VE
CHIÈN LUdC GIÀO
DUC DE
Bl/ÒC
VÀO THE
KY
21
GS.
Nguyen Cành Toàn
l.Muc
tiéu Dita
hiéu suàt cùa viéc
nàng cao dàn tri. dào tao nhàn
lUc,
boi
ditdng
nhàn tài
lén
dén dinh cao nhàt
bang
càch két hdp
mot càch
khoa hpc
nhàt
sue
manh
cùa
"hién dai"
va sue
manh cùa truyén thò'ng dàn
toc.

truyén thòng tòt dep cùa dàn
toc.
2.Thàch thùc. a) Xuà't phàt diém
cùa ta
con
rat thàp,
dàu tit
vào giào due
tinh theo dàu ngitòi mói
ed
1/10 mùc trung bình, 1/100 mùc cao nhàt cùa the giói.
Bài toàn "duói kip
de
sành vai cùng càc
citòng
quóc
nani
chàii"
ditde
dàt ra gay
gàt
nhit
vày.
b) "Khoa hpc ky thuàt tién
nhit vii
bào". De hình dung cu the hdn, eó
thè
so
sành viéc tàng
tritdng

va
ve
trình dò tò ehùc, quàn
ly
giào due
va
khoa hpc, cùng sé ùng vói hai quy luàt so
miì
khàe nhau,
ben
nào eó nén vàn minh cao hdn thì tàng tntdng nhanh hdn
va
ti
le
so sành mùc tàng tntdng
giiìa ben
cao.
ben
thàp ciing sé tàng lén vói thòi gian
theo luàt so
mii,
nghia là
ben
thàp càng ngày
càng
tut hàu xa hdn mìa
va toc
dp
tilt hàu.ngày
càng nhanh.

manh cùa truyén thòng.
Thè manh cùa ta là:
88
-
Co
be
day lich su
4000 nàm vàn hien.
-
Co
chù nghia Màc
Lenin va tit
titòng Ho Chi Minh.
-
Co
thién nhién nhiét dói
va mot
bò bién
dai
3200 km (trung bình
cu
100km2
co Ikm
bò bién).
Thé'yeu cùa ta là:
- Vòh ban dàu rat thàp.
- Con ngitòi Viét Nam hién nay nói
chung chita
eó tàc phong còng nghiép;
trong

4. Nhùng diém quan trong cùa mot
chié'n litac
giào
due.
Y ed bàn: - Vàn dung phép bién chùng
cila
càc càp pham trù
de
chuyén hóa
khó
khan
thành thuàn
Idi.
- Vàn dung
tit
titòng: "Khó van
làn
dàn
liéu
cùng xong", "ai cùng
ditde
hpc
hành".
- Két hdp hién dai vói thò sd, vói truyén thòng.
a)
Diém
thù nhàt: Coi trong khoa hpc
tit
duy. Thòi dai cùa tri tue thì phài
rà't

khòng eó viéc ùng dung
vào còng viéc thiét thàn hàng ngày là hpc, day,
ngliién
cùu khoa hoc. Mói tritòng
co mot
khoa (bay tó) Màc-Lénin, nhitng ò càc khoa chuyén món (Toàn, Ly, Hóa,
Vàn,
Su,
Dia ) khòng eó ai chuyén tràch nghién cùu
va
l'ùig
dung triét hpc
Màc-Lénin vào viéc day hpc ; nghién cùu khoa hpc (NCKH)
ve
bò mòn. Do vày,
ngitòi hpc it thà'y
Idi
ich trite tiép nén khòng hùng thù, khòng
tit
giàc, hpc
chi
de
dòi phó vói thi
cu.
Cùng phài
dita
cà vào phó thòng, khòng
chi
d
lóp

chuyén nhò
ma
tàc
dung rat lón trong ehién tranh: ta eó trong tay khan sùng tritòng, dieh eó mày
89
bay. Cài chù quan "sùng tritòng" khòng phù hdp vói cài khàch quan "mày bay" vi
ngitòi che tao ra sùng tntòng khòng nhàm mue dieh
de
bàn mày bay; nhitng vào
tay ngitòi Viét Nam, vói tri thòng minh
va long
dùng càm khòng sd mày bay dieh.
càm thù dieh, cài "chù quan" dò dà tìm thày cài "khàeh quan" phù hdp.
dò
là "tàm
thàp cùa mày bay",
tu dò ma
chùng ta sàng tao ra
"htói lùa
nhiéu tàng" làm cho
khòng quàn dieh khòn dòn. Tai sao
chiuig
ta eó vù khi
Idi
hai trong tay là chù
nghia Màc - Lenin
ma
lai
de
tinh trang hpc triét hpc Màc

thè
phàt trién manh cài
"vitdng
già"
ma chi
phàt trién trong chitng
mite
nén kinh té
cho phép,
con
de cho "ai này
ditdc
hpc hành" thì phài theo con
ditòng
"dàn
dà",
it
tò'n kém cho Nhà nitóc, it
toh
kém cho ngitòi hpc
vi ngòi
nhà
ma
hpc. thành
phò
dò
chat
chói, giàm
ditde tit
titòng "bàm

dùng tin hpc, vién thòng
de
quàn ly. Cho nén "tit xa" kich thich
su
dung tin hpc
va
vien thòng manh hdn "tàp trung". Màt khàc, "khoa hpc
sit
pham tit xa" cùng rat
tinh vi do ngitòi hpc d phàn tàn
va
càm thày ddn eòi trong khi hoc. Ngitòi hpc d
nhà
ma
hpc thì nhà cùa hp,
giitòng.
bàn cùa hp
tliay
cho ky
tue
xà
ma
dàng
le
Nhà nitóc phài lo.
Ve
tinh thàn thì d nhà hpc, trong
long già
dinh.
làng

chat
litpng
cùa "tit xa"
va
vàn xem
thitòng
nò. coi
nhit mot
thù gì dò
"phi
ehùih
quy". Thàt ra quy luàt
de
tao nén chat
Ivtpng
là khdi
day
dèh mùc cao
nhàt
nói lite tit
hpc.
tit
nghién cùu cùa ngitòi hpc. Trén quan diém dò thì thuàn
Idi
cùa
he
tàp trung là "hàng ngày gàn thày"
co
thè chuyén hóa thành khó
khan

dà làm
90
thù dào tao giào vién
cu
nhàn
tu
xa. Ngày nay,
so'
giào vién
ditdc
dào tao
tu
xa
dò
dUdc xà
hòi dành già cao hdn
so'
giào vién dào tao tàp trung.
e)
Diém thù ba. Lao dòng nghién cùu khoa hpc khòng ehi dàng quy nhò càc
san phàm (tinh thàn hay vàt chat)
ma nò
tao ra de phuc vu con ngitòi,
ma con
dàng quy ò tàc dung cùa
nò.
Ta hay nói: "Lao dòng cài tao con ngitòi". Thè' thì lao
dòng gàn vói nghién cùu khoa hpc càng eó
sue
cài tao lón hdn vi nghién cùu khoa

bàe thang (trong lao dòng NCKH) thich hdp vói
tifng
trình dò. Ngitòi ta thitòng
chia ra ba bàe thang xét theo mùc dò khài quàt: nghién cùu ed bàn, nghién cùu
ùng dung, nghién cùu trién khai. Vàn
de
là khoa hpc giào due phài nghién cùu
chia mói bàe thành nhiéu bàe nhò, nhàt là hai bàe cuòi cho sinh vién
va
hpc sinh.
Mot
hpc sinh tiéu hpc cùng eó
thè
tham
già
vào viéc diéu tra ed bàn
so
ngitòi mù
chù trong thòn xóm
va
qua dò ciing góp phàn vào viéc cung càp
mot
thòng tin
mói.
Dò cùng là càch tòt nhàt hién nay de giào due tàc phong còng nghiép
va tit
duy sàng tao, diéu
rat
khó làm
bang

lan
dàn ra
thành thi. Néu màng "dai hpc + vién"
ma
lién két vói phó thòng theo ed che chù
tri va
còng tàc thì sé khdi ra
mot nguóii lite
to lón phuc
vii
cà giào
due,
cà
san
xuà't, cà khoa hpc. Ngày nay khoa hpc
va
giào due phài quyen
chat
vói nhau.
d)
Thìfi
dai hùng no thòng tin thi
chùcfng
trinh hoc trò thành "van bién".
Phài là'y bàt bién: "chù dòng tìm hoc.
tit
hpc,
tit
nghién cùu"
de

nén dành
itu
tién tién cùa it
òi
cho viéc dòi mói phitdng phàp
day - hpc.
De
àn phó thòng ed sd hién nay e khó trành khòi thàt bai
va
71 triéu
USD (50 triéu di vay) chi ra sé làng phi. Vi sao
vày*^
Kinh nghièm phàn ban
vita
qua, chi 200
ti de
thitc nghièm nhitng ehùa
thè
khàng dinh
ditdc ma
phitdng phàp
day - hpc thì
chita
dung
dèh.
Nay phó thòng ed sd phùc tap hdn nhiéu (so tntòng,
so
hpc sinh.
so
giào vién déu

dòi mài phitdng phàp; phài
chò cho eó
npi diing
mói dà rói mói bàt dàu dói mói phitdng phàp; khòng
thè
chò
nhit
vày
ditpc vi
vàn de phitdng phàp hién
ditdng
rat
bue
xùc.
Chitdng
trình
hi$n
hành bi
che
là
qua
tài, là hàn làm, là xa ròi cupe song. Nén bàt mach cho
diuig,
tìm ra nguyén nhàn cho chinh xàe. Day nhói nhét, dòi hòi hpc sinh tri nhó hdn là
tri thòng minh thi làm gì
ma
chà
qua
tài. Bièn
titóng

ditdc
phitdng phàp.
som
giài thoàt
ngành giào due khòi cài
xich
xiéng "phitdng phàp
qua lac
hàu".
e) Ta dà
ditng
cà lich
su
4000 nàm lén
ma
dành giàc
va
nhò vày dà dành
thàng hai
de
quóc to. Nay, xuà't phàt diém thàp. dàu
tit
it. lai nàm trong cài vù
bào cùa
sit
phàt trién khoa hpc
va
còng
iighé.
thì phài

nhàt. Hpc sinh, sinh vién ehi thày tén
tuoi
cùa ngitòi nitóc ngoài, hiém thày eó
mpt tén Viét Nam thì làm sao nhen nhóm lén ò hp
long tit
bào dàn
toc
trén
linh
vite
dò.
Dai
truyén hình Viét Nam. tuàn nào ò
miie
"Vàn nghé chù nhàt" cùng giói
thiéu
mot
vàn nghé si nào
dò.
Dèh khi nào
Dai
mói eó mue giói thiéu càc nhà
khoa hpc
tit
nhién
va
ky thuàt. Néu ta chi
tit
bào hàng nàm ve càc giài thitòng
quòc tè do hpc sinh ta mang lai

dèh trang thiét bi cho càc tritòng PTCS
va
PTTH ò nitóc ta
de hitóng
nghiép, day nghé vi
toh
kém làm, ngàn sàeh khòng
chiù
nói. Nén di con
ditòng
dàn dà: thòng qua con
ditòng
nghién cùu khoa hpc
(nhit
dà trình
bay
d phàn e)
de dita
tién bò khoa hpc ky thuàt vào
san
xuàt
va
day
nghé luòn;
bay
giò là thòi dai hoàng kim cùa vita hpc (tit xa, theo chùng ehi) vita
làm (làm
mot
nghé gì dò
de

cùa ngitòi hoc,
sue
manh tiém
tàng trong
long
dàn
va sue
manh cùa thòi dai.
2.
Càc bién phàp cu the
a) Chàn chinh noi dung thi
cu.
"Thi thè' nào thì day the ày
va
hpc the ày".
Chinh "luyén thi" (chù khòng phài "òn thi")
dà
làm hòng càch day, càch hpc hién
nay. Càch ra de thi dòi hòi tri nhó
va
hpc
tu,
it dòi hòi tri thòng minh dà tao nén
viéc day thém, hpc thém
tran
lan, ngitòi hpc hy vpng tìm
ditde
ò dò
nhiìng
tu,

bang
càch
de
tritòng phó thòng (cà giào vién
va
hpc sinh) tham
già
làm còng tàc vién cho
nhiJtng
khàu thich hdp, vita
sue,
trong càc
de
tài cùa càc tritòng dai hpc
va
vién nghién
cùu. Viéc này, ta dà eó nhiing làm thù thành còng, nay nén tòng két rói mò ròng
vi^e
làm thù
de
nghién cùu thém
ve
càch quàn ly ò tàm vi mò, tién tói bién thành
che dò hpc tàp trong nhà tritòng,
vùa
giùp tiép càn dèh "hién dai", vùa gàn vói
cupe
song,
vùa
co sue

tu
làm cho hpc sinh htòi suy nghi, tu duy khòng phàt trién
ditdc.
Hién nay viéc này
ditdng tit
phàt theo "mot",
chita
eó
mot
tó ehùc
de
dàu tu vào
day nhiing nàng
lite
sU pham lón két hdp vói nhùng nàng lue
ve
tin hpc lón. "Tu
hpc"
két hdp vói "tin hpc" sé cho phép tìm ra con ditòng hién dai hóa giào due
mang man sàc Viét Nam khi nhùng diéu dò
ditpc su
dung
de
phuc vu cho giào
due
tit xa.
- Dàu tu
de
phàt trién manh giào due
tu

va
khòng tin vào
chat
lUdng.
Nén tong ket
va
nàng eao nhiing dién hình thành còng
ve
dào tao
tu
xa
(nhit
dào
tao giào vién
cu
nhàn
tu
xa trong 11 nàm: 1977 - 1988 cùa Bò Giào due cii)
de
thày rò quy luàt
chat
lUdng:
"xa thày, khó y lai vào thày nén phài lo phàt huy nói
lilc".
Co tinh
hình dàng chù y là hién nay càc
già dinh
tnmg
litii
eó thè bò ra trén

trung
lUu
déu sé mua mày tinh dién
tu de
càc thành vién trong
già
dinh
tu hpc vói càc phàn mém; con nhà nghèo,
già
dinh khòng eó mày tinh dién
tu
sé
hpc vói càc mày tinh dién
tu
cùa tntòng hpc
Oùc
dò chàc dà dién khi hoà xong vói
dù thù dién: dién màt tròi, dién khi sinh vàt, thùy
dién.nhò
v.v ). Di nhién,
de co
d\i(fc
giào due
tu
xa
nhit
vày phài eó nhùng tritòng tàp trung, chinh quy manh
làm cho dua (khòng càn nhiéu,
va
ta

eó thè
giùp nhà tritòng trong viéc này, nhàt là vói càc hpc sinh càc lóp 1, 2, 3. Khi dò,
trong
già
dinh
ehi
càn eó mpt ngitòi lón hpc xong tiéu hpc là eó
thè
giùp
ditdc
càc
chàu tu hpc. Day là mpt vàn
de
khoa hpc, dà eó ngitòi nghién cùu còng phu, làm
thù thành còng, viét thành sàeh xuà't bàn rói nhitng xà bòi vàn con thò d nén két
qua nghién ciitu
chita
"xà.
bòi hóa"
ditde.
Mong ràng Hói khuyéh hpc
va
càc doàn
the quàn chùng (thanh nién, phu nù, cUu chié'n binh) chù y dén diéu này. Hpi
khuyéh hpc ò trung
itdng
vàn dùng quy cùa minh
de
càp hpc bòng cho hpc sinh
nghèo. Diéu

trén thi hàng triéu
ngitòi
ditdc
hitòng chàng han néu xà bòi hóa
ditdc
viéc giùp tre tu hpc trong
già
dinh
thi ta eó ngay hàng triéu òng, bà,
cha,
me eó thè làm
già
sU giùp con, chàu
lóp 1, lóp 2, lóp 3. quen vói tu hpc (òng Clinton chi dàm huy dòng sinh vién làm
già
sU: rò ràng
ve
màt
tniyén
thòng này, ta manh hdn My).
e)
Coi trong khoa h(x:
ti/duy.
Ai cùng tU duy nhitng it ngitòi biét tu duy
mot
càch khoa hpc,
ma
tu duy
mot
càch tu nhién thì làm sao

vun vén nò. Chùng eó là trong càc nhà tritòng, ngitòi ta ehi
lo day kién thùc,
con
tu duy thì
de
tu phàt dUde dèh dàu hay dèh dò. Nhiing
de
tài
nghién cùu
va
ùng dung khoa hpc tu duy
qua
hiém boi, nèh eó thì cùng chìm di
dàu màt, chà mày ai chù y. Trong khoa hpc tu duy thì phài dàc biét eoi trpng
phUdng phàp luàn duy vàt bién chùng vi dò là vù khi
tit
duy cUe ky
Idi 'hai
cùa càc
dàn toc nghèo, bi àp
bue de
chòng lai kè xàm
litdc
(trong ehién tranh),
de
bòi nhàp
va
canh tranh trén tntòng quóc
té
(trong xày dUng bòa binh), bòi

hpc.
Phài bàt dàu
tu
viéc ùng dung vào càc viéc thiét thàn dò rói mò ròng dàn ra
dén nhiing viéc to lón trong nitóc, trén tritòng quòc té'.
Con
nèu bàt dàu
bang
nhiing viéc to
chita thupe
tràch nhiem cùa hp trong mot
titdng
lai gàn, thiéu hàn
phàn vàn dung vào viéc thiét thàn hàng ngày thi hiing thù sé it, diéu kién
de
tu
minh
tit
giàc vàn dung ciing it. Vày phài lo xày dUng ò càc khoa, tó bò mòn nhùng
giào
sit
giòi
ve
bò mòn
va
giòi cà
ve
viéc vàn dung phitdng phàp luàn duy vàt bién
chùng vào bò mòn.
d. Quyen chat giào

trpng diém. Chù trUdng
ve
dai hpc quóc
già
da ngành
de su
dung hdp ly ngitòi
va
cùa,
de
tàp
ditdt
chiéh dàu hdp dóng binh
chiuig
là
mot
chù tntdng dùng nhitng
chi dao lai xa ròi hai y do dò (khòng két hdp
de su
dung hdp ly ngitòi
va
cùa,
khòng
co
chUdng trình nghién cùu hay giàng day dòi hòi phài hdp dòng bmh
chùng) nén
chat
két dinh tu thàn khòng
co.
Trong hai nàm dàu, néu khòng eó

miicn.
dành
"liii mot
buóc
de
tién hai
bitóc",
cu
trò lai
nhit
eù, dóng thòi trén Bò binh thành
mot
tó ehùc
va
Cd che chuyén lo tao
chat
két dinh, vi du giao cho DHSP
va
DHTH cùng lo dào tao
càc giào vién trình dò eao, tuyén
tu
nhùng ngitòi dà tòt nghiép dai hpc, giao cho
mot so
tntòng cùng lo dùa
ditpe
nghién cùu khoa hpc vào tritòng phó thòng v.v
eù
thè ma
tao
chat

ma
nguy ed thiéu càc nhà khoa hpc dàu dàn là
mot iigiiy ed
thitc té. Dói ngù dàu
dàn này
thiic
sU là nòng còt
de
cho dào tao trén dai hpc
ditdc
vùng chàc.
g.
Chuyén
kinh phi nghién cùu
chUcfng
trinh (phàn ban.
dit
àn phò thòng
ed
so) de
tàp trung lo phàt trién
"tu
hoc"
va
"tin hpc", (hién nay hai linh
vite
eó y
nghia ehién
litdc
này hàu

con
lai,
ma
lo thàt tòt, gàn
rat chat
dào tao vói quy hoach
phàt trién còng nghiép, trành dào tao rói khòng
su
diing.
hoàc dào tao
mot
dàng,
su diing mot
nèo.
Dù sao, giào due phó thòng vitng chàc vàn là cài nén cho dào tao nghé.
Chàng bau. ngitòi ta phàn nàn viéc hpc sinh hpc hình hpc kém
qua
nén dpc bàn ve
rat khó.
/. Diri
song giào vién.
Litdng
giào
vién
mói tòt nghiép dai hpc
sit
pham
ditpc
hdn 200
ughìn.

dai hpc ngày nay thì chi
con bang
1/3
sue
mua hói dàu thàp ky 60 màc dù
dàt
nUóc
giàu lén. Thàt là nghich ly. Bay giò ngUòi ta
song ve litdng
phàn nhò,
con
song "ngoài
lUdng"
phàn lón hdn. Thày giào cùa chàu tòi, mói tuàn day thém
hai buoi, khoàng 3 tiét, mói hpc sinh
tra
hpc phi 80.000d/thàng, eó tàt cà 70 hpc
sinh, vi chi thày thu nhàp ngoài
lUdng
5.600.000d/thàng,
gap
gàn 20 làn
litdng
thày (giào vién
càp-2)
trong khi
ma
thì giò làm viéc (3 tiét) chi
bang
1/6 thì giò

lUdng
Nhà nitóc
tra
ngày càng
còm
eòi,
ma
dò là còng
cu diéu khién trong tay Nhà nitóc. "Ngoài
litdng"
ngày càng làn àt,
ma
dò là cài
Nhà nUóc rat khó diéu khién cho nén dò là mành dàt
rat
thuàn
Idi
cho càc tiéu
cUc này sinh. Nói chung, ngày nay vàn eó nhùng ngitòi tàm huyèt vói còng viéc
cùa Nhà nitóc nhitng
so'dò rat
it,
con
"làn còng" là chuyén phó biéh, làm quày
qua
cho xong chuyén
de
di làm ngoài.
Tòi
rat