Nêu bốn bước lớn của quản lý thay đổi và phân tích sơ
đồ mối quan hệ của rào cản và động lực khi thực hiện
một thay đổi thành công
BÀI LÀM
QL sự thay đổi và thay đổi quản lí có mối quan hệ với nhau
nhưng đó là 2 khái niệm khác nhau. Khi nói sự thay đổi QL
có ý sự thay đổi cách thức, phong cách, phương pháp của
chủ thể quản lí. Ở đây chúng ta chỉ đi sâu tìm hiểu “QL sự
thay đổi” hàm ý thay đổi gắn với đối tượng quản lí và cũng
chỉ cụ thể hoá cho đối tượng QL là hoạt động GD và nhà
trường. “Quản lí sự thay đổi thực chất là kế hoạch hoá và
chỉ đạo triển khai sự thay đổi để đạt được mục tiêu đề ra
cho sự thay đổi đó mà không xáo trộn nếu không thật sự
cần thiết. Quản lí thay đổi trong GD lấy tư duy “cân bằng
động” làm điểm tựa và tính lộ trình là một đặc điểm quan
trọng của quản lí sự thay đổi”.
Quản lí sự thay đổi có 4 bước lớn: Chuẩn bị cho sự thay
đổi; Kế hoạch hoá sự thay đổi; Tiến hành sự thay đổi và
cuối cùng là đánh giá, duy trì những kết quả đã đạt được
của sự thay đổi và trong mỗi bước lớn có thể chỉ rõ các
bước nhỏ hơn và tạo thành “10 bước cụ thể” như sau:
Bước 1. Nhận diện sự thay đổi : Xác định tường minh
các đặc điểm sự thay đổi mà bạn mong muốn thực hiện.
Đánh giá đúng tính phức tạp của sự thay đổi với hiệu ứng
đa chiều của sự thay đổi đối với GD và bất cứ hoạt động
nào liên quan đến phát triển một nhà trường. Vấn đề ở đây
là trước hết người quản lí phải nhận diện được “sự thay
đổi” sẽ hoặc phải diễn ra ở tổ chức/đơn vị là gì, nội dung cụ
thể của các khía cạnh của sự thay đổi, mục đích của sự thay
đổi này là gì, mức độ cần thiết và ảnh hưởng của nó tác
động lên hoạt động của tổ chức/đơn vị như thế nào và cách

thức của bối cảnh!) và xác định trạng thái hiện hành của tổ
chức/đơn vị mà mình QL (về văn hoá của tổ chức, về sự
sẵn sàng đón nhận sự thay đổi của đội ngũ, về điều kiện
nguồn lực…) và bối cảnh mà tổ chức mình thực hiện thay
đổi !
Bước 4.Tìm các yếu tố khích lệ, hỗ trợ “sự thay đổi”
Yêú tố hỗ trợ lớn nhất khi tiến hành một thay đổi nào đó
đối với nhà trường là sự đồng thuận của những người liên
đới; để có sự đồng thuận này cần làm tốt công tác truyền
thông (cung cấp thông tin và tuyên truyền cho mọi người
liên đới thấy sự cần thiết và lợi ích của sự thay đổi ).Khi
thực hiện sự thay đổi có thể gặp những phản ứng hoặc
không chấp nhận của một số nhân viên; người QL phải tạo
“văn hoá thích ứng” cho đội ngũ và phải xây dựng đơn vị
mình thành tổ chức biết học hỏi. Khi quản lí sự thay đổi
người QL có thể phải chấp nhận cho nhân viên “vấp ngã để
bớt dại” bởi vì cái mới đòi hỏi sự “trả giá” nhất định; không
duy ý chí : không phải “ mọi việc muốn là được!”. Cần
nâng niu những thành công dù rất nhỏ, đặc biệt đối với
những người tự nguyện xung phong thay đổi để khích lệ sự
thay đổi.
Bước 5. Xác định mục tiêu cụ thể cho các bước quản lí
sự thay đổi
Đừng hy vọng mọi sự có thể thay đổi một cách dễ dàng và
đạt được mục đích đề ra cho nó một cách nhanh chóng :
Thay đổi cần phải có thời gian vì mọi thói quen đều có sức
ỳ của nó và muốn có “cái mới” phải biết kế thừa giá trị của
tổ chức. Lộ trình thực hiện sự thay đổi phải đi qua một số
giai đoạn như phần trên đã trình bày và mục tiêu của từng
giai đoạn phải xác định tường minh và có thể kiểm soát

các khía cạnh liên quan đến nội dung mà thay đổi đang tiến
hành với triết lí “chọn đúng việc mà làm và làm đúng cách
việc đã chọn” theo lộ trình đã cam kết. Trọng tâm của giai
đoạn cuối là tập trung vào việc đánh giá đúng sự thay đổi
đã diễn ra và hiệu quả của chúng, tìm cách duy trì những
cái đã đạt được phát triển bền vững và điều chỉnh nếu thấy
thật sự cần thiết. Trong thực tế các “trong tâm”này có thể
đan xen và không phân biệt một cách tường minh cho từng
nội dung liên quan đến sự thay đổi; khuyến cáo trên có ý
nghĩa cho “một sự thay đổi” đang tiến hành .
Bước 7. Xem xét các giải pháp và lựa chọn giải pháp
Như sơ đồ mô tả các giai đoạn của sự thay đổi ở phần
trên, cần quan tâm đến giai đoạn quá độ và độ dài của giai
đoạn này tuy thuộc vào quy mô và tính phức tạp của sự
thay đổi hay văn hoá của tổ chức khi thực hiện thay đổi.
Để sự thay đổi diễn ra theo đúng ý đồ của người QL, việc
lập kế hoạch tiến hành thay đổi là cần thiết và vì sự thay
đổi rất khó lường trước chính xác được cái đích và thời
gian đạt được đích nên đây là một kế hoạch mang tính
“động” và có thể phải lên kế hoạch cho từng thành tố liên
quan đến sự thay. Các kế hoạch cần phải được tham khảo
ý kiến rộng rãi trong phạm vi nhà trường càng nhiều càng
tốt và có được mức độ ủng hộ rộng rãi thì càng khả
thi.Các kế hoạch cần phải được hình thành sao cho có thể
chỉ ra thời gian biểu để hoàn thành các giai đoạn và các cá
nhân chịu trách nhiệm về nó. Một điểm quan trọng ở đây
là bất cứ sự đổi mới nào cũng sẽ tự gây ra hàng loạt những
cái khác và chiến lược cần phải xác định có bao nhiêu yếu
tố ảnh hưởng, có thể là cản trở trong các giai đoạn như thể
nào. Điều này phụ thuộc vào khả năng dự báo của người

những kết quả của các thay đổi hỗ trợ nhau. Tuy nhiên, ở
một thời điểm thích hợp sẽ là thực tế tốt nếu tiến hành thay
đánh giá các thành quả đạt được cho cho từng giai đoạn.
Đổi mới thành công phải được nối tiếp bằng lề lối làm việc
với “cái mới” đã thay thế cho “cái cũ” (ví dụ bỏ thói quen
“đọc-chép” sang kiểu dạy học phát huy tính tích cực của
người học), sự kiểm tra sáng suốt phù hợp với “cái mới” đã
đạt được (kiểm tra các giờ lên lớp để nhận diện được cách
thức điều khiển sư phạm để phát huy tính tích cực của
người học). Có ba khía cạnh của một kế hoạch của sự thay
đổi cần đánh giá, đó là mức độ thực hiện, giá trị của nó và
mức độ mà thay đổi đó được đưa vào.
Bước 10. Đảm bảo sự tiếp tục đổi mới
“Làm cách mạng đã khó; phát huy được thành quả cách
mạng còn khó hơn”! Thay đổi đã được thực hiện một cách
thành công. Bây giờ nó phải được duy trì. Sự thay đổi có
thể duy trì sự bền vững khi mọi người trong tổ chức đều
thấy được lợi ích và mục đích của sự thay đổi là nếu không
“thay đổi” sẽ khó tồn tại và phát triển trong bối cảnh hiện
thời, đồng thời mọi người đều được tham gia và có khả
năng tham gia, thực hiện tốt công việc mà mình đảm nhiệm
trong sự thay đổi này! Yếu tố nhận diện của bước này là
một chương trình đổi đã thành công và được kiểm soát tốt
và có chiến lược duy trì các kết quả đạt được! Đã có quyết
định thay đổi một số mặt trong định hướng và kế hoạch của
nhà trường, các qui trình thực hiện hoặc nội dung chương
trình. Tạo sự thay đổi không phải là dễ nhưng có thể tiến
hành các bước để tăng khả năng thành công.
Sơ đồ động lực và rào cản trong thực hiện quản lý thay
đổi