Mỏ ĐẨU
MỤC LỤC
Trang
3
Chnrlng I . CAU TRUC IIẸ SINH TIIAI BIEN.
PHUONG PHÁP MÔ HÌNH NGHIẼN cứu hệ sin h th a i BIEN
I- Sơ ¿tổ t ố n g qu át cấu tr ú c hê sin h t h á i b i ể n

8
I I . Những đặc trU ng cò bản cù a cá c đ ố ỉ tưộng

12
I I . 1 Các hợp phần hũu sin h
12
ĩ 1 .2 Cảc hợp phần vô sin h 16
I I I . Phướng pháp mô h ìn h hoá n g h iê n cứu hậ s in h t h á i b i ể n 20
Chưdnp ĩ ĩ - MÔ HÌNH HOA CÁC QUA TRINH SINH-HOÁ
TRONG HÊ SINH THAI biên
I - Các quá tr ìn h tra o đ ổ i c h ấ t tr o n g hệ s in h th á i b iể n 25
1 .1 Quấ tr ìn h sản xu a t sd cap va. cường cíô
tr a o đ ố i d inh dưỡng cùa thực v ậ t n ổ i

25
1 .2 Cường độ tr a o đ ổ i ch ấ t của ctộng v ậ t n ố i

31
I I . Các quá t r ì n h chu yển h oá v ậ t ch ấ t
.
36
1 1 .1 Quá tr ì n h tạ o ch â t vẩn và cường dô phân rã 36
1 1 . 2 Các quá t r ìn h t á i phục h ồ i d in h dưỡng


71
I I . 1 Các hệ số chu yển hoấ tro n g chu t r ìn h ph ổt pho 71
I I . 2 Các ctiểu k iê n v ậ t l ý h ả i dương
72
I I . 3 Các đ iề u k iệ n b iên 74
I I I . Môt số nhận đỉn h chủ yếu rú t r a t ù k ế t quả t ìn h toả n 76
1 1 1 .1 Những nhân t ố h à i dương c h i p h ổ i sự phần bố
s in h v â t n ổ i và năng s u ấ t s in h học sơ cấp

77
1 1 1 . 2 Các yếu t o môi trư òn g v ó i khà năng
sàn x u ấ t s ơ cấp 84
11 1 .3 Khả năng sàn xu a t sơ cấp và nhưng h iê u quả
s ìn h t h á i cơ bản ờ vùng b iể n

92
kỂt luận 96
TÀI LIÊU THAM KHAO ga
PHỤ LỤC

103
Sinh v ậ t n o i ( P l a n k t o n ) là thítc ần quan t rọ n g bâc n hat
của n h iểu l o à i c k và h à i sà n . Chúng thưòng chiem tù 7 0 -9 0 %
ton g thành phắn thú c ấn của n h iều lo a i cá tầ n g t r ê n [1 3 , 14,
24, 3 3 ]. Vì v ậ y , những vùng b iể n g iầ u có s in h v ậ t n o i th u ồng
là những vùng k ha i th á c cá có năng su a t ca o.
Những h iế u b iế t cíầy ctủ v ề c ác quy lu ậ t phân bổ, b i ế n
đông so lưd ng , sin h k hố i và năng s u ấ t s in h v â t n o i, n hấ t l à
năng s u á t sin h học só cap , sẽ có ý ng h ĩa r a t lố n đ ô i v ó i k hoa

th e o hưống n ầy . Uu điểm cơ bàn cù a phương pháp mô h ìn h là xủ
lý thô n g t i n nhanh v ố i n h iề u phương án v à k ể t quà nhận đươc
phàn ánh đúng những quy l u ậ t cớ bàn, phố b iế n cù a h iệ n tư ợn g ,
đ iề u mằ phương pháp thổ ng kê nh iểu k h i không đ ạ t đư ợc. Tuy
n h iê n , phương pháp mô h ìn h không t rá n h k h ổ i nhược điểm l à b ị
hạn ch ể b ỏ i số lượn g phưống t r ì n h và số phép t ỉn h , phương
t r ìn h không d iễ n tả h ế t được những c h i t i ế t " tin h v i" của
cá c quá t r ìn h tr o n g tư n h iê n .
Trên th ế g i ố i , phương pháp mô h ìn h n g h iê n cửu hè s in h
th á i b iế n mới cíược úng dụng khoàng v à i ba ch ục năm gần đây và
- 4 -
h iệ n t ạ i vẫn đang tr o n g g i a i đoạn "tìm kiếm" đe hoàn t h i ê n
dân lý luậ n n g h iê n cửu. ỏ V iệ t Nam, các ch uyên g ia tr o n g
lĩ n h vực này cồn í t và một so công t r ìn h n g h iên cửu còn mang
t ín h c h a t th ủ nghiêm [ 1 , 43]. Trong k h i ctó, khoa hoc Hài
dương học nghề cá nưóc ta đang đặ t ra nhũng th á c h th ú c lốn
ctối v ố i cá c nhà n g h iê n cúu mô h ìn h .
Luận ấn này cti th e o hưóng n g h iên cúu thú h a i v ó i cfể
t à i : "MÔ h ìn h hoá sự phân bố s in h v ậ t n ổ i v à nâng s u ấ t s in h
học sõ cấp vùng b iể n Nam Trung Bộ"-
Muc t i ê u của lu ân án :
1) N gh iên cúu úng dụng mô h ìn h to á n hệ s in h t h á i b i ể n
và t ín h to án phân bổ s in h k h ối s in h v ậ t n ổ i, năng su ấ t s in h
học sơ cấp cùng một sổ h iệ u quả s in h t h á i tr o n g b iể n .
2) Ket quả của lu ận ấn là cơ sở góp phần g iả i q u y ế t
một số b à i to ắn dự báo b iế n ctộng nguổn l ợ i h ả i sàn vùng b iể n
Nam Trung Bộ - vùng mlóc t r ổ i g iầ u d in h dưỡng có nhũng đ iể u
k iê n tự n h iên đặic th ù.
Nhiêm _vu_của luâ n án :
1) MÔ h ìn h hoá chu t r ì n h ch uyến hoá Phốt pho tr o n g hê

chuyển hoá p h ố t pho và t h i ế t lậ p mô h ìn h phần bổ si n h vẬ t n ố i
và năng su ấ t s in h học sơ cấp tr o n g hê s in h t h á i b iể n , phương
pháp g i á i b à i to á n .
Chương IV : T rình bày những ctặc trư n g cơ bản của cấ c
yếu tổ k h ỉ tư ợ n g -h à i văn vùng b iể n Nam Trung Bộ, n ờ i ốp dụng
mô h ìn h t ro n g đ iề u k iệ n tru n g b ìn h mùa, v iậ c lự a chọn các dữ

k iệ n cần t h i ế t cho mô h ìn h và nhũng nhận đ in h chủ yếu r ú t ra
tù k e t quà t ỉn h to án .
Luận ấn được hoàn thàn h t ạ i Bô môn Hai Dương H ọ c,
Trường B a i h ọc Tổng hửp Hà N ôi d ưôi su c h ỉ ctạo khoa học của
PGS.PTS Lê Dúc Tổ, PGS.TS Nguyen Tắc An. Luận án còn được
PGS.PTS vủ Trung Tạng, PTS Đ in h Văn Ưu, PTS Trần Văn Cúc v ầ
n h iểu chu yên g ia khoa hoc Hải dương xem x é t , bố xung n h iề u ý
k iê n quý báu.
Trong quá t r ìn h thực h iệ n luậ n án, tá c g iá còn nhận
cỉuợc n h iề u ý k iế n đóng góp v à sự g iú p cts tậ n t ì n h v ể mọi mặt
của tậ p th ể cán bộ khoa h ọ c, cấn bộ kỹ t h u ậ t của Bộ môn H ải
Dương Học, lã n h đạo Phòng Dào t ạ o v à Khoa Đ ịa Lý - D ịa Chat
Trưòng Đ ại học Tổng hợp Hầ n ộ i.
Tác g iả chân th ành cảm ơn c ác nhà khoa h o c, cá c cap
quàn l ý cùng tậ p t h ể cán bộ khoa h ọc và kỹ th u ậ t Bộ môn Hải
dương học.
- 7 -
Chương I
cẤu TRÚC HỆ SINH THAI b i ê n .
PHUƠNG PHÁP MÔ HÌNH NGHIẼN cỏu hẹ s in h t h a i BIEN
I . SO Đổ TổNG QUÁT cẤu TRỎC HẸ SINH THAI BIEN
Không một cơ th ể nào có th ể tự tồ n tạ.i mà không cần
t ó i c ác si n h v ậ t khác và môi tr ư òn g sổn g . D iều dó b iế u h iậ n

r ò i . về bàn c h ấ t, hệ s in h t h á i n ó i chung, hậ s in h t h á i b iể n
n ó i r iê n g bao gổm t ố hộp các mối quan hê qua lạ.i giữ a cá c
s in h v â t , g iữ a to à n bộ t h ế g i ớ i s in h v ậ t v ố i môi trự ò n g
xung quanh của một khu v ự c, t r o n g ctó chu t r ì n h v ậ t ch ấ t và
dòng năng lượng l à các cíãc trư n g cd bản của h ệ. c á i g ọ i l à
" ch ia g ỉ ả định" hậ s in h t h á i b iể n thàn h cá c k h ố i thự c c h ấ t l à
cíể t i ê n l ợ i cho v i ê c n g h iê n cúu tù n g bộ p hận, nhu tr u y ề n
tho ng n g h iê n cúu b iể n vẫn th ực h i ê n , son g đó cũng l à cá c h mà
cá c nhà n g h iê n cứu h iận nay sử dụng ctể th ự c h iệ n phương phấp
mối tr o n g n g h iê n cúu - phương pháp mô h ìn h h o á.
Trên cd sỏ phân c h ia hệ s i n h t h a i b iể n thàn h c ác k h ố i,
búc tra n h tổ n g q u át mô h ìn h ho á hậ s in h t h á i b iể n v ó i những
mối tươn g quan g iữ a c á c thà nh phần của hệ th ể h i ệ n qua cá c
thô n g s o của mô h ìn h , được b iể u d iễ n tr ê n sơ ctổ h ìn h 1 [ 1 ] .
- 9 -
- 10 -
Hình 1
Sơ ¿0 mò hình hệ ainh thái biển
Trong ció :
F, z, B, A tương úng là thự c v ậ t n ổ i , động v ậ t n ổ i, v i
khuẩn và cá c đông v ậ t b èc cao t ro n g x í c h d in h dưỡng của hệ;
D - c h ấ t vẩn; DC i, DNi, DPi - Các bon, Ni tơ và Phot pho
dạng l i ê n k ế t lô lừ ng , c h ỉ số i = l b iể u t h i l o ạ i dễ phân huỳ
v ó i c ác tỳ l ệ tư ơng úng là n c , riK, np, c h ỉ so i=2 - l o ạ i khó
phân h u ỷ ; DSi - S i l i c ỏ dạng lơ lủng ;
Ch, Nh, Pn-Cấc bon, Ni tơ , Phổt pho hũu cở dạng h oầ tan ;
CO
2, O2 - k hỉ C acbo nic và ôxy hoà tan ;
NỈI4, NO2, NO3 - Amôni, N i t r i t và N itr a t hoà tan ;
PO4 - Ph ốt p há t hoà ta n , S1O2 - S i l i c dạng hoà ta n;

v i khuẩn quang hdp, v i khuẩn hoá tố n g h0p. T rong sổ ca e sin h
v ậ t sản xu ất kể tr ê n , thực v ậ t n ổ i (P h y t o p l a n k t o n ) l à bộ phận
sản xu ấ t chú yếu b ớ i chúng lu ô n chiếm ưu th ế v ế k h ố i lưộ ng và
to e ctộ ton g hỢp ch a t hũu cd 'trong b ie n . Tong s in h k h oi của
thực v ậ t n ổ i tr o n g đ ạ i dương cố khoảng 1 ,5 tỷ tấ n v ố i năng
su ẩ t khoáng 600 t ỷ tắn /nấm, chiếm trê n 95 % tổ n g sa n phẩm
s in h học của đ ạ i dương [3 6 ] - 0 vu ng thềm b iể n V i ệ t Nam g iố i
hạn tù 200 mét nưóc tr ỏ v à o , sin h k h ối ( t r i ệ u tấ n ) và năng
su ấ t ( t r i ệ u tấn/năm ) cúa th ực v ậ t n ổ i lằ 7 / 7 và 2 54 3 , của
thự c v ậ t đa bào c h ỉ l ằ 0 ,8 4 và 1 ,6 8 , của th ự c v ậ t ctơn bào ỏ
đấy c h ỉ l à 0 ,1 và 9 [4 2 ] .
ThUc v ậ t n ô i bao gổrn c ắc l o à i tá o đơn bào th u ộ c các
ngành : tả o s i l i c ( B a c i l l a r i o p h y t a ) , tả o g iá p ( P y r r o p h y t a ) ,
tả o lam ( C y a n o p h y t a ) , tá o lụ c ( C h l o r o p h y t a ). Chung l a nhưng
s in h v ậ t có k ỉc h thư ốc r ấ t nhỏ, tíl 1 |i đen v à i mm [45 ] , t ỷ
tr ọn g xấp x ỉ môi trư ờn g (9":1) v ì lư ơng nước tr o n g t ê bào
chiếm tr ê n 85 % [2 3 ], không có khá năng tự vận động vầ song
T . 1 »
t r ô i n ô i tr o n g tâ n g nưốc quang hợp. 0 vùng b iê n Nam V i ệ t Nam
táo cldn bào đa phần có c h iể u d à i dưới 500 M [ 5 6 ]; ớ vù ng b ie n
quần đáo Trường Sa vằ vùng b iể n ven bờ Nam Trung bộ chúng
th ưòng có k íc h thư óc dướ i 100 M tr o n g ctó cờ 5 - 30 Ji ch iểm 70
■ 80 % [GJ. Vối k íc h th ưốc v à tỳ tr ọ n g như vậy có th ể áp dụng
các quy lu ậ t khu ếch hçjp c h ấ t cho đ ố i tương này [3 9, 4 4 ] .
Sinli vật, t,ỉê u th ụ l à cá c s in h v ậ t d ị dưỡng có đặc
ti n h chung n hất l ằ sủ dụng cá c ch ấ t hữu cơ có sẵn như thực
v ậ t , c ác động v ậ t kh ác, v i khưan hoặc c ấc phắn tủ hữu cơ làm
thúc ăn. Chúng bao gổm cấc l o à i động v ậ t khấc nhau song tr o n g
nưác và tr o n g nển đấy. Tuỳ th eo cá c k iể u quan hê d in h dưỡng
g iữ a cá c nhóm ctộng v ậ t mà chúng cìược x ếp vầo cấ c bậc din h

các ctại d iệ n th u ộc ngằnh r u ộ t khoang ( C o e l e n t - e r a t a ) , c ác l o ầ i
nhuyễn t h ể , c ác n guyên s in h động v ậ t như tr ù n g phóng x ạ ,t r ù n g
r o i . . . v ằ n h iể u dạng đọng v ậ t n ổ i tạm th ờ i như tr ú n g ,ấ u tr ù n g
cùa c ác l o ầ i động v ậ t khác nhau. Phần lố n c ác l o à i đọng v ậ t
n ố i kể tr ê n đều có k íc h thướ c nhò, ch iể u d à i tr u n g b ìn h tù
dưới 1 mm ¿tấn một v ầ i em [ 4 5 ] . ơ vùng b i ể n Nam V iệ t Nam, đông
v â t n ố i cía phần có c h iề u d à i C0 tù 10 0, 200 M đến v à i cm [5 6]
tr o n g đó ch ần mái ch èo thường có k íc h thư ố c 0, 51-4 iran [ 1 5 , 2 0 ] .
- 14 -
Đông v ậ t n ổ i cũng là những sin h v ậ t mà khả năng tự vạn ctộng
r ấ t kém, d i ch uyển thự động phụ th u ộ c dòng ch ảy , v ố i những
dặc điểm đ ó, cá c quy lu ậ t la n tru y ê n khuếch tá n hộp Chat cũng
ấp dụng được v ớ i ctoi tượng này [18 ,44,48 -3-
S ỉn h v ậ t h o ạ i s i n h l à cá c si n h v ậ t d ị dưỡng, bao gổm
n h iều l o ầ i v i sin h vẬ t khấc nhau sổn g bám tr ê n bề mặt các v ậ t
th ể hữu cơ lơ lủ ng hoậc sổ ng tr o n g ló p bùn mỏng ỏ cláy b i ể n và
một số ctộng v ậ t ăn bã vụn sổn g chù yểu ỏ đáy b iế n . Trong quá
t r ìn h s in h son g , các l o à i s in h v ậ t h o ạ i s in h ctã phân huỷ dẩn
các c h ấ t hữu cơ phúc
tẸLP
thành cá c ch ấ t ctơn g ià n hơn, c u ổ i
cùng th ành các ch ấ t vô cơ hoàn l ạ i cho môi tr ư ò n g và l ạ i
được si n h v ậ t sán xu at sủ dụng. Các sán phẩm b à i t ỉ e t v à xác
c h ế t cửa động thự c v ậ t , bã vụn và cá c phần tủ hữu cơ khác
cùng hàng l o ạ t cấ c sán pham phân huỷ tru n g g ia n ctuợc n h iể u
n h iểu lo a i v i sin h v â t và cá c si n h v ậ t ăn phế l i ê u sủ dung ctể
duy t r ì sự sổn g và tổ n g hcip c h ấ t hữu cơ m ái.
V ối cá c h o ạ t đông của minh, s in h v ậ t h o ạ i s in h là bô
phận duy n h at thự c h iệ n v i ệ c "đóng kín " chu t r ìn h v ậ t c h ấ t,
ctổng t h ò i chúng còn l à bộ phận cíẵ "cúu cíược" một phần lố n v ậ t

phần r ấ t bền vĩíng, khó hoà ta n và th eo t h à i g ia n ch úng có th ế
- 16 -
ITRU»£'‘‘ ■ • “ ÏX,’(
L J Z s k Li/^ . " 17 "
ra k h ồ i hệ sin h t h á i b i ế n do lấ n g đong.
Tổng lượ ng c h ấ t vẩn của đ ạ i dương khoảng 27 t ỷ tẩ n v ố i
hàm lư ợng khoảng 20 mg/m3 ( t ín h th e o Cấc bon l i ê n k ế t ) [4 6 ] .
0 vùng b iế n ven bò, hàm lượng c h ấ t vẩn cao hớn n h iểu do g iẫ u
có lư ợng xác c h ế t sin h v ậ t và ctược cung cap tù lụ c đ ịa . vùng
b iế n Côn Dáo có hàm lưo ng c h ấ t vẩn khoảng 700 mg/m3 [7 ] .
Các c h ấ t vô cơ như CŨ2 , H2O, các hop c h ấ t của Ph ốt
pho, Ni t ơ , S i l í c . . .được c o i như nguổn v ậ t ch a t cơ sỏ của sự
thành tạ o cá c sản phẩm hữu cd tr o n g b iể n . Dưối t á c dụng của
năng lượn g búc x ạ mật t r ờ i, thự c v ậ t ctã sủ dưng c ác ch ấ t vô
cơ có ở môi trườ ng để tổ n g hộp ch ấ t hữu cd đầu t i ê n tr on g ' quá
tr ìn h sản xu ấ t sờ cấp . sả n phấm sơ cấp l ạ i được sủ dụng t i ế p
lên ỏ các bâc dinh dương cao hơn. Cuối cù ng , nhò quá tr ìn h
phân huỷ mà c ác ch a t vô cơ l ạ i đưdc hoàn l ạ i cho m ôi tr ư ò n g .
Quá t r ì n h cú th ế luâ n chuyển t ạ o nên chu t r ì n h v ậ t c h ấ t.
Quan t r ọ n g nh at ở đây là quá t r ì n h sản x u ấ t sơ cấp
v ó i v i ệ c sử dụng cá c ch ấ t vô cơ cùa thực v ậ t , chủ yếu là thự c
vẬt n ổ i, b ỏ i v ì đó l à quá tr ì n h q u y ế t ctịnh c h iể u hưống p h á t
t r i ể n g iầ u lê n hay nghèo đ i v ề mạt sàn phẩm s in h v ậ t cùa vùng
b iể n . Trong môi trư ờn g nước b iế n , Các bon và S i l í c thư òn g
tổn t ạ i v ớ i hầm lượng tư ơng ctối cao do có nguổn dự tr ữ d ổ i
dào tù k h ỉ quyển và lu e ctịa, c ác n guyên t ổ khác có hàm lượn g
nhò b é. Khoảng tổ n t ạ i tự n h iên tr o n g nưóc b iể n cù a chủng
thư òng có t ỷ lê là S i :N:p = ( v à i chụ c đến v à i n g h ìn m g S i/m 3):
(0 -5 0 0 mgN/m3) : (0" 100 mgp/m3) [3 5 ] , Trong k h ỉ ctó, tươn g quan
g iữ a cá c nguyên t ố mà thực v ậ t đồng hoá được tr on g quang hợp

xác đ ịn h tr ạ n g th á i cân bầng của hậ sin h t h a i , thự c ch â t là
xác đ ịn h g iá t r i tố c cíô CẾ\C quá tr ìn h chuyển hoấ v ậ t ch ấ t và
liăng lũỢng ỏ múc cân bắng đ ó. Chu t r ìn h v ậ t ch ấ t muốn đ a t tố c
dò ló n , h ỉê u quá cao t h ì c ác nhân tố c h i p h ồ í p hả i đ at múc
t ô i thu ận.
Trong hậ s in h t h ả i b iế n , cá c yeu t ồ vậ.t lý th uò ng cố
nhũng b iế n đ ổ i rôn g vầ r ấ t khác nhau, phần n h iều không ctạ.t
g iá t r ị t ố i ưu hoấc tiệm cẬn g i á t r i t ố i liu, n h iề u k h i b iế n
ctổi khá gắn "ngưỗng" , đã tr ở thành yếu t ổ g iố i han r ấ t có ý
n g h ĩa tronig v i ệ c đ iều t i ế t cường ctô chu yển hũá v â t c h ấ t , năng
* 1 f 7
lư ơ ng , ơ vùng b iê n Nam V i ệ t Nam, n h iệ t ctộ b iê n ctôi ôn hoà v ố i
b iê n đọ tru n g b ình 5 c là ctiểu k iậ n th u ậ n , vùng tập tr u n g
sin h v ậ t nố i th uồn g ỏ n ơ i có n h iệ t cíộ 2 6 -2 7 c [ 3 , 2 0 ,2 9 ] .
Hê si n h t h a i b iể n là một hệ cân bâng đọ ng. B iể u c!6 cố
n g h ĩa là cá c yếu tò v ậ t l ỵ và hoá học không c h ỉ t ố c đụng đến
thuỷ sin h v ạ t,' mà ngtlỢc: l ạ i , đ ạ i bộ phận t r o n g chúng c h ịu ảnh
hưởng sâu Eẩc cúa c ac quá t r i n h s in h hoá. h ọ c. Tác động ngược
l ạ i này thườn g dẫn đến s \ í b iế n ctổi n h iều độ.c trư n g h o á - lý
của môi trư ờ n g và thu ồn g gây nên dao ctông cò chu kỳ 3in h học
cùa c ắ c dao trư n g đó.
T 19 -
III. PHUONG PHÁP MÔ ặÌNH HOÁ NGHIẼN cứu
HỆ SINH THÁI BIEN
Phương pháp mô hình hoá n g h iên cúu hệ s in h t h á i b iê n
mối x u ấ t h iê n khoảng v à i ba chục năm gấn ctây ở một số nưóc
nhu L iên xô cũ, Mỹ, Nhật bản, Hà L a n .Cho đến nay vẫn chưa
có lý th u y e t tổ n g qu át về mô h ìn h hoá hệ sin h t h á i b iể n , chưa
có sd đổ k h ối thố n g n h ấ t, chưa x ấc đ ịnh ctược 30 lượng c ác
thôn g sổ cẩn t h i ế t đê’ thự c h iệ n mô h ìn h . H iện t ạ i, cá c công

đ ạt đ ư ợ c .
Trong g ia i đoan h iê n nay đang "tim kiếm" và hoàn t h iê n
dần lý luâ n n g h iê n cúu , mô hìn h hoá hê s in h t h á i b iể n không
tá ch r ò i các n g h iên cứu thUc nghiệm , nh ất là v i ệ c xác đ ịnh
cá c th ô n g sổ sử dụng t r o n g mô h ìn h . Trưốc mat chưa th ể n g h iên
cúu mô h ìn h hoố hê s in h t h á i b i ể n một cá ch đầy đu n ên cá c
n g h iên cứu tr o n g l ĩn h vực này đang tù n g bưóc ctược t i ế n hành
tr ê n cd sỏ 3 hướng sau ctây :
Hưóng th ú n h ấ t : Mô hìn h h oá tù n g quá t r ìn h s in h - h o ấ
r iê n g b i ệ t tr o n g c ác khâu chu yển h oá v ậ t c h ấ t , năng lương
qua các bậc d in h dưỡng khác nhau t r ê n cơ sờ th ự c nghiệm và
cá c quan t r ấ c t r o n g tự n h iê n . Theo hưóng này đã có khá n h iều
công t r ì n h , t ậ p tru n g chú yếu vào cá c s in h vẬt bâc th ấp t r o n g
b i ể n . N hiễu k ế t quả n g h iên cúu ctấ ctưộc tậ p hợp tương ctổi đây
- 21 -
đủ tro n g [4 1 , 48.]. có th ể kể t ố i một số tá c g ià như S te e le
D u g d a le, E p p ley, Goldman, Lyhm an đã mô phỏng quá t r ìn h p há t
t r i ể n cùa thự c v ậ t n ổ i phụ th u ộc các yếu tổ môi tr u à n g bầng
phương t r ìn h tuy ến tí n h và phương t r ìn h M ik h a ie lic-M en te n ;
Cường cíộ tr a o d ố i ch ấ t cùa đông v ậ t n ố i phu th uô c vào c ác yeu
tổ môi tr ư àn g ctã đươc X ư sh en hia, Lam, F r o s t . . . mô t ả bầng c ác
phương t r ì n h p h i tu y ế n . Quắ. t r in h phân g iả i c h ấ t hữu cd phụ
thu ộc bân c h ấ t s in h -h o á cù a v ậ t c h ấ t , lư ơng v i khuẩn và c ác
đ iề u k iệ n môi trườ ng đã ctưdc A i z a t y l l i n , X k o p ins ev . . . b iể u
d iễ n bắng c ác phương t r ì n h mũ.
N goài ra có th ể kể t ó i X apon hik ov, G a le k in ¿tã t h i ế t lậ p
mô h ìn h vận ch uyển din h duâng vào lố p quang hộp để t i n h to á n
năng su ấ t Đơ cấp ỏ vùng t â y nam T hái B ình Dương [4 7 ] . Lương
Văn M inh,Nguyễn Tác An đã mô h ình hoá quá t r ìn h t á i si n h muổi
Phot p h ất vùng nưốc b iể n v en bà t ỉn h Nam Hà [ 2 2 ]. Nguyễn Tác

t ó i một v à i công tr ì n h t i ê u b iế u sau đầy :
X a y t lin đã g iá i b à i to á n k huếch tấ n th ẳn g đúng đ ố i v ỏ i
hdp phần ôxy hoà ta n , tr o n g ctó có t ỉ n h đ ề n cá c quá t r ì n h sàn
s in h và t i ê u th ụ ôx y b ở i cấ c s in h v ậ t bậc th ấ p . Ket quả của
b à i toá n đã ctưa ra được b iể u th ú c to á n h ọc x á c đ ịn h năng su ấ t
, 2
sơ câp tr o n g c ộ t nưóc 1 m của lớ p quang hợp [5 01-
- 23 -
J i a k u s e v dã t h i ế t lậ p mô h ình phân bố th ẳn g ctúng s in h
v ạ t n ổ i và Ph ồt pho vô cơ hoà ta n tr o n g lố p quang hợp vùng
p h ia đông D ạ i Tây Dương nhờ kct. hộp mô h ình khuếch tá n một
c h iể u v ố i mô h ìn h chu yển hoá Ph ốt pho qua các si n h v ậ t bẬc
th ấp [5 1 ] .
ơ ia k u se v v ỏ i mô hìn h S ũ t r i khưech tấ n h a i c h i ê u th e ọ
phưdng thẳn g đúng, k ể t hợp v ố i sư chu yển hoá Ph ốt pho như
[ 5 1 ] , đã tìm ¿tươc phân bố s in h v ậ t n ổ i doc th eo mé.t c ắ t tr u n g
tâm nam c ác đ ạ i dương [52 3-
H iện t ạ i , cấ c công tr ìn h n g h iên cứu the o hưóng thú ba
còn khấ í t . ơ V iệ t Nam, tá c g iả lu ận án này là một tro n g
nhũng ngư ời đầu t i ê n n gh iên cúu và xây dụng mô h ình khu ếch
tá n cá c hộp phần s in h học tro n g b iể n [ 8 , 9 ,1 0 ,1 2 ].
Chương I I
MÔ IIÌNH HOÁ CÁC QUÁ TRINH §INH-HOÁ
TRONG HỆ SINH THAI BIEN
I . CẤC QUÁ TRÌNH TRAO B ổ i CHAT TRONG HẸ s in h th a i b iê n
1 .1 Quá tr ìn h sân x u ấ t sơ cấ p và cương độ t r a o đ ổ i
d in ti dưỡng củ a th ự c v ậ t n o i
Trong hệ s in h t h ấ i b iể n , thự c v ậ t n ổ i l à lự c lU 0ng sản
xu ấ t chủ yế u . về bán c h ấ t , quá t r ìn h sản x u ấ t sơ cấp là quá
tr ìn h s in h tốn g hộp (b y o s y n t h e s ic ) bậc n h ấ t, bao gổm quá