Nhận xét về nét đặc sắc của nghệ thụât, ngôn ngữ, giọng điệu
trong bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng.
1. Hình ảnh thơ:
- Hình ảnh trong bài thơ được sáng tạo bằng nhiều bút pháp khác nhau, tạo
nên những sắc thái thẩm mỹ phong phú. Trong bài thơ có hai hình ảnh chính:
thiên nhiên miền Tây và người lính Tây Tiến, đồng thời cũng còn có hình ảnh về
cụôc sống của đồng bào miền Tây gắn với người lính Tây Tiến. Ở mỗi loại hình
ảnh có hai dạng chính, tạo nên sắc thái thẩm mỹ phối hợp, bổ sung cho nhau.
+ Thiên nhiên có cái dữ dội, khắc nghiệt, hoang sơ, hùng vĩ:
Dốc lên khúc khủy dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

+Bên cạnh đó, có những hình ảnh thiên nhiên đầy thơ mộng, ẩn hiện trong
sương khói, trong màn mưa, đong đưa bóng hoa: Sài Khao sương lấp
đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Tác giả đã sử dụng nhiều bút pháp để miêu tả, dựng hình ảnh, có khi tả cận
cảnh, dừng lại ở những chi tiết khá cụ thể, có khi lại lùi xa để bao quát khung
cảnh rộng, mở ra bức tranh phóng khoáng và hùng vĩ của miền Tây.– hình ảnh
con người cũng hiện ra với nhiều sắc thái, chủ yếu là hào hùng và hào hoa.Hào
hùng ở ý chí, tư thế hiên ngang, coi thường gian khổ:
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Áo bào thay chiếu anh về đất
Hào hoa ở tâm hồn nhạy cảm trước thiên nhiên, đằm thắm tình người và cả
những khát khao, mơ mộng:
Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
1

Tây Tiến là bài thơ độc đáo của ngườI nghệ sĩ tài hoa Quang Dũng được
sáng tác năm 1948, sau khi chuyển đến công tác ở đơn vị khác. Bài thơ đựơc
viết theo thể hành rắn rỏi, chi có 34 câu nhưng câu nào cũng hay, chẳng có chữ
nào thừa. Bài thơ là sự hồi tưởng những kỉ niệm trong kháng chiến của những
người lính trẻ hầu hết xuất thân từ Hà Nội, tái hiện khung cảnh núi rừng hoang
dã đến những tình cảm thắm thiết của hậu phương lúc dừng quân. Đặc biệt khổ
thơ thứ ba trong bài thơ đă khắc họa sinh động hình ảnh người lính Tây Tiến:
Tây tiến đoàn binh không mọc tóc
………….
Sông mã gầm lên khúc độc hành.
Thật vậy, mở đầu đọan thơ là hình ảnh người lính Tây Tiến hiện ra với dáng
vẻ khác thường :
Tây tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Đó là người lính “không mọc tóc” và” xanh màu lá”.Chỉ hai chi tiết thôi
nhưng tác giả đã tái hiện hình ảnh người lính với hiện thực khốc liêt của bệnh
tật. Rừng sâu, nước độc đã tàn phá ngoại hình những chàng trai trẻ đất Hà
Thành. Bệnh sốt rét rừng đã khiến cho tóc rụng trọc, da xanh. Nhưng với sức
sống của tuổi thanh niên, ngòi bút lãng mạn của Quang Dũng đã nắm bắt hiện
thực cuôc chiến, tô đậm và phóng đại, hiện lên dáng vẻ người lính đẹp lạ
thường. Cũng là bệnh sốt rét rừng ấy nhưng với ngòi bút hiện thực, người lính
cùng thời của Chính Hữu có vẻ tiều tụy quá “ anh vớI tôi biết từng cơn ớn lanh,
sốt run người vầng trán ướt mồ hôi” .Còn người lính Tây Tiến thì phủ nhận hiện
thực đó. Đầu “không mọc tóc” chứ không phải là do tóc không mọc đựơc, da
“xanh màu lá” không phải vì sốt rét da xanh mà do tác động của sắc màu núi
rừng đó thôi ! Người lính không hề ở trong tư thế bị động mà trái lại chủ động
hiên ngang đầy khí phách “ dữ oai hùm”.
Bên trong ngoại hình ấy là tâm hồn rất mộng mơ:
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
4
rải rác là thưa thớt, viễn xứ là nơi xa. Quang Dũng không tránh né hiện
thực.Nhà thơ tái hiện một không gian lạnh giá, heo hút với hình ảnh trọng tâm
òa những nấm mồ hoang của những người con xa xứ ngoài biên ải.
Những hình ảnh nghiệt ngã như thử thách những chàng trai đang phải đối
mặt hằng ngày; cái chết không nhiều: “rải rác” nhưng trên vạn nẻo đường hành
quân, người lính đi đâu cũng thấy vài ba nấm mồ thấp lè tè qua mưa gió, thời
gian của những người lính trẻ xa nhà đã vĩnh viễn nằm lại ngoài biên cương.
Các anh cũng chỉ là con người, còn quá trẻ, lòng ham sống sao không khỏi
chạnh lòng khi không khỏi nghĩ đến một ngày nào đó mình cũng không về, mẹ
già, chị yếu, em thơ còn bao nhiêu hệ lụy của cuôc đời ràng buộc. Có lẽ các
anh đã không nén đựơc tiếng thở dài ! Nhưng trót làm trai thời loạn làm sao có
thể đặt tình nhà lên trên nợ nước? “ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”. Anh
rũ bỏ tất cả, chân lại tiếp tục cùng đồng đội ra chiến trường nhắm thẳng đầu thù
để tiêu diệt không hề tiếc nuối “đời xanh”
Có thể nói, cuộc chiến khốc liêt cùng lam sơn chướng khí đã bào mòn sức
khỏe của người trai trẻ đồng bằng, cái gì đến cuối cùng cũng đã đến! Anh vĩnh
viễn nằm xuống giữa núi rừng heo hút. Cái chết đã đến, có thể do súng đạn cũng
có tểh do bệnh tật thiếu thuốc men “ áo bào thay chiếu anh về đất”. “anh về đất”
là biện pháp nói giảm, nói tránh để chỉ cái chết của người lính, không có cách
hiểu thứ hai.Nhưng “áo bào thay chiếu anh về đất” là vấn đề có ý kiến không
đồng nhất, ( lời thuật chuyện của Trần Lê Văn kể rằng : ngày ấy mỗi lần người
lính ra trận thường đựơc đồng bào địa phương tặng cho chiếc chiếu, sống để đắp
, chết bó thây. Và thực tế đã được nhiều người vận dụng cho rằng : khi nằm
xuống người lính chiến không có được cái hòm, chí có chiếc chiếu liệm thân anh
mà thôi! Nhưng căn cứ trên câu thơ “áo bào thay chiếu’ thì khi chết người lính
không có cả chiếc chiếu để chôn thân, chiếc áo mặc lúc sống là chiếc quan tài
che kín thân anh ! hãy nghe Quang Dũng nói “ ngay cả khi nằm xuống, người tử
sĩ không có cả manh chiếu liệm. Nói áo bào thay chiếu là cách nói của người

hùng vĩ vừa thơ mộng, hoang sơ mà ấm áp. Hình ảnh những cô gái, những con
người miền Tây tô đậm thêm chất huyền bí, thơ mộng của núi rừng.Chất lãng
6
mạn được thể hiện ở cảm hứng hướng tới cái cao cả, sãn sàng xả thân hi sinh tất
cả cho lý tưởng dân tộc.
Bức chân dung người lính Tây Tiến được dệt nên bởi cảm hứng lãng mạn
qua cái nền hùng vĩ và thơ mộng của núi rừng Tay Bắc với tư thế đẹp, hùng
dũng, với nỗi nhớ chơi vơi, heo hút cồn mây súng ngửi trời.Không những
vậy,bút pháp lãng mạn còn thể hịên qua âm thanh ghê rợn của thác gầm thét,
cop trêu người nhàăm tô đậm vẻ hoang dại, bí mật của rừng thiêng dữ dội, rồi
đột ngột mở ra một nỗi nhớ ấm áp :
“Nhớ ôi Tây Tiến…thơm nếp xôi”.
Thực ảo đan xen trong đêm liên hoan : bừng lên hội đuốc hoa với cái nhìn
ngơ ngác lẫn cái e ấp tình tứ. Từ cảnh liên hoan chuyển sang cảnh sông nước
đầy chất thơ bằng bút pháp chấm phá tinh tế( người đi châu mộc…hoa đong
đưa). Cảnh như được phủ lên màn sương huyền thọai, da diết hồn của ngàn
lau…giống như một bức họa cổ.Hùng vĩ với thơ mộng là cái nhìn riêng của chất
thơ lãng mạn Quang Dũng.
Cùng với cảm hứng lãng mạn là tinh thần bi tráng của bài thơ. Tây
Tiến không hề che giấu cái bi. Nhưng bi mà không lụy. Cái bi được thể hiện
bằng một giọng điệu,âm hưởng, màu sắc tráng lệ, hào hùng .Người chiến sĩ Tây
Tiến luôn hiên ngang, bất khuất dù mất mát, đau buồn .Trên cái nền thiên nhiên
tráng lệ, người lính xuất hiện với tâm vóc bi tráng khác thường : không mọc tóc,
xanh màu lá dữ oai hùm, mắt trừng gửi mộng qua biên giới… Các câu tiếp theo
nói về sự hi sinh phi thường (rải rác về đất).
Hai khổ thơ tạo hình dữ dội, nói lên cái gian khổ tột cùng lẫn cái lẫm liệt kiêu
hùng.Cái chết cũng được tác giả bao bọc trong không khí hòanh tráng. Từ Hán
việt được sử dụng, tạo âm hưởng bi hùng. Câu thơ “Sộng Mã gầm lên khúc độc
hành” giống khúc nhạc chiêu hồn tử sĩ thật dữ dội, bi tráng giữa không gian bát
ngát. Tinh thần bi trang do đâu mà có? Chiến trường Tây Tiến ác liệt, hoang vu,

một nỗi nhớ da diết của nhà thơ về một miền quê Tây Bắc và về người chiến sĩ
Tây Tiến một thời “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.Đặc biệt là đọan thơ sau
đây :
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
8
………………
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.
là sự thể hiện nỗi nhớ của nhà thơ về con đường hành quân gian khổ của những
người chiến sĩ Tây Tiến.
Tòan đọan có mười bốn câu, được viết theo thể thơ tự do.Mở đầu đọan thơ
là hai câu thơ thể hiện một nỗi nhớ của Quang Dũng như bao trùm lên
không gian tạo vật và con người Tây Tiến, Tây Bắc.Đó một nỗi nhớ da diết
khôn nguôi về núi rừng, về dòng sông Mã anh hùng :
“ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi.”
Cách dùng cặp từ láy “chơi vơi” để diễn tả nỗi nhớ của Quang Dũng thật mới
lạ,giàu sáng tạo.Bởi lẽ , thông thường ít ai lại nói như vậy.Nhưng đặt trong văn
bản thơ tái hiện cảnh núi rừng hùng vĩ, dữ dội, gợi lại những kỷ niệm ấm áp
“một đi không trở lại” , nỗi nhớ thương như không bám riết vào đâu.Từ đó khái
niệm “nhớ chơi vơi” tự nhiên có cơ sở và có sức sống của nó. Một nỗi nhớ
không hình, không ảnh , không thể cân đong , đo đếm…nhưng lại da diết và sâu
nặng đến vô cùng.Kết cấu câu cảm thán và điệp từ “nhớ” có tác dụng cộng
hưởng, nhấn mạnh nỗi nhớ.Lời thơ như lời mời gọi và khơi gợi biết bao hoài
niệm của một thời đau thương nhưng anh dũng, gian khổ nhưng vĩ đại hào hùng.
Để rồi từ đó, nhà thơ để cho tình cảm của mình trở về với từng kỷ niệm cụ thể.
Trước hết là nỗi nhớ về thiên nhiên Tây Bắc gắn với các địa danh xa lạ :
Sai Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu …làm cho người
đọc thêm cái ấn tượng xa ngái, hoang sơ .Thêm vào đó, cách phối hợp thanh
bằng, thanh trắc tạo âm hưởng lạ tai, mông lung, vừa tạo cảm giác âu u, kích
thích hứng thú phiêu lưu mạo hiểm cho người đọc :

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
Hai câu thơ ngân lên như tiếng hát của một bài ca hoài niệm vừa ngọt ngào, vừa
bâng khuâng, tha thiết.Hai tiếng “nhờ ôi” không những thể hiện tình cảm thủy
chung mà còn là niỗi nhớ cồn cào , nhớ mênh mang như một tiếng vang bật lên
từ cõi nhớ.
10
Tóm lại, đây là một trong những đọan trích hay nhất của bài thơ Tây
Tiến.Đọan thơ có sự kết hợp hài hòa giữa khuynh hướng sử thi và cảm hứng
lãng -mạn. Nhiều câu thơ có sự phối hợp điêu luyện các kỹ thuật tạo hình , hội
họa, điện ảnh, điêu khắc và gần gũi với âm nhạc truyền thống.Phải là một cây
bút tài hoa mới có được những vần thơ nghệ thuật đến như vậy.Qua đọan thơ,
Quang Dũng đã giúp ta có dịp cảm nhận được vẻ độc đáo của nùi rừng Tây Bắc,
cảm nhận sâu sắc về sự gian khổ và vẻ đẹp hào hùng của đòan quân Tây Tiến
trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp .Từ đó để lại trong ta những tình
cảm yêu kính và ngưỡng mộ với thế hệ cha anh đi trước.
Đề 4: Anh /chị hãy bình giảng đọan thơ sau đây
trong bài thơ “Tây Tiến” của nhà thơ Quang Dũng.
“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”.

* Hướng dẫn làm bài :
- Phần mở bài cần giới thiệu ngắn gọn về nhà thơ Quang Dũng, hòan cảnh sáng
tác và cảm xúc chủ đạo của bài thơ Tây Tiến ; nêu được vị trí và nội dung của 4
câu thơ
- Phần thân bài, cần làm rõ các ý :
1. Bên cạnh nét đẹp của núi rừng biên giới là cảnh sông núi miền Tây mênh
mang, mờ ảo, thơ mộng.
2.Thiên nhiên Châu Mộc qua vài nét chấm phá của Quang Dũng hiện lên có

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ”
Ở đây, hình ảnh những hoa lau phất phơ dọc theo triền núi, dọc bờ Châu Mộc
như có hồn phảng phất trong gió, như quyến luyến, tiễn đưa. Câu thơ mang đậm
tâm hồn của một người nghệ sĩ tài hoa Quan Dũng.
Đặc biệt, nét độc đáo trong nghệ thuật biểu đạt của nhà thơ là cách thi nhân
không tả mà chỉ gợi. Cái “dáng người trên độc mộc” cũng là gợi nhưng vẫn làm
12
rõ cái dịu dàng , uyển chuyển, xinh xắn của những cô gái trên chiếc thuyền độc
mộc lao nhanh trên dòng nước lũ đang chảy xiết :
“Có nhớ dáng người trên độc mộc”
Như hòa hợp vời con người, những bông hoa rừng cũng “đong đưa” làm duyên
trên dòng nức lũ.Hoa “đong đưa” chứ không phải là “đung đưa”. “Đong đưa” la
đưa qua đảo lại.Còn “đung đưa” là chao đi chao lại một cách nhẹ nhàng trong
khỏang không.Đây là bút pháp vửa tả thực vừa tả tình lãng mạn : nước lũ chảy
xiết làm cho những bông hoa bên mép suối đung đưa, nhưng thi nhân nhìn thành
“đong đưa” như những điệu múa mềm mại của những cô gái đẹp, tài hoa, tình
tứ.
Tóm lại, bốn câu thơ thật đẹp, thật đặc sắc.Nó như một bức tranh thủy mặc
với những nét chấm phá tinh tế , mềm mại, sâu lắng.Từ đó nhà thơ như truyền
cía sắc hồn của con người vào cảnh vật. Phải là một nhà thơ của “Tây Tiến”
mới sáng tạo được những vần thơ tài hoa đến như thế!
Phân tích đoạn thơ sau trong bài Tây Tiến (Quang Dũng) : (KHỔ 2)
Doanh trại bừng lên hội đuốc, hoa
Kia em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc

hoa” (“Đuốc hoa” là hoa chúc – cây nến đốt lên trong phòng cưới, đêm tân hôn)
. Ở đây, “đuốc hoa” có ý nghĩa là gợi không khí ấm cúng gợi niềm vui, niềm
hạnh phúc trong lòng các chiến sĩ . “Bừng” chỉ ánh sáng của đuốc hoa, của lửa
trại sáng bừng lên; cũng còn có nghĩa là tiếng khèn, tiếng hát, tiếng cười nói
tưng bừng rộn rã. Tố Hữu khi nhớ về Việt Bắc cũng từng viết về đêm liên hoan:
14
“Nhớ sao lớp học i tờ/ Đồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan”. Có thể hình
dung đêm hội mà Quang Dũng viết trên đây như một đám cưới tập thể.
Từ “Kìa em” trong câu thơ thứ hai thể hiện sự ngạc nhiên, ngỡ ngàng của lính
Tây Tiến trước vẻ đẹp của cô gái vùng cao trong trang phục “xiêm áo” lộng lẫy
cùng dáng vẻ “e ấp” rất thiếu nữ. Quang Dũng phát hiện ra vẻ đẹp rực rỡ của cô
gái bằng cả niềm yêu, niềm say đến cảm phục. Yêu say từ vóc dáng đến trang
phục. Chính trang phục truyền thống đậm đà bản sắc văn hóa của các thiếu nữ
Tây Bắc càng tôn vinh lên vẻ đẹp của họ. Quang Dũng không khỏi không thán
phục đến ngạc nhiên trước vẻ đẹp ấy. Em trở thành hạt nhân của bức tranh với
vẻ đẹp xứ lạ phương xa. Những thiếu nữ Mường, những thiếu nữ Thái, những cô
gái Lào xinh đẹp, duyên dáng “e ấp”, xuất hiện trong bộ xiêm áo rực rỡ. Cũng
có thể hiểu người lính đang đóng giả con gái trong những trang phục dân tộc rất
độc đáo, tạo tiếng cười vui cho đêm văn nghệ.
Ngỡ ngàng nữa là tiếng khèn “man điệu”. Khèn là một loại nhạc cụ của người
dân tộc miền núi Tây Bắc còn “man điệu” là một điệu nhạc “lạ” đặc trưng văn
hoá của những con người nơi đây. Và hòa vào tiếng khèn ngất ngây ấy là điệu
múa Lam vông quyến rũ của những cô gái Lào đã “xây hồn thơ” trong lòng các
chàng lính trẻ. Chính cái lạ ấy làm đắm say tâm hồn những chàng trai Tây Tiến
gốc Hà Nội hào hoa. Chính trong không khí của âm nhạc, vũ điệu ấy đã chắp
cánh cho tâm hồn những người lính Tây Tiến thăng hoa, mọi mỏi mệt như bị
đẩy lùi, thêm vào đó là lòng yêu đời, yêu miền đất lạ . Chính vì thế mọi cảm
giác mỏi mệt, mọi vất vả đều tan biến. Thay vào đó là niềm lạc quan, yêu đời
nâng bước họ mạnh mẽ hơn trên con đường hướng về “Viên Chăn xây hồn thơ”.
Từ đó, ta có thể thấy được rằng các chiến sĩ của chúng ta dù trong những giờ

vắng, tĩnh lặng, giàu chất thơ sâu lắng vừa có chút gì đó thiêng liêng phảng phất
chút tâm linh rừng núi. “Nẻo bến bờ” có nghĩa là : nẻo – lối đi. Nẻo bến bờ là
nhìn đâu cũng thấy mênh mang hồn lau. “Hồn lau” - những cây lau không còn
vô tri vô giác mà có linh hồn. Phải là một hồn thơ nhạy cảm, tinh tế, tài hoa và
lãng mạn mới cảm nhận được vẻ đẹp nên thơ ấy.
“Ngàn lau cười trong nắng
Hồn của mùa thu về
16
Hồn của mùa thu đi
Ngàn lau xao xác trắng”
(Chế Lan Viên)
Không gian nên thơ ấy làm nền cho người thơ xuất hiện: Giữa hình ảnh thiên
nhiên Tây Băc hiện lên đầy sức sống và lãng mạn thì hình ảnh con người nơi
đây hiện lên mang một vẻ đẹp khỏe khoắn, bất khuất, kiên cường: ''Có nhớ dáng
người trên độc mộc''. Điệp ngữ “có thấy – có nhớ” luyến láy như chạm khắc vào
lòng người một nỗi nhớ da diết, cháy bỏng khôn nguôi. Độc mộc là một loại
thuyền được làm từ thân cây gỗ lớn, dài. Dáng người trên độc mộc ở đây có thể
là hình ảnh mềm mại, uyển chuyển của những cô gái Thái, Mèo đang đưa các
chiến sĩ vượt sông. Cũng có thể hiểu là dáng hình kiêu dũng của các chiến sĩ
Tây Tiến đang chèo chống con thuyền vượt sông , vượt thác dữ tiến về phía
trước. Tất cả những hình ảnh ấy đều đã để lại trong lòng của Quang Dũng một
hình ảnh khó phai nhoà
Thiên nhiên Tây Bắc vốn nổi tiếng với con sông Mã, một dòng sông đã chứa
trong nó biết bao dữ dội. Nhưng ở đây, dòng sông Mã đã hiện lên với sự nhẹ
nhàng đến kỳ lạ. Những cánh hoa rừng ko bị ''dồi lên dập xuống'' mà là “Trôi
dòng nước lũ hoa đong đưa''. Từ láy “đong đưa” được sử dụng rất gợi: Cánh hoa
rừng như cũng quyến luyến con người. Cánh hoa rừng như bàn tay vẫy chào
người lính, tiễn người lính vượt sông đi đánh giặc.
Đoạn thơ để lại một dấu ấn đẹp đẽ về thơ ca kháng chiến mà sự thành công là
kết hợp hài hòa giữa khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn. Bên cạnh đó

Quang Dũng là nghệ sĩ đa tài: viết văn, làm thơ, vẽ tranh, soạn nhạc… nhưng
thành công nhất vẫn là thơ ca. Các tập thơ tiêu biểu của Quang Dũng được bạn
đọc biết đến nhiều như “Mây đầu ô”, “Mùa hoa gạo”, “Tuyển tập thơ văn
Quang Dũng”. Nhưng tên tuổi của Quang Dũng có lẽ đã gắn liền với bài thơ
Tây Tiến. Bài thơ ra đời vào năm 1948 in trong tập “Mây đầu ô” là bài thơ tiêu
biểu nhất của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Bài thơ có giá trị nội dung và
nghệ thuật đặc sắc mà tiêu biểu là đoạn thơ sau đây:
18
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
…
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

THÂN BÀI
1. Khái quát trước khi phân tích: Tây Tiến là một phân hiệu bộ đội được
thành lập đầu năm 1947, thành phần chủ yếu là thanh niên trí thức Hà Nội.
Nhiệm vụ của họ là phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới phía Tây. Năm
1948, Tây Tiến giải thể để thành lập trung đoàn 52. Quang Dũng cũng chuyển
sang đơn vị khác. Sau khi rời đơn vị cũ chưa được bao lâu Quang Dũng đã sáng
tác bài thơ này. Đoạn thơ ta phân tích là đoạn mười bốn câu thơ đầu của bài thơ:

2. Đoạn thơ mở đầu bằng hai câu thơ mang cảm xúc chủ đạo của toàn đoạn
thơ. Cảm xúc ấy là nỗi nhớ:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Đối tượng của nỗi nhớ ấy là con Sông Mã, con sông gắn liền với chặng đường
hành quân của người lính. Đối tượng nhớ thứ hai là nhớ Tây Tiến, nhớ đồng đội,
nhớ bao gương mặt một thời chinh chiến. Nỗi nhớ ấy được bật lên thành tiếng
gọi tha thiết “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi” gợi lên bao nỗi niềm lâng lâng khó
tả. Đối tượng thứ ba của nối nhớ đó là “nhớ về rừng núi” . Rừng núi là địa bàn
hoạt động của Tây Tiến với bao gian nguy, vất vả nhưng cũng thật trữ tình, lãng

nhiều thanh trắc đi liền nhau “dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm” (bảy chữ mà
đã có tới 5 chữ là thanh trắc) khiến khi đọc lên ta có cảm giác trúc trắc, mệt mỏi
như đang cùng hành quân với đoàn binh vậy. Có thể hình dung người lính Tây
Tiến vừa leo lên được đỉnh dốc đã mệt nhoài lại phải đổ xuống một con dốc
khác và cứ thế cuộc hành quân kéo dài với dốc cao vực thẳm.
- Câu thơ “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” sử dụng phép nhân hóa “súng ngửi
trời” làm hiện lên hình ảnh: núi cao heo hút, mây nổi thành cồn trên đỉnh núi,
người lính đi trên đỉnh núi mà như đi trên mây. Mũi súng đeo sau vai như chạm
20
đến trời xanh “ngửi trời”. Thật là một hình ảnh ngạo nghễ có chút gì rất hóm
hỉnh đùa vui kiểu lính. Chính vì chất lính trẻ trung ấy mà trước thiên nhiên dữ
dội người lính Tây Tiến không bị mờ đi mà nổi lên đầy thách thức.
- Thiên nhiên không còn là đối tượng để thưởng thức ngắm nhìn nữa mà là
đối thủ: “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống”. Hết lên lại xuống, xuống
thấp lại lên cao, đèo nối đèo, dốc tiếp dốc, không dứt. Câu thơ được tạo thành
hai vế tiểu đối: “Ngàn thước lên cao // ngàn thước xuống”, làm câu thơ như bị
bẻ đôi, diễn tả con dốc với chiều cao, sâu rợn ngợp: nhìn lên cao chót vót, nhìn
xuống sâu thăm thẳm.

b. Thiên nhiên Tây Bắc bên cạnh cái hùng vĩ, hiểm trở là những nét vẽ đầy
thơ mộng trữ tình:
- Có cảnh đoàn quân đi qua bản Mường Lát vào ban đêm và phát hiện ra vẻ đẹp
trữ tình “hoa về trong đêm hơi”. “Hoa về” nghĩa là hoa nở. “Đêm hơi” là đêm
sương. Hai hình ảnh ấy đặt cạnh nhau tạo nên một không gian thơ mộng. Có thể
hiểu người lính hành quân trong gian khổ nhưng tâm hồn lúc nào cũng luôn lạc
quan, yêu đời làm bạn với hoa rừng, sương núi.
- Có cảnh đoàn quân đi trong mưa vừa hùng vĩ lại rất nên thơ: “Nhà ai Pha
Luông mưa xa khơi”. Câu thơ được dệt bởi những thanh bằng liên tiếp, gợi tả sự
êm dịu, tươi mát của tâm hồn những người lính trẻ, trong gian khổ vẫn lạc quan
yêu đời. Nhịp thơ cũng chậm lại, âm điệu nhẹ nhàng như phút nghỉ chân hiếm

dân. Sau một thời gian dài hành quân vất vả giữa núi rừng phải chịu đói, chịu
khát. Nay các anh được đồng bào tiếp đón bằng “cơm lên khói” cùng mùi hương
“thơm nếp xôi” thật là ấm bụng. Chính nơi đây, mọi khó khăn gian khổ như bị
đẩy lùi mà thay vào đó là niềm lạc quan và tình thơ đong đầy.
5. Tổng kết nghệ thuật: Đoạn thơ để lại một dấu ấn đẹp đẽ về thơ ca kháng
chiến mà sự thành công là kết hợp hài hòa giữa khuynh hướng sử thi và cảm
hứng lãng mạn. Bên cạnh đó còn có các yếu tố nghệ thuật: Sử dụng nhiều từ láy
tạo hình, cách sử dụng thanh trắc, điệp từ, nhân hóa, đối lập…tất cả đã tạo nên
một bài thơ hay và giàu giá trị.

22
KẾT BÀI
Tóm lại, mười bốn câu thơ trên đây là phần đầu bài Tây Tiến, một trong những
bài thơ hay nhất viết về người lính trong chín năm kháng chiến chống Pháp. Bức
tranh thiên nhiên hoành tráng, trên đó nổi bật lên hình ảnh chiến sĩ can trường
và lạc quan, đang dấn thân vào máu lửa . Xin được mượn bốn câu thơ của Giang
Nam thay cho lời kết:
Tây Tiến biên cương mờ lửa khói
Quân đi lớp lớp động cây rừng
Và bài thơ ấy, con người ấy
Vẫn sống muôn đời với núi sông.
PHÂN TÍCH KHỔ 3 BÀI THƠ TÂY TIẾN.
Bình giảng 8 dòng thơ:
"Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc - Quân xanh màu lá dữ oai hùm - Mắt
trừng gửi mộng qua biên giới - Đêm mơ Hnội dáng kiều thơm - Rải rác biên
cương mồ viễn xứ - Chtrường đi chẳng tiếc đời xanh - áo bào thay chiếu anh
về đất - Sông Mã gầm lên khúc độc hành"

MỞ BÀI
Mọi cuộc chiến tranh rồi sẽ qua đi, bụi thời gian có thể phủ dày lên hình ảnh

thấy trong các câu thơ
"Tây Tiến đoàn quân khúc độc hành"
Bức tượng đài người lính Tây Tiến trước hết được khắc hoạ lên từ những
đường nét nhằm tô đậm cuộc sống gian khổ của họ. Nếu như ở những đoạn thơ
trước đó người lính mới chỉ hiện ra trong đoàn quân mỏi trong câu:
" Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi "
hay trong khung cảnh hết sức lãng mạn trong đêm liên hoan, đêm lửa trại thắm
tình cá nước thì ở đây là hình ảnh đoàn binh không mọc tóc da xanh như lá rừng.
Cảm hứng chân thực của QDũng đã không né tránh việc mô tả cuộc sống gian
khổ mà người lính phải chịu đựng. Những cơn sốt rét rừng làm tóc họ không thể
mọc được (chứ không phải họ cố tình cạo trọc để đánh giáp lá cà cho dễ như
24
nhiều người từng nói). Cũng vì sốt rét rừng mà da họ xanh như lá cây (chứ
không phải họ xanh màu lá nguỵ trang), vẻ ngoài dường như rất tiều tuỵ. Nhưng
thế giới tinh thần của người lính lại cho thấy họ chính là những người chiến binh
anh hùng, họ còn chứa đựng cả một sức mạnh áp đảo quân thù, họ dũng mãnh
như hổ báo, hùm beo. Cái giỏi của QDũng là mô tả người lính với những nét
khắc khổ tiều tuỵ nhưng vẫn gợi ra âm hưởng rất hào hùng của cuộc sống. Bởi
vì câu thơ "Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc" với những thanh trắc rơi vào
trọng âm đầu của câu thơ như "tiến", "mọc tóc". Nhờ những thanh trắc ấy mà âm
hưởng của câu thơ vút lên. Chẳng những thế, họ còn là cả một đoàn binh. 2 chữ
"đoàn binh" âm Hán Việt đã gợi ra một khí thế hết sức nghiêm trang, hùng dũng.
Và đặc biệt hai chữ "Tây Tiến" mở đầu câu thơ không chỉ còn là tên gọi của
đoàn binh nữa, nó gợi ra hình ảnh một đoàn binh dù đầu không mọc tóc vẫn
đang quả cảm tiến bước về phía Tây. Thủ pháp tương phản mà QDũng sử dụng
ở câu thơ "Quân xanh màu lá dữ oai hùm" không chỉ làm nổi bật lên sức mạnh
tinh thần của người lính mà còn thấm sâu màu sắc văn hoá của dân tộc. ở đây,
nhà thơ không chỉ muốn nói rằng những người lính Tây Tiến như chúa sơn lâm,
không phải muốn "động vật hoá" người lính Tây Tiến mà muốn nói tới sức
mạnh bách chiến bách thắng bằng một hình ảnh quen thuộc trong thơ văn xưa.