i
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u ca riêng tôi. Các s liu, kt
qu trình bày trong lun vn hoàn toàn trung thc và cha đc ai công b trong bt
c công trình khoa hc nào khác.
Tác gi lun vn Phm Phng Linh

Linh - 2010
ii
LI CM N

Tôi xin cm n Khoa Nuôi trng thy sn, trng i hc Nha Trang, D án
SVR2710, Vin nghiên cu khoa hc Bin – trng i hc Burapha (BIMS) đã t o
điu kin cho tôi tham gia khóa hc đào to thc s chuyên ngành Nuôi trng thy sn
và thc hin đ tài nghiên cu này.
Tôi xin bày t lòng bit n sâu sc ti Tin s Vorathep Muthuwan, PGS.TS.
Li Vn Hùng đã nâng đ , ch bo, tn tình, đóng góp nhiu ý kin quý báu v nhng
kin thc, k nng trong nghiên cu khoa hc Nuôi trng thy sn. Vi Tin s
Vorathep, tôi xin cm n ông vì ông còn là mt ngi bn đáng kính ca tôi trong thi
gian qua.
Nhân dp này, tôi xin cám n Tin s Saowapa Sawatpeera, các bn bè trong
Aquaculture Unit ca vin BIMS đã giúp đ tôi ht sc nhit thành và tn tình v các k

1.1. CÁC C IM V PHÂN LOI, PHÂN B, SINH HC VÀ SINH THÁI
CA CÁ H A. ocellaris 3

1.1.1. Phân loi 3
1.1.2. Phân b 4
1.1.3. Các đc đim sinh hc 5
1.1.4. Các đc đim v sinh thái 8
1.2. NHU CU V DINH DNG CÁ CNH BIN NÓI CHUNG VÀ CÁ H
Amphiprion oellaris 9

1.2.1. Nhu cu protein 10
1.2.2. Nhu cu lipid 11
1.2.3. Nhu cu Carbohydrat 13
1.2.4. Nhu cu v vitamin và cht khoáng 13
1.3. TÌNH HÌNH CA NGÀNH CÔNG NGHIP CÁ CNH BIN TRÊN TH
GII VÀ  VIT NAM 13

1.3.1. Tình hình trên th gii 13
1.3.2. Tình hình trong nc 15
Chng 2. VT LIU VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU 16
2.1. I TNG, THI GIAN VÀ A IM NGHIÊN CU 16
2.2. CHUN B CÁC IU KIN THÍ NGHIM 17
2.2.1. Cá thí nghim 17
Linh - 2010
iv
2.2.2.
H thng công trình và ngun nc 17


d (day) Thi gian thí nghim tính bng ngày
DHA docosahexaenoic acid
DO (density of oxygen) (mg/L) Nng đ oxy hòa tan
EPA eicosapentaenoic acid (20:5n-3)
FCR (feed conversion ratio) H s chuyn hóa thc n
FI (feed intake) lng thc n cá tiêu th thc
HUFA High unsaturated fatty acid
i, f (trong W
i
, W
f
, TL
i
, TL
f
, SL
i
,
SL
f
) (initial, final):
thi đim ban đu và kt thúc thí nghim

L (litre): Lít (đn v th tích)
PER (protein efficiency ratio)
ppt (part per thousand), ‰: phn nghìn
RGR (relative growth rate): tc đ tng trng tng đi
S (salinity) (‰) đ mn
SGR


Bng 3.5. Thành phn hóa hc ca c th cá A.ocellaris  các nghim thc khi
cho n vi các mc protein khác nhau 32

Bng 3.6. Tng trng v khi lng ca cá A.ocellaris giai đon ging khi
đc cho n thc n vi các mc lipid khác nhau 33

Bng 3.7. Tng trng v chiu dài ca cá A.ocellaris giai đon ging khi đc
cho n thc n vi các mc lipid khác nhau 33

Bng 3.8. Các ch tiêu v s dng thc n ca cá Amphiprion ocellaris vi các
mc lipid khác nhau 36

Bng 3.9. Thành phn c th cá A.ocellaris giai đon ging đc cho n vi
các mc lipid khác nhau 37

Linh - 2010
vii
DANH MC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Bn đ vùng sinh cnh ca cá H A.ocellaris trên th gii 4
Hình 1.2. Hình thái ngoài ca cá Amphiprion ocellaris (nòi màu da cam (trái)
và nòi màu đen (phi)) 5

Hình 1.3. Mt nhóm cá A.ocellaris gm cá trng thành và cá con cùng sng
cng sinh vi mt hi qu 7


đc ng nuôi thc n tng hp có giá tr protein t 50 – 60% cho kt qu kh quan
[58]. Tuy nhiên, cho đn nay, cha có mt công b nào v thành phn và hàm lng
dinh dng ti u đi vi s sinh trng phát trin ca các loài cá Hi qu (k c loài
đang đc nuôi ph bin là A.ocellaris) giai đon ging.
Xut phát t lí
do trên, đc s đng ý ca Khoa Nuôi trng thy sn, trng
i hc Nha Trang, di s hng dn ca TS. Voratherp Muthuwan và TS. Li Vn
Hùng, đ tài “nh hng ca hàm lng protein và lipid trong thc n đn s
sinh trng ca cá H Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830 giai đon ging”.
Linh - 2010
2
Mc tiêu ca lun án: Nghiên cu nh hng ca các mc protein và lipid
khác nhau lên s sinh trng ca cá A.ocellaris, t đó đ xut mc protein và lipid phù
hp cho s sinh trng tt nht ca cá.
Ni dung nghiên cu: gm 2 phn
 Nghiên cu nh hng ca các mc protein đi t 45 – 60% (bc nhy 5%)
trong thc n tng hp lên sinh trng, s s dng thc n và thành phn các cht
tích ly trong c th cá A.ocellaris giai đon ging
 Nghiên cu nh hng ca các mc lipid 12%, 15% và 18% trong thc n tng
hp lên sinh trng, s s dng thc n và thành phn các cht tích ly trong c th
cá A.ocellaris giai đon ging
Ý ngha khoa hc, thc tin ca lun án:
Lun vn b sung nhng hiu bit v nhu cu protein và lipid ca cá A.ocellaris
giai đon ging, mt vn đ cha h đc hiu bit đy đ trc đây. T đó, lun
vn góp phn cung cp nhng d liu cn thit phc v cho vic ng nuôi, sn xut
ging cá A.ocellaris khi s dng thc n tng hp.


đc phân loi nh sau:
Gii: Animalia
Ngành: Chordata
Phân ngành: Vertebrata
Liên lp: Gnathostomata
Lp: Actinopterygii
Phân lp: Neopterygii
Nhóm: Teleostei
Linh - 2010
4
Phân nhóm: Euteleostei
Liên b: Acanthopterygii
B: Perciformes
B ph: Percoidei
Liên h: Percoidea
H: Pomacentridae
H ph: Amphiprioninae
Ging: Amphiprion
Loài: Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830
Tên Ting Anh False percula clownfish, clownfish
Nemo fish
Tên ting Vit Cá h, cá Nemo
1.1.2. Phân b
Cá hi qu (anemonefish) sng  khu vc duyên hi thuc n  Dng và
Thái Bình Dng, nm trong vùng khí hu nhit đi, hoc nhng ni mà nhit đ
nc m áp nh vào các dòng hi lu nóng, ví d  vùng bin ông Nht Bn [19].


Hình 1.2. Hình thái ngoài ca cá Amphiprion ocellaris (nòi màu da cam (trái) và nòi
màu đen (phi))
Linh - 2010
6
1.1.3.2. c đim v vòng đi và t chc xã hi
A.ocellaris trng thành, tham gia sinh sn có tp tính sng theo tng cp đn
sut đi và con đc có tp tính chm sóc và bo v trng. Quá trình sinh sn ca
chúng xy ra hu nh quanh nm, mc dù có th có mùa hot đng sinh sn din ra
mnh m hn. S sinh sn có liên quan mt thit đn chu kì trng: h u ht các hot
đng làm t đu din ra vào nhng ngày trng tròn hoc gn tròn [20]. Trong điu kin
nuôi, khi cht dinh dng tt, cá đ liên tc sau mi hai tun. u trùng mi n b tác
đng bi ánh sáng, do đó, ánh sáng trng có th là yu t dn chúng hng v phía
mt nc, t đó d dàng đc phân tán bi thy triu và các dòng hi lu [8].
Cá h sinh sn t nhiên  nhit đ 27–28°C. Trng va đc đ là trng dính,
có màu da cam, hình bu dc (1.8×0.8 mm) thng bám lên các giá th (hi qu).
Trng n sau khi th tinh 152h (≈ 6 ngày) [64]. Trong b nuôi, cá va n ngay lp tc
ln xung đáy b, nhng ch vài phút sau chúng bi lên phn cao hn ca b. u trùng
dài khong 3 – 4 mm và trong sut, tr mt vài chm sc t màu đen lác đác trên thân,
 mt và noãn hoàng [58]. Ming hình thành vào ngày th 6 và ng tiêu hóa xut hin
vào ngày th 7. n ngày 10, noãn hoàng đ c hp th hoàn toàn và mt lng thc
n đáng k đc quan sát thy trong rut cá [64]. Trong tt c các loài thuc h
Pomacentridae, cá h A.ocellaris có giai đon u trùng ngn nht, ch t 6 – 12 ngày
[35]. Trong sut thi gian này, chúng có li sng nh sinh vt phù du, vn chuyn th
đng nh vào dòng nc [58].
Giai đon 
u trùng kt thúc khi cá ln xung đáy và bt đu xut hin kiu màu
sc đc trng ca giai đon ging, tng t vi giai đon trng thành. Giai đon bin

vt phù du rt quan trng đi vi s phát trin ca cá. Trong t nhiên, các nhóm thc
n chính ca cá là ging Hypnea thuc ngành to đ và loài Schizothrix mexicana
ngành to lc, các đng vt chân chèo Paracaudacia truncata và Tisbe furcata. Thc
n không bt buc ca cá khoang c là Tunicata, Amphipoda, Isopoda, Mollusca,
Linh - 2010
8
trng cá, giun. Ngoài ra, trong thi gian p và bo v trng, trng không n cng tr
thành ngun thc n cho chính cá b m.
Cá hi qu nhìn chung sinh trng tng đi chm. S sinh trng ca cá khác
nhau tùy tng loài, nhng ngay nhng cá th cùng loài cng có s khác bit. Giai đon
cá còn non và tin trng thành, cá có tc đ tng trng nhanh nht [58].
Nhng con cá có kích thc nh không có ngha là chúng còn non. Cu trúc xã
hi nghiêm ngt gây ra sc ép buc mt s cá th tr nên còi cc. Cá có kích thc
nh s dng phn ln nng lng đ chy trn s tn công ca cá ln hn và thay vì
tiêu tn thi gian vào vic tìm kim thc n, chúng li giành đ ln tránh các cá th ln
hn. Cá càng nh, càng ít kh nng tn dng thi gian cho vic kim n, phm vi kim
n ca chúng càng hn ch, và càng nhiu nng lng mt mát cho các hot đng hn
là sinh trng. Nhóm cá u th trong t chc có phm vi rng đ tìm kim thc n.
Khi con cái u th không còn, con cái mi s xut hin (con cái này trc đây là đc).
Con đc ban đu s không nhng chuyn đi gii tính mà còn có s tng trng mnh
m đ đt kích thc ln và tr thành con cái u th [20].
1.1.4. Các đc đim v sinh thái
Ngoài t nhiên, hu ht các loài cá hi qu đu sng quanh vùng rn san hô
bin nhit đi, có dòng chy lu thông thng xuyên, ni có đ sâu t 1m đn 50m
nc [37], đa s sng  mc nc t 5m - 15m. Nhit đ ca vùng phân b trong
khong 26 – 28
o

đc nhu cu dinh dng c th cho cá cnh [29].
Ngh
nuôi cá cnh đã xut hin t lâu, tuy nhiên, cho đn hin nay, các thông
tin khoa hc v nhu cu dinh dng ca các loài cá cnh, đc bit là nhng loài cá
cnh bin, còn rt hn ch [46]. Cho đn nay, ngi ta đã hiu bit khá rõ v các loi
thc n sng đc làm giàu cho các loài cá h giai đon u trùng (Amphiprion percula
và Amphiprion ocellaris) (Delbare cùng cng s (1995) và Ignatius cùng cng s
(2001) – trích dn bi [46]), [24] [10]. Cá H (Amphiprion percula) đã đc nghiên
cu v dinh dng (s dng thc n sng), cht lng trng và u trùng, và đc xem
là nhng nghiên cu mu mc cho các nghiên cu trên các đi tng khác [18].  u
trùng loài này, ngi ta bit rng thi gian thích hp nht cho tp n thc n tng hp
là t ngày 15 đn 20 sau khi n, và vic n thc n tng hp t ngày th 7, mà không
có khác bit ý ngha v t l sng so vi đc cho n bng Artemia làm giàu, vic cho
n thc n sng sau 32 ngày t khi n là không cn thit [24]. Tc đ tng trng và
t l sng cao ca u trùng cá A.seabae khi đc cho n kt hp Rotifer và Copepods
cho thy s u th ca Copepods so vi Artemia [27]. Wood (2003) đã thông báo cá
nga ging Hippocampus abdominalis (1-2 tháng tui) có th nuôi thành công vi
thc n tng hp và đông lnh [63]. Tuy nhiên, vi đòi hòi ca ngành công nghip sn
xut cá cnh  g
iai đon ging, hiu bit v nhu cu các loi nhóm cht dinh dng,
Linh - 2010
10
làm c s to ra loi thc n tng hp phù hp cho s phát trin ti u ca cá  giai
đon này là mt điu cn thit.
1.2.1. Nhu cu protein
Protein là nhng phân t có kích thc ln, phc tp, bao gm nhng amino
acid là nhng thành phn thit yu trong cu trúc và chc nng ca mi sinh vt sng

g
–1
ME
Bt cá,
casein
Tng trng,
chuyn đi
thc n, thành
thc sinh dc
30–40
Goldfish
Carassius
auratus
0.20
11.72 kJ
g
–1
DE
Bt cá,
casein
Tng trng,
chuyn đi,
hiu qu s
dng protein
29
0.008
20.3 kJ g
–1

GE

Cichlasoma
synspilum
0.28
1.55 kJ g
–1

DE
Bt cá
Tc đ tng
trng đc
trng
40.81
Linh - 2010
11
Theo Sales và Jenssens, 2003 [46].
Các thông báo v nhu cu protein ca các loài cá cnh nc ngt khác nhau
đc cho là tng t nh các nhu cu v protein đã đc công b  các loài cá dùng
làm thc phm cho con ngi [46]. Nhu cu protein  đây đc hiu là t l protein có
trong thc n đ đt đc tc đ tng trng ti đa, hn là lng protein cá n vào
hàng ngày (trích bi Sales và Jenssens, 2003) [46].
Hin nay, các nghiên cu v nhu cu protein trong thc n cho các đi tng cá
cnh bin còn rt hn ch. Trong mt nghiên cu gn đây trên cá Dascyllus aruanus,
mt loài thuc nhóm cá Damself, P. Vijayagopal và các cng s (2008) [55] đã xác
đnh, nhu cu protein ca cá Dascyllus aruanus có kích thc di 200mg cho tc đ
tng trng tng đi và tuyt đi vi thc n có cha 36% protein. Còn trong nghiên
cu trên cá Discus (Symphysodon aequifasciata), nhu cu protein ca loài này là 44,9-
50,1% đi vi cá có kích thc t 4.45–4.65g [16].

Trong khi các loài cá nc ngt có nhu cu đi vi acid linoleic (18:2n-6) hay
acid linnolenic (18:3n-3), các loài cá bin cn acid eicosapentaenoic (20:5n-3) (EPA)
hoc/và acid docosahexaenoic (22:6n-3) (DHA) (NRC, 1993) (trích dn bi [46]).
 loài cá chép Cyprinus carpio, hàm lng DHA có nh hng đáng k đn kh
nng n ca trng, điu này cng đc bit đn  nhiu loài cá n tht khác. Hàm lng
axit linolenic (18:3n-3) 1% là mc cn thit cho cá chép đ gi cho quá trình tng hp
lipid  mc thp và điu chnh s tng hp oleic axit quá mc (trích dn bi [46]).
Cá bin không có kh nng sinh tng hp acid docosahexaenoic (DHA) [48].
DHA trong thc n cho phép đt t l sng ti đa đi vi ng nuôi u trùng cá rn
san hô Acanthochromis polyacanthus [49] và cá nga mi n (Hyppocampus sp.)[15].
Hàm lng DHA ti u ca DHA có trong thc n đ đt đc s tng trng và t l
sng ti đa là ln hn 9,3mg g
-1
khô. ây là kt qu ca vic dùng Artemia đã đc
làm giàu vi n-3 HUFA làm thc n cho cá [15].  cá A.ocellaris giai đon u trùng,
vic làm giàu thc n sng vi các loi acid béo làm tng t l sng, hoàn thin quá
trình hình thành các đc đim hình thái đc trng [10].
Hu ht các loài cá c
nh ly nng lng t cht béo có trong thc n. Tuy
nhiên, lng cht béo cá n vào trong ngày không nên vt quá 15% đ tránh hin
tng nhim m  gan [29].
Nh vy, đi vi các loài cá cnh bin, không ch hàm lng cht béo tng s
mà thành phn, t l các loi axit béo khác nhau trong thc n có vai trò rt quan trng
đi vi s sinh trng, bin thái và hình thành các đ c đim hình thái đc trng cng
nh cho màu sc đp. Nhng ngi nghiên cu chuyên v dinh dng cng nh ngi
Linh - 2010
13

GII VÀ  VIT NAM
1.3.1. Tình hình trên th gii
Trong hai thp k va qua, ngành thng mi cá cnh bin đã có mt bc phát
trin đáng k vi tng giá tr bán s ca ngành thng mi cá cnh toàn th gii c
tính khong 6 t USD [56]. Hin nay, 4000 đn 5000 trong s 25000 loài cá đang đc
Linh - 2010
14
gi làm sinh vt cnh trên toàn th gii [50]. Trong đó, khong 1470 loài cá cnh bin
đang đc buôn bán rng rãi, vi s lng cá th hàng nm lên đn 24 triu [56]. 
Vit Nam, ngành kinh doanh cá cnh bin cng đã bt đu n r trong nhng nm gn
đây và đt đc nhiu li nhun. Tuy nhiên, cùng vi s phát trin mnh m ca
ngành thng mi nhiu tim nng này, vic hot đng khai thác quá mc, cng vi
các hình thc đánh bt mang tính cht hy dit (nh s dng cyanua, thuc n), đánh
bt nhng loài có t l sng thp làm gia tng mi lo ngi v tính đa dng sinh hc ca
h sinh thái ran san hô, cng nh s phát trin bn vng ca ngh có li nhun cao này
[56]. Do đó, nuôi các loài cá cnh bin là mt hình thc thân thin vi môi trng và
h sinh thái. Nó đã đc chp nhn nh là mt gii pháp gia tng ngun li bng vic
gim áp lc khai thác các qun th t nhiên và sn xut đc mt lng ln con ging
ca rt nhiu loài quanh nm [56], t đó to ra tính bn vng ca h sinh thái, cng
nh tính n đnh ca ngh kinh doanh cá cnh bin [30].
Nhng nhóm cá bin chính chim u th trên th trng bao gm các loài cá
thuc các h nh Pomacentridae, Acanthuridae, Balistidae, Labridae, Pomacanthidae,
Chaetodontidae và Syngnathidae [40]. Trong s đó Amphiphrion spp., Dascyllus spp.,
Chaetodon spp. là nhng ging đc a chung vì có kích th c nh, sc khe tt và
có tui th dài [40]. Trong s các loài cá cnh đc buôn bán trên th trng, có trên
90% các loài cá nc ngt có ngun gc t sinh sn nhân to [9]; [40]; [52], nhng
hu ht (95%) các loài cá và đng vt không xng sng nc mn vùng nhit đi đu

loài cá khoang c khác. Thi gian gn đây (t nm 2009), cá khoang c nemo đã phát
hin có sinh sng  mt vài khu vc trong qun đo Trng Sa nhng vi s lng rt
ít [6].
Mt s nc trên th gii đã tin hành nghiên cu và cho sinh sn nhân to
chúng vi mc đích bo v ngun li t nhiên và kinh doanh.  nc ta, t nm 2000
đn nay, Vin Hi dng hc đã tin hành nghiên cu các đc đim sinh hc và cho
sinh sn nhân to thành công loài cá khoang c đ. Trên c s nhng kt qu nghiên
cu đã đ t đc t loài cá khoang c đ đc công b ca Hà Lê Th Lc (2004,
2005) [3-5]; Hà Lê Th Lc & Nguyn Th Thanh Thy (2009) [6], loài cá khoang c
nemo cng đã đc th nghim sinh sn nhân to thành công.
Linh - 2010
16
Chng 2. VT LIU VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU
2.1. I TNG, THI GIAN VÀ A IM NGHIÊN CU
- i tng nghiên cu: Cá Amphiprion ocellaris (Cuvier,1830) giai đon ging
- Thi gian nghiên cu: Lun vn đc tin hành t 3/2010 đn 9/2010.
- a đim nghiên cu: Vin nghiên cu khoa hc bin, trng i hc Burapha
(Burapha Institute of Marine Science – BIMS), Thái Lan.

Thí nghim 1: th
nghim ng bng
nuôi thc n v
i các
mc protein khác nhau
Thí nghim 2: th
nghim ng nuôi
bng thc n vi các
mc lipid khác nhau
Thu thp và x lý s liu
Kt lun và đ xut ý kin
Hình 2.1. S đ khi ni dung nghiên cu
Linh - 2010
17
2.2. CHUN B CÁC IU KIN THÍ NGHIM
2.2.1. Cá thí nghim
Ngun cá thí nghim đc cung cp bi tri thc nghim sn xut ging ca
Vin nghiên cu bin BIMS. Cá bt đc cho n rotifer Brachionus sp. đã làm giàu
bng to Isochrysis galbana, trong vòng 14 ngày sau khi n. T ngày th 4, cá đc
nuôi bng rotifer kt hp vi u trùng nauplii ca Artermia. T ngày th 14, cá ch
đc cho n bng u trùng Artemia 1 ngày tui (đc p t trng bào xác, cung cp
bi công ty INVE (Thái Lan) Ltd, Nonthaburi, Thái Lan) đã đ c làm giàu bng men
bánh m Saccharomyces cerevisiae và vitamin C.
Cá thí nghim là cá ging 60 ngày tui, khe mnh, đng đu v kích thc,
không mang bnh. Trc khi bt đu thí nghim, vic xác đnh khi lng trung bình,
chiu dài toàn thân trung bình, chiu dài kinh t trung bình (phng pháp: xem m c
2.3.4.3. ) và thành phn protein, lipid c th (phng pháp: xem mc 2.3.4.4. ) ca cá

viên thc n vi đng kính d = 0,5 mm. Thc n viên đc gi trong các túi nha
plastic,  nhit đ - 20°C cho đn khi s dng.
2.2.3.1. Thc n cho thí nghim v protein
Thành phn bt cá đc thay đi đ to ra s khác bit v hàm lng protein
gia các nghim thc thc n là 45%, 50%, 55% và 60% (khi lng khô). Thành
phn bt go và du cá đc điu chnh theo thành phn bt cá ng đ đm bo s
ging nhau v mt nng lng (22kJ/g), và hàm lng lipid (12%)  các nghim thc
(xem Bng 2.1).
Bng 2.1. Thành phn nguyên liu và hàm lng protein
Nghim thc thc n

45% P 50% P 55% P 60% P
Thành phn dinh dng(% trng lng khô - %DW)
Bt cá ng
44,5
51,5
58,5
65,5
Cyclop-eez
2
2
2
2
To Spirulina
3
3
3
3
Nm men
2

Lipid (%DW)
12,08
12,04
12,01
12,07
Tro (%DW)
3,63
4,06
4,49
4,91
Carbonhdrate (%DW)
38,26
32,88
27,5
22,03
Nng lng thô (kJ.g
-1
) 22 22 22 22
P/E (protein/nng lng)
(mg/kJ
-1
)
20,63 22,66 24,65 26,57
Linh - 2010