SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TỔ CHỨC CHO HỌC SINH THAM
QUAN THỰC TẾ CÁC DI TÍCH VĂN
HÓA VÀ LÀNG NGHỀ ĐỂ NÂNG
CAO HIỆU QUẢ DẠY- HỌC LỊCH
SỬ ĐỊA PHƯƠNG NINH THUẬN
Lê Thị Thoa – GV Trường THPT Nguyễn Trãi
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Lịch sử địa phương giảng dạy ở trường phổ thông là một trong những
nguồn quan trọng làm phong phú tri thức của học sinh về quê hương mình, giáo
dục cho các em lòng yêu quê hương , hình thành những khái niệm về nghĩa vụ
đối với quê hương, tạo cho học sinh nhận thức được mối liên hệ giữa lịch sử địa
phương và lịch sử dân tộc.
Giảng dạy lịch sử địa phương góp phần không nhỏ vào việc giáo dục tư
tưởng, chính trị, lao động, đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh. Điều này có vị trí
quan trọng trong việc hình thành cho thế hệ trẻ lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa.
Học sinh tự hào về đất nước, dân tộc Việt Nam, bắt đầu từ lòng tự hào về những
chiến công của cha anh mình đã làm nên ở ngay trong làng xóm thân yêu khi
đấu tranh chống kẻ thù xâm lược. Học sinh cũng tự hào với những thành tựu
kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương từ trước đến nay, đặc biệt trong thời kỳ

được vai trò của con người tác động đến việc cải tạo và chinh phục tự nhiên một
cách hợp quy luật, bắt thiên nhiên phục vụ nhiều nhất cho con người… Học sinh
hiểu rõ rằng: chỉ có chế độ xã chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, khi nhân
dân thực sự “ làm chủ thiên nhiên- làm chủ con người - làm chủ xã hội”, thì việc
cải tạo và chinh phục thiên nhiên mới góp phần tích cực vào việc phát triển lịch
sử, đem lại no ấm, hạnh phúc cho con người.
Qua đó, chúng ta thấy sự cần thiết phải tăng cường, cải tiến về nội dung và
phương pháp, đẩy mạnh việc dạy học lịch sử địa phương trong nhà trường phổ
thông hiện nay.
Thực tế việc giảng dạy lịch sử địa phương trong trường phổ thông tại Ninh
Thuận hiện nay còn rất nhiều khó khăn, như : sách, tài liệu đã được biên soạn ít,
nội dung mới chỉ tập chung vào vấn đề lịch sử cách mạng (cuốn Lịch sử địa
phương của tác giả Võ Minh Khai). Trong khi đó, các vấn đề về lịch sử kinh tế,
văn hóa của địa phương lại không có tài liệu biên soạn; kinh phí và phương tiện
chưa đáp ứng được yêu cầu chung của bộ môn…
Vì vậy khi giảng dạy , giáo viên phải tự tìm hiểu, thu thập và sưu tầm tài
liệu.
Cũng vì những khó khăn trên mà dẫn đến trong quan niệm của một số giáo
viên và học sinh coi việc dạy và học lịch sử địa phương là một nhiệm vụ thứ
yếu. Cho nên giáo viên chưa thực sự chú trọng đầu tư cho những tiết dạy phần
này, còn học sinh thì chỉ học cho qua quýt. Việc dạy và học chỉ gói gọn trong 2-
3 tiết tại lớp học- giáo viên thuyết trình, học sinh ghi chép…, vì vậy, hiệu quả
chưa cao.
Xuất phát từ vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng và thực trạng của việc dạy và
học lịch sử địa phương ở trường phổ thông trong tỉnh hiện nay, qua 2 năm học
2008-2009 và 2009-2010 , tôi đã mạnh dạn áp dụng một cách làm nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học lịch sử địa phương để việc “học” phải thực sự
gắn liền với việc “hành”. Đó là tổ chức tham quan thực tế ngoài giờ cho học

b. Tìm hiểu, sưu tầm và thu thập tài liệu, thông tin về lịch sử hình thành địa
phương, tiềm năng kinh tế và truyền thống văn hóa của địa phương Ninh
Thuận.
Đây là những kiến thức cơ bản mà giáo viên cần có để định hướng cho
học sinh đi thực tế phần làng nghề và các di tích văn hóa:
“ Ninh Thuận là một tỉnh ven biển thuộc Nam Trung Bộ. Ninh Thuận được
bao bọc bởi ba mặt núi và một mặt biển. Phía tây là vùng núi cao giáp Đà Lạt,
phía bắc và phía nam có hai dãy núi chạy ra biển. Giữa tỉnh và ven biển là vùng
đồng bằng khô cằn nên được mệnh danh là miền Viễn tây của Việt Nam.
Với diện tích 3360km2 và bờ biển dài 105km, Ninh Thuận có vùng lãnh
hải rộng 18 nghìn km² . Nơi đây có tới 28 dân tộc sinh sống, nhưng chủ yếu là
dân tộc Kinh, Chăm, RăkLai.
Vì thế Ninh Thuận có rất nhiều tiềm năng, thế mạnh về kinh tế biển ( đánh
bắt và chế biến hải sản : sản xuất nước mắm, muối, cá…và cũng là địa phương
hội tụ nhiều yếu tố văn hóa phong phú, đa dạng.
Ninh Thuận là tỉnh có điều kiện khí hậu, đất đai thích hợp cho cây nho sinh
trưởng, phát triển, cho năng suất cao và là một trong những cây trồng chủ lực
của tỉnh mang lại hiệu quả kinh tế cao. Như được kết tinh bù đắp cho cái nắng,
cái gió của Ninh Thuận, những giống nho trồng nơi đây lại đặc biệt ngon ngọt,
trái trĩu oằn giàn trở thành đặc sản nổi tiếng .
Ninh Thuận - Phan Rang nổi danh với những thắng cảnh biển, núi, rừng,
sông hài hòa với nhiều di tích đền đài lịch sử và cuộc sống văn hóa mang đậm
bản sắc dân tộc Chăm, Ra Glai đó là các di tích lịch sử quí giá : Tháp Chàm:
Pôklông Grai, Pôrômê, Hoà Lai, hầu như còn nguyên vẹn.
Ninh Thuận có tỉ lệ đồng bào Chăm sinh sống lớn nhất, nơi đây đang còn
nhiều làng nghề và các công trình kiến trúc cổ Chăm pa như Tháp Hòa Lai
được xây dựng từ thế kỷ IX, tháp Pô Klong Grai xây dựng từ thế kỷ XIII và tháp
Pô Rô Mê xây dựng thế kỷ XVI. Trong đó tháp Pô Klong Grai được Nhà nước
xếp hạng Di tích Quốc gia, là nơi diễn ra lễ hội Ka Tê- lễ hội lớn nhất của đồng
bào Chăm được tổ chức hàng năm.

Làng Mỹ Nghiệp ( huyện Ninh Phước ) là làng nghề dệt thổ cẩm truyền
thống nổi tiếng của người Chăm ở Ninh Thuận. Hiện nay Mỹ Nghiệp là làng
đứng đầu cả nước về dệt thổ cẩm. Không chỉ cuốn hút khách bằng sản phẩm,
sức hấp dẫn của Mỹ Nghiệp còn được tạo bởi giá trị truyền thống mà cộng đồng
người Chăm ở đây hết sức giữ gìn”.
c. Giáo viên liên hệ với địa phương – nơi có các làng nghề (làng Cà Ná-
Phước Diêm, làng gốm Bàu Trúc, Làng dệt Mỹ Nghiêp) và nơi có các di tích
(Tháp Chàm). Nhờ chủ của các cơ sở sản xuất nước mắm, nho, gốm, dệt thổ cẩm, người quản lý Tháp Chàm giúp đỡ để họ sắp xếp, chuẩn bị thời gian đón
đoàn học sinh. (Khâu này giáo viên phải chuẩn bị trước nhiều ngày).
d. Giáo viên phổ biến, hướng dẫn cách thức đi tham quan, thực tế:
- Chia lớp thành các nhóm theo các nội dung cần cho học sinh tham quan
thực tế và cử mỗi nhóm 1 trưởng và 1phó nhóm chịu trách nhiệm quản lý nhóm.
Ví dụ tôi chia lớp thành 3 nhóm theo 3 chủ đề:
+ Nhóm tìm hiểu về các làng nghề của người Chăm ( gốm Bàu Trúc và dệt
Mỹ Nghiệp).
+ Nhóm tìm hiểu về nghề làm nước mắm ( Cà Ná) và nghề sản xuất nho
(trên địa bàn Phan Rang hoặc ở huyện Ninh Phước).
+ Nhóm tìm hiểu về Tháp Chàm (công trình kiến trúc cổ và nổi tiếng của
đồng bào Chăm).
- Yêu cầu học sinh chuẩn bị cho chuyến thực tế: mỗi cá nhân tự lo thức ăn
nhẹ, vé xe buýt, sổ, bút ghi chép. Mỗi nhóm một máy ảnh.
- Giáo viên quán triệt tinh thần để các em ý thức được đây là chuyến thực
tế để học tập chứ không phải là đi chơi, làm sao khi trở về mỗi em phải có cho
mình một vốn tư liệu phong phú. Mỗi cá nhân phải ý thức kỷ luật tốt để chuyến
đi an toàn và trở về thu được kết quả tốt nhất.
- Thời gian đi là 1 buổi của ngày chủ nhật. Mỗi nhóm thống nhất tập trung
tại 1 địa điểm chờ xe buýt, để cùng xuất hành và cùng đến thực địa, không được

- Cuối cùng giáo viên nhận xét và đánh giá kết quả của các nhóm (về cách
diễn đạt , trình bày trong bài viết thu hoạch; nội dung trình bày so với yêu cầu;
sự tỉ mỉ và khoa học về kiến thức của các nhóm qua quá trình thu thập tài
liệu…)
- Động viên khích lệ các em bằng nhiều cách. (Hiện nay vì Bộ GD & ĐT
không có quy định về cách cho điểm phần lịch sử địa phương và cũng không có
cột điểm dành cho phần lịch sử địa phương nên tôi chỉ khích lệ cộng thêm điểm
vào cột hệ số 1 cho các em).
III. KẾT QUẢ:
Với cách thức tổ chức cho các em học tập phần lịch sử địa phương như
trên, mặc dù các em không có con điểm cụ thể nào nhưng cái được cho các em
theo tôi nghĩ nó còn hơn con điểm 10. Bởi vì qua chuyến đi thực tế , các em học
sinh đã: - Tìm hiểu về một phần của lịch sử địa phương, các em trực tiếp được
chứng kiến quá trình ra đời của một sản phẩm ( gốm, thổ cẩm) ; tự tay làm thử
sản phẩm gốm, thổ cẩm hoặc chứng kiến , tìm hiểu về quy trình làm mắm, trồng
và chế biến nho , sự ra đời một sản phẩm nho, nước mắm; được tận mắt thấy cả
một tòa tháp Chăm đồ sộ với những lối trang trí và điêu khắc tỉ mỉ trên tháp. Từ
đó các em được củng cố, khắc sâu những kiến thức về lịch sử Ninh Thuận, thấy
được nét đẹp của quê hương mình.
- Các em càng thấy tự hào hơn về đất nước Việt Nam, về quê hương Ninh
Thuận: không chỉ giàu truyền thống anh hùng, bất khuất góp phần chiến thắng
giặc ngoại xâm, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc; mà Ninh Thuận còn là quê
hương giàu đẹp với những nghề truyền thống, sự tài giỏi, khéo léo, sáng tạo của
người dân địa phương đã làm ra những sản phẩm nổi tiếng.
Từ đó các em càng thêm yêu lao động, kính trọng nhân dân lao động và
biết quý trọng thành quả lao động; Càng thấy trân trọng và ý thức cao, thấy
mình càng phải có nghĩa vụ bảo vệ , giữ gìn và phát triển những giá trị tốt đẹp

để được giúp đỡ.
- Phổ biến kế hoạch tham quan thực tế cho học sinh (mục đích, yêu cầu,
cách thức …)
- Tổ chức cho học sinh đi thực tế.
- Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả chuyến đi, học tập, rút kinh
nghiệm.
- GV đánh giá kết quả thực hiện của học sinh.
Hình thức dạy học này tôi đã áp dụng hiệu quả khi dạy lịch sử địa phương,
phần lịch sử kinh tế - văn hóa. Tuy nhiên, theo tôi có thể tiến hành để dạy học
tất cả các phần của lịch sử địa phương (lịch sử cách mạng, lịch sử kinh tế, lịch
sử văn hóa…) nếu có sự đầu tư về thời gian và kinh phí.
*
* *
Mặc dù tôi đã rất cố gắng, song, do khả năng còn hạn chế nên chắc chắn
bài viết này không tránh khỏi thiếu sót. Tác giả mong các đồng nghiệp góp ý để
hoàn thiện hơn. Xin cảm ơn ! Phan Rang – TC, tháng 5 năm 2010
Lê Thị Thoa