Cuốn sách Bước vào thế kỷ 21
là báo cáo định kỳ về tình hình
phát thế giới năm 1999-2000 do
Ngân hàng thế giới biên soạn và
ấn hành tháng 8-1999. Xem xét
bối cảnh trong đósẽ đặt ra những
vấn đề lớn của thế kỷ 21, cuốn
sách đề xuất những phương thức
tiếp cận và những khuyến nghị
nhằm đáp ứng những mục tiêu xã
hội quan trọng mà phát triển cần
phải hướng tới.

Bước vào thế kỷ 21
Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia

Cën sấch Bûúác vâo thïë k 21 lâ bấo cấo àõnh k vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái nùm 1999-2000 do Ngên
hâng thïë giúái biïn soẩn vâ êën hânh thấng 8-1999. Xem xết bưëi cẫnh trong àố sệ àùåt ra nhûäng vêën àïì lúán ca
thïë k 21, cën sấch àïì xët nhûäng phûúng thûác tiïëp cêån vâ nhûäng khuën nghõ nhùçm àấp ûáng nhûäng mc
tiïu xậ hưåi quan trổng mâ phất triïín cêìn phẫi hûúáng túái. Àùåc biïåt, cën sấch trònh bây hai vêën àïì lúán sệ àõnh
hònh lẩi cẫnh quan phất triïín khi bûúác vâo thiïn niïn k múái: toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ. Phên tđch
nhûäng nưåi dung chđnh, nhûäng thấch thûác vâ cú hưåi ca toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ, cën sấch gúåi múã
nhûäng giẫi phấp ûáng phố àưëi vúái nhûäng vêën àïì nây, trûúác hïët lâ nhûäng giẫi phấp vïì thïí chïë, mâ têët cẫ nhûäng
nûúác mën àẩt àûúåc nhûäng tiïën bưå trong chiïën lûúåc phất triïín khưng thïí khưng quan têm. Ngoâi ra, cën
sấch côn cố cấc chó sưë chổn lổc vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái nùm 1999-2000, mưåt tâi liïåu tham khẫo thiïët
ëu gip bẩn àổc nùỉm bùỉt nhûäng chiïìu hûúáng phất triïín trong thúâi gian gêìn àêy.
Xët bẫn cën sấch nây, chng tưi hy vổng sệ àem àïën cho bẩn àổc nhûäng thưng tin phong ph vâ bưí đch
vïì cấc vêën àïì àang àûúåc nhiïìu nûúác quan têm. Mùåc d cën sấch cố mưåt sưë àấnh giấ vâ sưë liïåu thưëng kï khấc
vúái chng ta, song chng tưi vêỵn giûä ngun vùn àïí bẩn àổc tham khẫo. Do àiïìu kiïån thúâi gian eo hẩn, chùỉc

triïín, nhûng chng cng mang theo cng vúái chng nhûäng nguy cú bêët ưín àõnh vïì kinh
tïë vâ chđnh trõ cố thïí lâm xối môn nhûäng thânh tûåu ca hâng nùm trúâi gian khưí.
Do nhûäng ẫnh hûúãng ca chng nay àậ thêëy rộ, khưng lêëy lâm ngẩc nhiïn lâ toân
cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ àang lâ mưëi quan têm ch ëu ca cấc nhâ hoẩch àõnh
chđnh sấch trïn khùỉp thïë giúái. Ngûúâi ta ca ngúåi toân cêìu hoấ vò nố àem lẩi nhûäng cú hưåi
múái cho viïåc múã rưång thõ trûúâng vâ truìn bấ cưng nghïå vâ k nùng quẫn l, nhûäng ëu
tưë nây àïën lûúåt chng lẩi hûáa hển nùng sët lúán hún vâ mûác sưëng cao hún. Ngûúåc lẩi,
ngûúâi ta súå vâ lïn ấn toân cêìu hoấ vò sûå bêët ưín àõnh vâ nhûäng thay àưíi khưng mong
mën mâ nố cố thïí àem lẩi: àem lẩi cho nhûäng ngûúâi lao àưång, khiïën hổ súå sệ mêët viïåc
lâm trûúác sûå cẩnh tranh ca hâng nhêåp khêíu; àem lẩi cho cấc ngên hâng vâ cấc hïå
thưëng tâi chđnh, vâ thêåm chđ cho cẫ toân bưå nïìn kinh tïë, khiïën chng cố thïí bõ chên ếp
LÚÂI NỐI ÀÊÌU
LÚÂI NỐI ÀÊÌU
iii
vâ lêm vâo cẫnh suy thoấi vò cấc lìng vưën nûúác ngoâi trân vâo; vâ àem lẩi cho
nhûäng cấi chung toân cêìu khiïën chng bõ àe doẩ theo nhiïìu cấch lâ sệ bõ thay àưíi
khưng phûúng cûáu vận.
Ngûúâi ta ca ngúåi àõa phûúng hoấ vò nố nêng cao mûác àưå tham gia vâ dđnh lđu
ca ngûúâi dên vâ khiïën cho ngûúâi dên cố nhiïìu khẫ nùng àõnh hònh bưëi cẫnh cho
cåc sưëng ca hổ hún. Bùçng cấch àûa àïën mưåt chđnh quìn phên cêëp trong àố cấc
quët àõnh diïỵn ra nhiïìu hún úã cấc cêëp dûúái cêëp qëc gia, gêìn gi vúái cûã tri hún, àõa
phûúng hoấ cố thïí àem lẩi mưåt sûå cai quẫn thđch ûáng hún vâ hûäu hiïåu hún úã àõa
phûúng. Cấc chđnh quìn qëc gia cố thïí dng chiïën lûúåc phi têåp trung hoấ àïí thấo
ngôi nưí cho xung àưåt trong nûúác hóåc thêåm chđ cho nưåi chiïën. Tuy nhiïn, nïëu bõ
thiïët kïë tưën kếm thò phi têåp trung hoấ cố thïí tẩo ra nhûäng chđnh quìn àõa phûúng
bõ quấ tẫi, khưng cố cấc ngìn lûåc vâ nùng lûåc thûåc hiïån cấc trấch nhiïåm cú bẫn ca
hổ lâ cung cêëp cú súã hẩ têìng vâ dõch v cho àõa phûúng. Phi têåp trung hoấ côn cố thïí
àe doẩ sûå ưín àõnh kinh tïë vơ mư, nïëu nhû cấc chđnh quìn àõa phûúng, do vay núå
quấ nhiïìu vâ chi tiïu khưng khưn ngoan, cêìn àûúåc chđnh quìn qëc gia cûáu gip.
Bấo cấo nây khưng tòm cấch ca ngúåi cng nhû lïn ấn toân cêìu hoấ vâ àõa

phêìn ca xậ hưåi dên sûå trong mưåt nûúác. ÚÃ cẫ cêëp toân cêìu lêỵn cêëp àõa phûúng,
nhûäng thïí chïë dûåa trïn quan hïå cưång sûå, thûúng lûúång, phưëi húåp vâ quy tùỉc sệ àem
lẩi nïìn tẫng cho sûå phất triïín bïìn vûäng.
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
iv
Toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ chùỉc sệ khưng biïën mêët ài, hóåc ngay cẫ dõu
ài. Chng àûúåc thc àêíy búãi cấc lûåc lûúång nïìn tẫng hng mẩnh nhû khẫ nùng múái
ca cưng nghïå thưng tin vâ truìn thưng, vâ thûác ngây câng tùng ca ngûúâi dên
trïn toân thïë giúái rùçng hổ cố quìn tham gia khưng hẩn chïë vâo chđnh quìn vâ xậ
hưåi ca hổ. Do toân cêìu hoấ lâm cho nhûäng bưå phêån xa cấch nhau trïn thïë giúái xđch
lẩi gêìn nhau hún vïì mùåt chûác nùng, vâ àõa phûúng hoấ lâm tùng lïn gêëp bưåi cấc loẩi
mưi trûúâng chđnh sấch, cố nhiïìu khẫ nùng lâ nhûäng chđnh sấch phất triïín thânh
cưng sệ àẩt àûúåc kïët quẫ nhanh hún, trong khi nhûäng chđnh sấch thêët bẩi sệ thêëy
nhûäng hêåu quẫ ca mònh bõ phúi bây nhanh chống hún vâ cng àau àúán hún. Trong
mưåt thïë giúái nhû vêåy viïåc thùm dô nhûäng cấch ûáng phố vïì thïí chïë àưëi vúái toân cêìu
hoấ vâ àõa phûúng hoấ, vâ viïåc truìn bấ rưång rậi nhûäng hiïíu biïët àố, àem lẩi tiïìm
nùng to lúán cho nhûäng tiïën bưå trong chiïën lûúåc phất triïín - nhûäng tiïën bưå cố thïí
mang lẩi lúåi đch to lúán vâ lêu dâi cho nhûäng ngûúâi àối nghêo nhêët trïn thïë giúái.
James D. Wolfensohn
Ch tõch Ngên hâng thïë giúái Thấng 8 - 1999.
Bấo cấo nây àûúåc mưåt nhốm soẩn thẫo, ngûúâi chó àẩo lâ Shahid Yusuf, cấc thânh viïn lâ Anjum Altaf,
William Dillinger, Simon Evenett, Marianne Fay, Vernon Henderson, Charles Kenny, vâ Weiping Wu. Nhốm nây
cng àûúåc sûå gip àúä ca Mohammad Arzaghi vâ Stratos Safioleas. Cưng trònh nây àûúåc tiïën hânh dûúái sûå chó
àẩo chung ca Joseph Stiglitz. Trong quấ trònh soẩn thẫo, bấo cấo nây àậ nhêån àûúåc nhûäng lúâi khun vâ àống
gốp àấng qu ca Lyn Squire. Timothy Taylor lâ ch biïn chđnh.
Nhốm soẩn thẫo àûúåc sûå cưë vêën ca nhốm chun gia nưíi tiïëng gưìm Alberto Alesin, Masahiko Aoki,
Richard Cooper, John Dixon, Barry Eichengreen, Jon Elster, Alan Harold Gelb, Harry Harding, Gregory K.Ingram,
Christine Kessides, Jennie Litvack, Wallace Oates, Anthony J.Pellegrini, Guillermo Perry, David Satterthwaite,
Paul Smoke, Paul Spray, T.N Srinivasan, Jacques Thisse, vâ John Williamson.
Nhiïìu võ khấc trong Ngên hâng thïë giúái hóåc ngoâi Ngên hâng thïë giúái cng àậ cung cêëp nhûäng lúâi bònh

Nhûäng àiïìu bûác thiïët àưëi vúái cấc dư thõ
Ẫnh hûúãng àưëi vúái chđnh sấch phất triïín
CHÛÚNG 2: HÏÅ THƯËNG THÛÚNG MẨI THÏË GIÚÁI: CON ÀÛÚÂNG PHĐA TRÛÚÁC
Hïå thưëng thûúng mẩi toân cêìu mang lẩi lúåi đch cho cấc nûúác àang phất triïín nhû thïë nâo
Cấc cú chïë ca WTO - cho viïåc àêíy mẩnh vâ duy trò cú chïë tûå do thûúng mẩi
Duy trò àưång lûåc cẫi cấch thûúng mẩi
Thûúng mẩi qëc tïë vâ chđnh sấch phất triïín 25 nùm túái
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
vi
CHÛÚNG 3: CẤC NÛÚÁC DANG PHẤT TRIÏÍN VÂ HÏÅ THƯËNG TÂI CHĐNH TOÂN CÊÌU
Tưëc àưå hưåi nhêåp tâi chđnh qëc tïë ngây câng tùng
Hûúáng túái mưåt hïå thưëng hoẩt àưång ngên hâng vûäng chùỉc vâ àa dẩng
Tiïën trònh thûåc hiïån tûå do hoấ tâi khoẫn vưën
Thu ht àêìu tû ca nûúác ngoâi
Phc hưìi húåp tấc kinh tïë vơ mư qëc tïë
CHÛÚNG 4: BẪO VÏÅ NHÛÄNG CẤI CHUNG TOÂN CÊÌU
Mưëi liïn hïå giûäa cấc vêën àïì mưi trûúâng qëc gia vâ toân cêìu
Chuín tûâ hânh àưång cố tđnh qëc gia sang hânh àưång cố tđnh qëc tïë
Cấc hiïåp ûúác vïì têìng ưzưn: mưåt cêu chuån thânh cưng
Sûå thay àưíi khđ hêåu
Tđnh àa dẩng sinh hổc
Khai thấc cấc mưëi liïn hïå giûäa cấc vêën àïì mưi trûúâng toân cêìu
CHÛÚNG 5: PHI TÊÅP TRUNG HOẤ: SUY NGHƠ LẨI VÏÌ VÊËN ÀÏÌ CHĐNH QUÌN
Nhûäng cấi àûúåc mêët úã àêy lâ gò?
Tûâ cai quẫn têåp trung àïën cai quẫn phi têåp trung hoấ
Cên bùçng quìn lûåc chđnh trõ giûäa cấc lúåi đch trung ûúng vâ àõa phûúng
Cú cêëu, chûác nùng vâ cấc ngìn lúåi ca cấc chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia.
Lâm cho cấc chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia cố trấch nhiïåm
Cấc chđnh sấch cho sûå quấ àưå
Nhûäng bâi hổc nâo cho tûúng lai

8. Phất triïín bïìn vûäng
9 Nguy cú khan hiïëm nûúác ngây mưåt tùng
1.1 Kinh tïë hổc vơ mư toân cêìu vïì sûå giâ nua
12. Mẩng lûúái qëc tïë ngûúâi Hoa
2.1 Thoẫ thån thûúng mẩi khu vûåc vâ hïå thưëng thûúng mẩi toân cêìu: bưí sung hay thay thïm
2.2. Xêy dûång chïë àưå giấm àõnh k thåt àưëi vúái chđnh sấch thûúng mẩi: Khn khưí hưåi nhêåp thûúng mẩi
vâ phất triïín úã cấc nûúác chêåm phất triïín
2.3 Lao àưång trễ em: nhiïìu àïën àêu? Cố hẩi nhû thïë nâo? Vâ cố thïí lâm gò?
3.1 Cấc khoẫn viïån trúå tiïëp tc giûä vai trô
3.2 Cấi gò khiïën khng hoẫng tâi chđnh lêy lan?
3.3 Chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia cng gùåp phẫi vêën àïì vïì cam kïët.
3.4 Giẫm nhể vêën àïì cam kïët: vai trô ca Ngên hâng thïë giúái
4.1 Nhûäng vêën àïì mưi trûúâng toân cêìu
4.2 Gòn giûä nhûäng cấi chung ca àẩi dûúng: kiïím soất viïåc àấnh cấc quấ mûác
4.3 Qu vïì phûúng tiïån cho mưi trûúâng toân cêìu
4.4 Cấc tưí chûác phi Chđnh ph (NGOS) vâ nhûäng nưỵ lûåc bẫo tưìn mưi trûúâng qëc tïë
4.5 Chi phđ vïì nùng lûúång cố thïí tấi sinh àûúåc hẩ thêëp
4.6 Cấc sùỉc thụë vâ hẩn ngẩch nhùçm hẩ thêëp lûúång khđ thẫi
4.7 Nhûäng biïån phấp thûúng mẩi trong cấc hiïåp àõnh mưi trûúâng qëc tïë
5.1 Phi têåp trung hoấ vúái tû cấch chuín giao quìn lûåc
5.2 Nam Phi vâ Uganàa: thưëng nhêët àêët nûúác thưng qua phi têåp trung hoấ 5.3 Bưxima - Hếcxïgưvina vâ
Ïtiưpia: phi têåp trung hoấ nhû mưåt sûå àấp lẩi tđnh àa dẩng chng tưåc
5.4 ÊËn Àưå: mưåt liïn bang phi têåp trung hoấ?
5.5 Phi têåp trung hoấ tẩi Trung Qëc
5.6 Tâi trúå cấc cêëp chđnh quìn trung gian
5.7 Àùåt chiïëc xe trûúác con ngûåa: phi têåp trung hoấ tẩi nûúác Nga
6.1 Thânh phưë vâ khu àư thõ: mưåt sưë àõnh nghơa
6.2 Cấc mưëi liïn hïå nưng thưn - àư thõ
6.3 Sûå phên tấn ca cưng nghiïåp tẩi Hân Qëc
6.4 Chêu Phi: àư thõ hoấ khưng cố tùng trûúãng

11. Sưë ngûúâi nghêo trïn toân thïë giúái àậ tùng vâ úã mưåt sưë vng t lïå ngûúâi nghêo cng tùng
12. Tíi thổ àậ tùng cao úã mưåt sưë nûúác, nhûng lẩi giẫm úã mưåt sưë nûúác khấc
1.1 Xët khêíu dõch v thûúng mẩi àậ tùng vổt úã nhiïìu vng tûâ 1990
1.2 Ngây câng nhiïìu cấc nûúác àang phất triïín cam kïët cẫi cấch thûúng mẩi
1.3 Nhûäng khoẫn tiïìn cho vay khưng thu hưìi àûúåc cố thïí chiïëm túái 50% tưíng sưë tiïìn ngên hâng cho vay
vâo àónh cao ca cåc khng hoẫng ngên hâng
1.4 Giẫi quët nhûäng cåc khng hoẫng ngên hâng cố thïí tưën kếm túái 40% GDP
1.5 Àêìu tû trûåc tiïëp ca nûúác ngoâi khưng biïën àưång nhiïìu bùçng cấc khoẫn cho vay ca ngên hâng
thûúng mẩi vâ tưíng cấc lìng danh mc tâi sẫn
1.6 Nhiïåt àưå àang tùng do nưìng àưå cấc khđ thẫi gêy hiïåu ûáng nhâ kđnh tùng lïn
1.7 Thïm nhiïìu nûúác àang trúã thânh nûúác dên ch
1.8 Hêìu hïët cû dên àư thõ sinh sưëng úã cấc nûúác àang phất triïín
1.9 Chêu Ấ vâ Chêu Phi múái bùỉt àêìu chuín sang àư thõ hoấ
MC LC
ix
1.10 Sûå gia tùng lúán nhêët ca dên sưë àư thõ trong thúâi k 1980-2020 diïỵn ra úã Chêu Phi vâ Chêu Ấ
2.1 Tûâ nùm 1970, ngoẩi thûúng tùng lïn úã hêìu hïët cấc khu vûåc àang phất triïín
2.2 Xët khêíu ca thïë giúái ngây câng tn theo cấc quy àõnh ca WTO, àùåc biïåt lâ xët khêíu tûâ cấc nûúác
àang phất triïín
2.3 Trong thêåp k 1990, thïm nhiïìu hiïåp àõnh thûúng mẩi khu vûåc (RTAS) cố hiïåu lûåc hún bêët k thúâi
gian nâo trûúác àêy
2.4 Nhiïìu nûúác àang phất triïín àậ bùỉt àêìu tûå do hoấ trûúác khi kïët thc Vông àâm phấn Urugoay
2.5 Cố phẫi nhûäng ngûúâi tham dûå cåc chúi ngang sûác Àẩi diïån Chêu Phi úã Tưí chûác thûúng mẩi thïë giúái
(WTO
2.6 cú cêëu xët khêíu nhiïìu nûúác àang phất triïín àậ chuín àưíi trong vông 10 nùm qua
2.7 Nhûäng nûúác vâ tưí chûác sûã dng múái àậ khúãi xûúáng cấc trûúâng húåp chưëng phấ giấ ngây câng tùng trong
thúâi k 1987-97.
2.8 Khi tiïën hânh àiïìu tra chưëng phấ giấ, cấc nûúác cưng nghiïåp lêỵn cấc nûúác àang phất triïín nhùçm vâo
nhau hêìu nhû khưng ai kếm ai
2.9 Nhiïìu nûúác àấnh thụë nưng phêím trong vông àâm phấn Urugoay úã mûác cao hún nhiïìu so vúái mûác

x
BẪNG
1.1 Vưën àêìu tû trûåc tiïëp ca nûúác ngoâi toân thïë giúái, 1997
1.2 Phi têåp trung hoấ chđnh trõ vâ chûác nùng trong cấc nïìn dên ch lúán, nùm 1997
2.1 Bấo cấo hoẩt àưång chưëng phấ giấ ca cấc thânh viïn GATT vâ WTO, 1987-97
2.2 T trổng xët khêíu ph tng vâ linh kiïån, 1995
5.1 Cú cêëu cấc chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia tẩi cấc nûúác dên ch lúán
5.2 Viïåc kiïím soất vay mûúån dûúái cêëp qëc gia tẩi nhûäng nûúác chổn lổc 7.1 T lïå tûã vong úã trễ em,
Bùnglầết, 1990
Nhûäng àõnh nghơa vâ ch thđch dûä liïåu
Cấc nûúác thåc cấc nhốm phên chia theo thu
nhêåp vâ khu vûåc trong bẫn bấo cấo nây àûúåc liïåt kï
trong bẫng Phên loẩi cấc nïìn kinh tïë úã cëi Cấc chó sưë
chổn lổc vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái. Viïåc phên loẩi
theo thu nhêåp dûåa trïn cú súã thu nhêåp qëc dên tđnh
theo àêìu ngûúâi; cấc ngûúäng àïí phên loẩi thu nhêåp
trong lêìn xët bẫn nây àûúåc àûa vâo phêìn Giúái thiïåu
Cấc chó sưë chổn lổc vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái.
Chó sưë bònh qn ca nhốm àûúåc nïu ra trong cấc
biïíu àưì vâ bẫng thò khưng phẫi lâ nhûäng chó sưë bònh
qn khưng gia quìn ca cấc nûúác trong khu vûåc
nïëu khưng àûúåc ch thđch ngûúåc lẩi.Tûâ cấc nûúác dng
úã àêy àïí nối àïën cấc nïìn kinh tïë khưng bao hâm mưåt
sûå àấnh giấ nâo ca Ngên hâng thïë giúái vïì quy chïë
phấp l hóåc cấc quy chïë khấc ca mưåt lậnh thưí. Thåt
ngûä cấc nûúác àang phất triïín bao gưìm cấc nïìn kinh
cố thu nhêåp úã mûác trung bònh hóåc úã mûác thêëp, do àố
nố bao gưìm cẫ cấc nïìn kinh tïë trong quấ trònh chuín
àưíi tûâ nïìn kinh tïë kïë hoẩch hoấ têåp trung gưåp nhû vêåy
àïí tiïån cho phên loẩi. Thåt ngûä cấc nûúác tiïn tiïën cố

triïín: cấc phất kiïën múái trong cưng nghïå, sûå truìn bấ rưång rậi kiïën thûác, tùng trûúãng dên sưë vâ sûå têåp trung
dên sưë úã cấc thânh phưë, vêën àïì hưåi nhêåp vâo nïìn tâi chđnh thïë giúái vâ nhûäng u cêìu ngây câng gia tùng vïì
quìn chđnh trõ vâ quìn con ngûúâi. Mưåt sưë lûåc lûúång trong sưë àố, vđ d nhû sûå gia tùng dên sưë thò phất triïín
tûâ tûâ, khiïën cho cấc nhâ hoẩch àõnh chđnh sấch cố thúâi gian àïí àấp ûáng. Nhûäng ëu tưë khấc, vđ d nhû khng
hoẫng tâi chđnh, cố thïí phấ hu nïìn kinh tïë cố bïì ngoâi khoễ mẩnh trong chưëc lất mâ khưng hïì cẫnh bấo gò,
trûâ trûúâng húåp cố sùén cấc biïån phấp dûå phông tûâ trûúác. Mưåt sưë khấc gêy ra nhûäng thấch thûác, vđ d nhû phc
lúåi xậ hưåi, mưåt vêën àïì mâ hêìu hïët cấc qëc gia cố thïí tûå mònh giẫi quët àûúåc. Côn nhûäng vêën àïì khấc chùèng
hẩn, nhû sûå thay àưíi khđ hêåu toân cêìu, thò sệ vûúåt quấ khẫ nùng ca mưỵi mưåt qëc gia vâ àôi hỗi mưåt sûå thoẫ
thån qëc tïë.
Nïëu àûúåc xûã l tưët, nhûäng thïë lûåc nây cố thïí cấch mẩng hoấ nhûäng triïín vổng cho phất triïín vâ phc lúåi
xậ hưåi. Tuy nhiïn, cng chđnh nhûäng thïë lûåc nây cố thïí tẩo ra sûå bêët ưín àõnh vâ nhûäng àau khưí cho con ngûúâi,
mâ mưåt qëc gia riïng lễ khưng thïí khùỉc phc àûúåc.
Bấo cấo nây xem xết nhûäng biïën àưíi àậ àûúåc phất àưång vúái tû cấch sûå àống gốp - vâ cẫ sûå biïíu hiïån - cho
hai hiïån tûúång: toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ. Toân cêìu hoấ phẫn ấnh sûå hưåi nhêåp tiïën bưå ca cấc nïìn kinh
tïë thïë giúái, nố àôi hỗi chđnh ph cấc nûúác phẫi vûún túái cấc àưëi tấc qëc tïë, vâ àố lâ cấch tưët nhêët àïí quẫn l
nhûäng biïën àưíi ẫnh hûúãng túái thûúng mẩi, lìng tâi chđnh vâ mưi trûúâng toân cêìu. Àõa phûúng hoấ phẫn ấnh
mong mën ngây câng tùng ca con ngûúâi cố tiïëng nối nhiïìu hún trong chđnh ph ca hổ, -nố biïíu hiïån chđnh
TƯÍNG QUAN
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
2
nố trong viïåc khùèng àõnh tđnh àùåc trûng khu vûåc. Àõa phûúng hoấ thc àêíy chđnh ph cấc nûúác ài xëng túái
têån cấc khu vûåc vâ cấc thânh phưë nhû lâ mưåt cấch tưët nhêët àïí quẫn l nhûäng thay àưíi ẫnh hûúãng túái chđnh trõ
trong nûúác cng nhû túái cấc mư hònh tùng trûúãng. ÚÃ cẫ hai cêëp àưå siïu qëc gia vâ dûúái cêëp qëc gia, cấc thïí
chïë vïì quẫn l, àâm phấn, húåp tấc vâ quy àõnh àïìu àống vai trô quët àõnh trong viïåc thc àêíy thïë cên bùçng
múái trong nûúác vâ giûäa cấc nûúác vúái nhau, vâ cng tẩo ra mưåt mưi trûúâng ưín àõnh àïí cố thïí thûåc hiïån cấc
chûúng trònh phất triïín.
Nhûäng ranh giúái ca tû duy phất triïín
Khi thïë k XX sùỉp kïët thc, dông ch lûu ca tû duy phất triïín àậ tiïën hoấ thânh mưåt thûá ch nghơa
thûåc dng rưång rậi. Cng nhû àưëi vúái nhiïìu vêën àïì khấc, mën hiïíu biïët sêu sùỉc hún vïì phất triïín thò phẫi
thûâa nhêån rùçng nhûäng niïìm tin sêu rưång nhiïìu khi lẩi khưng toân diïån, rùçng nhûäng têìng nêëc ca sûå phûác tẩp

ÚÃ bêët k mưåt nûúác nâo, sûå tiïën bưå cng àïìu ph thåc vâo mưåt chỵi cấc ëu tưë vâ vâo sûå chuín dõch
hònh thïë ca chng diïỵn ra qua cấc thúâi k. Àiïìu cêìn thiïët lâ phẫi khùỉc phc àûúåc nhûäng cåc bân cậi vïì vai
trô ca chđnh ph vâ thõ trûúâng, phẫi thûâa nhêån rùçng chđnh ph vâ thõ trûúâng cêìn bưí sung lêỵn nhau, vâ chêëm
dûát nhûäng lúâi khùèng àõnh rùçng mổi sûå can thiïåp c thïí bùçng chđnh sấch - trong giấo dc, y tïë, thõ trûúâng vưën
hóåc bêët k lơnh vûåc nâo khấc - lâ cưng thûác thêìn k khuën khđch sûå phất triïín úã mổi lc, mổi núi. Sûå chuín
dõch àố ca tû duy phất triïín cố thïí àûúåc tưíng kïët trong bưën giẫ àõnh sau:
TƯÍNG QUAN
3
Sûå phất triïín bïìn vûäng cố nhiïìu mc tiïu. Nêng cao thu nhêåp tđnh theo àêìu ngûúâi chó lâ mưåt trong
nhiïìu mc tiïu phất triïín. Cẫi thiïån chêët lûúång cåc sưëng bao gưìm cấc mc tiïu c thïí hún dõch v y tïë vâ cú
hưåi giấo dc tưët hún, sûå tham gia rưång rậi hún vâo àúâi sưëng xậ hưåi, mưi trûúâng sẩch sệ sûå cưng bùçng cho cấc
thïë hïå v.v.
Cấc chđnh sấch phất triïín ph thåc lêỵn nhau. Khưng thïí cố mưåt chđnh sấch phất triïín àún lễ nâo cố thïí
tẩo ra sûå thay àưíi lúán trong mưåt hïå thưëng chđnh sấch kếm thån lúåi. Cấc nûúác cêìn mưåt tưíng thïí chđnh sấch
àưìng bưå vâ nhûäng mưi trûúâng thïí chïë tẩo ra nhûäng giẫi phấp tưët, hẩn chïë túái mûác thêëp nhêët nhûäng khuën
khđch sai lêìm, kđch thđch sûå sấng tẩo vâ tẩo thån lúåi cho sûå tham gia.
Chđnh ph àống vai trô cûåc k quan trổng trong phất triïín, nhûng khưng thïí cố nhûäng quy tùỉc àún giẫn
àïí hûúáng dêỵn hổ phẫi lâm gò. Ngoâi nhûäng quy tùỉc chung àậ àûúåc thûâa nhêån thò vai trô ca chđnh ph àưëi vúái
nïìn kinh tïë cng cố nhûäng khấc biïåt, tu thåc vâo khẫ nùng vâ trònh àưå phất triïín ca àêët nûúác, tu vâo
nhûäng àiïìu kiïån bïn ngoâi vâ rêët nhiïìu nhûäng ëu tưë khấc.
Cấc quấ trònh cng quan trổng nhû cấc chđnh sấch. Nhûäng thânh tûåu ca cấc chđnh sấch dûåa vâo cấc quấ
trònh cố tđnh nhêët trđ, tđnh tham gia àưng àẫo vâ tđnh cưng khai dïỵ àûúåc giûä vûäng hún. Cấc thïí chïë cai quẫn tưët
hiïån thên cho nhûäng quy trònh nhû vêåy lâ tưëi cêìn thiïët cho phất triïín vâ cêìn bao gưìm cẫ nhûäng quan hïå àưëi
tấc ca têët cẫ cấc thânh phêìn trong xậ hưåi dên sûå.
Tẩo ra nhûäng àûúâng hûúáng chó àẩo múái cho phất triïín
Dûúái ấnh sấng ca nhûäng giẫ àõnh nây, Ngên hâng Thïë giúái àang àûa ra mưåt khn khưí phất triïín toân
diïån àïí àấp ûáng mưåt sưë mc tiïu: lâm rộ trổng têm cấc mc tiïu lúán ca phất triïín, tùng cûúâng tđnh àưìng bưå
trong hoẩch àõnh chđnh sấch nhêën mẩnh cấc quấ trònh thïí chïë àïí duy trò phất triïín vâ liïn kïët cấc nưỵ lûåc phất
triïín.
Khn khưí phất triïín nhêën mẩnh nhêån thûác ngây câng tùng, rùçng nhiïìu ëu tưë tẩo thânh quy trònh

Mưåt nïìn mống vûäng chùỉc ca cấc tưí chûác hoẩt àưång cố hiïåu quẫ vâ cấc thïí chïë cố nùng lûåc lâ àiïìu kiïån
tiïn quët cho phất triïín. Trong ngûä cẫnh nây thò “cấc thïí chïë” lâ têåp húåp nhûäng quy tùỉc quẫn l hoẩt àưång
ca cấc cấ nhên vâ cấc tưí chûác cng nhû sûå tûúng tấc ca têët cẫ cấc thânh viïn cố liïn quan vâ cấc cåc thûúng
thuët ca cấc bïn tham gia. Nối mưåt cấch c thïí, cấc nûúác cêìn nhûäng thïí chïë gip tùng cûúâng sûác mẩnh ca
cấc tưí chûác vâ thc àêíy sûå quẫn l tưët, cho d viïåc àố àûúåc tiïën hânh thưng qua låt phấp hay cấc quy chïë,
hóåc thưng qua sûå liïn kïët hânh àưång ca nhiïìu ngûúâi tham gia, nhû cấc hiïåp ûúác qëc tïë vâ mưëi quan hïå àưëi
tấc cưng - tû àậ thûåc hiïån. Cấc quấ trònh dûåa trïn quy tùỉc lâm tùng tđnh cưng khai ca nhûäng chđnh sấch àậ
àûúåc àïì ra nhùçm tẩo ra nhûäng kïët quẫ mong mën, vâ ca nhûäng tưí chûác àûúåc ấp dng àïí thûåc hiïån chng.
Thưng àiïåp ca bấo cấo nây lâ sûå àấp ûáng múái vïì thïí chïë cêìn thiïët trong mưåt thïë giúái àang toân cêìu hoấ
vâ àõa phûúng hoấ. Toân cêìu hoấ àôi hỗi chđnh ph cấc nûúác phẫi tòm kiïëm sûå thoẫ thån vúái cấc àưëi tấc -
chđnh ph cấc nûúác khấc, cấc tưí chûác qëc tïë, cấc tưí chûác phi chđnh ph vâ cấc cưng ty àa qëc gia - thưng qua
nhûäng thïí chïë siïu qëc gia. Khu vûåc hoấ u cêìu chđnh ph cấc nûúác àẩt àûúåc sûå thoẫ thån vúái cấc vng, cấc
thânh phưë thưng qua cấc thïí chïë dûúái cêëp qëc gia vïì cấc vêën àïì nhû cng nhau chia sễ trấch nhiïåm àưëi vúái
viïåc nêng cao cấc ngìn thu nhêåp. Cẫ hai vêën àïì toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ thûúâng àôi hỗi nhûäng àấp
ûáng vûúåt xa khẫ nùng kiïím soất ca chđnh ph tûâng nûúác. Tuy nhiïn chđnh ph cấc nûúác vêỵn àống vai trô ch
chưët trong viïåc hònh thânh cấc chđnh sấch phất triïín trong mưåt mưi trûúâng giúái hẩn, gô bố, vâ xấc àõnh lẩi vai
trô ca hổ. Trong mưåt thïë giúái cố quan hïå chùçng chếo nhau, trong àố cấc nûúác vêỵn cố thïí tiïëp tc bõ chia nhỗ,
cấc chûúng trònh nghõ sûå vïì phất triïín vêỵn phẫi àấp ûáng nhûäng u cêìu cố tđnh toân cêìu vâ tđnh àõa phûúng.
Toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ
Nhûäng tiïën bưå vïì cưng nghïå truìn thưng àậ gip ta trong giêy lất biïët àûúåc nhûäng àiïìu àang xẫy ra
trong mưåt hưå gia àònh, mưåt xđ nghiïåp hóåc trïn mưåt thõ trûúâng chûáng khoấn cấch xa nûãa vông trấi àêët. Têìm
quan trổng ca dõch v vâ thưng tin liïn lẩc ngây câng tùng trong nïìn kinh tïë thïë giúái cố nối rùçng mưåt t lïå
ngây câng tùng vïì giấ trõ kinh tïë sệ trúã nïn khưng quan trổng - nghơa lâ thưng tin cố thïí àûúåc truìn qua cấp
súåi quang, chûá khưng phẫi qua tâu chúã hâng. Àưìng thúâi sûå tiïën bưå trong mẩng lûúái giao thưng vâ cưng nghïå
cng lâm giẫm chi phđ vêån chuín hâng hoấ bùçng àûúâng thu, àûúâng khưng vâ àûúâng bưå; vâ nhûäng cẫi tiïën vïì
cưng nghïå thưng tin lâm cho ngûúâi ta liïn hïå vúái nhau dïỵ dâng hún (Biïíu àưì 1). Cấc cưng ty àa qëc gia hiïån
nay àang dûåa trïn mưåt nïìn sẫn xët mốc xđch nưëi kïët nhiïìu nûúác vúái nhau. Vêåt liïåu thư vâ cấc linh kiïån cố thïí
úã hai nûúác khấc nhau vâ lẩi àûúåc lùỉp rấp úã mưåt nûúác khấc, trong khi viïåc tiïëp thõ vâ phên phưëi lẩi xẫy ra úã núi
khấc. Vđ d nhûäng quët àõnh ca ngûúâi tiïu dng úã London hóåc úã Tokyo trúã thânh thưng tin tấc àưång trûåc
tiïëp àïën cấc sẫn phêím àang àûúåc chïë tẩo - vâ cấc kiïíu dấng ẫnh hûúãng àïën nố - trïn toân thïë giúái.

ngoâi khưëng chïë chng.
Khu vûåc hoấ cng àûúåc ca ngúåi vò nố gia
tùng mûác àưå tham gia quët àõnh chđnh sấch vâ
mang àïën cho con ngûúâi nhiïìu cú hưåi hún àïí àõnh
hònh bưëi cẫnh cho cåc sưëng ca mònh. Bùçng cấch
phên cêëp quẫn l, câng cố nhiïìu cấc quët àõnh
àûúåc thûåc hiïån úã cêëp àõa phûúng, gêìn gi hún vúái
cấc cûã tri. Khu vûåc hoấ àậ tẩo ra àûúåc sûå quẫn l
thđch ûáng vâ cố hiïåu quẫ, nhûng nố cng cố thïí
Ngìn: Network Wizards, Internet Domain Survey, thấng 1, 1999
(www.nw.com)
gêy nguy hẩi àïën tđnh ưín àõnh ca nïìn kinh tïë vơ mư.
Vđ d nhû khi cấc chđnh quìn àõa phûúng vay núå
quấ nhiïìu vâ chi tiïu khưng thêån trổng thò chđnh
quìn trung ûúng phẫi viïån trúå.
Bấo cấo nây khưng ca ngúåi mâ cng khưng lïn
ấn toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ. Àng hún, nố chó
xem xết chng nhû lâ nhûäng hiïån tûúång mâ khưng
mưåt chûúng trònh nghõ sûå vïì phất triïín nâo cố thïí bỗ
qua. Trong khi cấc chđnh quìn trung ûúng vêỵn lâ
chđnh ëu trong nhûäng nưỵ lûåc phất triïín thò toân cêìu
hoấ vâ àõa phûúng hoấ lẩi àôi hỗi hổ cam kïët xêy dûång
nhûäng thïí chïë cú bẫn cấc cêëp siïu qëc gia vâ dûúái
cêëp qëc gia, àïí tẩo ra àûúåc lúåi đch ca tùng trûúãng
trong thïë k XXI.
Nhûäng vêën àïì siïu qëc gia
Chđnh quìn trung ûúng têët sệ thêët vổng khi àưëi
phố vúái toân cêìu hoấ, vâ sûå thêët vổng nây sệ tùng lïn
gêëp bưåi àưëi vúái nhûäng nïìn kinh tïë àang phất triïín cố
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000

tiïën ngìn vưën àêìu vâo nhû mấy mốc cưng c, cng
nhû tùng nùng sët lao àưång. Thûúng mẩi cng
kđch thđch sûå phên phưëi lẩi sûác lao àưång vâ vưën cho
nhûäng khu vûåc cố nùng sët lao àưång tûúng àưëi cao
hún. Àùåc biïåt, nố gip chuín dõch mưåt sưë hoẩt àưång
dõch v vâ chïë tẩo tûâ cấc nûúác cưng nghiïåp sang
cấc nûúác àang phất triïín, tẩo nhûäng cú hưåi múái cho
tùng trûúãng.
Viïåc sấng lêåp Tưí chûác thûúng mẩi thïë giúái
(WTO) vâo nùm 1995 dûåa trïn Hiïåp àõnh chung vïì
thụë quan vâ thûúng mẩi (GATT) vâ àố lâ bûúác
tiïën àa phûúng gêìn àêy nhêët àïí tẩo ra mưåt mưi
trûúâng cố lúåi cho trao àưíi hâng hoấ vâ dõch v (Biïíu
àưì 4). Nhiïìu biïån phấp quan trổng khấc cng phẫi
Biïíu àưì 3
Thûúng mẩi tùng trûúãng nhanh hún nhiïìu so vúái
thu nhêåp qëc dên úã cấc nûúác àang phất triïín
Ghi ch: Thûúng mẩi lâ tưíng ca kim ngẩch xët khêíu
vâ kim ngẩch nhêåp khêíu cấc hâng hoấ vâ dõch v
Biïíu àưì 4
Sưë lûúång cấc nûúác tham gia Tưí chûác thûúng mẩi
thïë giúái àang ngây câng tùng lïn
Sưë nûúác thânh viïn GATT/WTO
Ngìn: WTO, Annual Report, nhiïìu n ùm
àûúåc tn th àïí giûä àûúåc àâ cẫi cấch.
Cấc cåc àâm phấn thûúng mẩi trong tûúng lai àôi hỗi mưåt chûúng trònh nghõ sûå cố têìm nhòn xa nhùçm
àẩt àûúåc tûå do hoấ thûúng mẩi rưång lúán hún, nïëu mën mưåt lêìn nûäa àẩt àûúåc nhûäng thânh cưng nhû trûúác
àêy, khi múã cûãa cấc thõ trûúâng. Vông àâm phấn Thiïn niïn k, theo dûå kiïën, sệ àûúåc tiïën hânh vâo thấng 11
TƯÍNG QUAN
7

tiïìn vay ngên hâng, vâ cấc ngìn viïån trúå phất triïín chđnh thûác. Àêìu tû trûåc tiïëp ca nûúác ngoâi bao gưìm cấc
ngìn vưën dng cho viïåc mua phêìn gốp vưën àïí cố chên trong ban quẫ trõ ca mưåt cưng ty hay mưåt nhâ mấy.
Danh mc tâi sẫn àêìu tû nûúác ngoâi bao gưìm viïåc mua cấc tâi sẫn “giêëy” nhû cưí phêìn khưng cố lậi, trấi phiïëu
(dûúái ngûúäng quy àõnh àẫm bẫo cho phếp ngûúâi súã hûäu tham gia kiïím soất viïåc quẫn l cấc tâi sẫn vêåt chêët).
Viïåc tùng vưën àêìu tû trûåc tiïëp ca nûúác ngoâi vâ cấc lìng danh mc tâi sẫn àậ àẩt mûác chûa tûâng thêëy (Biïíu
àưì 5).
Cấc lìng vưën nûúác ngoâi àem lẩi nhûäng thânh tûåu kinh tïë cú bẫn àưëi vúái têët cẫ cấc bïn. Cấc nhâ àêìu tû
nûúác ngoâi àậ àa dẩng hoấ nhûäng mẩo hiïím ca hổ úã thõ trûúâng ngoâi nûúác vâ tẩo ra nhûäng cú hưåi mang lẩi
lúåi nhån trïn toân thïë giúái. Cấc nïìn kinh tïë hiïån nay àang nhêån àûúåc ngìn lúåi vïì vưën theo nhiïìu cấch.
Trûúác hïët, cấc lìng vưën vâo lâm tùng mûác àêìu tû. Khi cố sûå tham gia trûåc tiïëp ca àêìu tû nûúác ngoâi thò vưën
phẫi ài kêm vúái nhûäng ëu tưë nhû: cấc chun gia quẫn l, cấc chûúng trònh àâo tẩo, vâ cấc mưëi liïn kïët cêìn
thiïët vúái cấc nhâ cung ûáng vâ cấc thõ trûúâng qëc tïë. Tuy nhiïn, cấc lìng vưën qëc tïë àùåc biïåt lâ nhûäng lìng
àêìu tû ngùỉn hẩn khưng chùỉc chùỉn cng gêy nguy hiïím cho cấc nûúác àang phất triïín. Mưåt trong nhûäng nguy
cú nây lâ sûå thay àưíi mẩnh mệ têm l ca nhâ àêìu tû vâ lân sống àêìu cú tđch trûä cố thïí lâm àẫo lưån t giấ hưëi
àoấi, gêy nguy hiïím cho cấc ngên hâng vâ cấc cưng ty lúán, vâ gêy tưín hẩi cho cấc nïìn kinh tïë. Khưng thïí bùỉt
võ thêìn vưën nûúác ngoâi chui trúã lẩi vâo trong bònh, mưåt àiïìu mâ rưët cåc, thêåt khưng àấng mong mën. Nhûng
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
8
cấc nhâ àiïìu tiïët cêìn thûåc hiïån khi nhûäng chín mûåc nây khưng àấp ûáng u cêìu.
Cẩnh tranh trong khu vûåc tâi chđnh tùng lïn câng khđch lïå cấc ngên hâng cng nhû khấch hâng ca
chng. Cẩnh tranh tùng lïn khi khu vûåc tâi chđnh trong nûúác phất triïín, vâ cấc bẫo hiïím, thõ trûúâng chûáng
khoấn cng nhû cấc tưí chûác trung gian khấc bùỉt àêìu àống vai trô to lúán hún. Viïåc cho phếp cấc ngên hâng
nûúác ngoâi vâo hoẩt àưång mưåt nûúác, àùåc biïåt khi cấc nûúác ch nhâ ca chng àậ cố nhûäng hïå thưëng quy chïë
ph húåp, lâ tùng sûå àiïìu chónh thưng qua viïåc du nhêåp nhûäng chín mûåc quẫn l ri ro cố chêët lûúång cao,
cng nhû nhûäng thûåc tiïỵn àiïìu chónh vâ cấc nhâ quẫn l àậ àûúåc àâo tẩo.
Cấc ngên hâng úã cấc nûúác àang phất triïín phẫi tẩo thïë cên bùçng giûäa hai loẩi ri ro. Cấc ngên hâng
thûúâng ài vay tiïìn ngùỉn hẩn trïn cấc thõ trûúâng qëc tïë bùçng mưåt loẩi tiïìn nâo àố, vđ d nhû àưìng àư la M
hay àưìng n Nhêåt, rưìi àem sưë tiïìn àố cho vay vúái mưåt thúâi hẩn dâi hún bùçng àưìng tiïìn àõa phûúng. Nhûäng
ngên hâng nây àûáng trûúác nguy cú bõ mêët ngìn cung cêëp ngoẩi tïå ngùỉn hẩn nïëu nhû thõ trûúâng vưën cẩn kiïåt,
vâ cng gùåp ri ro àïí mêët phêìn lúán giấ trõ tâi sẫn ca hổ trong trûúâng húåp t giấ hưëi àoấi giẫm xëng. Cấc

hẩi chng.
Chđnh ph cấc nûúác àang phất triïín cố thïí bùỉt
àêìu quấ trònh nây bùçng viïåc cẫi cấch khu vûåc ngên
hâng vâ phất triïín cấc thõ trûúâng vưën. Qu lûúng hûu
vâ tûúng trúå nhỗ bế, cấc thõ trûúâng cưí phiïëu vâ trấi
phiïëu ëu kếm àậ lâm cho cấc ngên hâng úã cấc nûúác
àang phất triïín trúã thânh ngûúâi cung cêëp tâi chđnh
trung gian ch ëu. Viïåc tẩo ra khung quy chïë ngên
hâng vûäng mẩnh sệ àem lẩi mưåt kïët quẫ kinh tïë chùỉc
chùỉn. Mưåt hïå thưëng quy chïë cố hiïåu quẫ tẩo ra mưåt
mưi trûúâng kđch thđch chêëp nhêån ri ro mưåt cấch khưn
ngoan. Mưåt cú cêëu àng quy chïë àưëi vúái kinh doanh
ngên hâng cng tẩo ra nhûäng àiïìu kiïån àïí thânh lêåp
cấc ngên hâng, nhûäng dõch v mâ chng cố thïí cung
cêëp mûác vưën mâ chng cêìn cố, vâ lûúång thưng tin mâ
chng phẫi thưng bấo. Vâ mưåt khn khưí àiïìu tiïët lânh
mẩnh quy àõnh c thïí nhûäng bûúác ài thêån trổng mâ
TƯÍNG QUAN
9
chín mûåc kïë toấn cho cấc ngên hâng àõa phûúng. Qu tiïìn tïå qëc tïë (IMF) cố thïí hûúáng dêỵn cấc hoẩt àưång
kinh tïë vâ àiïìu phưëi cấc khoẫn trúå gip ngùỉn hẩn khi cố khố khùn vïì khẫ nùng thanh toấn tiïìn mùåt, lâm giẫm
tđnh trêìm trổng ca mưåt cåc khng hoẫng tâi chđnh. Cấc hiïåp ûúác thûúng mẩi cố thïí duy trò nhûäng phẫn ûáng
àưëi vúái cún sưëc tâi chđnh sinh ra tûâ chu k bẫo hưå cố tđnh chêët lúåi mònh hẩi ngûúâi. Nhûäng cåc àâm phấn qëc
tïë vâ khu vûåc vïì vêën àïì phưëi húåp cấc chđnh sấch kinh tïë vơ mư cng cố thïí tòm ra nhûäng giẫi phấp trấnh nhûäng
hânh àưång lâm lúåi cho nïìn kinh tïë nây, nhûng lẩi lâm hẩi cho nïìn kinh tïë khấc.
Nhûäng thấch thûác mưi trûúâng toân cêìu
Khi nïìn kinh tïë ca mưåt nûúác bõ chi phưëi búãi cấc lûåc lûúång kinh tïë thïë giúái thò nố cố rêët đt khẫ nùng kiïím soất
hay thay àưíi, mưi trûúâng ca nïìn kinh tïë nây cố thïí bõ àe doẩ búãi cấc hoẩt àưång àang xẫy ra úã ngoâi nûúác, vûúåt
quấ khẫ nùng kiïím soất ca nố. ÚÃ mưåt sưë nûúác cố thu nhêåp thêëp, sûå àe doẩ nây cố thïí nghiïm trổng túái mûác
lâm nguy hẩi túái sûå phất triïín bïìn vûäng. Vđ d nhû nhûäng thay àưí vïì khđ hêåu cố thïí lâm tùng mûåc nûúác biïín,

Cấc àiïìu kiïån xung quanh vêën àïì àa dẩng sinh hổc vâ thay àưíi khđ hêåu àậ àûa ra mưåt gúåi rùçng àïí àẩt
àûúåc mưåt hiïåp àõnh qëc tïë vïì nhûäng vêën àïì nây côn phûác tẩp hún vïì vêën àïì hu hoẩi têìng ưdưn. Thïë nhûng
cưång àưìng qëc tïë cng àang tòm kiïëm nhûäng giẫi phấp cho vêën àïì nây. Bẫn quy ûúác vïì tđnh àa dẩng sinh hổc
vâ Bẫn quy ûúác khung àưëi vúái sûå Thay àưíi vïì khđ hêåu àûúåc àûa ra tẩi Hưåi nghõ cêëp cao vïì trấi àêët úã Rio nùm
1992 lâ cú súã àïí phêën àêëu. Phûúng tiïån trúå gip mưi trûúâng toân cêìu (GEF) lâ sấng kiïën kïët húåp ca Chûúng
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
10
trònh phất triïín Liïn húåp qëc, Chûúng trònh mưi trûúâng Liïn húåp qëc vâ Ngên hâng thïë giúái. GEF àậ cung
cêëp tâi trúå vâ qu nhûúång bưå àïí b àùỉp nhûäng chi phđ bưí sung ca cấc nûúác khi mưåt àïì ấn phất triïín lêëy mc
tiïu lâ mưåt, hay nhiïìu hún, trong bưën vêën àïì mưi trûúâng toân cêìu sûå thay àưíi khđ hêåu, sûå mêët tđnh àa dẩng
sinh hổc ư nhiïỵm vng biïín qëc tïë, sûå phấ vúä têìng ưdưn. Chđnh ph cấc nûúác cng cố thïí tiïën hânh mưåt sưë
hoẩt àưång àïí cẫi thiïån phc lúåi trong nûúác, trong khi vêỵn trúå gip gòn giûä nhûäng cấi chung toân cêìu. Vđ d bỗ
trúå cêëp nhiïn liïåu, cẫi tiïën giao thưng cưng cưång, khưng nhûäng lâ sûå quan têm nhiïìu nhêët ca cấc nïìn kinh tïë
tû nhên, mâ côn lâ sûå àống gốp vâo viïåc giẫm búát viïåc sẫn sinh ra khđ thẫi cấcbưnic lâm ẫnh hûúãng àïën cấc
nûúác khấc.
Nhûäng vêën àïì dûúái cêëp qëc gia
Trong khi toân cêìu hoấ hûúáng sûå ch ca chđnh ph cấc nûúác túái cấc sûå kiïån, lûåc lûúång vâ cấc tûúãng ngoâi
nûúác mònh thò, khu vûåc hoấ lẩi têåp trung vâo nhûäng kiïën vâ nhûäng nguån vổng ca cấc nhốm vâ cấc cưång
àưìng trong nûúác. Hai khđa cẩnh ca khu vûåc hoấ àậ àûúåc ch àùåc biïåt trong bẫn bấo cấo nây: phi têåp trung
hoấ vâ àư thõ hoấ.
Àa ngun chđnh trõ vâ phi têåp trung hoấ
Àõa phûúng hoấ àậ tẩo ra àa ngun chđnh trõ vâ quìn tûå quët trïn khùỉp thïë giúái. Mưåt trong nhûäng biïíu
hiïån ca nố lâ sûå gia tùng sưë lûúång cấc nûúác trïn thïë giúái khi giânh àûúåc àưåc lêåp. Mưåt biïíu hiïån khấc lâ sûå thay
àưíi trong viïåc lûåa chổn chđnh quìn úã cấc nûúác. Cấch àêy 25 nùm, chûa àêìy 1/8 cấc nûúác trïn thïë giúái cố nïìn
dên ch nhûng tđnh àïën cëi nùm 1990 thò sưë nhûäng nûúác nây tùng lïn túái hún 60% (Biïíu àưì 6).
Khẫ nùng ca con ngûúâi tham gia vâo viïåc quët àõnh cấc vêën àïì ẫnh hûúãng àïën hổ lâ mưåt tấc àưång then
chưët trong quấ trònh nêng cao mûác sưëng - vâ nhû vêåy, cẫ trong quấ trònh phất triïín hûäu hiïåu. Nhûng sûå àấp
ûáng chđnh trõ àưëi vúái àõa phûúng hoấ, nhû vêën àïì phi têåp trung hoấ chùèng hẩn, cố thïí thânh cưng hóåc khưng
thânh cưng tu thåc vâo viïåc chng àûúåc thûåc hiïån nhû thïë nâo. Sau àêy lâ mưåt sưë bâi hổc quan trổng cho cấc
chđnh ph xem xết khi àïì cêåp túái phi têåp trung hoấ.

vïì quan hïå giûäa cấc cêëp chđnh quìn. Cấc tiïìn lïå múái trúã thânh vêën àïì, búãi vò nố ẫnh hûúãng túái viïåc xẫy ra sau
nây. Mưåt trong nhûäng tiïìn lïå quan trổng nhêët mâ chđnh quìn trung ûúng cố thïí àùåt ra cho chđnh quìn dûúái
cêëp qëc gia múái àûúåc dên ch hoấ lâ giûä vûäng quy àõnh tâi chđnh ca chđnh quìn trung ûúng. Chđnh quìn
àõa phûúng phẫi biïët rùçng nïëu hổ chi tiïu quấ mûác thò chđnh quìn trung ûúng sệ khưng viïån trúå khêín cêëp
cho hổ, vâ nhûäng ngûúâi nưåp thụë cng nhû nhûäng nhâ chđnh trõ úã àõa phûúng phẫi chõu trấch nhiïåm àiïìu
chónh.
Àư thõ hoấ
Dên chng trïn thïë giúái ngây câng di chuín nhiïìu tûâ nưng thưn ra thânh thõ. Cấch àêy 25 nùm chó cố
dûúái 40% dên sưë thïë giúái sưëng úã vng àư thõ trong 25 nùm nûäa thò dên sưë sưëng úã àư thõ cố thïí lïn túái gêìn 60%.
Trong sưë nhûäng thõ dên tûúng lai thò gêìn 90% sệ sưëng úã cấc nûúác àang phất triïín. Cấch àêy nûãa thïë k chó cố
41 trong 100 thânh phưë lúán nhêët trïn thïë giúái nùçm úã cấc nûúác àang phất triïín. Àïën nùm 1995 con sưë nây àậ
tùng lïn 64, vâ côn tiïëp tc tùng (Biïíu àưì 7).
Mưåt sưë chđnh ph cấc nûúác àậ thu thụë cấc vng nưng thưn hóåc àûa ra nhûäng quy àõnh vïì giấ cẫ àưëi vúái
sẫn phêím úã nưng thưn àïí trúå cêëp cấc àư thõ, vúái l do rùçng nhûäng chđnh sấch nhû vêåy sệ kđch thđch nïìn kinh
tïë “hiïån àẩi”. Côn mưåt sưë chđnh ph khấc thò lẩi lo ngẩi vïì sûå gia tùng sưë ngûúâi nghêo úã àư thõ vâ hổ àậ cưë gùỉng
lâm giẫm sưë di dên tûâ nưng thưn ra thânh thõ, àưi khi bùçng cấch u cêìu nhûäng ngûúâi di cû ra thânh phưë phẫi
àûúåc phếp chđnh thûác. Cẫ hai biïån phấp trïn àïìu khưng cố hiïåu quẫ lúán. Dng cấc biïån phấp kđch thđch àïí
ngùn chùån ngûúâi dên di chuín cng thûúâng thêët bẩi, búãi vò chđnh ph cấc nûúác chûa tỗ ra thânh thẩo quët
àõnh núi àõnh cû ca cấc hưå gia àònh cng nhû ca cấc cưng ty. Tưët hún lâ cấc chđnh ph nây nïn thûåc hiïån cấc
vâ nhiïìu nïìn dên ch
Biïíu àưì 6
Côn nhiïìu nûúác
Ngìn: Freedom House, Freedom in the World, 1998; Lary Diamon, “Đ the Third Ware Over?” Journal ô Democracy, 1996
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
12
chđnh sấch phất triïín cố lúåi cho cẫ vng nưng thưn lêỵn vng thânh thõ, thûâa nhêån rùçng quấ trònh phất triïín
sệ thc àêíy àư thõ hoấ, cng nhû vêën àïì quy hoẩch.
Chđnh quìn àõa phûúng cố thïí tiïën hânh cấc bûúác àïí lâm cấc thânh phưë ca hổ trúã thânh núi hiïëu khấch
hún àưëi vúái viïåc phất triïín kinh tïë. Mưåt bûúác quan trổng lâ phẫi duy trò mûác àưå àêìu tû à cho hẩ têìng cú súã ch
ëu bao gưìm nûúác, vïå sinh, àûúâng sấ, àiïån thoẩi, àiïån vâ nhâ cûãa. Chđnh quìn àõa phûúng tùng cûúâng lâm

Toân cêìu hoấ vâ khu vûåc hoấ àem lẩi nhûäng cú hưåi rêët to lúán, nhûng cng cố thïí gêy ra sûå bêët ưín àõnh.
Bấo cấo nây nïu rộ mưåt sưë bûúác mâ cấc chđnh ph cố thïí tiïën hânh, mưåt cấch riïng lễ hay phưëi húåp, àïí hẩn chïë
túái mûác thêëp nhêët nhûäng cåc khng hoẫng tiïìm tâng. Chđnh quìn trung ûúng àống vai trô ch àẩo, nhûng
cấc tưí chûác qëc tïë chđnh quìn àõa phûúng cấc cêëp (kïí cẫ chđnh quìn thânh phưë), khu vûåc tû nhên, cấc tưí
chûác phi chđnh ph vâ cấc tưí chûác tâi trúå àïìu àống vai trô bưí trúå to lúán. Nhûäng tưí chûác nây àang xêy dûång
nhûäng thïí chïë - nhûäng quy tùỉc chđnh thûác vâ khưng chđnh thûác - àïí vẩch ra con àûúâng mâ quy trònh toân cêìu
hoấ vâ khu vûåc hoấ sệ tiïën theo. Bấo cấo nây côn nïu rộ nùm trûúâng húåp nghiïn cûáu chûáng minh cấc chđnh
ph vâ cấc tưí chûác cố thïí àẩt àûúåc mưåt sưë lúåi đch tûâ hai hiïån tûúång trïn vâ phẫi ûáng phố nhû thïë nâo vúái nhûäng
sûå gậy khc àang tiïìm tâng. Nhûäng nghiïn cûáu nây bao gưìm cấc vêën àïì nhû tûå do hoấ thûúng mẩi úã Cưång hoâ
Arêåp Ai Cêåp, cẫi cấch khu vûåc kinh doanh ngên hâng úã Hunggari; nhûäng nưỵ lûåc ca Braxin trong viïåc xêy
dûång mưëi quan hïå àưëi tấc tâi chđnh giûäa chđnh quìn àõa phûúng vâ chđnh quìn trung ûúng; nhûäng nưỵ lûåc
ca cấc nhốm cưång àưìng vâ cấc nhâ phất triïín àõa phûúng àïí nêng cao mûác sưëng úã Carachi, Pakixtan; vâ vêën
àïì tẩo ra sûå hiïåp àưìng giûäa nưng thưn vâ thânh thõ úã Tandania.
Nhûäng thûã thấch àưëi vúái sûå phất triïín cố nhiïìu: nghêo, àối, bïånh têåt, thiïëu chưỵ úã vâ m chûä àêëy lâ múái
kïí ra mưåt đt. Nhiïìu tiïën bưå àậ àẩt àûúåc do vêåy nhên dên mưåt sưë vng, nhû úã Àưng Ấ, àậ cố cåc sưëng khấ hún
nhiïìu so vúái vâi thêåp k trûúác àêy. Ngay cẫ úã vng chêu Phi Nam Xahara núi hoẩt àưång kinh tïë côn thêëp kếm
trong nhûäng thêåp k gêìn àêy, thò tíi thổ vâ trònh àưå vùn hoấ cng àậ tùng lïn. Hún nûäa, sưë ngûúâi sưëng vúái
thu nhêåp gêìn 1 àưla/ngây cng àang tùng lïn. Xu hûúáng nây cố thïí àẫo ngûúåc, mưåt cấch cố lúåi cho nhên dên
thïë giúái, bùçng cấch kiïím soất vâ khai thấc cấc thïë lûåc ca toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ trong thïë k XXI.
Mc tiïu chđnh ca chđnh sấch phất triïín lâ tẩo ra àûúåc sûå cẫi thiïån bïìn vûäng vïì chêët lûúång cåc sưëng cho têët
cẫ mổi ngûúâi. Trong khi nêng cao tiïu dng vâ thu nhêåp tđnh theo àêìu ngûúâi lâ mưåt bưå phêån ca mc tiïu àố,
thò nhûäng mc tiïu khấc nhû giẫm búát àối nghêo, múã rưång khẫ nùng àûúåc hûúãng dõch v y tïë, nêng cao trònh
àưå giấo dc cng quan trổng. Àïí àẩt àûúåc nhûäng mc tiïu nây cêìn phẫi cố quan àiïím toân diïån vâ thêëu àấo
àưëi vúái phất triïín.
Nûãa cëi thïë k qua àậ àấnh dêëu sûå pha trưån giûäa ch nghơa bi quan vâ ch nghơa lẩc quan àưëi vúái triïín
vổng ca phất triïín. Cåc Cấch mẩng Xanh àậ àem lẩi triïín vổng khùỉc phc àûúåc sûå àe doẩ ca thuët
Malthus, vâ cấc nûúác nhû ÊËn Àưå àậ àẩt àûúåc sûå an toân vïì lûúng thûåc. Nhûng dên sưë thïë giúái phất triïín
nhanh ài àưi vúái t lïå tùng sẫn lûúång lûúng thûåc tûúng àưëi chêåm trong nhûäng nùm 1990 lẩi mưåt lêìn nûäa lâm
tùng mưëi lo thiïëu lûúng thûåc. Mưåt sưë quan àiïím phất triïín nhû chđnh sấch nhêåp khêíu thay thïë ca Braxin tỗ
ra cố tấc dng trong mưåt thúâi gian, nhûng rưìi lẩi thêët bẩi. Sûå suy thoấi gêìn àêy ca lõch sûã thânh cưng kinh tïë