PHẦN I
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1. Lý do chọn đề tài: (Lý do lý luận, thực tiễn, tính cần thiết)
Trong lòch sử phát triển giáo dục của nhân loại đã có nhiều kiểu giáo
dục liên tục được xuất hiện. Mỗi kiểu giáo dục đều phù hợp với điều kiện
kinh tế xã hội đã sản sinh ra nó.
Lòch sử giáo dục đã chứng minh giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc
biệt, giáo dục luôn là thành phần trong cơ cấu thiết chế xã hội và gắn liền
với sự thoả mãn nhu cầu phát triển và tiếùn bộ của xã hội. Bất cứ xã hội nào
muốn duy trì và phát triển được, xã hội đó phải tổ chức thực hiện việc giáo
dục liên tục đối với các thế hệ con người.
Vấn đề có tính quy luật về mối tương quan xã hội và giáo dục ở đây
chính là: Giáo dục là một nhu cầu tất yếu của xã hội trong tiến trình phát
triển, xã hội sẽ tìm ra phương thức thích hợp để đáp ứng nhằm thoả mãn các
yêu cầu về giáo dục để duy trì sự tồn tại và phát triển theo hướng ngày càng
cao hơn, hoàn thiện hơn.
Ở trường trung học cơ sở, môn sinh học là một trong những bộ môn góp
phần đắc lực vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường xã hội chủ
nghóa Việt Nam, là tạo nên những con người mới; những con người lao động
làm chủ tập thể. Những con người lao động mới này cần được chuẩn bò hành
trang kiến thức trước khi vào đời, phần lớn họ sẽ được hướng nghiệp vào các
ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, … Bên cạnh đó môn sinh học ở
trường trung học cơ sở còn phản ánh được sự tiến hoá, sự phát triển thế giới
và phù hợp với lôgic của sự phân thức, nghóa là đi từ đơn giản đến phức tạp,
từ thấp đến cao, từ gần đến xa, … Trình tự đó quy đònh trước hết học giới thực
vật rồi đến động vật và cuối cùng là con người. Điều đó rất có cơ sở khoa
học vì thực vật trực tiếp liên hệ với giới vô cơ, giới động vật liên hệ giới thực
vật, là sản phẩm cao nhất của giới hữu cơ. Do đó; bộ môn sinh học trong nhà
trường trung học cơ sở có một vò trí quan trọng.
Ở trường trung học cơ sở môn sinh học được chia thành bốn mảng cho
bốn khối lớp học:

+ Qua việc nghiên cứu sẽ tích luỹ cho bản thân những kinh nghiệm q
báu trong công tác, giảng dạy mà phương pháp dạy học chủ yếu là phát huy
tính tích cực của học sinh.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Hệ thống các cơ sở lý luận liên quan đến đề bài nghiên cứu.
- Làm thế nào để thực hiện bài thực hành: “Mổ và quan sát giun đất”
cho tốt.
- Đề xuất một số ý kiến để thực hành: Mổ và quan sát giun đất, đạt chất
lượng và hiệu quả cao.
4. Đối tượng nghiên cứu: học sinh
- Thời gian nghiên cứu: 3 năm
PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG I: CƠ SỞ NGHIÊN CƯÚ LÝ LUẬN
I. Hệ thống các phương pháp giáo dục:
1. Khái niệm về phương pháp giáo dục:
+ Là cách thức hành động phối hợp thống nhất giữa người dạy và người
học. Đó là sự kết hợp hữu cơ và thống nhất biện chứng giưã hoạt động dạy
và học trong quá trình dạy học
+ Phươg pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của giáo viên và
của học sinh trong quá trình dạy học. Được tiến hành dưới vai trò chủ đạo
của giáo viên và sự hoạt động tích cực, tự giác của học sinh nhằm thực hiện
tốt các nhiệm vụ dạy học theo hướng của mục tiêu đề ra
2. Chức năng của phương pháp:
- Phương pháp dạy học có chức năng nhận thức, chức năng phát triển
năng lực hoạt động trí tuệ và chức năng giáo dục.
Thật vậy, trong quá trình dạy học nhờ có sự lựa chọn, vận dụng hợp lý
các phương pháp dạy học, người học nắm vững hệ thống trí thức, kỹ năng, kỹ
xảo ở mức độ từ thấp đến cao.
- Mức độ nhận biết: Người học nhận biết được các đối tượng đã được học
tập và phân biệt được chúng với hàng loạt các đối tượng khác.

- Trong quá trình giải phẫu sinh học, với nội dung quan sát, vẽ sơ lược
hình ảnh quan sát được … học sinh và giáo viên phải vội vội vàng vàng để
làm sao hoàn tất trong mộtt tiết học, sau đó còn dọn dẹp để chuẩn bò cho tiết
học tiếp theo của lớp
2. Nhận thức tầm quan trọng của bài thực hành ở học sinh
Từ thực trạng cơ sở vâït chất và cách tiến hành một tiết thưc hành như
trên; dẫn đến học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của một tiết thực
hành trong quá trình lónh hội tri thức. Trong một thời gian hạn hẹp như vậy
của tiết học thực hành tất cả học sinh sẽ không được rèn luyện kỹ xảo thực
hành mà chỉ tập trung một số học sinh. Từ đó, học sinh cũng chưa nhận ra
được tầm quan trọng của kỷ xão thực hành.
3. Đối với bản thân giáo viên:
Cũng từ điều kiện cơ sở vật chất, như trên, nên bản thân mỗi giáo viên
cũng không chuẩn bò dụng cụ giải phẫu thực hành cho nhiều nhóm nhỏ, mà
phải chia lớp thành những nhóm lớn.
Giáo viên không thể hướng dẫn tỷ mỉ, cụ thể cho nhiều học sinh được
mà chỉ hướng dẫn cho 1 số em.
III. Thực trạng dạy học bài thực hành giải phẫu sinh 7: “Mổ và quan sát
giun đất”
Qua một số năm dạy học bộ môn sinh học 7 ở trường trung học cơ sở; tôi
nhận thấy thực trạng dạy học bài thực hành giải phẫu: “Mổ và quan sát giun
đất” Như sau:
Vì đây là bài thực hành giải phẫu đầu tiên trong chương trình sinh học
nghiên cứu về động vật, nên đối với học sinh rất quan trọng. Sự thành công
hay thất bại của tiết học này có ảnh hưởng lớn đến các bài thực hành giải
phẫu tiếp theo.
- Về mẫu vật: Nếu là thời gian khô hạn kéo dài; thì khó kếm được giun
đát to:
- Về chuẫn bò kiến thức sử dụng dụng cụ giải phẫu của học sinh; giờ nào
giành để giới thiệu và hướng dẫn cách sử dụng dụng cụ giải phẫu sinh học 7.

hành sau tiết thực hành được tốt. Mặt khác, các em đang ở lứa tuổi hiếu
động, nghòch ngợm. Nếu khi cầm một dụng cụ thực hành lên mà chưa biết
phải làm gì với dụng cụ ấy, có thể sẽ làm ảnh hưởng đến các bạn khác.
Theo tôi học sinh sử dụng nhuần nhuyễn các loại dụng cụ giải phẫu rất
là quan trọng. Đó là một trong những yếu tố quyết đònh sự thành công hay
thất bại của giờ thực hành giải phẫu.
Chính vì thế nên khi hướng dẫn bài thực hành “Mổ và quan sát giun đất”
giáo viên thực sự vất vã mà hiệu quả không cao. Có ngươiø thì chắc lưỡi:
“Thôi thì lớt phớt cho rồi” từ đó dẫn đến thực tế là học sinh lớp 7 bước đầu
nghiên cứu về thế giới động vật ít có ấn tượng sâu sắc với bài thực hành này.
2. Nếu chúng ta đi sâu vào nội dung của từng tiết thực hành trong chương
trình sinh học 7 ta thấy như sau:
- Bài thực hành 1: Quan sát một số động vật nguyên sinh
Yêu cầu của bài này là quan sát và vẽ được hình dạng ngoài của 1 số
động vật nguyên sinh là trùng giây và trùng roi.
- Bài thực hành 2: “Mổ và quan sát giun đất”
Nội dung cần đạt được trong bài này là:
+ Trình bày cấu tạo ngoài.
+ Chú thích được hình vẽ cấu tạo ngoài.
+ Chú thích được cơ quan tiêu hoá, cấu tạo hệ thần kinh, xác đònh được
cơ quan sinh dục lưỡng tính.
Bài thực hành 2 mang tính chất kiểm chứng
- Bài thực hành 3: Mổ và quan sát tôm sông:
Nội dung cần đạt được trong bài này là.
Nhận biết được và chú thích hình vẽ về hệ tiêu hoá, hệ thần kinh, hệ
tuần hoàn, cơ quan hô hấp.
Bài thực hành 3 mang tính chất tìm tòi, nghiên cứu.
- Bài thực hành 4: Xem băng hình về tập tính của sâu bọ.
Nội dung cần tìm hiểu ở bài thực hành này là: Tìm hiểu về sự phát triển
của giác quan và hệ thần kinh, là cơ sở quan trọng của tập tính.

học sinh tự gọi tên dụng cụ, tự cầm lấy dụng cụ và thao tác
b) Để chuẩn bò vật mẫu được tốt tôi hướng dẫn học sinh như sau:
- Đào giun trước buổi có giờ thực hành 1 ngày, phải đào giun nơi đát ẩm,
có nhiều mùn và tơi xốp. Như vậy sẽ có nhiều cơ hội bắt được giun to. Ngoài
ra chỉ bắt được giun nhỏ thì cơ hội thành công của tiết thực hành đạt kết quả
thấp.
Sau khi đào được giun phải rữa giun thật sạch bằng cách thả giun vào
chậu nước vài lần. Sau đó gắp giun ra và để giun sống trên bông ẩm 1 ngày
(bông ẩm để trong hũ nhựa đậy nắp có lỗ thông khí)
c) Chuẩn bò một số kiến thức thực hành giải phẫu động vật không xương
sống:
Tôi cũng tranh thủ vài phút đầu giờ đó để chuẩn bò cho học sinh một số
kiến thức về giải phẩu động vật không xương sống. Điều quan trọng là phải
mổ ngập nội quan ở trong nước. Biết rõ điều này để trong quá trình thực
hành, các em tự điều chỉnh lượng nước trong khay mổ cho kòp thời. Đồng thời
học sinh ghi nhớ một số kiến thức xác đònh mặt lưng và mặt bụng của giun
đất, để khi tiến hành mổ các em sẽ thực hiện được nhanh chóng, không bò
lúng túng khi nhận diện, để ghim giun vào bàn mổ.
Tôi nhận thấy khi tôi thực hiện như vậy thì thời gian của tiết thực hành
không bò lấn chiếm nhiều; giáo viên có thời gian để hướng dẫn học sinh thao
tác mổ phanh và ghim 2 bên mép mổ của giun và quan sát nội quan.
* So sánh tỷ lệ mẫu mổ thành công và tỷ lệ mẫu mổ không thành công
giữa lớp được hướng dẫn tỉ mỉ như trên tôi nhận thấy như sau:
Mứcđộ thành
công
Lớp tham gia
Số mẫu
thành công
Đạt tỷ lệ
%

hành này.
a) Mẫu vật:
Không phải lúc nào tôi cũng hướng dẫn học sinh tìm được giun đất to.
Nếu thời tiết của thời gian có bài thực hành: “Mổ và quan sát giun đất” trong
năm học đó có mưa nhiều, đất ẩm ướt thì dễ tìm giun to. Nhưng lỡ như trúng
vào thời gian mưa ít, thời tiết nắng và khô thì việc tìm giun to rất khó khăn.
b) Cho học sinh làm quen với dụng cụ thực hành giải phẫu:
Nếu như lớp có chủ nhiệm thì tôi tranh thủ ít phút trong khoảng thời gian
của các buổi 15 phút chủ nhiệm (như tôi đã thử nghiệm ở trên). Còn đối với
các lớp khác thì không có thời gian như vậy được.
Trên đây là một số kinh nghiệm tôi rút ra được qua việc thử nghiệm tiết
thực hành: “Mổ và quan sát giun đất”. Và cũng thấy được những khó khăn
gặp phải khi thực hiện như vậy.
Khi viết những kinh nghiệm này, tôi cũng đã trăn trở, suy nghó nhiều.
Nhưng chắc chắn cũng còn nhiều sai sót. Tôi rất mong được các thấy các cô,
các anh chò đi trước có nhiều ý kiến góp ý cho tôi, để tôi tiếp tục phấn đấu,
hoàn thiện mình hơn nữa để phục vụ tốt hơn cho sự nghiệp giáo dục./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tâm lý học đại cương. Lê Văn Hồng
2. Lý luận dạy học sinh học. Nguyễn Trọng Quang
3. Phát triển các phương pháp dạy học tích cực trong môn sinh học. Trần
Bá Hoành.