SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"SỬ DỤNG TÀI LIỆU THÀNH VĂN KẾT HỢP TRANH, ẢNH
LỊCH SỬ ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ BÀI HỌC QUA DẠY HỌC
LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 – 1945 Ở TRƯỜNG THPT”
A. MỞ ĐẦU
Lịch sử là môn học mang nét đặc thù riêng. Đối tượng nghiên cứu của bộ môn Sử
rất đặc biệt, nó không giống với các môn học của khoa học tự nhiên, bởi vì chúng ta
không thể trực tiếp quan sát các sự kiện đã diễn ra trong quá khứ cũng như không thể
thực hiện lại sự kiện thông qua thí nghiệm. Nhưng Lịch sử lại là bộ môn rất có ưu thế
trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh trong quá trình dạy học.
Qua bài học lịch sử, với những hành động hi sinh anh dũng, quên mình vì sự nghiệp độc
lập dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân, những sự kiện lịch sử hào hùng, thực sự có sức lôi
cuốn mạnh mẽ đối với học sinh, tạo được cảm xúc lịch sử sâu rộng trong các em. Trên
cơ sở đó, góp phần hình thành ở các em sự kính phục, lòng tự hào đối với thế hệ cha ông
đi trước. Để từ đó thổi bùng lên ngọn lửa nhiệt tình cách mạng ở các em học sinh. Mặt
khác, học sinh cũng có thái độ căm ghét đối với những hành động tàn ác của bọn thống
trị, những kẻ xâm lược, đi ngược lại lợi ích của nhân dân. Qua đó, tạo cho học sinh sức
“đề kháng” để không bị các luận điệu xuyên tạc, bóp méo sự thật chi phối.
Tuy nhiên, trong thực tế những năm gần đây ở trường THPT, chất lượng dạy học
lịch sử chưa đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của xã hội. Biểu hiện cụ thể đó là học sinh
không ghi nhớ được những sự kiện lịch sử cơ bản, thậm chí hiểu nhầm lịch sử trầm
trọng. Qua các kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh cao đẳng, đại học, số
điểm thi môn lịch sử cho thấy kiến thức lịch sử của học sinh hiện nay quá kém.
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn lịch sử tôi rất trăn trở về vấn đề này, nên
mạnh dạn nêu một vài giải pháp đem lại cho học sinh cái nhìn trực diện, khách quan hơn
về lịch sử với một vài minh chứng về phương pháp "sử dụng tài liệu thành văn kết hợp
tranh, ảnh lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học qua dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn
1930 – 1945 ở trường THPT” (Chương trình Chuẩn)
B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận của vấn đề

thành văn kết hợp tranh, ảnh . Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận học sinh cho rằng môn
Sử là một môn phụ nên không chịu khó đầu tư vào việc học sử
Từ những hạn chế trên, ta thấy rằng, trong quá trình dạy học lịch sử ở trường
THPT, việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh là một trong những biện pháp
quan trọng để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử.
3. Ý nghĩa và các giải pháp tổ chức thực hiện việc sử dụng tài liệu thành văn kết
hợp với tranh ảnh lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học.
3.1 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp với tranh ảnh lịch sử trong
giảng dạy Lịch sử ở trường THPT
Trước hết, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh lịch sử góp phần vào việc
cụ thể hóa những sự kiện cơ bản đã được trình bày trong sách giáo khoa.
Ví dụ như để cụ thể hóa sự kiện “khởi nghĩa Nam Kì (23 – 11 – 1941)”, giáo viên
sử dụng đoạn tài liệu thành văn: “ Cuộc khởi nghĩa nổ ra ở Gia Định – Mĩ Tho đã lan
tới 18 tỉnh Nam Bộ mạnh nhất là ở Hậu Giang. Lần đầu tiên lá cờ đỏ sao vàng yêu quý
đã phất phới bay dưới trời Nam Bộ. Có nơi như ở Gia Định, chính quyền cách mạng đã
thành lập được vài hôm. Nghĩa quân rất hăng hái hoạt động, được nhân dân ủng hộ….do
hoàn cảnh thế giới chưa thuận tiện, nên nghĩa quân thất bại sau một tháng chiến đấu anh
dũng. Hàng trăm chiến sĩ của ta bị bắn không hề xét xử, hàng nghìn người bị đánh
chết hoặc nhốt cho chết ngạt trong các nhà giam chật ních, hoặc bị trôi biển, trôi sông.
Hàng vạn người bị tù đày trong số đó biết bao thường dân vô tội”…. kết hợp với bức
tranh “khởi nghĩa Nam Kì”
Khởi nghĩa Nam Kì (23 – 11- 1940)
Thứ hai, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh lịch sử góp phần vào việc
tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh.
Ví như khi cần tạo cho học sinh biểu tượng về “nạn đói ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì
vào cuối năm 1944 đầu năm 1945, giáo viên cần giới thiệu thêm cho học sinh thông qua
việc kết hợp đoạn tài liệu thành văn với bức ảnh về sự kiện lịch sử này
“Trong lúc phong trào Việt Minh đang dâng lên mạnh mẽ khắp cả nước thì nạn đói
ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ xảy ra từ cuối năm 1944 càng trở nên nghiêm trọng. Nạn lạm
phát giấy bạc đã làm cho giá sinh hoạt cao vọt chưa từng thấy. Riêng về gạo, tháng 10 –

Thứ tư, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh góp phần vào việc giáo dục
tư tưởng chính trị, tình cảm, đạo đức cho học sinh.
Khi giảng dạy sự kiện “Ngày 28 – 1 – 1941, Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp
lãnh đạo cách mạng Việt Nam”, chúng ta có thể sử dụng thêm đoạn tài liệu thành văn kết
hợp bức tranh đề cập đến sự kiện này để giới thiệu cho học sinh. Đoạn tài liệu thành văn
với những từ ngữ xúc cảm, chân thật đã thể hiện được cảm xúc của một người con yêu
nước xa quê 30 năm để tìm đường cứu nước, cứu dân giờ mới trở lại “ Vừa đặt chân lên
mảnh đất địa đầu Tổ quốc, ông lặng lẽ nhìn về phương nam như muốn thâu tóm toàn bộ
hình ảnh quê hương thân yêu vào đáy mắt. Ông già đó chính là Nguyễn Ái Quốc – Hồ
Chí Minh. ”
với bức tranh “Nguyễn Ái Quốc cùng một số đồng chí về nước (28 – 1 – 1941)” …
học sinh sẽ có một cái nhìn cụ thể về sự kiện này. Hơn thế nữa, sẽ tạo ra được trong lòng
học sinh những rung động, những cảm xúc. Đó chính là tình yêu quê hương, đất nước, là
sự kính trọng đối với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc – vị cha già của dân tộc.

Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng (28-01-1941)
Thứ năm, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh sẽ tạo hứng thú học tập
cho học sinh.
Thứ sáu, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh trong dạy học lịch sử còn
rèn luyện cho học sinh các kĩ năng quan sát, nghe và ghi nhớ. Từ đó, học sinh sẽ tiến
hành hoạt động tư duy, so sánh, tổng hợp để rút ra được kết luận, mối quan hệ giữa các
sự kiện, hiện tượng lịch sử, bản chất và quy luật phát triển của lịch sử.
3.2. Các phương pháp sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để nâng cao
hiệu quả bài học quả bài học qua dạy học lịch sử ở trường THPT (chương trình
chuẩn)
3.2.1. Nguyên tắc chung
a. Đảm bảo mục tiêu, nội dung cơ bản của bài học
Căn cứ vào chức năng, nhiêm vụ của bộ môn Lịch sử, căn cứ vào mục tiêu đào tạo,
mục tiêu của từng bài học bao gồm ba mặt: giáo dưỡng (bồi dưỡng về kiến thức), giáo dục
(thái độ, tình cảm, tư tưởng, đạo đức), và phát triển (năng lực nhận thức, trong đó quan

Với việc kết hợp như trên, giáo viên có điều kiện làm rõ mục tiêu bài học như đã
xác định.
b. Đảm bảo mối quan hệ giữa nội dung phản ánh trong tài liệu thành văn với
nội dung các tranh, ảnh phản ánh nội dung bài học
Trên cơ sở xác định mục tiêu, nội dung cơ bản của bài học, ta lựa chọn các đoạn tài
liệu thành văn và tranh, ảnh một cách hợp lý. Khi lựa chọn các đoạn tài liệu thành văn và
tranh, ảnh, ta phải chú ý đến sự phù hợp giữa chúng, có nghĩa là phải đảm bảo được mối
quan hệ giữa nội dung phản ánh trong tài liệu thành văn với nội dung các tranh, ảnh
trong bài học. Có như vậy thì chúng mới bổ sung, hỗ trợ được nhau, tạo được hứng thú
học tập cho học sinh, đạt tới hiệu quả dạy và học cao nhất.
Ví dụ như khi giảng dạy mục 1 “Phong trào cách mạng 1930 – 1931” thuộc phần II
“Phong trào cách mạng 1930 – 1931 với đỉnh cao Xô viết Nghệ Tĩnh” ở bài 14: “Phong
trào cách mạng 1930 – 1931”, với nội dung: “Tháng 9 – 1930, phong trào đấu tranh của
nông dân dâng cao, nhất là hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh”, chúng ta có thể sử dụng đoạn
tài liệu thành văn tường thuật về cuộc biểu tình của nông dân huyện Hưng Nguyên (ngày
12 – 9 – 1930): “Khoảng 8000 nông dân kéo đến huyện lị với khẩu hiệu “Đả đảo chủ
nghĩa đế quốc !”, “Đả đảo Nam triều !”, “Nhà máy về tay thợ thuyền !”, “Ruộng đất về
tay dân cày !”… Đoàn biểu tình xếp thành hàng dài hơn 1 kilômét tiến về thành phố
Vinh. Đi đầu là những người cầm cờ đỏ, đi hai bên là những đội viên tự vệ được trang bị
dao, gậy. Trên đường đi, đoàn biểu tình dừng lại vài nơi để diễn thuyết và chỉnh đốn đội
ngũ. Dòng người càng đi càng được bổ sung thêm. Khi đến gần Vinh, con số lên tới gần
3 vạn người và xếp thành hàng dài tới 4 kilômét” . “Thực dân Pháp đưa 5 máy bay đến
dội bom, xả súng liên thanh vào đoàn biểu tình, làm chết 147 người. Ngày hôm sau, khi
dân làng tổ chức đưa tang những người bị giết hại, thực dân Pháp lại ném bom, làm chết
thêm 43 người. Trong hai ngày 12 – 13 tháng 9 năm 1930, chúng đã giết 217 người, làm
bị thương 125 người, đốt cháy 277 nóc nhà. Hai làng Lộc Châu và Lộc Hải bị triệt hạ
hoàn toàn” . Đồng thời với việc sử dụng đoạn tài liệu thành văn trên, giáo viên còn kết
hợp sử dụng bức tranh “Đấu tranh trong phong trào Xô Viết Nghệ - Tĩnh”:
Việc sử dụng thêm đoạn tài liệu thành văn cùng bức tranh trên bên cạnh cung cấp
kiến thức có trong sách giáo khoa cho học sinh sẽ giúp các em có cách nhìn sinh động,

mặt các quan chức, có đội kèn đồng, có cảnh sát đứng chặn ở các ngả đường, cấm mọi
người vào khu vực Nhà Rồng. Nhưng ( ) gần 20 ngàn công nhân và lao động nội, ngoại
thành, hàng ngũ chỉnh tề từ sáng sớm đã tập trung quanh khu vực nhà Rồng. Chỉ có 6000
người len lỏi vào được, tự động xếp hàng trước bến. Khi Gôđa rời khỏi tàu, quốc ca
Pháp nổi lên từ 6000 người lao động cùng giơ tay chào “Lao công đại sứ” theo kiểu mặt
trận nhân dân Pháp, vừa trương ra trước mặt vị đại diện Chính phủ Pháp bằng chục
khẩu hiệu: “Hoan nghênh mặt trận nhân dân Pháp” (“Tự do dân chủ”; “Tự do nghiệp
đoàn”; “Thi hành luật lao động”; “Đại xá chính trị phạm…”). Tiếng hô khẩu hiệu át cả
tiếng kèn đồng. Cảnh sát nhảy ra giật lại băng, khẩu hiệu trong tay người biểu tình trước
mặt Gôđa.
Đại biểu quần chúng không phát biểu. Chỉ có thị trưởng Bôilăngđôri đọc diễn văn.
Nhưng bằng sức mạnh của ý chí và kỉ luật của mình, quần chúng đã biến cuộc đón tiếp
Gôđa do chính quyền thực dân tổ chức thành cuộc mít tinh để đưa các yêu cầu cho
Gôđa.”
Khi sử dụng bức ảnh trên cùng đoạn tài liệu thành văn phù hợp với nội dung bức
ảnh, ta sẽ khắc sâu được sự kiện này trong trí nhớ của học sinh. Bởi học sinh được tiếp
nhận thông tin bằng cả thị giác và thính giác. Qua đó, học sinh sẽ thấy được khí thế đấu
tranh của đông đảo nhân dân Sài Gòn nói riêng và toàn thể nhân dân ta nói chung trong
phong trào đấu tranh giai đoạn 1936 – 1939, giai đoạn thứ hai trong cuộc đấu tranh
giành chính quyền do Đảng ta lãnh đạo.
b. Sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để cụ thể hóa các sự kiện,
hiện tượng lịch sử
Trong bài học lịch sử chứa đựng nhiều nội dung, sự kiện lịch sử. Học sinh không thể
biết và hiểu hết được các sự kiện đó trong một thời gian nhất định. Vì thế, giáo viên phải
giúp học sinh nắm được những kiến thức cơ bản. Để làm được điều này, giáo viên có thể
sử dụng các đoạn tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để khôi phục, tài liệu các hình ảnh
trong quá khứ. Từ đó, giúp học sinh hiểu được một cách cụ thể về các sự kiện, hiện tượng
lịch sử, đồng thời cao hứng thú học tập các em.
Chẳng hạn như, với nội dung: “Sau phong trào cách mạng 1930-1931 với đỉnh cao
là Xô viết Nghệ Tĩnh, thực dân Pháp đã tiến hành khủng bố dã man làm cho lực lượng

sau đó rút ra kết luận tổng quát cho nội dung lịch sử này bằng cách đặt câu hỏi cho học
sinh: Em có nhận xét gì về quy mô, lực lượng tham gia và hình thức đấu tranh trong
phong trào dân chủ 1936 – 1939?
Để giải quyết được câu hỏi này, học sinh sẽ dựa vào những sự kiện mà giáo viên
vừa cung cấp, đồng thời những đoạn tài liệu thành văn kết hợp với tranh, ảnh mà giáo
viên giới thiệu thêm. Thông qua câu trả lời của học sinh, giáo viên sẽ kết luận được về
các đặc điểm của phong trào dân chủ 1936 – 1939.
c. Sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để tạo biểu tượng về nhân
vật, sự kiện lịch sử
Việc tạo biểu tượng lịch sử có ý nghĩa giáo dục lớn đối với học sinh, vì chỉ thông
qua những hình ảnh cụ thể, sinh động, có sức gợi cảm mới tác động mạnh mẽ đến tư
tưởng, tình cảm của các em.
Ví như trong quá trình giảng dạy bài 14: “Phong trào cách mạng 1930 – 1935”,
giáo viên muốn tạo cho học sinh biểu tượng về phong trào cách mạng 1930 – 1931, giáo
viên sẽ cung cấp cho học sinh các sự kiện : tình hình việt Nam trong những năm 1929 –
1933 (bao gồm cả tình hình kinh tế và tình hình xã hội); diễn biến của phong trào cách
mạng 1930 – 1931; kết quả của phong trào cách mạng 1930 – 1931 với đỉnh cao là Xô
viết Nghệ - Tĩnh. Ngoài ra, giáo viên còn phải cung cấp thêm cho học sinh các đoạn tài
liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh đề cập đến phong trào cách mạng 1930 – 1931. Trong
đó, cần thiết phải giới thiệu cho học sinh đoạn tài liệu thành văn nói về cuộc biểu tình
của nông dân huyện Hưng Nguyên (Nghệ An) ngày 12 – 9 – 1930 và bức ảnh “Đấu
tranh trong phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh” bởi đây là cuộc đấu tranh rất tiêu biểu trong
phong trào cách mạng 1930 – 1931. Giáo viên còn giới thiệu cho học sinh xem bức ảnh
chụp “Đội tự vệ đỏ xã Phúc Sơn (Anh Sơn – Nghệ An)” và đoạn tài liệu thành văn về
các đội tự vệ đỏ
Việc tiếp nhận những thông tin về cuộc biểu tình của nông dân huyện Hưng
Nguyên (Nghệ An) ngày 12 – 9 – 1930, về các đội tụ vệ đỏ trong chính quyền Xô viết ở
Nghệ - Tĩnh bằng thính giác và thị giác, học sinh sẽ tri thức được về quang cảnh, lực
lượng tham gia phong trào cách mạng 1930 – 1931 bên cạnh những thông tin khác đã
được giáo viên cung cấp, học sinh sẽ có được biểu tượng về phong trào đấu tranh cách

- Điểm trung bình lớp thực nghiệm:
x
= 7,35
- Điểm trung bình lớp đối chứng:
y
= 6,2
- Độ lệch chuẩn phép đo lớp thực nghiệm: S
Dx
= 1,2
- Độ lệch chuẩn phép đo lớp đối chứng: S
Dy
= 1,86
- Phương sai phép đo bài kiểm tra của lớp thực nghiệm: S
2
x
= 1,44
- Phương sai phép đo bài kiểm tra của lớp đối chứng: S
2
y
= 3,4596
- Tính giá trị t:
t = (7,35 – 6,2) 
4596,344,1
39
+
= 3, 24
- Dùng bảng Student chọn α = 0,05, ta có:
K = 2n – 2 = 2. 39 – 2 = 76
Theo đó, ta có: t
α

11

10

8
Đối
chứng(12B2)
2
0

5

9

3

9

7

4
t = 3,24
t
α
= 1,98
-So sánh giữa t và t
α
ta thấy: t > t
α
(3,24 > 1,98)

9. Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2006), Nhập môn sử học, Nxb Đại học Sư
phạm, Hà Nội.
10. Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2002), Phương pháp dạy học lịch sử, tập I, Nxb
Đại học sư phạm, Hà Nội.
MỤC LỤC
A.MỞ ĐẦU…………………………………………………………1
B.NỘI DUNG
1.Cơ sở lý luận của vấn đề…………………………………………2
2.Thực tiễn giảng dạy môn Lịch sử tại trường THPT……………2
trong những biện pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử.
3. Ý nghĩa và các giải pháp tổ chức thực hiện việc sử dụng tài liệu thành văn kết
hợp với tranh ảnh lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học.
3.1 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp với tranh ảnh lịch sử trong
giảng dạy Lịch sử ở trường THPT……………………3
3.2. Các phương pháp sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để nâng cao
hiệu quả bài học quả bài học qua dạy học lịch sử ở trường THPT (chương trình chuẩn)
………………………………………8
3.2.1. Nguyên tắc chung
a. Đảm bảo mục tiêu, nội dung cơ bản của bài học ……………….8
b. Đảm bảo mối quan hệ giữa nội dung phản ánh trong tài liệu thành văn với nội
dung các tranh, ảnh phản ánh nội dung bài học………10
c. Đảm bảo tính khoa học và tính Đảng…………………………….12
d. Đảm bảo tính vừa sức của học sinh………………………………12
3.2.1. Biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh lịch sử
a. Lựa chọn tài liệu thành văn phản ánh chính xác nội dung tranh, ảnh lịch
sử………………………………………………………………………….13
b. Sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để cụ thể hóa các sự kiện, hiện
tượng lịch sử……………………………………………………… 14
c. Sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh, ảnh để tạo biểu tượng về nhân vật, sự
kiện lịch sử……………………………………………………….17