^
4«
DAI HOC QUOC
GIÀ
HA NOI
TRirÒNG
DAI HOC KHOA HOC XÀ
HÓI VA
NHAN VÀN
NGUYEN BA QUAN
TU'
Tl/ÒNG DAN
BÀN CÙA MANH
TU £
VA
VAI TRÒ CÙA
NÒ
TRONG XÀ HÓI
VIÉT
NAM
htOfNAY >
• • •
CHUYÉN NGÀNH DUY VÀT
BIÈN
CHLTNG
VÀ DUY VAT
LICH
SLT
Ma so: 50102
LUAN
VÀN THAC

tài 02
2.
Tìiih hìiih iighién ciru va
doi
tugng
cùa luan van 02-05
3.
Muc
dieh va iihiém vii cùa
luan van 06
4.
Phirang
phàp
nghién
cùu 06
5.
Cài mói cùa luan van 06
6. Già tri
su'
duiig
cùa luan van 06
7.
Càu trùc cùa luan van 06
B.
NOI
DUNG
uong
1 : Tién de hình thành
tir
tuòng

23
2.1:
Tu
tu'òiig
triét hoc-ca
so'
cùa
duò'ng ló'i
i:ihàn
chinila
23-27
2.2:
Tu tuòng
dàn
bàn trong
dirò'ng loi ^liàn chiiiKicùa
Manh Tu 27-39
jong
3: Vai trò cùa
tu
tuòng
dàn
bàn cùa Manh
Tu
trong xà boi
^
Viét
Nam(nien
na^
40

Trong
nhù"ng
nàm
gàn
day, viec ma rong dàn chù dang là
mot nhu
càu
bue
thiét.
Su"
nghiep dàn chù hoà do Dàng ta
lành
dao dà dat
dugc
nhùng thànli
tuu to
ìón,
nhumg vàn
con
gap khòng
it nhìrng khó
khan.
NhQtig lue
càn cùa qua trình
dò
mot phàn khòng nhò là do hoàn
cành thirc
hien
dàn chù, do quan niem
va

dò.
Tuy
nhién,
su
nghiep dàn chù hoà lai
dugc
tién hành bai
nhùng
con
nguòi
do
lich su
de
lai,
dugc nhào nan bòi
chinli
co
che
dò. Mat khàc, Viet Nam di
lén
Chù
nghìa
xS hòi khòng qua giai doan phàt trién
che
dò Tu bàn chù
nghia nén
khòng dugc
thù'a hu'òng nliùng
thành qua dàn chù ma
trai

trén cà hai phuang dién
tich
cu'c
va
tiéu
circ
dà, dang
va
se
con ànli
buòìig
khóng
nliò
tal tién
trìiili
dàn chù hoà.
Vi
vày,
tim
hiéu tu tuòng
dàn bàn cùa Nho giào, nhàn
thù'c
bàn chat
va
xàc dinh vai trò cùa nò
tron^
tmyén thòhg cùng
nhu trong
hien dai là
mot

Tu"
do (nhiing nàm 50-60) chù yéu
dua
vào Chù nghìa
kinli
nghiem
va
phàn
tich
logie.
Chù nghTa Tu' do cho
ràng, trong truyén thòng Trung Quòc, càn bàn
Ichòng co
cài goi là dàn
chù.
Qua khù
khóng giùp gì cho viec xày
du'ng
nén
chinh
tri hien dai.
Nho giào mài: Thài dò cùa càc vi Tàn Nho là sàng tao mói phài du'a
vào cài gòc vòn
co.
Tuy nhién, do
qua de
cao truyén thòng nén ho dà màc
phài sai làm. Ho dà co
gang tini
trong càc

cùa Trung Quòc cho ràng tu tuòng dàn
bàn cùa
Nlio
giào,
ve
bàn chat là khàc xa so vói tu
tuòng
dàn chù trong
nén chinh tri hien dai, nhung nò cùng
chùa
dung nhùng nhàn tò hgp ly
ma
su nghiep dàn chù hoà càn phài ké
thùa.
Ò Viét Nam
tu
dàu
thè
ky XX tra lai
day
dà xuàt hien nhiéu còng
trình nghién cù'u, giói thieu
ve Nlio
giào trong dò
it nliiéu co de
càp tói tu
tuang dàn bàn. Dò là
:"Klióng
giào
plié bìnli

day
va trong giói han vàn
de
dàn bàn, chùng tòi
thày
nói
lén
mot
so nói dung sau:
Thù
nhàt:
Nhiéu tàc già déu cho ràng,
ve
bàn chat tu tuòng dàn bàn
^
cùa
Nilo
giào là
kliàc
xa vói tu tuòng dàn chù trong nén chinh tri hién
dai.
Tuy
nliién,
nò cùng chù'a dung nliùng yéu tò hgp ly, càn thiét cho qua
trình dàn chù hòa. Dò là nhùng y kién cùa GS
Tran Dìnli
Hugu trong
"Dén hien dai
tu
truyén thòng"; Phan Dai Doàn trong "Mot so vàn

Nho giào du nhàp vào nu'óc ta bao già cùng phài theo quy
luàt
phàt trién
cùa dàn
toc
ta là chòng giac ngoai xàm bao ve tó quòc, chòng dòng hoà.
GS Nguyén Tài Thu trong "Nho hoc
va Nlio
hoc a Viét Nam" cho ràng
:"Nho hoc dòng vai trò quan trong trong he tu tuòng thòng tri Viet Nam
gàn mot ngàn nàm, nhung vai trò dò
co tich
cuc
va
tiéu cu'c,
co
thùc day
va
kìm hàm tuy
tùng thò'i
ky lich
su.
"Nliìn
chung vai trò cùa Nho hoc
phu thugc vào vai trò lich
su
cùa giai càp phong kién Viet
Nam"(48,141).
GS Vù
Kliiéu

the là bó xung cho y thù'c mai, co the
làm bién dang, kìm hàm su' phàt trién cùa y thù'c mói. Vai trò cùa tu
tu'òng
dàn bàn Klióng Manli cùng dugc
nliìn
nhàn theo mot tinh thàn nhu
vày. Dò là quan diém cùa GS. Nguyén Tài
Tliu
trong " Nho hoc
va
Nho
hoc a Viét Nam".
Thù
tu:
Nilo
giào vàn
con co
vai trò
iiliàt
dinh trong xà hòi Viét Nam
hien dai,
vi
vày, chùng ta phài xàc
dinli
phuong phàp dành già
va
ké thù'a
dòi vói di
san
dò. GS.

nhiìng
tu
tu'òng, nhùng khài
niéni
cùa truyén thòng.
Nhùng vàn
de
chung, khài quàt trén
day
là tài liéu tham khào de
chùng tòi giài quyét
mot
vàn
de
cu the là vai trò cùa tu' tuòng dàn bàn
Manh
Tu
trong xà hòi Viét Nam hien nay.
2.2.
Dòi
tugng
nghién
cùu cùa
Juan
vàri
Trong qua trình nghién cù'u chùng tòi nhàn thày, tu tu'òng dàn bàn là
mot bó phàn quan trong cùa triét hoc xà hòi, cùa tu' tu'òng chinli tri Nho
già.
Tu tuòng dàn bàn klióng phài là
iiliàt

ve
klioàng
thòi gian cho phép va quy mó cùa mot luàn vàn thac
si,
chùng
tòi chgn tu tuòng dàn bàn cùa Manh
Tu va
vai trò cùa nò trong xà hòi
j2J
Viét Nam
hieiwiay
làm dòi tugng nghién cù'u cùa luàn vàn này. Hy vgng
tu mot
diém dugc làm sàng rò, chùng tói
co thè
tién tói hiéu duoc tu
tuòn^
dàn
bàn
cùa Nho già nói
chung
va
ành
hu'òng cùa nò trong xà
hòi Viét
Nani
ngày nay.
3.
Muc
dich va nhièm

2-
Trình
bay
nhùng nói dung ca bàn cùa tu tuòng dàn bàn trong tàc
phàm "Manh Tu ".
3-
Tini hiéu vai trò ciia
tu
tu'òng dàn bàn cùa Manh Tu trong xà hói
Viet Nam.
4.
Phuong phàp nghién cùu
Luàn vàn chù yéu dua vào phuong phàp luàn cùa Chù nghìa duy vàt
bién chùng
va
Chù nghìa duy vàt lich su, dac biét két hgp phuong phàp
lich su va
logie,
phàn
tich
tóng hgp. Ngoài ra luàn vàn
con su
dung càc
phuong phàp cu the khàc nhu phuong phàp he thòng, so sành
5.
Cài
mói cùa luàn vàn
- Trình
bay
tu tuòng dàn bàn cùa Manh

dàu va két
luàn,
nói dmig goni ba
chu'onCT.
B-
NOI DUNG
Chuong
1
TDÉN DE
HÌNH THÀNH
TlTTUÒNG DÀN BÀN CÙA MANH
TU'
1.1 Diéu kien kinh
téxà liòi
Trung Hoa
tliòi
Xuàn
thu-Cliién
quòc
Trai qua
iihuiig
thàng tram cùa lich
sù\
Nlio giào
dà tón tai
trén
hai
mu'ai thè
ky
trén

iihùng
hiéu biét cùa chùng ta
ve
no sé
boi;
duae
nhùng làm
lac.
Vói Nho giào, trong giói han cùa
de
tài luan vàn này
chùng tói ehi
de
cap tói
nliùlig
diéu kién kinh
té-xà
hòi làm ca sa cho viec
hình thành
va
phàt trién cùa
tir
tu'òng dàn bàn Khóng Manh.
Khi nghién cùn
ve
nhùng dac diém kinh té-xà hòi làm ca
so
cho
su*
ra

tu thè
ky XI TCN (thòi Tày Chu).
Quàch
Mat
Nliirgc
thì lai cho là
vào
thè
ky IV TCN. Tran Trong Kim
dira
theo nhiéu
su*
sàch chù Hàn thòi
tru'óc
thì cho ràng xà hòi Tmng Hoa
tu
hàng nghìn nàm
truóc klii
Khóng
Kliàu lap
ra
Nlio
giào, von là mot xà hòi phong kién
Néu nhu*
ehi
càn eù vào ngòn
tu ma
nguón
su
sàch

ngiròi xira
dà
khòng tò ro mot y niem nào
ve phu'ong
thùc ehiém
hùu va
phuong thùc bóc
lot,
tàt
nhién là ho cùng khòng càn eù vào
dò de
phàn biét càc xà hoi.
Chinh
vi
vày
ma
chùng ta phài làm ro nói hàm cùa khài niem "phong kién"
ma
càc
su
sàch
xira
dà dùng.
Khài niem "phong kién"
dirgc
tao thành do su* rùt gon thành ngù
"Phong hàu kién quoc".
Che
dò phong kién theo
nghia

tu
phong
nùa
ma
chù yéu là do
traiih
cu'óp, ehiém
doat.
Sang thòi Chién quòc (Thè ky
V TCN) chién
traiih
cuóp doat dat dai giùa càc chu hàu ngày càng khée
liét
va
ehi
con
bay
iiiróc manli
là tón tai. Cuòi cùng, Tàn
Doaiih Chnili
diet sàu
niróe
kia
va
thong nhàt cà vùng Hoa Ha. Sau
klii
thòng nhàt "thién ha" Tàn
Doanh Chmh dà chia dat niróe thành nhùng chàu, quàn
Su
sàch eó coi

tu
thòi
Tàn Thuy
Hoàng,
mac dù viéc phong tuóc kèm theo danh hieu thài àp vàn
con nhirng dirói
Hoàng
de
kliòng ai co nuóc
de
tri riéng. Bàn thàn tuóc vi
dirgc
phong cùng kliòng mang
hi
thuc quyén,
thu'c
lai
nià thire
quyén, thuc
lai dò chù yéu là do chùc vu cu thè
ti'ong
bò mày cai tri
dira
lai.
Tu
thòi Tam dai
va
ngay cà thòi Chién quòc khi ma dja vi cùa Thién tu
nhà Chu dà sa xùt, chién
traiih eiróp

nhung vàn eó
quy toc dugc ban dat
vlnli
vién
va
nhàn dàn vàn co tu* dién. Khòng eó
che
dò nò le dién hình
iiliu
ò phuang Tày
nliirng
vàn
co nliiéu
hình thùc làm con
ò, day tó,
iiiua
bàn nguòi. Khòng eó nliùng lành ap vói quyén sa hùu trgn
veii nliulig
vàn eó "giang san" riéng cùa nliùng quy toc
co
thè lue. Nhùng
cài
"lung
chùng" nhu vày tón tai qua nhiéu thè ky
tu
Xuàn thu sang Chién
quòc dà chùng tò
day
là mot thòi ky lich
su ma

vày dà thùc dàyvà chùng kién su* ra dòi cùa nhiéu dao ly xù* thè,
nhiéu
tm*òng
phài triét hoc khàc nhau trong dò eó Nho giào.
Su tón tai
va
eó khi
con
dugc thùa nhàn cùa nhùng cài khóng dién hình
trén
day
chinh là su* phàn
ànli
cùa màu thuàn giùa tap trung
va
phàn tàn.
Che
dò chuyén
che iiiuòn
tón tai phài khàc phue su' phàn tàn,
nhù'ng
nò lai
khóng dù
sue de dianh
toàn cài dòi lap. Tmh hình
iiliir
vay dà kéo
dai
nhiéu
tlié

tay dàn àp su* phàn loan nhung mat
khàc cùng dùng
tiróc
cao bóng hàu de ràng buge quy
toc va
hào
triròng.
Dòi
(*)
Theo
Kiiili tlii-Bàc
sofii.
vói dàn chùng, lue
lirgng lao
dòng chù yéu tao nén nliùng
san
pham nuói
song
xà hói thì
luòn
dugc hoàng
de giànli
cho nhùng lòi tòt dep, dugc dóng
vién khuyén
khich va
quan tàm
klii
mùa màng bj thàt bàt. Dòi vói
che
dò

phài thuc hién
chnih
là
su*
khài quàt thire tién dò.
Klii
nghién cùu nliùng diéu kién kinh té-xà hói làm ca
so
cho su ra dòi
va phàt trién cùa tu tuòng dàn bàn, diém quan trgng càn duge làm sàng rò là
su*
chuyén bién
tu*
tu tuòng
"kinh
giòi"
dén tu tuòng
"trgng
dàn" trong lich
su
tu tuòng Tmng Quòc
Co
dai,
dàc
biét là
tir tu'òng
Dòng Chu.
Trong giai doan cùa
liìiili
thài kinli té-xà

cùng chua duge xàc dinh,
vi
vay
De
eó toàn quyén cai tri duói ha giói.
De
chi co tràch nhiém thò
phung,
làng
nghe Thugng
de.
aio
dén thòi Dòng Chu
(tu
Thè ky XI TCN) thì tình
hìnli
bàt dàu eó su
thay dói. Su' xuat hién cùa còng cu
bang
sàt da tao diéu kien cho san xuàt
phàt trién
va
cùng vói no là ca càu xà hòi cùng bién dói theo. Nòng nghiep,
còng
thiiong
nghiep khà phàt trién; vàn hoà giào due vòn do quy toc khòng
che lùng
doan dà dàn dàn truyén bà xuòng càc giai tàng khàc trong xà hòi
va co dà
phàt

triròng
tón
ma
co thè bi thay dói Tà't cà nhùng bién
dói to lón ay tat yéu dugc phàn ành vào nliùng boat dóng vàn hoà tu tuòng.
Trong xà hòi nhiéu
tri
thùc lón dà xuàt hién
va de
xuàt nhùng phuang àn
iihàm
cài tao
va
phàt trién xà hòi, hoac ón dinh lai nhùng mat chù yéu cùa
cuóc
song
xà hòi trong thòi dai
day
bién dóng duói nhiéu quan diém triét
hgc,
tu*
tuòng kliàc
iiliau.
Trong hàng
loat
càc vàn
de ma
thòi dai dat ra càn
phài giài quyét thì van
de tru'óe

iiliiém
cu the. Tiéu chi
de
kiém dinh nliùng phàm chat, tràch
nliieni
dò chinh là dàn y.
Su thay dói trong thugng tàng kién tmc
iiliir
kién tao mot òng vua khàc
vói òng vua quy toc chù nò, viec xàc lap nhùng mòi quan he trong dò thàn
phan nguòi dàn bàt dàu duge chù y tói va
de
cao,
so di
co dugc là do su
chuyén bién lón
ve
kinli té
va
ca càu xà hói
tu
dòi Chu. He qua tàt yéu cùa
nhùng chuyén bién dò là dia vi xà hòi cùa nhùng giai tàng trong xà hói dà
eó nhùng thay dói, trong dò dàng chù y nliàt là su thugng
thàng
dia vi cùa
tàng
lóp SI va
nòng dàn tu do ngày càng dòng dào.
Su thugng thàng dja vi cùa tàng lóp

thii
hai tham
già
vào tàng
ló'p si
là nhù'ng quy toc trong nliùng nu'óc
bai tran. Lich su tu' Xuàn thu tói Chién quoc dà cho thày chién tranh "kiém
tinh"
ruòng dàt xày ra hét sù'c àc
liet,
tu'
han 1800 nu'óc
chi con
lai 7 nu'óc
va nhu vay so
lu'o'ng
càc nhà quy toc trong càc nu'óc thàt tran bj day xuong
hàng thù dàn cùng rat lón. Nguón thù ba tham
già
vào tàng lóp sì là
tu
nliùiig
nguòi nòng dàn tu' do, dia chù mói
vu'oii
lén thòng qua hoc hành.
Tru'óc
day
he thòng giào
due
là dàc quyén riéng cùa giói quy toc va

co "hùxi
giào vò loai"
ma nguòi dàn trong xà hòi
co
dugc su'
lu'a
chgn hoàc là yen vi làm dàn
thu'òng hoàc là di hgc rói nhò
co
tri thù'c ma thay dói dia vi, de ra làm quan
de
co
cuòc song sung
tue,
dugc xà hòi trgng vgng. Khà nàng
lira
chgn này
dà tao ra mot tmyén thòng hiéu hgc tòn su trgng dao
va
mot tàng lóp sì
dòng dào trong xà hòi.
Theo dà qua trình tan rà cùa
che
dò
ehiém hùn
nò le va phong kién hoà,
thò'i Chién quòc là
su'
tiép
tue

mòng dàt, tranh giành quyén lue cùa càc
thè lue
quy toc làm cho dòi song dàn chùng chu'a bao giò cùng cu'c
iiliu
vày,
chua bao giò dàn chét
nliiéu iiliu
vày. Tiép noi tmyén thòng nhàn vàn, càc
hgc thuyét (ké cà Phàp
già,
Mac
già )
khòng the làm
nga
truóc thàn phàn
cùng
CU'C
cùa con nguòi, tru'óc mot xa hòi hoang tàn
bài
bào tàp chién tranh.
Trong bòi cành
diiili
diém ày, trai qua thòi ky bàch
già tranli
iiiiiih,
su
tich
12
luy
cùa mày tram nam da tao nén buóc chuyén bién lón trong nhan thù'c .

si
Càc nhóm dò dugc ly luàn hoà tao thành càc hgc
phài,
ma
nhiéu hgc phài thì tàt eó nhùng tranli luan vói
nliau.
Diéu này dà
tao nén nhùng trang
iirc
ra trong
lidi
su tu tuòng Trung Hoa
ma
nguòi ta
thuòng quen ggi là thòi ky
"Bach già
tranli minh". Day là thòi ky
ma
dia vi
tàng lóp
si
dugc thay dói mot càch
nlianli
ehóng. Do nhu càu cùa chién
tranh,
iiliu
càu hùng
eiròng
cùa quòc
già

trong bòi càuli do dà xuat hien mot
iiliàn
vat mói là
Manh Tu. Sau Khóng Tu,
tu
Tàng
Sani,
Klióng Càp dén Manh Tu là mot
hgc phài
ma
hàu hét càc nhà
Nlio
dòi sau coi là chinh thòng. Do nhùng dòi
hòi nóng bòng cùa thòi ky thién ha dai loan,
long
nguòi ly tàn, dàn tình
cùng
ciré
nén Manh Tu chù y nhiéu han dén nhùng vàn
de
cu thè cùa dòi
song chinh trj
va
kinh té. Triróe cuc dién bàch
già
tranh minh, Manh Tu dà
ra
sue
bào ve
va de

truóc Manh Tu.
Trong lich su tu tuòng Trung Hoa eó mot truyén thòng là càc nhà tu
tuòng thuòng xuat phàt
tu qua
khù,
lira
chgn lày cài "sa dàc" ròi
tu
dò vói
vai trò là nguòi
nglil
theo, nói theo
ma kJiuyèeh
xung
va
quàng dién cho
13
phù hgp vói thòi dai cùa
minh.
Qua tiìiili
ra dòi, tón tai
va
phàt trién cùa
Nho giào cùng theo truyén thòng dò. Tu tuòng cùa Khóng Tu truóc hét là
mot su ké thùa. Trén ca
so klio
tàng vàn hoà truyén thòng, Khóng Tu dà
tóng két, "san dinh"
de
hình thànli nén nhùng kinh sàch dàu tién cùa Nho

tuòng dàn bàn dà xuàt hién khà
som
trong sàch kinh dién cùa Nho
giào nhu Chu
dich,
Kinh
thi,
Kinh
tliU,
Luàn
ngù,
Td
truyén !Y\:o\\^
luan vàn này
chùng tòi
ehi'dé
cap tói hai tàc pliam tiéu biéu nhàt laKinh tJìUykLngn ngil
12.1.
Tutuòiig dan bdn ùvngKinh thu
Kinh
tliirìk
sàch chép
ve che do va
vàn chuong cùa bòn dòi Ngu, Ha, Thuang
(Ali) va
Chu.
Kinli
thu
con
ggi là

dói
làm này
siiili
vàn
de
phài giài
thieh,
càt nghìa nhu
thè
nào dò ve vi
tri,
vai trò cùa dàn trong
tu'ong
quan vói "an ninh" cùa xà tàc
va su
thinli
suy cùa triéu dai. Giài
thich
vàn
de
này
Kinìi Tìiugng tJiu
dà
co
nhù'ng
méiih de
hét sù'c sàu sàc trong dò vi
tri,
vai trò cùa dàn duoc
de

ve
"tròi'\
"dao
tròi",
"menìì
tròf\
Thuang
tìuf,
Ca-Dao Mó viét :"Tròi, tai màt sàng suòt, theo
su'
nghe ,
su tròng cùa dàn ta. Tròi ban
pliiróc
cho nguòi thién, ra oai cho kè àc, theo
su yéu, su' ghét cùa dàn
ta."('47,
73).
Nliu
vày, ò
day
tròi dugc hình dung
khòng chi eó y vi siéu viet
ma con
dugc chùng thuc bòi dàn y.
Tròi
chi
trao quyén cai quàn dàn
elio
ké eó
due,

Va
viéc thay thè dò duang
nhién phài eó ly do,
tu
dò càc hgc già tao tàc Thuang thu dà kién tao mot
òng vua vói nhùng tràch nhiém, nghìa vu va quyén
Igi
cu thè. Nhùng nghìa
VII,
tràch nhiém do cùng duge xàc lap trong nliùng mòi quan he khàc nhau,
ben
trén là Tròi, dirói là dàn chùng. Cho nén, toàn bó Thuang thu là di giài
thich
va
xàc lap,
iiham
kién tao
iiigt
òng vua khàc vói òng vua quy toc chù nò.
Ha
de
trong quan he vói Tròi: Tròi
chi
chgn
mot
dùa con nhàt dinh
de
trao cho ngai vàng cai tri ha giói. Dùa con dò phài bào
dàni
mot

loài,
trong
so
dò co con nguòi là
linh
thiéng
iiliat.
De
quàn ly, chàn dàt dàn chùng nén Tròi làp ra vua
va
eó ca
che de
giàm sàt.
Ve
danh nghìa, chù thè cùa su'
giani
sàt là Tròi, dò là thè
che
tòi cao. Tuy nhién, trén thuc té, Tròi thuc hién
su*
giàm sàt dò thóng qua
dàn chùng. Vua làng nghe y chi cùa dàn là muòn nghe y chi cùa Tròi thòng
qua dàm dàn ày. Bòi
vi,
" Tròi giùp ta
bang
lòi thành thuc, eù xem
long
dàn
khàc biét. (41, 257),

iiiiili
cùa xà tàc nén kè thi hành chinh
su*
muòn niróe
ón dinli, ngai vàng
ben
vùng thì phài quan tàm dén dòi
song
vàt chat cùa
dàn, phài day cho dàn biét
le,
nghìa" , chinh su' hay còt ò nuói dàn cho
dugc no àm Luàn ly de
sua
dù'c
haiili
cho dàn, còng tàc
va
thuong mài
de
su*
diuig
cho dàn, chàn nuói dàn
elio
khòi dói rét, déu duge diéu hoà."
(41,58).
Khi thi hành mot hình phat dòi vói
De,
Tròi cùng thòng qua dàn
chùng, eó thè là nliùng tai uong (bào

de,
vua là he
qua.
Dàn là gòc a day là
theo nghìa dò.
Nliu
vay, viéc nghién cùu tu tuòng dàn bàn ngay
tu
trong
16
Kinh thu sé
elio
chùng ta ca sa ban dàu trong viéc nghién cùu tu tuòng dàn
bàn sau này cùa
INHio
giào nói chung
va
cùa Manh
Tu
nói riéng.
7.2.2. Tu tuàng
dàu
bdn cùa Khong Tu trong Luàn
Ngi7
Khóng
Tu
tén là Khan, tén chù là Trgng Ni,
siiili
ò Khùc Phu nuóe
Lo.

ve
nuóc
Lo
ma truòng day
hgc.
Là nguòi mò dàu nén tu hgc, khai sinh mot nén tu tuòng, Khóng Tu dà
eó nhùng ành
huòiig
lón dòi vói càc thè he hgc trò sau này.
Ly tuòng cùa Khóng Tu là muòn
mot
xà hòi
yèn
bìiili,
thjnh
tri trén ra
trén duói ra duói, vua ra vua, tòi ra tòi. Ong luòn phan dòi kè thi hành chinh
su
iigugc
dai dàn, tham lam vò dò,
gay
chién tranli tàn sàt dàn. Bòi
vi,
dàn
eó vi tri vai trò quan trgng dòi vói an
ninli
cùa xà tàc
va
thiiih suy cùa triéu
dai nén òng dòi kè chàp chinli phài thi hành duòng lòi chinli tri "bue dàn".

va
thg thù còng.
Tàng lóp mói bao gòm dia chù, thuang nhàn,
bìiih
dàn thànli thi
va
nòng
dàn tn do eó yéu càu chung là xoà bò
che
dò nò le, dòi hòi eó
mot
càch cai
tri kliàc
ma
ò dò thàn phàn cùa hg phài duge dòi xù nhu là nhùng con
ngiroì.
Dòi vói Khóng Tu, tuy là tòng
Chiji,^;|^hti^-eó,
nhung tu tuòng cùa
17
^7 Ài^ZJ
òng khòng thè thoàt ly
kliòi
duong dién cùa thòi cuòe, khòng thè klióng
phàn
ànli
duge nliùng dòi hòi
bue
xùe cùa thòi dai. Chinh vi vày
ma

va
quan trgng hon cà là càn phài
sua
chùa
tu
chinh ngay trong
long
nguòi. Dàp ùng yéu càu giài quyét vàn
de
nhu vay,
Khóng
Tu'
dà
dira
ra mot nguyén ly bao trùm nliàt, là tmng tàm hoc thuyét
cùa òng, dò là
nìiàn.
Theo Khóng Tu thì nliàn tàm mói là chàn ca cùa
siiùi
ménh, là
sue song
tinh thàn
va
eòi nguón cùa sù'c tu khòng
che.
Day là
diém ma sau này duge Manli Tu tiép thu
va
dac biét khuyéch sung trong
hgc thuyét

vai trò nliàt dinli. Chi dén
klii
tàng lóp dia chù mói,
thuang nhàn,
bìiili
dàn thành thi
va
nóng dàn tu do dà tra nén dòng
dào,
thành mot lue
lugng
xà hòi eó
iiliu
càu dòi dugc dòi tó nhu dòi su vói nhùng
con nguòi, mói xuàt hién chù "nliàn" theo nghìa nhu danh Nho Dóng Trgng
Thu dà bién luan là "Nhàn tao nguòi".
Khóng Tu cho ràng bàn
tiiili
con nguòi là gàn nhau, do vi tri xà hòi
ve
sau làm cho hg kliàc nhau. Nhu vay, ò mot mùc dò
iiliat
dinli òng dà thùa
nhan
su*
bìnli
dang
ve
mat nliàn càch cùa con nguòi song trong xà hòi. Tuy
iiliién,

ma
là
mot thành vién cùa xà hòi nén càn dugc dòi xù nhu nhùng con nguòi, eó vi
tri,
vai trò nliàt dinli trong xà hòi.
Khòng
bang long
vói thuc trang chinh tri
ha
khàc duong thòi, Khóng
Tu chù
trirong
chinh tri phai lày nliàn làm gòc Ong cho ràng, nguòi dàn
khóng làm dugc diéu nliàn
nliuiig
càn diéu nhàn hon cà càn cùu khòi hoà
hoan.
Diéu này cùng eó nghìa là nhàn phài dugc làm
tu
trén xuòng. Nliàn a
day
là
due
muc thuòc pham trù quàn tu, dac biét là dòi vói nguòi quàn
tu
càm quyén chù klióng phài là
due
muc cùa con nguòi phó bién. Diéu nliàn
càn
elio

nliàn. Nói dung
"nhàn" trong quan niem cùa Klióng
Tu
phài dugc hgp lai trong nhùng càu
tra
lòi cùa òng truóc hgc trò. Nliàn tru'óc hét là mòi quan he giùa nguòi
va
nguòi vói tu* càch là nliùng quan he xà hòi. Nhàn là su' hoà hgp giùa con
nguòi vói con nguòi trén ca
so tìnli
thuang. Dòi vói Manh Tu sau này nhàn
là
"long trac
àn". "Nhàn tao nguòi" nén "minh muòn tu* lap thì cùng thành
lap cho nguòi; minh muòn thành còng thì cùng giùp nguòi thành còng."
(Theo
26,193).
Nliu
vay, nliàn ò day dugc xày dung trén mot quan
he
mói
giùa nguòi
va
nguòi: nhàn
va
ky (kè khàc
va
ta). Trong quan he ày eó su
bình
dàng,

thùc no,
tue
là chi thùa nhàn
tronca
19
pham vi cùa lé.
Vi
vày, trong tu duong, òng rat de cao khà nàng
tu*
khàc
che
bàli
thàn
de
theo dùng lé tiét. Do là còng viéc huóng nói, là khà nàng tu giài
phóng cùa con nguòi. Nhu vày, trong
quan
he giùa nhàn
va
lé eó màu
thuàn: mot màt
deiii
nhàn vào làm nói dung (là chat) cùa lé, eoi lé là hình
thùc biéu hien (là vàn) cùa nhàn; màt kliàc, lày lé
de
uóc thùc nhàn. Nhàn,
theo Khóng Tu, phài dugc quàn triét vào nói dung cùa lé. Diéu này dà làm
thay dói lé
tu ben
trong: nhàn manh viec phài kinh nhuòng. Kè cai tri, theo

dao hiéu
con
rat bào thù. Klióng Tu lày hiéu
de
làm gòc cùa nliàn, lày tòn toc làm co'
so
cho xà hòi
iiliàm
muc dieh chinh tri
rò rét. Quàn
tu
hét
long
vói cha me thì dàn theo diéu nhàn.
Ben canh
do,
Klióng
Tu
cùng da
co gang
tìm cho hiéu mot ca
so
tu nhién, chù khóng phài
ehi là ca sa tón toc Diéu này co thè eoi
nliu
là xu huóng tiép can vói su
còng nhan
già
dinh
nliò

trình cài bién dò khòng chi
là thay dói,
sua
chùa vàn
che
cho phù hgp vói thòi dai
ma
quan trgng han cà
là càn phài co nhùng thay dói ngay trong chinli bàn thàn con nguòi, dac biét
là nguòi "vi chinli". Nguòi "vi chinh" phài thuòng xuyén tu duòng, khàc
che
due vgng,
phàthuy
"kinh nhuòng" tao ra trang thài "hoà", doàn két xà hòi.
Dò là nliùng cài bién xà hòi mang
tinli
cài
lirong
dugc ly luan hoà trong
khài
niem"iihàn".
Nhàn vói
tiiili
hai màt cùa no chi phòi chinli tri quan
va
20
dao
due
quan cùa Khóng Tu .
Ve

phue lé nhà Chu nhung dà
dein
nhàn vào
làm nói dung cùa lé. Vi vày, òng chù
Iruong "due
tri", thuc chat là tri dàn
bang due
nhàn. Tuy òng trgng lé, tòn quàn
va
luòn
kliuyén
nguòi ta làm
theo lé
va
trung quàn,
iiliung
vàn coi su giùp
icli elio
dàn, cho nu'óc quan
trgng hon su tu tiét mot càch vò ich. Ong nói: "Quàn Trgng giùp Hoàn còng
khién Hoàn còng làm bà càc chu hàu, thién ha quy
ve
mot mòi, nhàn dàn
dén nay
con
mang on òng. Néu khóng
co
òng thì ngày nay dà phài
gige
toc,

dung
sue
dàn khóng hai dén mùa màng, phài làm cho dàn dòng, giàu
va
day
cho dàn biét lé,
nliac
Nhùng quan
diéni
eó tinh chat nguyén tàc, vach
duòng lòi này cùa
IClióng Tu
sau này dà duge Manh
Tu
ké thùa
va
phàt
trién trong duòng lòi chinli tri lày nhàn nghìa làm gòc, vói nhùng bién phàp
cu thè
ve
kinh té, xà
ligi va
giào due.
Tom
lai, thòi dai
ma
Khóng Tu
song,
cuóc dàu tranh xà hòi dà tra nén
gay gàt. Nhà Chu tuy dà suy yéu

Ihòng
ly luàn cài tao xà hòi theo
con duòng cài
luong,
chù'a dung
day
màu
ihuàn
trong noi dung cùa nò. Mot
màt, tu tu'òng cùa òng klióng
dira
dén su giài phóng tri tue
va
tài nàng con
nguòi, cài tao xà hòi klióng theo con duòng càch tàn
ma
theo con duòng
phue eó; khóng
de
ra dugc viec phà bò
Tlucu
dao quan Tày Chu, dùng lai,
khuàt phue trUóc ménh
va
lé
Màt khàc, do bàt bình truóc hién trang xà
hòi duong thòi cùng vói nguyén vgng cùu
ihé,
tu*
tiròng

dàn. Quan niem
ve
nhàn nhu là mot
due muc
càn phài eó dòi vói nguòi thi
hành chinli su' thuc chat là mot
hcin
dinli buge tàng lóp quy toc thè tàp cùng
phài tu thàn, han
che
due vgng, phài
ehàm
lo dén dòi
song
cùa dàn néu
muòn
^iù
dia vi thòng tri cùa minh. Do cùng chinh là tu tuòng dàn bàn ma
mot ngàn nàm sau Manh Tu dà
tiép
thu va phàt trién thành mot he thòng
quan diém khà hoàn chinh trong duòng lòi nliàn chinh.
22
Chuxmg
2
TlTTirÒNG DÀN BÀN
TOONG
HE THONG
Tl/TUÓNG TRD^r
HOC,

Tu,
de
xuàt mot he thòng tu tuòng tuong dòi hoàn chinh, dà ành
huòng ràt
iiliiéu
dén càc thè he
iilià Nlio
sau này.
Hoàn cành lich
su
thòi Chién quòc hét
sue
ròi ren, xào trgn giùa cài eù
va
cài mói dà này sinh
iiliiéu
truòng phài triét hgc,
iiliiéu
dao ly xù thè khàc
nhau.
Su*
bàt dóng
ve
quan diém giùa càc truòng phài, càc triét
già
làm
nò
ra
nhùng tranli luàn sòi nói
ma

Tu
dao tròi dén dao nguòi, nhàn nghìa dà eó eòi nguón trong thién dao.
Nhùng nò lue dò cùa Manli
Tu
dà tao ra phàn dòc dào,
ma
òng còng hién
cho triét hgc Trung Hoa: hgc thuyét
ve
tàm,
tinli.
Truóc Manli
Tu,
trong càc kinli dién Nho
già
dà quan niem tròi, dàt,
muòn vàt muòn loài luòn vàn dòng kliòng ngùng: thài cuc thành hai
iighi,
hai nghi thành bòn tugng, bòn tugng thành tàm
què
Su van dòng dò
khóng phài là hón loan, lón xón
ma
dién ra co trat tu', phép tàc rò ràng. Dao
vòn nghìa gòc là con duòng, rói sau dò ma rong thành qui luàt, phép tàc
Dao là qui luàt cùa tròi dàt. Tuy nhién, con nguòi càn phài tim hiéu cài dao
23
tu nhién cùa tròi dàt, càn phài làp dao de song cho dùng dao tu*
nliién.
Trong Kinìì

tinli cùa hg vòn
di
là dòng nhàt. Ong
nói:" phàm
vàt cùng loai thi cài bàn tinh giòng nhau. Tai sao riéng
tinh
nguòi lai nghi
iigò
là kliòng giòng nhau? Thành nhàn cùng dóng loai vói
ta"(9,155).
Dàu là
bàc
thành nhàn
iiliu
vua Nghiéu hay vua
Tliuàn
nhung
cùng bàm thu cài tinh tròi bau,
tue
là cùng dóng
mot
tàm nhu mgi ngUòi cà.
Nguòi
hién-hay
kè ngu, quàn tu hay tiéu nhàn chi khàc
nliau
mot diéu là eó
giù dugc cài tàm hay kliòng
ma
thòi.

cùng eó nguòi
cani chiù kéiii
eòi, bi hoàn cành nhàn chini,
diéu dò dà tao thànli nhùng pham càch con nguòi cao thàp khàc nliau.
Chinh do eó tình trang kliàc nliau dò
ma
nhiéu nguòi dà khòng
con
giù dugc
cài tinli nguyén sa ban dàu tròi cho, dà di chech
Idiòi
duòng nhàn nghìa nén
Thành hién mói phài làp dao
de
uòn nàn lai
elio
ngay thang. Nhu vày, diéu
kliàng dinh tinli cùa con nguòi do tròi ban
va
déu
Ùiiéii
chinh là ca
so
néu rò su
càn thiét phài làp dao cho con nguòi.
Tlieo
quan niem cùa Nho
già,
dao do Thànli hién lap ra phài phù hgp'
vói