Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Dù hiện nay toàn Ngành đã và đang sôi nổi thực hiện có hiệu quả việc soạn
và dạy bằng giáo án điện tử, nhưng giáo án truyền thống (giáo án viết tay hoặc
đánh máy trên Word) vẫn là loại giáo án không mấy khi có thể thay thế được trong
nhiều tiết dạy trên lớp của người giáo viên. Nói như vậy có nghĩa là dù soạn giảng
bằng hình thức nào đi chăng nữa đều có những ưu – nhược điểm riêng, đặc biệt là
trong các giờ dạy Văn. Vì vậy, tùy vào tính chất của từng bài dạy mà GV lựa chọn
sử dụng loại hình giáo án làm sao cho phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất.
Không phải cực đoan, thực tế mà nói, nếu đem so sánh với giáo án điện tử,
chúng ta thấy rằng với giáo án truyền thống, người giáo viên thể hiện được một
cách cụ thể và rõ nét các hoạt động của thầy và trò. Giáo án truyền thống như là
một dàn ý chi tiết đã được giáo viên chuẩn bị trước một cách kĩ lưỡng, trù tính
trước ý đồ thiết kế - tổ chức quá trình dạy và học cho từng bài dạy cụ thể trên lớp,
nhằm giúp các đối tượng học sinh học tập đạt hiệu quả cao nhất.
Tuy thế, trong mỗi lần kiểm tra giáo án hay họp chuyên môn, nhiều giáo viên
thường có câu nói cửa miệng “Giáo án chỉ là một hình thức đối phó!”. Mới thoáng
nghe, chúng ta đều thấy cũng có lí, nhưng suy nghĩ cho kĩ càng, thấu đáo và
nghiêm túc thì đó chỉ là sự bao biện không thể chấp nhận. Thực tiễn dạy học cho
thấy nếu lên lớp không có giáo án, tức là không trù tính trước ý đồ tổ chức, thiết kế
quá trình dạy học, hay có nhưng soạn sơ sài thì không có bất kì một giáo viên nào,
dù đó là người có kinh nghiệm, có tay nghề giỏi cũng không thể hướng dẫn học
sinh học tập đạt hiệu quả như ý.
Đặc biệt, đối với những tiết soạn cho tiết dạy trả bài viết Tập làm văn lại
càng được ít giáo viên coi trọng. Qua nhiều lần kiểm tra hồ sơ trong trường và đi
thanh tra giáo viên ở các trường bạn, chúng tôi thấy hầu hết giáo viên đều soạn
giảng tiết trả bài viết Tập làm văn thường rất sơ sài, mang tính chiếu lệ. Đó là
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
1
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý

sinh trước hai cách soạn giáo án về tiết trả bài viết Tập làm văn của giáo viên.
2. Nhiệm vụ:
- Đề xuất khung sườn cách soạn giáo án tiết trả bài viết Tập làm văn phù hợp
nhất, khả thi nhất.
- Từ đó, thống nhất dàn ý chung nhất cho tiết trả bài viết.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:
1. Phương pháp khảo sát và phân loại
2. Phương pháp thống kê
3. Phương pháp so sánh, đối chiếu
4. Phương pháp phân tích
5. Phương pháp tổng hợp
B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Nội dung, chương trình Ngữ văn bậc THCS được cấu tạo theo nguyên tắc
đồng tâm, trên cơ sở lấy 06 kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm, lập luận, thuyết
minh, điều hành làm trục đồng quy với một sự tiếp nối, kế thừa và phát triển nâng
cao rất lôgíc và hợp lí .
1. Nhận thức về vị trí của bài viết Tập làm văn:
Mục tiêu cao nhất của bộ môn Ngữ văn nói chung và phân môn Tập làm văn
nói riêng là giúp HS rèn luyện và thực hành kĩ năng tạo lập văn bản (nói – viết). Vì
vậy, trong cấu trúc nội dung, chương trình SGK, các bài viết Tập làm văn đóng
một vai trò quan trọng. Ở bậc THCS, học sinh được học và thực hành tạo lập 06
kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm (trữ tình), lập luận (nghị luận), thuyết minh,
điều hành (hành chính – công vụ). Riêng văn bản điều hành không có tiết thực
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
3
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
hành độc lập mà thực hành đan xen trong bài học. Đó là những kiểu văn bản chiếm
nhiều số tiết học lí thuyết và thực hành. Chúng ta có thể thống kê lại như sau:
Lớp

4
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
ngay sau khi hoàn tất công đoạn chấm bài viết cụ thể của học sinh. Nói như vậy
nghĩa là sau khi chấm, giáo viên mới tổng hợp được những sai sót và yếu kém từng
mặt để từ đó mới đưa ra được những định hướng khắc phục, sửa chữa từng nội
dung cụ thể cho học sinh.
Tuy nhiên, như chúng ta đã biết, mục tiêu của của các bài viết Tập làm văn là
giúp học sinh thuần thục hơn các kĩ năng tạo lập văn bản, cho nên nhất thiết ở mỗi
tiết trả bài, giáo viên cần phải có sự đầu tư thỏa đáng, kĩ lưỡng và sát thực với
chất lượng bài viết của học sinh để có thể chỉnh sửa, uốn nắn được những gì mà
các em chưa làm được từ khâu tìm hiểu đề đến bước viết bài hoàn chỉnh.
II. THỰC TRẠNG GIẢNG DẠY TIẾT TRẢ BÀI VIẾT TẬP LÀM VĂN:
1. Đối với giáo viên:
- Chưa thật sự chú trọng đến thao tác hướng dẫn học sinh tìm ra nguyên nhân và
cách sửa chữa những yếu kém trong bài viết của học sinh trong giờ dạy trả bài.
- Còn xem nhẹ hoặc soạn qua loa các tiết trả bài viết Tập làm văn (do xưa nay
không có ai đi dự giờ những tiết trả bài bao giờ cả).
- Các bài soạn tiết trả bài viết Tập làm văn còn sơ sài, chung chung và trừu tượng.
2. Đối với học sinh:
- Nhớ các thao tác, các bước tạo lập văn bản, nhưng lại mơ hồ trong thực hiện từng
bước đó.
- Qua đối chiếu 03 bài viết Tập làm văn gần nhau của một số em học sinh, chúng
tôi thấy các lỗi nội dung, đặc biệt là lỗi hình thức thường không được khắc phục.
Nói như vậy nghĩa là ở bài viết Tập làm văn sau, học sinh không hề rút ra được
kinh nghiệm từ bài viết trước để khắc phục!
III. NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG:
1.Nguyên nhân khách quan:
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
5
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý

Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
Đây là phần cụ thể hóa cho phần 1. Khi thực hiện phần này, chúng tôi
thường tiến hành làm rõ các nội dung: tìm hiểu đề, tìm ý, làm dàn ý, đọc và bình,
sửa chữa các lỗi mắc phải. Nhưng tùy tính chất bài viết của học sinh mà chúng tôi
có thể lướt qua hoặc nhấn mạnh ở một số nội dung, hay nói cách khác xem học
sinh của mình thiếu cái gì thì chúng tôi hướng dẫn các em tự đi tìm cái còn thiếu
đó.
2.1. Tìm hiểu đề:
* Đề bài ví dụ: “Chuyện người con gái Nam Xương” (Nguyễn Dữ),
“Truyện Kiều” (Nguyễn Du) là hai trong nhiều tác phẩm văn học có chung tiếng
nói trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn và đồng cảm với số phận khổ đau, bất hạnh
của người phụ nữ thời phong kiến. Em hãy phân tích làm sáng tỏ nhận định trên.
- Bản chất: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu lại cấu tạo của đề bài.
- Cách thức thực hiện: GV hướng dẫn HS làm rõ các ý sau:
+ Phần nêu tư tưởng, phạm vi: “Chuyện người con gái Nam Xương”
(Nguyễn Dữ), “Truyện Kiều” (Nguyễn Du) là hai trong nhiều tác phẩm văn học có
chung tiếng nói trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn và đồng cảm với số phận khổ
đau, bất hạnh của người phụ nữ thời phong kiến
+ Phần yêu cầu làm: Em hãy phân tích làm sáng tỏ nhận định trên.
(Từ cấu tạo trên, GV hướng dẫn cho HS thấy được dạng đề bài (nghị luận
văn học), phép lập luận (chứng minh, giải thích, phân tích), đối tượng cần nghị
luận (tiếng nói trân trọng, ngợi ca và đồng cảm về tâm hồn và số phận người phụ
nữ phong kiến, qua hai nhân vật Vũ Nương, Thuý Kiều), phạm vi tư liệu (hai tác
phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ, “Truyện Kiều” của
Nguyễn Du)
- Tác dụng:
+ Giúp học sinh có thói quen và thuần thục kĩ năng tìm hiểu đề và xác định
đúng yêu cầu của đề bài, tránh tình trạng lạc ý, xa đề, tức là không đảm bảo tính
định hướng.
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk

8
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
 Nhớ kẻ trồng cây, ta phải làm như thế nào? (có những hành động và việc làm
đúng đắn với những người đã tạo ra thành quả: ông bà, tổ tiên, cha mẹ, người nông
dân, người công nhân, thầy cô, các anh hùng liệt sĩ…)
 Em có cảm xúc, suy nghĩ gì về lời dạy của câu tục ngữ trên? …
- Tác dụng:
+ Giúp HS có thói quen đặt câu hỏi và thuần thục kĩ năng tìm ý để có được
những gợi ý cần thiết theo đúng yêu cầu và làm nổi bật trọng tâm của bài viết.
+ Giúp HS có thói quen và thuần thục kĩ năng làm dàn ý theo bố cụ ba phần
một cách cân đối, chặt chẽ, mạch lạc, thuyết phục.
2.3/ Chữa lỗi:
- Cách thức thực hiện: Giáo viên căn cứ vào hai bước ở trên và nhất là chất
lượng bài viết của học sinh để nhận xét cụ thể và sửa chữa những lỗi thông dụng
mà các em thường mắc phải (nếu có) trong quá trình hành văn, như: tìm hiểu đề,
tìm ý và lập dàn ý; dùng từ đặt câu; bố cục và trình bày.
- Tác dụng:
+ Giúp học sinh nhận thấy và tìm ra được nguyên nhân mắc phải các lỗi nội
dung.
+ Giúp học sinh rút kinh nghiệm và biết cách tự khắc phục, sửa chữa các lỗi
mắc phải trong các bài viết sau.
2.4/ Thống kê chất lượng chung:
- Cách thức tiến hành:
+ Giáo viên thống kê các con điểm khá giỏi, trung bình, yếu kém từ các bài
viết của học sinh (có thể so sánh với các lớp khác trong khối)
+ GV khéo léo tuyên dương và động viên, khích lệ ý chí học tập, tinh thần
thi đua trong sáng ở các em.
- Tác dụng:
+ Giúp học sinh nắm được chất lượng chung bài viết Tập làm văn của lớp
+ Tạo không khí thi đua giành điểm tốt trong các bài viết sau.

dường như hách dịch”, lão thà thiếu đói chứ không làm việc xấu xa ăn cắp ăn trộm
như Binh Tư…
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
10
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
(Trình tự lập luận, xây dựng đoạn: Câu (1) chuyển đoạn và nêu luận điểm
(tính cách nhân vật lão Hạc)

Câu (2,3) nêu dẫn chứng và lí lẽ.)
Đoạn kết bài:
(1) Lão Hạc là nhân vật tiêu biểu cho những phẩm chất tốt đẹp của người
nông dân Việt Nam: nhân hậu, lương thiện, thương yêu con và có lòng tự trọng
cao. (2) Ngày nay không còn những cuộc đời như Lão Hạc, nhưng đó mãi là tấm
gương sáng về tâm hồn, nhân cách để cho ta học tập. (3) Đối với bản thân em, em
sẽ luôn cố gắng học tập trở thành người có ích và luôn tôn trọng yêu thương mọi
người.
(Trình tự lập luận, xây dựng đoạn: Câu (1) tóm tắt các tính cách nhân vật đã
phân tích

Câu (2) rút ra bài học

Câu (3) liên hệ bản thân, thực hiện tốt vấn
đề.)
- Tác dụng: Khắc sâu, củng cố cách xây dựng đoạn văn phần mở bài, thân
bài, kết bài cho học sinh.

3./ Giáo án minh họa tiết trả bài viết Tập làm văn:
Tuần …… – tiết ……… Ngày soạn: ……………
Ngày dạy: …………
TRẢ BÀI VIẾT TẬP LÀM VĂN

- HS nhắc lại kết quả tìm hiểu đề (…)
- GV nhận xét, bổ sung, sửa chữa về
cách tìm hiểu đề của HS.
* Đề bài: Suy nghĩ về đạo lí “Ăn quả
nhớ người trồng cây.”
- Dạng đề: Nghị luận về một vấn đề tư
tưởng, đạo lí.
- Yêu cầu của đề bài: Phân tích, chứng
minh làm sáng rõ một tư tưởng, đạo lí
tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
- Phạm vi tư liệu: Kiến thức sách vở và
vốn sống
* Thao tác 2: Tìm ý.
- GV: ? Em hãy nhắc lại cách tìm ý của
mình?
? Em đã tìm được những ý nào để xây
dựng bài văn?
- HS nhắc lại cách tìm ý và những ý đã
tìm được (…)
- Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng:
+ Nghĩa đen: “Ăn qủa” là ăn những trái
cây chín, thơm, ngọt, bùi; “người trồng
cây” là người vun trồng, chăm bón cây,
trái.
+Nghĩa bóng: hưởng thụ thành quả của
những người đi trước đã tạo ra.
- (? Tại sao ăn quả phải nhớ người
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
12
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý

1. Mở bài:
- Dân tộc Việt Nam vốn có truyền
thống coi trọng đạo đức, ơn nghĩa
- Trích dẫn câu tục ngữ “Ăn quả nhớ
người trồng cây”
2. Thân bài:
2.1. Giải thích từ: “ăn quả”, “người
trồng cây”
- “Ăn qủa”: ăn những trai cây chín,
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
13
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
- GV nhận xét, bổ sung, sửa chữa về
cách lập dàn ý của HS:
+ Bố cục
+ Cách sử dụng và cách sắp xếp các ý
trong từng phần của bài văn.
- HS lắng nghe và rút kinh nghiệm.
thơm, ngọt, bùi
- “Người trồng cây”: người vun trồng,
chăm bón cây, trái.
→
Phải biết ơn khi hưởng thụ thành
quả của những người đã tạo ra. Đó là
hành động thể hiện truyền thống đạo lí
tốt đẹp của cha ông ta và là nền tảng để
hình thành, phát triển và hoàn thiện
nhân cách con người…
2.2. Người trồng cây ở đay có thể hiểu
là tổ tiên, ông bà, cha mẹ, người nông

tiện
+ Lỗi chính tả: dấu ngã, hỏi; phụ âm
ch/tr, r/x, d/gi,…
+ Lỗi dùng dấu câu: dấu chấm, dấu
phẩy, dấu ngoặc đơn, ngoặc kép, …
+ Lỗi dùng từ thiếu trong sáng, câu văn
sai ngữ pháp
+ Lỗi xây dựng và liên kết đoạn văn, …
vv
- HS nhận bài và lắng nghe, tự rút kinh
nghiệm.
- GV giải đáp mọi thắc mắc của HS
(nếu có).
khuyên chúng ta …” Sửa: Như vậy câu
tục ngữ khuyên chúng ta …
- “Câu tục ngữ ăn quả nhớ người
trồng cây là lời dạy bổ ích khiến cho
chúng ta phải suy nghỉ…”. Sửa: Câu
tục ngữ “Ăn quả nhớ người trồng cây”
là lời dạy bổ ích khiến cho chúng ta
phải suy nghĩ…; “Một số thanh niên
ngày nay không những đua đòi không
lo lắng học tập lao động. Họ còn mất
dạy với cha mẹ đẻ…”Sửa: Một số
thanh niên ngày nay không những đua
đòi, không lo lắng học tập, lao động,
mà còn có một số hành động đi ngược
lại đạo hiếu đối với cha mẹ…
- …vv
* Thao tác 2: Đọc bài.

Câu (3) trích dẫn phần
nêu của đề bài.)
* Đoạn kết bài tham khảo:
(1) Tóm lại, câu tục ngữ trên đã đưa ra một bài học đạo đức nhẹ nhàng mà
sâu sắc, thấm thía. (2) Trong cuộc sống, đối với bản thân em, em sẽ luôn lễ phép,
ngoan ngoãn, chăm chỉ, chịu khó học tập và lao động trở thành người có ích để
đền đáp và ghi nhớ công lao sinh thành, nuôi dưỡng của cha mẹ ông bà, công ơn
dạy dỗ của thầy cô …, đồng thời luôn cố gắng phấn đấu làm “người trồng cây”
tạo ra thành quả lao động cho người khác.
(Trình tự lập luận: Câu (1) tác dụng của vấn đề

Câu (2) liên hệ bản
thân, thực hiện tốt vấn đề.)
* Đoạn thân bài tham khảo:
(1) Để nêu lên được bài học đạo lí, câu tục ngữ mượn hai hành động gần
gũi “ăn, nhớ” và hai hình ảnh quen thuộc “quả, kẻ trồng cây”. (2) “Ăn quả” là ăn
những trái cây chín, thơm, ngọt, bùi; “kẻ trồng cây” là người vun trồng, chăm
bón cây phát triển và đơm hoa kết trái. (3) Từ đó, suy rộng ra, ta ngầm hiểu “ăn
quả” là hưởng thụ thành quả vật chất cũng như tinh thần, “kẻ trồng cây” là người
tạo ra thành quả đó. (4) Rõ ràng, câu tục ngữ khuyên dạy chúng ta khi hưởng thụ
thành quả lao động thì luôn phải nhớ và biết ơn những người đã tạo ra thành quả
đó.
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
16
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
(Trình tự lập luận, xây dựng đoạn: Câu (1) dẫn dắt câu tục ngữ

Câu (2)
giải thích nghĩa đen


Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
17
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
Lớp Sĩ
số
BÀI VIẾT SỐ 3 BÀI VIẾT SỐ 4
Giỏi Khá TB Yếu Kém Giỏi Khá TB Yếu Kém
9A 34 03 05 21 05 00 05 07 17 05 00
Tỉ lệ 09% 15% 61% 15% 15% 20% 50% 15%
9B 34 00 03 21 10 00 00 05 23 06 00
Tỉ lệ 09% 62% 29% 15% 67% 18%
Có lẽ sáng kiến kinh nghiệm này chưa thực sự sâu sắc và có sức thuyết phục
cao, nhưng qua bảng so sánh trên đã cho thấy được sự chuyển biến theo hướng
ngày càng tích cực về chất lượng học tập của học sinh. Vì vậy, chúng tôi hi vọng và
tin tưởng rằng trong thời gian tới, với sự tìm tòi, khả năng sáng tạo và sự nỗ lực
phấn đấu không mệt mỏi của thầy và trò, chất lượng học tập của học sinh sẽ được
nâng lên cao hơn nữa, đáp ứng tốt mục tiêu giáo dục cũng như cuộc vận động “Hai
không với bốn nội dung” trong toàn Ngành.
II. Bài học kinh nghiệm:
1. Giáo án là một trong những phương tiện dạy học thiết yếu, là hệ thống cách
thức, ý đồ dạy học được giáo viên dàn dựng sẵn theo mục tiêu của bài học nhằm
phát động tối đa tâm hồn, ý chí, nghị lực của học sinh.
2. Muốn có một giờ dạy Văn nói chung và tiết trả bài Tập làm văn nói riêng đạt
hiệu quả như ý thì trước hết phải có một giáo án tốt. Một giáo án tốt là giáo án
được soạn một cách nghiêm túc, sáng tạo và phù hợp trình độ nhận thức của học
sinh.
3. Dù là một giáo viên có tay nghề văn vững vàng, nhưng nếu thiếu giáo án thì kết
quả giáo dục cũng sẽ không hoàn toàn.
III. Một vài kiến nghị:
1. Đối với Tổ chuyên môn và bộ phận chuyên môn nhà trường: