Tổ Ngữ văn, trường THPT Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
ĐỀ CƯƠNG ÔN THI TỐT NGHIỆP QUÓC GIA MÔN NGỮ VĂN 2015
“ CHẤT SỬ THI TRONG HAI TRUYỆN NGẮN “RỪNG XÀ NU” –
Nguyễn Trung Thành và “ NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH” –
Nguyễn Thi
I. ĐẶT VẤN ĐỀ: Sử thi là những áng văn tự sự (bằng văn vần hoặc văn
xuôi), có quy mô hoành tráng, miêu tả và ca ngợi những thành tựu, những sự
kiện có tính chất toàn dân và có ý nghĩa trọng đại đối với cộng đồng, ca ngợi
những anh hùng bộ tộc mang sức mạnh thần kỳ, tiêu biểu cho phẩm chất và
khát vọng của bộ tộc (như anh hùng Rama trong Sử thi Ramayana; Hecto
trong sử thi Iliat, Ôđixê của Hy Lạp v.v…Ở Việt Nam có người anh hùng
Đam San trong Đăm Săn của người Ê Đê…)
Mỗi bộ sử thi chính là niềm tự hào to lớn của dân tộc đó. Sử thi thời cổ đại
là thể loại một đi không trở lại. Nền văn học hiện nay không còn thể loại sử
thi nữa nhưng cái không khí, tính chất của sử thi vẫn được người cầm bút
mang vào trong các sáng tác. Và chất sử thi đã làm nên giá trị, làm nên sức
sống cho từng trang viết, làm sống lại không khí hùng tráng của một thời
đại anh hùng. Một số tác phẩm tiêu biểu minh họa cho chất sử thi trong văn
xuôi Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 như: Truyện ngắn Những đứa con
trong gia đình, tiểu thuyết Người mẹ cầm súng của nhà văn Nguyễn Thi,
truyện ngắn Rừng xà nu, tiểu thuyết Đất nước đứng lên của nhà văn Nguyễn
Trung Thành, tiểu thuyết Hòn Đất của Anh Đức…
II. VẤN ĐỀ SỬ THI QUA HAI TRUYỆN NGẮN “ RỪNG XÀ NU”
VÀ “ NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐINH”
1
Tổ Ngữ văn, trường THPT Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
A. Chất sử thi thể hiện trong tác phẩm Rừng Xà Nu của Nguyễn Trung
Thành
1/ Bối cảnh sử thi
Truyện ngắn Rừng xà nu được viết vào năm 1965. Đây là thời điểm Mỹ
đổ quân tham chiến ở miền Nam . Cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Miền Nam

- Bằng nhiều thủ pháp nghệ thuật như: nhân cách hóa, ẩn dụ, tượng
trương, so sánh,… nhà văn đã dựng nên hình tượng rừng xà nu ở hai góc
độ:
- Rừng xà nu chịu nhiều đau thương mất mát do bom đạn của kẻ thù gây ra.
- Sức sống mãnh liệt của cây xà nu không bom đạn nào có thể khuất phục
được (So sánh với sức sống của con người Xô Man)
“Một cây ngã cả rừng cây lại mọc
Người tiếp người đã mấy vạn mùa xuân”
(Nhà văn Nguyễn Trung Thành)
3
Tổ Ngữ văn, trường THPT Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
Ý 3: xây dựng hình tượng Tnú mang vẻ đẹp sử thi.
- nhân vật sử thi là mẫu nhân vật anh hùng mang lí tưởng của thời đại, số
phận gắn với những sự kiện lớn của cộng đồng, kết tinh những phẩm chất
tiêu biểu nhất của cộng động và lập nên những chiến công hiển hách. Nhân
vật sử thi thường được khắc họa trong những bối cảnh không gian kì vĩ, cách
trần thuật trang trọng, giọng điệu thiết tha hùng tráng.
- biểu hiện cụ thể:
+ Tnú có số phận gắn bó với những biến cố lơn scuar làng Xô man:
* khi còn nhỏ, Tnú được dân làng cưu mang đùm bọc và trở thành người con
ưu tú của làng
* khi kẻ thù giày xéo quê hương, Tnú phải chịu nhiều đau thương mất mát,
tiêu biểu cho nỗi đau lớn của dân tộc
* khi được giác ngộ cách mạng và vùng lên quật khởi, quá trình trưởng
thành của Tnú rất điển hình cho con đường đến với cách mạng của người
dân Tây nguyên.
+ Tnú mang tầm vóc của người anh hùng:
* Tnú có niềm tin trong sáng và sắt đá vào chân lí của cách mạng
* Tnú có một ty lớn lao, sâu sắc với gia đình, quê hương xứ sở và một lòng
căm thù giặc mãnh liệt.

xà nu, làm nên bản làng Xô man mạnh mẽ.
=>Có thể nói chất anh hùng tự ngàn đời đã chảy vào huyết quản của già
làng Mết, từ già làng chảy qua Tnú, Tnú chảy qua Mai, Mai chảy qua Dít,
Dít chảy qua Heng, Heng chảy vào những cây xà nu con mới mọc đã
nhọn hoắt như những mũi lê chóc thẳng lên bầu trời. Dân tộc Việt Nam
dù có hy sinh, dù có mất mát nhưng vẫn không bao giờ lùi bước trước
quân thù:
“ Nước Việt Nam từ trong máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”
( Đất nước-Nguyễn Đình Thi)
Ý 5. chất sử thi thể hiện qua nghệ thuật trong truyện ngắn Rừng Xà
Nu

-Không khí truyện được tạo dựng như các cuộc kể khan truyền thống của
các già làng thuở trước, lối viết truyện ngắn hiện đại pha trộn nhiều yếu tố
sử thi dân gian khiến nhân vật Tnú của thời đại chống Mĩ, lại phảng phất
hình bóng những anh hùng sử thi cổ đại.
- Bút pháp nghệ thuật có sự kết hợp giữa tả thực và biểu tượng: nhân vật
chính- Tnú gắn liền với một biểu tượng về sức sống bất diệt của người Tây
nguyên, có mối quan hệ mật thiết với hình ảnh cây xà nu, hình ảnh đôi bàn
6
Tổ Ngữ văn, trường THPT Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
tay được miêu tả như một biểu tượng độc đáo cho cuộc đời và số phận nhân
vật Tnú.
- Giọng điệu trang trọng hào hùng, ngôn ngữ đầy chất tạo hình và chất thơ.
Đặc biệt, giọng văn gợi âm hưởng vang dội như tiếng cồng tiếng chiêng của
đất rừng Tây Nguyên đại ngàn hùng vĩ.
- Kết cấu truyện theo lối vòng tròn hay còn gọi là đầu cuối tương ứng. Chính
kết cấu đó tạo nên dư âm hùng tráng. Lối kết cấu này như cái khung bền
vững để nhà văn khai triển câu truyện. Đây là lối kết cấu vừa đóng vừa mở.

sông sau nhưng chảy xa, chảy mạnh )
CỤ thể:
Má Việt:
- Người phụ nữ Nam Bộ:
+ vất vả cực nhọc -> bàn tay
+ yêu thương con -> thái độ của chị em Việt với má
+ mạnh mẽ, biết nén thương đau, là chỗ dựa tinh thần cho con cái: đòi đầu
chồng / chết còn cầm cái trái cà-nông lép nóng hổi
Chú Năm:
- Hay kể sự tích gia đình = cuốn sổ = gia phả: chứng tích tội ác của bọn giặc;
chiến công hiển hách của gia đình Việt
- Ham sông, ham bến : chèo ghe mướn
- Cương trực, giàu tình cảm: giọng hò, lời hò
Ý 3. nhân vật Việt và Chiến mạng vẻ đẹp nhân vật sử thi.
8
Tổ Ngữ văn, trường THPT Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
- 2 chị em chịu những đau thương mất mát cũng là những thương đau mất
mát của Nam bộ, đất nước
- 2 chị em mang tầm vóc của người anh hùng:
+ là 2 khúc sông sau trong dòng sông truyền thống cách mạng của gia đình,
là sự tiếp nối thế hệ của chú Năm và Má, đều là những thanh niên mới lớn
có những nét hồn nhiên trẻ con, dễ thương, có tình thương gia đình sâu nặng,
có lòng căm thù giặc sâu sắc và quyết tâm trả thù nhà đền nợ nước.
+Việt:
- Là thanh niên mới lớn (18), rất hồn nhiên
+ giành với chị
+ vô tư khi chị bàn chuyện nhà (bắt đom đóm, dạ, cười khì, lăn ra ván
ngủ)
+ giấu chị
+ mang theo ná thun

Việt chiến sĩ quân giải phóng, bị thương nặng nằm lại chiến trường, lạc mất
đồng đội. Truyện được kể theo dòng hồi tưởng của nhân vật Việt khi liền
mạch (lúc tỉnh) khi gián đoạn (lúc ngất) của “người trong cuộc”, làm cho
câu chuyện trở nên chân thật hơn, có thể thay đổi đối tượng, thời gian, ko
gian, đan xen giữa tự sự và trữ tình.
Tình huống truyện như thế thể hiện những chi tiết dữ dội, ác liệt của
chiến tranh, làm cho câu chuyện ko đơn điệu, tạo giọng kể linh hoạt, khắc
họa được tính cách nhân vật Việt.
10
Tổ Ngữ văn, trường THPT Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
- nhiều chi tiết, hình ảnh, đoạn văn được chọn lọc đậm chất hiện thực, tạo
ấn tượng mạnh: đòi đầu chồng, ghi tên tòng quân, đối thoại giữa hai chị
em, giọng hò của chú Năm, khiêng bàn thờ má,…
III. Kết luận chung:
Truyện ngắn” Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành và “ NhỮNG
đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi là những tác phẩm lưu hiện chất sử
thi và cảm hứng lãng mạn của văn xuôi Việt Nam trong thời kì kháng chiến
chống Mĩ. Chính sắc diện thẩm mĩ về chất sử thi đã thể hiện đầy đủ nhất về
chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong văn học yêu nước.
III. MỘT SỐ ĐỀ VĂN QUA ĐỀ TÀI: “ CHẤT SỬ THI…”
1. VẺ ĐẸP SỬ THI Ở NHÂN VẬT T NÚ TRONG “ RỪNG XÀ NU” của
Nguyễn Trung Thành- ĐHC-2012
2. VẺ ĐẸP SỬ THI Ở NHÂN VẬT VIỆT TRONG “ NĐCTGĐ” của
Nguyễn Thi
3. CHẤT SỬ THI Ở “ RỪNG XÀ NU”
4. KHUYNH HƯỚNG SỬ THI VÀ CẢM HỨNG LÃNG MẠN LÀ 1
ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN HỌC 1945- 1975. Hãy làm rõ đặc điểm ấy ở 2
tác phẩm: “ Rừng xà nu” và “ Những đứa con trong gia đình”
5. Chủ nghĩa anh hùng cách mạng được thể hiện trong 2 tác phẩm “ RXN”
Và “ NĐCTGĐ”