I. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC QUYỀN ĐỊNH
ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ.
I.1 Khái niệm và ý nghĩa.
Nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự
(TTDS) là nguyên tắc cơ bản của luật TTDS Việt Nam, theo đó, đương sự được
quyền tự do thể hiện ý chí của mình trong việc lựa chọn thực hiện các hành vi tố
tụng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, quyết định quyền và lợi ích
của mình trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự và trách nhiệm của tòa án
trong việc bảo đảm cho đương sự thực hiện được quyền tự định đoạt của họ
trong tố tụng dân sự.
Mặc dù quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS là sự thể hiện tự
do ý chí của đương sự trong việc giải quyết tranh chấp, được nhà nước ủng hộ
và mong muốn đương sự sử dụng triệt để. Tuy vậy, quyền tự định đoạt luôn
trong giới hạn ở các trường hợp được pháp luật cho phép. Ví dụ: nguyên đơn
được yêu cầu tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nhưng với biện pháp
khẩn cấp tạm thời có nguy cơ gây thiệt hại cho người khác thì phải kí quỹ một
giá trị tài sản tương ứng như trường hợp yêu cầu cấm thay đổi hiện trạng tài sản
đang tranh chấp; hay các bên không được tự thỏa thuận giải quyết đối với các vi
phạm đạo đức, pháp luật hoặc xâm phạm tới tài sản của nhà nước…
Do giới hạn của bài tập chỉ được hoàn thành trên phạm vi tối đa 10
trang giấy nên em xin chỉ đưa ra ý nghĩa quan trọng nhất của nguyên tắc: khẳng
định pháp luật thực sự đã ghi nhận và bảo đảm cho các đương sự có điều kiện
thực hiện quyền tự định đoạt của mình khi tham gia tố tụng.
1.2 Cơ sở xây dựng nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố
tụng dân sự.
 Cơ sở lý luận: quyền tự định đoạt của đương sự trong TTDS là sự
phản ánh của quyền tự định đoạt của các chủ thể trong mối quan hệ dân sự (theo
PGS-TS Phạm Hữu Nghị). Trong TTDS, nguyên tắc quyền tự định đoạt của
đương sự thực hiện ở khả năng những người tham gia tố tụng tự do định đoạt
các quyền dân sự của mình và các quyền về phương tiện tố tụng nhằm bảo vệ
1

2
đồng thời tòa án cũng buộc phải đưa ra các quyết định bảo vệ và hỗ trợ đương
hiện quyền tự định đoạt của mình.
II. NỘI DUNG NGUYÊN TẮC QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA
ĐƯƠNG SỰ THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ 2004.
2.1 Nội dung nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong việc đưa ra
yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự.
Quyền tự định đoạt trong việc khởi kiện của nguyên đơn bao gồm:
quyền yêu cầu tòa án giải quyết vụ việc, đề nghị tòa án áp dụng biện pháp khẩn
cấp để hạn chế tối đa thiệt hại hoặc rủi ro, yêu cầu tòa án đưa người có quyền lợi
và nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng (Điều 58, Điều 59 Bộ luật TTDS)… Như
vậy, việc thể hiện của nguyên tắc qua hàng loạt các hoạt động này thực ra không
còn mới. Vì đây là tinh thần chung của pháp luật TTDS từ rất lâu.
Theo Điều 60 Bộ luật TTDS, bị đơn cũng có quyền bác bỏ yêu cầu
của nguyên đơn, bằng việc khẳng định và đưa ra bằng chứng chứng minh yêu
cầu khởi kiện về mặt pháp lý cũng như thực tế là không có căn cứ, thậm chí, bị
đơn có thể đưa ra bằng chứng chứng minh về tính không hợp pháp của việc giải
quyết vụ việc dân sự, về sự vi phạm thủ tục tố tụng trong việc thụ lý và giải
quyét vụ án. Như vậy, lý thuyết mà nói, bị đơn không phải lo lắng khi nhận
được thông báo về việc bị khởi kiện nếu bản thân đang nắm giữ lẽ phải. Bên
cạnh đó, chúng ta biết rằng pháp luật không tự nhiên vận động, mà tất cả đều do
con người thi hành. Vì vậy, có những câu chuyện đằng sau những quy phạm này
còn đáng được quan tâm hơn, chúng ta sẽ đề cập chi tiết hơn ở phần tới của bài.
Về phía người có quyền lợi và nghĩa vụ có liên quan, họ có quyền lựa
chọn sát nhập yêu cầu của mình vào vụ án để tòa án đồng thời giải quyết hoặc tự
đứng đơn khởi kiện độc lập. Đây là quy định rất có ý nghĩa trong thực tế khi vấn
đề không quá lớn và việc kết hợp giúp giải quyết triệt để các tranh chấp còn tồn
tại, không gây tốn kém chi phí mà quyền và lợi ích hợp pháp của họ vẫn được
pháp luật nhanh chóng bảo vệ.
2.2 Nội dung nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong việc thay đổi,

mới được rút đơn khởi kiện trong giai đoạn phúc thẩm là phần nào hạn chế
quyền tự định đoạt của đương sự, cần được sửa đổi hoặc bãi bỏ (Nguyễn Nữ
4
Giang Anh - luận văn tốt nghiệp Đại học Luật Hà Nội năm 2010). Tuy nhiên,
theo quan điểm cá nhân em, thời gian kiện tụng để tới bước phúc thẩm không
phải là ngắn một ngày hai ngày, chủ thể bị kéo vào vụ việc với tư cách bị đơn đã
gặp rất nhiều gian nan. Nay khi nhận thấy quyết định của tòa án không được như
ý định khởi kiện, nguyên đơn tùy ý rút đơn thì bị đơn phải chấp nhận những
thiệt hại và tổn thất của cá nhân thời gian qua một cách vô lý? Việc quy định bị
đơn phải đồng ý thì nguyên đơn mới được rút đơn khởi kiện trong giai đoạn này
là hoàn toàn hợp lý để nguyên đơn nghiêm túc và có trách nhiệm cao trong
quyết định khởi kiện, quyết định yêu cầu phúc thẩm và quyết định rút đơn khởi
kiện của chính mình, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn.
2.3 Nguyên tắc quyền tự định đoạt với việc lựa chọn người đại diện,
người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và quyền kháng cáo bản án,
quyết định của Tòa án.
Đương sự là người hiểu hơn ai hết nhu cầu, nguyện vọng của mình,
cũng như mục đích khi khởi kiện, vì vậy, Tòa án không can thiệp quá sâu vào
việc lựa chọn người đại diện, người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương
sự mà chỉ đưa ra các quy định mang tính chất khung cho việc đương sự lựa chọn
nhằm đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật tố tụng cũng như bảo đảm cho đương sự
thực hiện quyền tự định đoạt. Ví dụ: đối với người đại diện thì không được là
đương sự trong cùng một vụ án với người được đại diện mà quyền và lợi ích hợp
pháp của họ đối lập với quyền và lợi ích hợp pháp của người được đại diện…
Và tòa án sẽ xuất hiện chỉ định người đại diện cho đương sự trong trường hợp
đương sự là người mất năng lực hành vi dân sự mà không có người đại diện.
Đây là quy định cho thấy sự linh hoạt của Bộ luật TTDS, vì rõ ràng đây là lúc
đương sự cần được hỗ trợ pháp lý nhiều nhất để được bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp do tự bản thân họ đã vô tình đánh mất quyền năng đầy đủ của một
đương sự.