọi người bị quy định bởi hoàn
cảnh khách quan của xã hội, bởi những điều kiện sống và sự giáo dục của gia đình
và xã hội. Mỗi học sinh hãy chủ động trên bước đường lập nghiệp và trong mọi
hoàn cảnh để vừa thể hiện bản lĩnh của người chủ nhân tương lai của đất nước.
Đồng thời, mỗi học sinh phải thấy được trách nhiệm đối với bản thân cũng là trách
1. Nâng cao nhận thức về giá trị đạo đức cho học sinh trong giai đoạn
hiện nay
a) Nhận thức về giá trị đạo đức
- Đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho học
14
sinh THPT trong giai đoạn hiện nay, có vai trò to lớn trong việc nâng cao nhận thức
cũng như điều chỉnh tư tưởng, thái độ và hành vi của con người. Bên cạnh việc phát
huy các phương tiện thông tin đại chúng thì việc đề cao tính trách nhiệm của các tổ
chức đoàn thể trong nhà trường là hết sức cần thiết. Với vị trí và vai trò của mình
trong nhà trường, Đoàn thanh niên là lực lượng hùng hậu thực hiện công tác truyền
thông dưới nhiều hình thức hoạt động khác nhau nhằm thu hút học sinh tham gia
vào các hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống.
- Giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, truyền thống đạo đức và lối sống
cho học sinh hiện nay không chỉ dừng lại ở các chương, điều trong sách vở mà quan
trọng là phải giáo dục bằng chiều sâu lịch sử, những truyền thống đấu tranh cách
mạng của Đảng và dân tộc, bằng những tấm gương yêu nước tiêu biểu, những anh
hùng, liệt sĩ hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, của nhân dân ta.
- Khơi dậy trong học sinh tinh thần xung kích tình nguyện vì cộng đồng, vì xã
hội thông qua các phong trào “tuổi trẻ sáng tạo” gắn với thực hiện cuộc vận động
“tuổi trẻ học đường học tập và làm theo lời Bác”, “thanh thiếu niên hiếu thảo”. Mở
rộng tuyên truyền tìm hiểu truyền thống yêu nước dân tộc, của Đảng.
- Lấy gương người tốt, việc tốt khích lệ học sinh để họ nhận thấy tự điều
chỉnh, học tập, rèn luyện bản thân. Có thể lấy những tấm gương ở xung quanh ta,
luôn có mọi lúc ở mọi nơi rất gần gũi với cuộc sống mà ai cũng có thể học. Như
nghị lực vượt khó của cậu học trò nghèo đã đậu thủ khoa trong các kỳ thi đại học;
hay một hành động tốt, cách ứng xử khéo léo ta có thể bắt gặp thường ngày.
Chính những hành vi, cử chỉ đúng mực này có thể làm thay đổi lối sống, suy nghĩ,
cuộc đời của mỗi người.
b) Phát huy giá trị đạo đức cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay
- Không ngừng tăng cường giáo dục nâng cao bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng
Cần giáo dục cho thế hệ trẻ việc nhận diện các quan hệ đạo đức đang vận
động trong đời sống của xã hội. Việc cổ vũ, ủng hộ các quan hệ đạo đức đúng đắn,
phê phán và đấu tranh công lại các quan niệm đạo đức sai lầm một cách khách quan
là điều cần thiết để từ đó, học sinh có lòng tin vào những điều thiện và phê phán
điều ác một cách khoa học, củng cố ý thức tự giác. Các hành vi xấu, thiếu trách
nhiệm, ăn bám, lười biếng, lừa đảo phải được vạch trần và người tốt việc tốt phải
được cổ vũ, nêu gương điển hình
Nghị Quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII
đã nhấn mạnh những đức tính cần có của con ngưòi mới Việt Nam:
- Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết
với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân
chủ và tiến bộ xã hội.
- Có ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung.
- Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân
nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng, có ý thức bảo vệ và
cải thiện môi trường sinh thái.
- Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, nâng
xuất cao vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể, xã hội.
- Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ
thẩm mỹ và năng lực” [26, tr 58, 59)
Thiết nghĩ, thế hệ trẻ càng cần thiết chú trọng các đức tính này trong tiếp
nhận giáo dục, tự giáo dục để bồi bổ và hoàn thiện nhân cách con người mới.
Trong đó phải chú ý phát huy mặt tích cực, hạn chế khuyết điểm và thiếu hụt, để
cho nhân cách thế hệ trẻ nảy nở theo những chuẩn mực chân, thiện, mỹ.
2. Giáo dục giá trị đạo đức cho học sinh thông qua các môn học
trong nhà trường
a) Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn học Giáo dục
công dân và các môn học khác.
Giáo dục đạo đức cho học sinh THPT, thông qua giảng dạy môn học Giáo
kiểm tra, đánh giá đối với những nội dung tích hợp, lồng ghép trong kiểm tra đánh
giá môn Giáo dục công dân: cần chú ý kiểm tra năng lực vận dụng, tư duy sáng tạo
để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn, đánh giá thông qua quá trình, qua thái độ.
Chú trọng nâng cao chất lượng giảng dạy nội dung pháp luật trong chương
trình. Các đơn vị trường học cần xây dựng tủ sách pháp luật cho bộ môn Giáo dục
công dân. Giáo viên cần nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ trong công tác phổ biến, giáo
dục pháp luật, đẩy mạnh phong trào nghiên cứu, học tập, tìm hiểu các chuyên đề về
tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh thông qua nhiều hình thức (nghe băng,
kể chuyện vào các buổi sinh hoạt chào cờ, tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh trong
các hoạt động ngoại khóa…).
3. Giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường thông qua việc thực
hiện các cuộc vận động, các phong trào do Bộ Giáo dục và Đào tạo và do ngành
tổ chức phát động
a) Cuộc vận động “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo
17
đức, tự học và sáng tạo”.
Tăng cường đổi mới nội dung, phương thức hoạt động giáo dục theo chủ
điểm, giáo dục truyền thống, giáo dục ngoài giờ lên lớp; xây dựng nếp sống văn
hóa, củng cố kỷ cương nền nếp, thực hiện giáo dục kỷ luật tích cực hiệu quả; hướng
dẫn tổ chức tham quan, học tập di sản, các cơ sở sản xuất.
Tiếp tục tổ chức tốt, thu hút học sinh tham gia các hoạt động văn nghệ, trò
chơi dân gian và các hội thi năng khiếu văn nghệ, thể dục – thể thao; đổi mới
phương thức tổ chức các hoạt động giao lưu,… theo hướng phát huy sự chủ động và
sáng tạo của các trường; tăng cường tính giao lưu, hợp tác nhằm thúc đẩy học sinh
hứng thú học tập, rèn luyện kỹ năng sống, bổ sung hiểu biết về các giá trị văn hóa
truyền thống và tinh hoa văn hóa thế giới.
b) Phong trào xây dựng “Trường học thân thiện, Học sinh tích
cực”.
Tổ chức các hoạt động giáo dục đa dạng, linh hoạt, gắn với đặc điểm lứa tuổi
nhằm thu hút học sinh tham gia một cách tích cực và hào hứng theo khả năng của
hành hoạt động của tập thể lớp.
+ Đội ngũ ban cán sự lớp và Ban chấp hành chi đội có nhiệm vụ điều hành
hoạt động của tập thể lớp theo các tiêu chí đã đề ra và nhiệm vụ kế hoạch của nhà
trường. Điều hành tập thể lớp giúp giáo viên chủ nhiệm trong các hoạt động tập thể.
+ Sau mỗi tuần hoạt động sau các đợt thi đua và sau một học kỳ, cuối năm thì
giáo viên chủ nhiệm cùng ban cán sự lớp và chi đội phải có trách nhiệm đánh giá
xếp loại kịp thời để khen thưởng những cá nhân tiêu biểu đồng thời điều chỉnh uốn
nắn những sai phạm.
+ Giáo viên chủ nhiệm cùng ban cán sự lớp và chi đội cần tìm hiểu và nắm
vững hoàn cảnh và sức khỏe, đặc biệt là những em học sinh có hoàn cảnh khó khăn,
hạn chế về nhận thức để có kế hoạch giúp đỡ, chia sẽ, động viên khích lệ nhằm vượt
qua những hoàn cảnh khó khăn, tin yêu lạc quan trong cuộc sống.
5. Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội trong giáo dục giá
trị đạo đức cho học sinh
Gia đình, nhà trường và xã hội luôn được coi là “tam giác” giáo dục quan
trọng đối với học sinh. Tầm quan trọng của mỗi lực lượng cũng như mối quan hệ
giữa chúng trong việc giáo dục học sinh ai cũng hiểu nhưng vẫn có khoảng cách lớn
giữa nói và làm.
Vì vậy, muốn giáo dục rèn luyện đạo đức học sinh có hiệu quả cần có sự kết
hợp sức mạnh tổng hợp từ nhà trường, gia đình và xã hội. Nhà trường, giáo viên chủ
nhiệm phải chủ động phối hợp thường xuyên với gia đình, địa phương. Sự phối hợp
nhằm mở rộng môi trường giáo dục, từ đó có sự tác động trực tiếp hay gián tiếp tốt
của gia đình, xã hội trong công tác giáo dục hình thành nhân cách, phẩm chất đạo
đức cho học sinh.
Tuyên truyền cho các bậc cha mẹ về đường lối giáo dục, mục tiêu giáo dục,
phương pháp dạy con về ý thức tổ chức kỷ luật và việc chấp hành nội quy nề nếp
của nhà trường. Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc quan tâm tổ
chức giáo dục học sinh bằng cách tổ chức phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội
nhằm giáo dục học sinh, sự phối hợp nhà trường và gia đình được thực hiện bởi một
số biện pháp sau:
vậy nhà quản lý giáo dục cần phải thực hiện:
+ Xây dựng Ban đại diện cha mẹ học sinh, tổ chức và hoạt động có hiệu quả,
hàng tuần Ban đại diện cha mẹ học sinh cùng với Ban giám hiệu và giáo viên chủ
nhiệm nắm bắt được các thông tin về rèn luyện của con em mình kịp thời thông báo
tới gia đình để cùng nhau giáo dục.
+ Thực hiện tốt việc xây dựng cam kết giữa học sinh, nhà trường, gia đình và
xã hội.
Như vậy, muốn nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cần có sự kết hợp từ
phía gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó nhà trường giữ vai trò định hướng,
uốn nắn những hành vi của học sinh theo chuẩn mực giá trị chung của xã hội. Gia
đình và xã hội là môi trường vun đắp, nuôi dưỡng có ảnh hưởng trực tiếp đến sự
hình thành giá trị đạo đức cho học sinh. Cần sớm khắc phục tình trạng giáo dục đạo
đức cho học sinh hiện nay hầu như được giao phó chủ yếu cho nhà trường.
6. Các nhóm giải pháp khác
a) Tăng cường vai trò lãnh đạo của Chi bộ Đảng
Trong nhà trường, vị trí của Chi bộ Đảng là trung tâm chính trị tập hợp các
lực lượng quần chúng nhằm thực hiện tốt các chủ trương, đường lối, chính sách của
Đảng và nhà nước. Chi bộ Đảng nắm quyền lãnh đạo các hoạt động của nhà trường,
là hạt nhân, là nền tảng của sự đoàn kết, chính vì vậy phải xây dựng Chi bộ Đảng
nhà trường vững mạnh, thực hiện tốt vai trò của mình, luôn thực hiện theo phương
châm “Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ, Nhà nước quản lý”. Mỗi Đảng viên phải
đầu tàu gương mẫu trong mọi hoạt động, đặc biệt là trong công tác giáo dục chính
trị, tư tưởng.
20
Thường xuyên cập nhật thông tin, quán triệt các quan điểm, đường lối, nghị
quyết của Đảng và các cấp chính quyền. Họp định kỳ vào cuối tháng để đề ra chủ
trương cụ thể, giao trách nhiệm cho các tổ chức trong nhà trường thực hiện. Đặc
biệt là công tác giáo dục chính trị tư tưởng đạo đức cho cán bộ giáo viên và học
sinh. Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, uốn nắn, sửa chữa những tư tưởng lệch lạc, sai
chủ trương mà chi bộ đề ra. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng
về trật tự an toàn giao thông, an toàn xã hội, tránh xa các tệ nạn xã hội.
c) Kết hợp khen thưởng và phê bình là vũ khí đảm bảo sự thành công
của mỗi cá nhân khi sống trong tập thể, cũng như trong gia đình.
- Kết hợp khen thưởng và phê bình là vũ khí đảm bảo sự thành công của mỗi
cá nhân khi sống trong tập thể, cũng như trong gia đình. Mác, Ăngghen, Lênin dạy
chúng ta rằng: Tự phê bình là một thứ vũ khi sắc bén nhất của cách mạng”. Thật thà
tự phê bình chẳng những giúp cho mình sửa chữa, giúp cho mình tiến bộ mà còn
21
giúp cho người khác biết để mà tránh.
Phải đẩy mạnh tự phê bình và phê bình là tự bồi dưỡng về tư tưởng, đạo đức
và lối sống theo gương Bác Hồ vĩ đại. Tự phê bình và nghe người khác phê bình là
vũ khí sắc bén ngăn chặn có hiệu quả các hiện tượng tiêu cực và đẩy lùi sự tha hóa
về đạo đức, lối sống thực dụng trong thanh thiếu niên.
Học sinh luôn có tinh thần vươn tới cái đẹp, luôn ngưỡng mộ các thần tượng
và có tâm hồn tươi trẻ nên họ dễ tiếp cận với chân, thiện, mỹ. Nên tránh phê bình
quá nhiều mà thiếu sự cổ vũ khích lệ, như thế thanh niên dễ chán nãn, buông xuôi,
đi ngược lại những gì ta mong muốn.
7. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá xếp loại đạo đức học sinh theo Thông tư
58/2011 của Bộ Giáo dục và đào tạo
- Căn cứ đánh giá, xếp loại hạnh kiểm (theo Thông tư 58/2011)
+ Đánh giá hạnh kiểm của học sinh căn cứ vào biểu hiện cụ thể về thái độ và
hành vi đạo đức; ứng xử trong mối quan hệ với thầy giáo, cô giáo, cán bộ, công
nhân viên, với gia đình, bạn bè và quan hệ xã hội; ý thức phấn đấu vươn lên trong
học tập; kết quả tham gia lao động, hoạt động tập thể của lớp, của trường và của xã
hội; rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh và bảo vệ môi trường.
+ Kết quả nhận xét các biểu hiện về thái độ, hành vi của học sinh đối với nội
dung dạy học môn Giáo dục công dân quy định trong chương trình giáo dục phổ
thông cấp THCS, cấp THPT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
- Tiêu chuẩn xếp loại hạnh kiểm (theo Thông tư 58/2011)
+ Loại tốt:
nhân viên nhà trường; xúc phạm danh dự, nhân phẩm của bạn hoặc của người khác;
c) Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi;
d) Đánh nhau, gây rối trật tự, trị an trong nhà trường hoặc ngoài xã hội; vi
phạm an toàn giao thông; gây thiệt hại tài sản công, tài sản của người khác.
Căn cứ vào các tiêu chí đánh giá, xếp loại đạo đức học sinh nêu trên, tác giả
nhận thấy như sau:
Một là, sự cần thiết phải xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá, nhận xét và cho
điểm kết quả rèn luyện về hạnh kiểm đạo đức của học sinh; sau mỗi học kỳ và cuối
năm học, giáo viên chủ nhiệm cho học sinh tự đánh giá, cho điểm về hạnh kiểm của
bản thân; tập thể lớp đánh giá, cho điểm các cá nhân trong lớp, theo các tiêu chí sau:
TT Nội dung đánh giá
Điểm
tối đa
HS tự
đánh giá
Lớp
đánh giá
1
Luôn kính trọng người trên, thầy giáo, cô
giáo, cán bộ và nhân viên nhà trường;
thương yêu và giúp đỡ các em nhỏ tuổi; có
ý thức xây dựng tập thể, đoàn kết với các
bạn, được các bạn tin yêu;
20
2
Tích cực rèn luyện phẩm chất đạo đức, có
lối sống lành mạnh, trung thực, giản dị,
khiêm tốn;
15
3
+ Từ 60 đến 79 điểm loại khá, có một số khuyết điểm trong việc thực hiện
các nội dung.
+ Từ 50 đến 59 điểm loại trung bình có một số khuyết điểm trong việc thực
hiện các nội dung nhưng mức độ chưa nghiêm trọng; sau khi được nhắc nhở, giáo
dục đã tiếp thu sửa chữa nhưng tiến bộ còn chậm.
+ Từ 40 đến 49 điểm loại yếu;
+ Dưới 40 điểm loại kém: với các biểu hiện là:
a) Có sai phạm với tính chất nghiêm trọng hoặc lặp lại nhiều lần trong việc
thực hiện các nội dung, được giáo dục nhưng chưa sửa chữa.
b) Vô lễ, xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể của giáo viên,
nhân viên nhà trường.
c) Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi cử.
d) Xúc phạm danh dự, nhân phẩm của bạn hoặc của người khác; đánh nhau,
gây rối trật tự, trị an trong nhà trường hoặc ngoài xã hội.
Hai là, điều chỉnh và yêu cầu nội dung nhận xét, cách thức đánh giá, xếp loại
học sinh của giáo viên chủ nhiệm ghi trong học bạ với những nội dung cụ thể, sát
thực hơn hiện nay, thực tế hiện nay trong học bạ, mục nhận xét của giáo viên chủ
nhiệm do không yêu cầu giáo viên chủ nhiệm phải ghi cụ thể nên phần lớn các học
bạ giáo viên chủ nhiệm chỉ ghi một hai dòng chung chung: “chăm ngoan”, “học
khá”, “có tiến bộ”… Đọc học bạ của học sinh chúng ta không thể biết mức độ rèn
luyện phấn đấu về mặt hạnh kiểm của học sinh ở từng năm học như thế nào? Đánh
giá nhằm ghi nhận một thực tế hay chủ yếu phải đạt mục tiêu nhằm khích lệ, định
hướng để học sinh có thể hoàn thiện nhân cách?
Trong học bạ hiện nay chưa có vị trí nhận xét đánh giá của giáo viên bộ môn
giáo dục công dân theo tinh thần thông tư 58/2011 của Bộ giáo dục và đào tạo quy
định. Do đó nên quy định lại việc đánh giá xếp loại hạnh kiểm của học sinh theo
24
tinh thần: Giáo viên chủ nhiệm nên ghi lại trung thực những mặt cố gắng cũng như
một số mặt rèn luyện chưa tốt của học sinh theo các nội dung chủ yếu sau:
+ Rèn luyện phẩm chất đạo đức: ghi rõ những phẩm chất nổi trội của học sinh
đề tài đã đề xuất.
3. Phương pháp khảo nghiệm
Bản thân sử dụng bảng hỏi, kết hợp trò chuyện với các chuyên gia giáo dục,
cán bộ quản lý ở các cơ sở giáo dục, giáo viên chủ nhiệm và những giáo viên trực
tiếp tham gia làm công tác giáo dục đạo đức cho học sinh nhằm thu thập thông tin
về đánh giá của họ đối với công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ
thông trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©