SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐƠNG NAI
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THƠNG LONG KHÁNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Phối hợp giữa Giáo Viên và Học sinh
để nâng cao hiệu quả dạy và học
mơn Ngữ Văn
( Bậc Trung học phổ thơng )
Giáo viên thực hiện : Nguyễn Thị Bình – Tổ Văn
Lónh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục : 
Phương pháp dạy học bộ môn : 
Phương pháp giáo dục : 
Lónh vực khác : 
Có đính kèm:
 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác
1
Long Khánh, tháng 5 năm 2014
S LC Lí LCH KHOA HC
I. Thụng tin chung v cỏ nhõn :
H v tờn : Nguyn Th Bỡnh
Sinh ngy 15 thỏng 10 nm 1961
Nam , n : N
a ch : 30 Nguyn Bnh Khiờm Long Khỏnh ng Nai
in thoi : 0976913964
E- mail: [email protected]
Chc v : Giỏo viờn
n v cụng tỏc : T vn Trng THPT Long Khỏnh ng Nai
II . Trỡnh o to :
Hc v ( hoc trỡnh chuyờn mụn nghip v cao nht ): i hc
Nm nhn bng : 1983
Chuyờn ngnh o to : S phm Vn

I. Khó khăn và thuận lợi .
1. Khó khăn:
-“Văn học là nhân học“ , Ngữ văn là bộ mơn thực sự có tác động lớn trong việc hình
thành, bồi đắp và hồn thiện nhân cách con người. Bộ GD & ĐT đến nay vẫn qui định
Ngữ văn là một mơn chính trong kì thi TNTH phổ thơng – Một kì thi quốc gia. Tuy vậy,
tinh thần học Ngữ Văn trong học sinh vẫn theo chiều hướng suy giảm. Việc dạy và học
mơn Ngữ Văn trong nhà trường vẫn chưa có hiệu quả thực sự. Vì sao vậy ?
+ Thứ nhất : Mơn Ngữ Văn vẫn là mơn học ít trường Đại học dùng để thi tuyển sinh. Các
trường tuyển học sinh thi Văn, hầu hết thiên về mơn xã hội, ít gắn bó với “tương lai kinh
tế“. Lợi ích thiết thực, nhưng khơng thể hiện rõ trong thực tế. Lợi ích trước mắt của mơn
Ngữ văn đối với những học sinh chọn thi Đại học các khối A, A1, B gần như là một con
số 0. ( Ngồi điểm các bài kiểm tra, bài thi học kỳ, bài thi Tốt nghiệp phổ thơng mà học
sinh dễ dàng có từ 5 đến 6 điểm , kể cả học sinh hơi lười biếng )
+ Thứ hai : Chương trình học Ngữ Văn chưa hay, rời rạc, thiếu tính hệ thống, tính hấp dẫn,
khơng kích thích cảm hứng cho người dạy, các giờ học Ngữ văn trở nên buồn chán, khơ
khan, thiếu sinh khí , khơng thu hút được học trò. vv
Do vậy , hầu hết học sinh học mơn Ngữ văn với tinh thần đối phó; giáo viên dạy Ngữ
văn phải đối diện với tình trạng muốn có kết quả an tồn khơng thể khơng ép buộc học
sinh“ phải học“ bằng bất cứ giá nào .
Vấn đề đặt ra là“ ép“ như thế nào để học sinh phải làm việc, phải học bài, phải tìm tòi ,
nghiên cứu . Đó là những gì mà bản thân tơi và các giáo viên dạy Ngữ văn ln ln trăn
trở.
2. Thuận lợi :
3
- Nhiều năm liền Bộ GD & ĐT đã đổi mới phương pháp theo chiều hướng dạy và học,
kiểm tra đánh giá tích cực, lấy học sinh làm trung tâm nhằm nâng cao chất lượng
- Ở các trường THPT ( như THPT Long Khánh ) Phương tiện dạy và học hiện đại được
trang bị khá đầy đủ . Giáo viên được bồi dưỡng kiến thức và năng lực ứng dụng công nghệ
thông tin thường xuyên Đội ngũ giáo viên có tay nghề vững, nhất là giáo viên trẻ năng
động, nhiệt tình, tâm huyết với nghề nghiệp .

khăng khít giữa giáo viên và học sinh.
II. Nội dung thực hiện các giải pháp của đề tài :
- Trong công trình Lý luận dạy học, PGS. TS Lê Phước Lộc chỉ rõ: Một giờ dạy (giờ lên
lớp) được chia làm bốn giai đoạn:
1. Giai đoạn mở đầu tiết học.
2. Giai đoạn nghiên cứu tài liệu mới
3. Giai đoạn củng cố kiến thức và
4. Giai đoạn giao nhiệm vụ về nhà.
- Trong thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy, trừ tiết học đầu tiên, còn lại, tất cả những tiết học
tiếp theo phải “ gối lên nhau” , “ tiếp sức cho nhau” thì toàn bộ quá trình dạy và học mới
đạt hiệu quả thực sự . Bốn giai đoạn, của giờ học sau chịu ảnh hưởng rất nhiều từ công
việc cụ thể của giờ học trước. Giai đoạn nào trong một giờ dạy và học cũng cần đến sự
4
phối hợp thật hài hòa giữa hai đối tượng cùng tham gia là Thầy và Trò. Có điều vai trò
mỗi đối tượng trong từng giai đoạn khác nhau . Ở giai đoạn một và ba, Có thể chỉ cần
người Thầy. Nhưng ở giai đoạn hai và bốn , nếu chỉ có thầy mà không có sự hợp tác tích
cực của học sinh thì giờ học sẽ không có hiệu quả
Qua nghiên cứu lý luận dạy học và các cách thức phối hợp hiệu quả giữa giáo viên và
học sinh trong thực tiễn các giờ lên lớp, qua việc áp dụng, đối chứng kết quả học tập của
học sinh một số lớp tại THPT Long Khánh tôi nhận thấy giai đoạn giao nhiệm vụ về nhà
và nghiên cứu tài liệu mới, sự phối hợp giữa giáo viên và học sinh chi phối cao nhất
không khí học tập và hiệu quả một giờ học. Trong phạm vi bài viết này tôi xin nêu một số
biện pháp cụ thể như sau :
1.Giao nhiệm vụ về nhà.
- Đây là khâu sau cùng của một tiết học, nhưng tôi xin đặt ra đầu tiên, vì tôi nhận thấy
ảnh hưởng to lớn của nó đến hiệu quả của việc dạy và học.Có thể nói, việc giao nhiệm vụ
về nhà cho học sinh của giáo viên và việc thực hiện nhiệm vụ về nhà của học sinh có vai
trò quyết định sự sinh động , hiệu quả của một giờ dạy và học, nhất là đối với môn Ngữ
Văn .
+ Thực tế, giáo viên ít chú ý đến chiều sâu của hoạt động này. Trong giáo án, giai đoạn

từng học sinh trong lớp mình dạy.
5
- Tiếp theo đặt câu hỏi định hướng tìm hiểu bài.
Giáo viên phải phân loại bài dạy của từng buổi học, bám sát đặc trưng từng phân môn
để đặt câu hỏi thích hợp.
Chương trình Ngữ văn THPT gồm ba loại bài học theo ba phân môn : Đọc văn , Tiếng
Việt , Làm văn. Giáo viên dựa vào đặc trưng từng phân môn và đặc điểm riêng của từng
bài học cụ thể tạo hệ thống câu hỏi
a. Những bài Đọc văn, giáo viên phải xác định tiếp thể loại của từng văn bản để định
hướng hợp lý.
+ Các bài khái quát:Câu hỏi phải hướng vào :
.Những khái niệm , thuật ngữ
. Sự vận động khác thường
. Những đặc điểm riêng biệt về nội dung, nghệ thuật của gia đoạn
. Tác giả, tác phẩm tiêu biểu
+ Văn chính luận ( Nghị luận ) : Câu hỏi định hướng phải bám sát
. Hệ thống luận điểm , luận cứ
. Giọng điệu
. Ngôn từ
. Lập trường tư tưởng của tác giả
+Thơ : câu hỏi định hướng phải bám sát
. Mạch cảm xúc, nội dung mỗi đoạn thơ là một biểu hiện của mạch cảm xúc
. Thể thơ
. Kết cấu
. Hình ảnh thơ
. Biện pháp nghê thuật được sử dụng
. Nhịp thơ, vần thơ , những đặc biệt trong nghệ thuật dùng từ…
+ Truyện: Bám sát
. Cốt truyện
. Tình huống

theo kiểu phân tích chứng minh làm rõ các luận điểm- nôm na là cắt ngang hoặc bổ dọc )
.Theo lối chia đoạn
Tôi thường đặt câu hỏi theo từng loại
+ Loại nhằm vào những học sinh học lực trung bình trở xuống .
. Định hướng để học sinh khám phá nội dung . VD : Đoạn văn , thơ… hay phần văn
bản nói về ( miêu tả, thuật lại, khẳng định, đề cập …. ) điều gì ? hay “ hãy xác định
nội dung chính của đoạn” …
. Định hướng khám pháp biện pháp nghệ thuật. VD : Những biện pháp nghệ thuật nào
được sử dụng ? (Tất cả các biện pháp có thể có trong đoạn về ngữ âm, từ vựng, cú pháp
…). Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng nhiều nhất ? Hay biện pháp nghệ thuật nào
là chính ? (Trong nhiều biện pháp NT chỉ xác định một )
. Nếu văn bản có ngôn từ giàu hình ảnh thì yêu cầu học sinh tìm kiếm phim, ảnh minh
họa, ngôn từ giàu khả năng liên tưởng thì tìm những đoạn tương tự ở những văn bản
khác.
+ Loại câu nhằm vào những học sinh khá:
Nêu hoặc phân tích ngắn gọn tác dụng các biện pháp nghệ thuật đối với việc thể hiện nội
dung .
+ Yêu cầu dành cho học sinh có năng lực và năng khiếu văn : viết đoạn văn ngắn thể
hiện cảm nhận về một vẻ đẹp, khía cạnh, chi tiết, hay lời văn , câu thơ … tâm đắc; tập
trình bày miệng.
+ Cuối cùng tập thể nhóm bàn bạc, thảo luận góp ý hoàn chỉnh nội dung trả lời,
chuẩn bị tốt nhất mọi phương án. Và cùng nhau đặt ra những câu hỏi tập tranh luận với
những ý kiến trái ngược.
.Theo lối phân tích, chứng minh, bình luận các luận điểm:
Giáo viên đưa ra các luận điểm khái quát chung, từ đó phân công cho mỗi nhóm
từng luận điểm cụ thể để làm rõ , yêu cầu học sinh.
- Tìm luận cứ
- Phân tích chứng minh
- Bàn luận
Trình bày thành đề cương, tập trình bày miệng. Dựa trên hệ thống các luận điểm chung,

cùng tổ, nhóm nghiên cứu bài ở nhà biến thành những điểm số của cá nhân . Mỗi học
sinh sẽ cảm nhận rõ nhất thành quả mình đạt được qua việc tự mình và cùng bạn bè
chuẩn bị bài ở nhà .
Từ những câu trả lời của học sinh, giáo viên linh hoạt vào bài dễ dàng hấp dẫn. Lớp học
sẽ trở nên sôi động để bước vào giai đoạn cao trào của tiết học trong mạch nối tự nhiên.
3. Nghiên cứu bài mới
Đây là hoạt động chiếm tỷ lệ thời gian cao nhất của giờ dạy, là giai đoạn thể hiện rõ vai
trò hướng dẫn của giáo viên và khả năng học tập tích cực , chủ động của học sinh qua sự
phối hợp nhịp nhàng. Cũng là hoạt động bộc lộ rõ nhất hiệu quả một dạy và học môn
Ngữ văn.
- Trên cơ sở sách giáo khoa, giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác lần lượt từng phần
việc đã được giao chuẩn bị ở nhà. Khi một đại diện nhóm học sinh trình bày xong, giáo
viên cần để thời gian cho học sinh các nhóm khác nhận xét, bàn luận, góp ý. Cuối cùng
giáo viên phảinhận xét, chốt ý cho học sinh ghi chép các ý cơ bản của bài học .
Với hoạt động này, nhiều học sinh đã tỏ rõ năng lực cảm thụ, hiểu biết , diễn đạt trình
bày một cách hứng thú. Học sinh đã có nhiều khám phá thú vị về bài học.
 .Ví dụ :
- Ở bài “ Hiền tài là nguyên khí quốc gia ” của Thân Nhân Trung, từ bài viết đã chuẩn bị
sẵn ở nhà , Các em đã trình bày một cách tự tin. Từ những anh hùng dân tộc như Nguyễn
Trãi, Quang Trung, Hồ Chí Minh…Những tài năng hiện đại như Ngô Bảo Châu…đã được
đưa vào hợp lý và thuyết phục. Những tư liệu về các nhân tài ở các thời đại và những ảnh
hưởng to lớn sự nghiệp của họ đối với lịch sử, đời sống dân tộc, học sinh đã làm rõ “ Hiền
tài là nguyên khí quốc gia” một cách hứng thú… Từ đó các em hiểu rõ vì sao phải tôn
vinh hiền tài.
- Ở bài “ Nhìn vê vốn văn hóa dân tộc ” của Trần Đình Hượu, tôi chia nhóm tìm tư liệu,
tập thuyết trình chứng minh những nhận định của Trần Đình Hượu Ở các mặt khác nhau
8
như tôn giáo, triết học, văn học, âm nhạc, hội họa, kiến trúc, trang phục, ẩm thực, cách đối
nhân xử thế vv …
Học sinh đã tỏ ra rất thích thú, hăng hái tìm kiếm , tích lũy. Từ sự say mê này, tự đi sâu


( Học sinh Nguyễn Thị Hương Ly say mê trình bày sự “ kế thừa tiếp biến” một cách “ thiết thực, linh
hoạt, dung hòa” trong kiến trúc của các nông dân Việt Nam )
( Học sinh Nguyễn Thái Dương lớp 12 B4 ( Năm học 212-2013 ) THPT Long Khánh trình bày ưu điểm
và hạn chế của “vốn văn hóa dân tộc” bằng sơ đồ trên bảng tương tác )
+ Ở tiết đọc thêm của lớp 11, học sinh lớp 11 B9 ( năm học 2013-2014 ) trình bày một
cách tự tin về giá trị nội dung, đặc sắc nghệ thuật của các bài “ Tương tư”, chiều xuân” ,
nhớ đồng” ( Xem đoạn phim đính kèm ) …
+ Ở bài học “ Đất nước” của Nguyễn Kho Điềm, lớp 12A1 ( năm học 2013-2014) học
sinh hứng thú với những khám phá, phát hiện về Đất nước và trách nhiệm của Thanh niên
( Xem đoạn phim đính kèm )
10
Việc trình bày những kiến thức tự tìm hiểu đánh thức khả năng “ Trình diễn” của nhiều
học sinh. Đây là một khả năng tiềm ẩn rất quan trọng cần phát huy của con người hiện đại.
Nó đã bị lối dạy học “ truyền thụ kiến thức thuần túy” trước đây “cho ngủ yên” trong một
thời gian dài đằng đẵng. Chúng ta cần khơi dậy, phát huy nó.
Đây là phần việc có nhiều học sinh cảm thấy vô cùng hào hứng. Nhưng cũng nhiều học
sinh rụt rè“ toát cả mồ hôi”. Cho nên giáo viên phải linh hoạt, lúc cho học sinh “ đề cử”
đại diện lên trình bày, lúc “ bốc thăm” ngẫu nhiên, khi phải chỉ định những học sinh nhút
nhát…
Để khơi dậy, phát huy hoàn thiện …kỹ năng sống, hội nhập cho học sinh, Giáo viên
nên để học sinh thuyết trình, tranh luận thông qua các phương tiện,cách thức khác nhau do
các em tự lựa chọn : bằng phim, tranh, ảnh ( Có thể in ra, có thể trình chiếu) …hoặc bằng
bài viết ngắn ghi trên bảng phụ …
Giáo viên nên áp dụng công nghệ thông tin. Hạn hẹp nhất là cho học sinh trình bày bằng
một cái Ampli nhỏ, xách tay … Các em sẽ có cảm xúc mạnh hơn, việc điễn đạt bằng ngôn
ngữ nói trước công chúng sẽ mỗi ngày một lưu loát hơn qua mỗi lần tập dượt ở nhà và khi
trình bày ở lớp.
Học sinh vừa rèn được khả năng tự học, tinh thần học tập tổ, nhóm; vừa rèn được kỹ
năng tìm ý, chọn ý, lập dàn ý… Từ đó nắm được nội dung tư tưởng của văn bản ngay từ

Lúc gầm vang lúc rì rào tha thiết
Những ngày này trong mỗi người dân Việt
Tiếng biển cuộn trào, tiếng biển sục sôi
Hậu phương đất liền yên tâm nhé vợ ơi
Cuối tuần về quê cho anh nhắn đôi lời
Thưa với cha và thắp hương khấn mẹ
Anh vẫn vững vàng nơi biển đảo xa xôi
Em hãy đưa điện thoại kề gần nôi
Để con chúng mình nghe tiếng của biển khơi
Anh không thể ẵm bồng ru con ngủ
Gửi tiếng biển về yên giấc con thôi
Em có nghe tiếng biển trong lòng người
Tiếng của hòa bình tiếng hạnh phúc vui tươi
Nhưng tàu giặc mà tấn công bờ cõi
Tiếng biển hiền hòa sẽ hóa tiếng ngư lôi
Biển xanh yên lành đâu muốn máu đỏ rơi
Đảo nhỏ yêu thương chỉ mong tiếng biển cười
Đón bình minh mỗi ban mai ngày mới
Tiếng biển đêm về như tiếng mẹ à ơi
Anh biết đất liền đang lo lắng khôn nguôi
Đâu riêng vợ yêu mà hàng triệu triệu người
Hướng về phía Đông lặng nghe tiếng biển
Mong bình yên cho tàu cá ra khơi
Vợ yêu ơi anh phải đi trực rồi
Phút chào nhau tiếng biển bỗng mặn môi
Chiều nay nhé hết ca anh lại hẹn
Gọi để vợ nghe tiếng biển tiếng yêu đời
( Khuyết danh )

13

*Ý kiến của giáo viên và học sinh:
1.Giáo viên: Giờ học nhẹ nhàng , học sinh tích cực, hiệu quả cao
2. Học sinh : Cảm thấy bài học sinh động, mà nhẹ nhàng, không khí giờ học hăng hái mà
nghiêm túc. Tiếp thu bài dễ dàng và hứng thú, nhớ bài lâu hơn.
C. Bài học kinh nghiệm:
- Bất cứ nghề nào cũng có những thuận lợi và khó khăn riêng. Sự nghiệp “ Trồng người”
của nhà giáo có nhiều thuận lợi, nhưng cũng nhiều khó khăn phức tạp.
Đối tượng của nhiều ngành nghề khác là sự vật, sự việc, còn đối tượng của giáo dục là
con người có trái tim biết xúc động, có khối óc biết tư duy. Tìm con đường đi vào trái
tim, tấm lòng, khối óc con người vừa thật dễ dàng, vừa thật khó khăn.
Nhà thơ Tago từng viết
“ Anh để cuộc đời anh trần trụi trước mắt em.
Anh không dấu em một điều gì

Em ơi, đời anh là một trái tim
Nào ai biết chiều sâu và bến bờ của nó
Em là nữ hoàng của vương quốc đó
Ấy thế mà em có biết gì về biên giới của nó đâu”
( Bài thơ số 28- Tập “ Người làm vườn” )
Văn chương cũng vậy. “ Văn tức là người”, “ Văn học là nhân học”.
- Muốn vậy, chúng ta phải biết chắt chiu từng kinh nghiệm nho nhỏ, phải luôn tích lũy
những gì mình học được từ đồng nghiệp, từ công việc, từ học sinh để mỗi giờ dạy và
học văn, là một niềm vui cho chúng ta và cho cả học trò.
- “ Đừng bao giờ từ bỏ khát vọng” ! ( Nik Vujicic ), chúng ta sẽ ngày càng có những
bài giảng hay, hiệu quả.
D. M ột vài đề xuất :
1. Đối với học sinh:
- Cố gắng sắp xếp thời gian cho việc tìm hiểu bài. Phải tỉm hứng thú cho việc tự học.
Phối hợp với bạn bè và sự hướng dẫn của thầy cô để đạt hiệu quả học tập.
2. Đối với giáo viên:

Nguyễn Thị Bình
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
 Luật giáo dục
 “ Một số vấn đề về phương pháp dạy – Học văn trong nhà trường” của Nguyễn
Huy Quát – Hoàng Hữu Bội. NXB Giáo dục
 “ Các phương pháp dạy học hiệu quả “ của Robert J Marzano
 Lý luận dạy học” của Lê Phước Lộc …