class="bi x0 y0 w0 h1"
Bài làm
“Đất nước và con người miền Tây để thương để nhớ cho tôi nhiều quá”
(Tô Hoài). Chính tình cảm mãnh liệt đó đã thôi thúc Tô Hoài cầm bút sáng
tạo những trang văn chan chứa tình yêu con người và giàu tính hiện thực.
Điều đó đã làm nên giá trị lớn khiến tập truyện Tây Bắc của ông được giải
nhất Giải thưởng văn nghệ 1954-1955. Trong tập truyện Tây Bắc, Vợ chồng
A Phủ là truyện ngắn đặc sắc hơn cả. Thông qua cuộc đời và số phận của Mị
và A Phủ, nhà văn dựng lại quãng đời tăm tối, đau khổ của người dân miền
núi trước Cách mạng, nêu cao khát vọng sống và vạch ra con đường giải
phóng cho họ.
Cuộc đời của Mị và A Phủ có hai giai đoạn gắn với hai cảnh đời sáng –
tối đối chọi nhau. Giai đoạn đầu khi ở Hồng Ngài, Mị và A Phủ đều là nô lệ
cho nhà Thống lí Pá Tra. Đó là quãng đời tăm tối, bị đối xử như con trâu,
con ngựa. Giai đoạn sau, khi ở Phiềng Sa là một cuộc sống khác hẳn, Mị và
A Phủ đã đổi đời, đứng lên chiến đấu bảo vệ mình, bảo vệ đất nước. Như
vậy, tác phẩm Vợ chồng A Phủ có hai đề tài chính: đề tài về cuộc sống bị áp
bức, tủi nhục của người dân miền núi dưới chế độ phong kiến thực dân và
đề tài về sự thức tỉnh vùng dậy chiến đấu để giải phóng cho bản thân, cho
dân tộc của chính những người dân ấy. Theo bước chân và các mối quan hệ
của hai nhân vật Mị và A Phủ, tác phẩm mở ra đề tài thứ ba: bộ mặt tàn bạo
của bọn lãnh chúa phong kiến miền núi và sự cấu kết của chúng với thực
dân. Những đề tài trên được tác giả xử lí một cách khéo léo từ đó làm nổi
bật giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của Vợ chồng A Phủ.
Trước hết, ở đề tài thứ nhất, Vợ chồng A Phủ là một bức tranh chân thực
về số phận bi thảm của người dân nghèo miền núi dưới ách áp bức của bọn
chúa đất phong kiến thực dân được phản ánh qua cuộc đời Mị và A Phủ.
Mị là một cô gái trẻ đẹp, giàu lòng yêu đời, chăm chỉ và hiếu thảo. Mị đã
từng được yêu và có những đêm tình mùa xuân hạnh phúc. Nhưng vì món
nợ truyền kiếp của cha mẹ mà Mị bị cướp về làm con dâu gạt nợ cho nhà
Thống lí Pá Tra. Mị bị biến thành nông nô, bị chà đạp cả về nhân phẩm lẫn

thống trị. Người nghèo phản kháng lại sự bất công thì bị đánh đập, bị tước
quyền tự do, bị biến thành nô lệ, không chỉ suốt đời mà đời con đời cháu
cũng không thoát được. Hơn nữa, những hủ tục nặng nề ngàn đời là hiện
thân ách áp chế kiểu trung cổ miền núi. Những hủ tục đó đã đẩy biết bao
người nghèo vào thảm cảnh của sự cùng cực đói khổ. Những hủ tục ấy vừa
tiếp tay vừa là công cụ cho bọn phong kiến thống trị đầy ải người dân, chà
đạp lên nhân phẩm của họ. Việc A Phủ bị bắt làm nô lệ cho nhà thống lí Pá
Tra càng tăng thêm sức tố cáo của tác phẩm.
Hết ngày nay qua ngày khác, A Phủ phải làm việc cật lực, chăn dắt đàn
bò, ngựa đông hàng mấy chục con. Chẳng may một con bò bị hổ ăn thịt, A
Phủ bị trói đứng vào cột chờ chết. Trong tay bọn thống trị, tính mạng con
người thật không bằng một con vật.
Cuộc đời nô lệ khổ đau của Mị và A Phủ là điển hình cho thân phận
người dân nghèo miền núi dưới chế độ cũ. Bần cùng hóa con người, chà đạp
nhân phẩm, đối xử với con người không bằng con vật, đó là bản chất của
chế độ lúc bấy giờ.
Giá trị hiện thực của tác phẩm còn bộc lộ ở đề tài thứ hai. Đó là bộ mặt
tàn bạo của bọn chúa đất phong kiến và bè lũ thực dân. Điều này được tác
giả thể hiện sâu sắc qua hình ảnh cha con thống lí Pá Tra trong mối quan hệ
với Mị và A Phủ.
Nhà Pá Tra giàu có nhiều nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện. Hắn làm
giàu bằng bóc lột sức lao động, bằng chế độ lao dịch, bằng cho vay lãi nặng
rồi bắt người ta làm nô lệ để trừ nợ. Cha con thống lí còn rất nhẫn tâm. Tô
Hoài đã nhiều lần nói đến cảnh đánh người, trói của của Pá Tra và A Sử
bằng những chi tiết rất thực: “A Sử lầm lì trói đứng Mị vào cột nhà, tóc Mị
xõa xuống, A Sử cuốn luôn tóc lên cột rồi y tắt đèn, đóng cửa lại”. Cái kĩ
càng, rành rẽ trong từng động tác biểu hiện sự tàn ác đến thản nhiên của A
Sử. Mị phải thức suốt đêm xoa thuốc dấu cho A Sử, mỗi lần buồn ngủ quá
thiếp đi, “A Sử bèn đạp chân vào mặt Mị”. Thống lí Pá Tra thì quyết định
trói A Phủ cho đến chết, mà trói như thế nào? A Phủ phải tự tay mang dây,

đánh thức tình thương, nỗi đau tưởng đã lắng chìm trong Mị, cùng với lòng
căm thù cha con thống lí bùng lên đã lấn át sợ hãi, dẫn Mị đến hành động
táo bạo: cắt dây trói cứu A Phủ rồi sau một giây khựng lại Mị cũng vùng
chạy theo, tự giải thoát đời mình. Hai con người cùng cảnh ngộ đã cùng
nhau lao xuống dốc núi, bỏ xa cái địa ngục trần gian đã từng đày ải họ.
Nhà văn đã rất thấu hiểu nỗi khổ cực, bế tắc của người dân miền núi, từ
đó thấy được sự thức tỉnh, sự vùng dậy của họ, trước tiên là thoát khỏi cái
dây trói của cường quyền và thần quyền. Khi những cái dây trói đó đã bị cắt
đứt, họ dừng lại ở Phiềng Sa và thành vợ chồng.
Sống ở Phiềng Sa, Mị và A Phủ mới thực sự được làm người. Nhưng giá
trị nhân đạo của tác phẩm không dừng lại ở đây. Từ phản ứng tự phát để tự
giải phóng mình, Mị và A Phủ thực sự tự tin, sống vững vàng, có bản lĩnh
và khi nỗi ám ảnh về “con ma nhà thống lí” mất đi, họ được A Châu, một
người cộng sản giác ngộ và trở thành thành viên đội du kích Phiềng Sa. Mặc
dù phần sau của truyện có chỗ chưa được dụng công, ý đồ nghệ thuật có vẻ
hơi “lộ” nhưng tư tưởng nhân đạo mới mẻ, tiến bộ ở những nhà văn như Tô
Hoài thời đó thật đáng quý. Quá trình giác ngộ cách mạng của vợ chồng A
Phủ tiêu biểu cho con đường đến với Đảng, đến với cách mạng của đồng
bào các dân tộc ít người ở miền núi nước ta. Tô Hoài khi tái hiện bức tranh
hiện thực với những nét bản chất của nó, không thể không miêu tả quá trình
vận động mang tính quy luật của cuộc sống. Đấy là giá trị nhân đạo sâu sắc
và tiến bộ của Vợ chồng A Phủ.
Qua việc miêu tả cuộc đời, số phận của Mị và A Phủ, nhà văn đã làm
sống lại quãng đời tăm tối, cơ cực của người dân miền núi dưới ách thống trị
dã man của bọn chúa đất phong kiến, đồng thời khẳng định sức sống tiềm
tàng, mãnh liệt không gì hủy diệt được của những kiếp nô lệ, khẳng định chỉ
có sự vùng dậy của chính họ, được ánh sáng cách mạng soi đường sẽ dẫn tới
cuộc đời tươi sáng. Đó chính là giá trị hiện thực sâu sắc, giá trị nhân đạo lớn
lao, tiến bộ của Vợ chồng A Phủ. Những giá trị này đã giúp cho tác phẩm
của Tô Hoài đứng vững trước thử thách của thời gian và được nhiều thế hệ