SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"LUYỆN VIẾT CHỮ ĐẸP CHO HỌC SINH LỚP 1"
1
A.PHẦN MỞ ĐẦU
I - ĐẶT VẤN ĐỀ:
1-THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
Chữ viết là một trong những phát minh vĩ đại của con người, là công cụ đắc lực
trong việc ghi lại và truyền bá toàn bộ kho tàng tri thức văn hoá của nhân loại.
Giáo dục Tiểu học là nền tảng của giáo dục quốc dân, lớp 1 là nền móng của bậc
Tiểu học. Tập viết là một trong những phân môn có tầm quan trọng đặc biệt ở bậc Tiểu
học. Đối với lớp 1, Tập viết không những có mối quan hệ mật thiết tới chất lượng học tập
ở các môn học khác mà còn góp phần rèn luyện một trong những kĩ năng hàng đầu của
việc học Tiếng Việt trong nhà trường.
Dạy Tập viết Tiếng Việt là chúng ta đã trao cho các em chìa khoá để mở ra những
cánh cửa tri thức bước vào tương lai. Chữ viết là công cụ để các em vận dụng suốt đời.
Viết đúng mẫu, rõ ràng, tốc độ nhanh giúp học sinh có điều kiện ghi chép bài học tốt, nhờ
vậy kết quả học tập sẽ cao hơn. Viết xấu tốc độ chậm sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới chất
lượng học tập. Vì vậy dạy học sinh viết đúng, viết đẹp là rèn luyện cho các em những
phẩm chất đạo đức tốt như: tính kỉ luật, tính cẩn thận, óc thẩm mỹ và sáng tạo. Như cố
thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói:“ Chữ viết là biểu hiện của nết người. Dạy cho
học sinh viết đúng, viết cẩn thận, viết đẹp là góp phần rèn luyện cho các em tính cẩn
thận, tính kỷ luật, lòng tự trọng đối với mình cũng như đối với thầy cô và bạn đọc bài
vở của mình”.(1)
Ngày nay trong sự phát triển của nền kinh tế tri thức, sự bùng nổ của khoa học
Công nghệ thông tin, chữ viết cũng có máy tính làm thay. Vậy việc rèn chữ có quan trọng
không?
2
Từ năm 2001-2002. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có quyết định về việc tổ
chức thi viết chữ đẹp hằng năm cho giáo viên và học sinh Tiểu học. Cho đến
(1)Phạm Văn Đồng: “ Dạy nét chữ, nết người”. Báo Tiền phong số 127 năm 1968.
môn Tập viết. Qua đó giúp học sinh tiếp cận và học môn Tập viết hiệu quả hơn. Mặt khác
việc hình thành trong nhà trường những kiến thức, kĩ năng ban đầu về Tiếng Việt cũng
đang được tiến hành. Do vậy, việc rèn kĩ thuật viết đúng, viết đẹp cho học sinh lớp 1 có ý
nghĩa quan trọng trong việc giúp các em làm chủ tiếng nói về mặt văn tự và ghi chép lại
văn tự đó một cách rõ ràng, đầy đủ.
3- ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện đề tài này tôi đã khảo sát trên các đối tượng sau:
- Vở Tập viết, vở Thực hành luyện viết của học sinh, sách giáo viên Tiếng Việt lớp
1, trọng tâm là phân môn Tập viết và một số tài liệu tham khảo khác.
- Thực trạng dạy và học phân môn Tập viết cụ thể là thực trạng chữ viết của học sinh
lớp 1. Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh viết xấu, viết sai và chậm. Từ
đó đưa ra những biện pháp khắc phục để nâng cao chất lượng chữ viết cho học sinh lớp 1.
4- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
4
Mục đích nghiên cứu của đề tài này là đưa ra các giải pháp, biện pháp cụ thể, thiết
thực giúp giáo viên nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập viết lớp 1, cụ thể là giúp
học sinh có kỹ năng viết chữ đúng và đẹp.
II - PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
1- CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
a/ Cơ sở lý luận:
- Chữ viết là sáng tạo kỳ diệu của con người. Sự xuất hiện của chữ viết đánh dấu
một giai đoạn phát triển về chất của ngôn ngữ. Chữ viết và dạy chữ viết được mọi người
quan tâm.Việc rèn kỹ năng viết chữ cho học sinh Tiểu học đã được nhiều thế hệ thầy, cô
giáo quan tâm, trăn trở, góp nhiều công sức cải tiến kiểu chữ, nội dung cũng như phương
pháp dạy chữ viết. Dạy Tập viết là dạy học sinh có những khái niệm cơ bản về đường kẻ,
dòng kẻ, độ cao, cỡ chữ, hình
dáng, tên gọi các nét chữ, cấu tạo các chữ cái, vị trí dấu thanh, dấu phụ, các khái niệm
liên kết nét chữ, hoặc liên kết chữ cái…Từ đó hình thành cho các em
những biểu tượng về hình dáng, đường nét các con chữ, độ rộng, độ cao sự cân
đối, tính thẩm mĩ của chữ viết.
6
d/ Phương pháp thực hiện
Khi đưa ra biện pháp khắc phục, tôi áp dụng trực tiếp vào quá trình giảng dạy ở lớp.
3-THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:
- Tháng 9, tháng 10 năm 2012: Điều tra khảo sát trình độ viết chữ và chữ viết của
học sinh, thu thập thông tin, xem lại nội dung, chương trình Tiếng Việt lớp 1 về dạy viết
chữ trong phân môn Học vần, Chính tả và quy trình dạy môn Tập viết lớp 1.
-Tháng 11, tháng 12 năm 2012: Suy nghĩ tìm luận chứng, phương pháp dạy và học
phân môn Tập viết lớp 1.
-Tháng 1, tháng 2, tháng 3 năm 2013: Xây dựng đề cương.
- Tháng 9, tháng 10, tháng 11, tháng 12 năm 2013, tháng 1, tháng 2 năm 2014: Áp
dụng các biện pháp nghiên cứu vào bài dạy trên lớp.
- Tháng 3 năm 2014: Tổng kết kinh nghiệm, hoàn thiện đề tài.
B. PHẦN NỘI DUNG
7
I- MỤC TIÊU
Để đạt được mục đích giúp học sinh viết đúng, viết đẹp, tôi đã thực hiện các
nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu nội dung và phương pháp dạy học sinh tập viết phần học vần, Tập
viết, Chính tả và quy trình dạy phân môn Tập viết lớp 1.
- Tìm hiểu những khó khăn của giáo viên khi dạy học sinh tập viết và tình hình
thực tế của học sinh lớp 1C, 1D khi học Tập viết, từ đó chỉ ra nguyên nhân dẫn đến tình
trạng học sinh viết xấu, viết sai và chậm.
- Đề xuất một số biên pháp rèn kỹ năng viết đúng, viết sạch đẹp, viết thành thạo
cho học sinh lớp 1.
- Thực nghiệm dạy học một tiết Tập viết qua bài:Tập viết Tuần 25
II - MÔ TẢ GIẢI PHÁP
chữ hoa của nhà xuất bản Giáo dục. Mỗi lớp đều có bảng chữ cái theo mẫu chữ quy định
của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Mỗi giáo viên được trang bị một bộ chữ dạy tập viết do Nhà xuất bản Giáo dục
sản xuất.
9
- Giáo viên được tham dự tập huấn những chuyên đề về Tập viết và các cuộc thi “
Viết chữ đẹp”, “ Triển lãm vở sạch chữ đẹp” hàng năm do trường hoặc huyện, tỉnh tổ
chức để học hỏi, trao đổi kinh nghiệm và trau dồi kiến thức.
- Học sinh lớp1 mới đi học nên các em rất thích đến trường để học.
- Đa số các phụ huynh có con em học lớp 1, là năm đầu cấp nên đều quan tâm đến
việc học tập của con em mình. Các em có đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập theo yêu cầu
của giáo viên.
- Môi trường giao tiếp, phương tiện, thông tin đại chúng thuận lợi cho việc
dạy và học tập viết Tiếng Việt.
- Nội dung các bài Tập viết rõ ràng, cụ thể và phù hợp với đối tượng học sinh.
Tôi thấy đây chính là một môi trường giáo dục hết sức thuận lợi để chúng ta tiến
hành dạy luyện viết chữ đẹp cho học sinh ngay từ năm lớp 1.
2.2 - KHÓ KHĂN:
Bên cạnh những thuận lợi vừa nêu trên tôi thấy rằng trong thực tế quá trình giảng
dạy phân môn Tập viết và việc luyện viết chữ đẹp cho học sinh ở trường học, lớp học vẫn
còn gặp không ít những khó khăn đối với giáo viên và học sinh. Sau đây tôi sẽ nêu một
số khó khăn mà chúng ta cần phải khắc phục để giúp học sinh viết đúng và đẹp ngay từ
những năm đầu tiên đi học.
a/ Về phía giáo viên:
- Một số ít giáoviên chưa hiểu rõ bản chất của các nguyên tắc và phương pháp dạy
học phân môn Tập viết, thường có quan niệm xem nhẹ giờ Tập viết, luôn coi đó là một
phân môn phụ.
10
- Một số giáo viên chưa hiểu rõ được vai trò, tác dụng của một số phương tiện trực
quan trong giờ Tập viết như bảng con, chữ mẫu.
+ Vị trí đặt vở khi viết chưa đúng.
- Đa số học sinh chưa nắm được kĩ thuật viết, cách rê bút, cách lia bút, nét nối,
điểm đặt bút, điểm dừng bút trong một chữ ghi tiếng và khoảng cách giữa các chữ ghi
tiếng, ghi từ.
- Một số em còn thiếu đồ dùng học tập, một số em chưa học qua mẫu giáo. Bản
thân các em chưa phát huy được tính tự học, tự rèn luyện ở trường cũng như ở nhà. Các
em còn ham chơi chưa chú ý đến học tập.
c/ Về phía phụ huynh học sinh:
Còn nhiều phụ huynh chưa đôn đốc nhắc nhở, còn thờ ơ với việc học tập
của các em. Phần lớn các phụ huynh chưa nắm được chữ mẫu, quy trình viết
của chữ nên còn hạn chế trong việc hướng dẫn con em mình học ở nhà.
2.3 - NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG:
12
Đi sâu tìm hiểu thực tế qua các tiết dạy Tập viết, Thực hành luyện viết và phần
luyện viết trong các tiết Học vần. Tôi thấy nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học
sinh lớp 1 chủ yếu là:
-Do học sinh chưa viết đúng và chưa nắm chắc cấu tạo của các nét cơ bản, chưa
nắm được độ cao, độ rộng của từng chữ cái. Các em chưa hiểu và nắm vững quy trình
viết chữ cái, quy trình nối các chữ cái trong chữ ghi tiếng nên chữ viết mới sai độ cao, độ
rộng, các nét chữ rời rạc, không đều nét, liền mạch.
- Do nhận thức còn hạn chế của đa số các bậc phụ huynh học sinh về mẫu chữ và
tầm quan trọng của phân môn Tập viết cho nên ngại hướng dẫn con em mình tập viết ở
nhà sợ sai, sợ không đúng.
-Do một số giáo viên Tiểu học còn nhiều hạn chế về mặt chữ viết, kĩ thuật viết.
Chưa có kĩ năng, kĩ xảo cho các bước lên lớp của một giờ dạy Tập viết nên khi dạy học
sinh tập viết còn nhiều lúng túng. Giáo viên chưa bao quát được tất cả các hoạt động học
tập của học sinh, chưa thật sự làm chủ được tiết dạy.
-Do sự thiếu quan tâm của các phụ huynh trong việc chuẩn bị đồ dùng học tập đầy
đủ cho các em trước khi đến lớp.
-Do học sinh chưa được hướng dẫn, uốn nắn một cách tỉ mỉ, kịp thời thường xuyên
chưa đúng.
14
- Chữ viết chưa liền mạch, nối chữ chưa đúng quy định.
- Vị trí dấu thanh, dấu phụ đặt chưa đúng. Nhiều em viết dấu quá to hoặc quá bé,
dấu đặt xa chữ, có em dấu chạm vào chữ, dấu không đúng chữ ghi âm chính.
- Rất nhiều em viết xấu, chữ viết không đều, nét cao, nét thấp, nét ngắn, nét dài,
nét nghiêng ngả, nhất là con chữ o và những con chữ được kết hợp bởi nét cong tròn các
em đều viết méo, hoặc nghiêng nghẹo, không có em nào viết
được chữ o tròn theo đúng quy định, khoảng cách giữa các chữ không đều.
-Tư thế ngồi viết sai, cách cầm bút chưa đúng. Đa số các em ngồi cúi mặt
sát với vở, vẹo lưng, lệch vai, khuỳnh tay Rất nhiều em cầm bút bằng 4 đầu ngón tay,
có em cầm cả 5 ngón tay, thậm chí cầm 3 ngón tay nhưng chưa chụm cả 3 ngón tay vào
quản bút, cán bút vuông góc với mặt vở, có em cầm bút ngả
về phía trước, có em khoằm tay vào phía trong…
Trước thực trạng của việc dạy phân môn Tập viết. Tôi thấy, cần phải tìm ra những
biện pháp thiết thực để nâng cao chất lượng dạy phân môn Tập viết cho học sinh lớp 1.
Xuất phát từ mong muốn giúp học sinh viết đúng, viết đẹp tôi đã tìm hiểu và tham khảo
nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp cụ thể.
3- CÁC BIỆN PHÁP RÈN CHỮ VIẾT CHO HỌC SINH LỚP 1:
3.1- BIỆN PHÁP THỨ NHẤT: Chuẩn bị đầy đủ điều kiện vật chất, thiết bị dạy
- học:
Việc chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất và các thiết bị dạy học học của nhà trường, giáo
viên và học sinh là một khâu quan trọng trong quá trình dạy- học ở Tiểu học. Đó chính là
điều kiện dẫn tới sự thành công của việc dạy - học ở bất cứ môn học nào đặc biệt nhất là
phân môn dạy Tập viết trong trường tiểu học.
15
a/ Ánh sáng phòng học:
- Phòng học phải đủ ánh sáng cho mọi học sinh ngồi học theo quy định của vệ sinh
học đường.
- Mỗi phòng cần có 4 bóng đèn tuýp 1,2m.
phấn trắng, giẻ lau, bút chì, bút mực, khăn lau…
3.2-BIỆN PHÁP THỨ HAI: Cách sử dụng đồ dùng dạy học trong phân môn
dạy Tập Viết:
Đồ dùng dạy học là yếu tố không thể thiếu trong quá trình dạy học. Trong quá trình
dạy học, học sinh nhận thức nội dung bài học dưới sự tổ chức dẫn dắt của giáo viên có sự
hỗ trợ của các đồ dùng dạy học. Tư duy của học sinh lớp 1 chủ yếu từ trực quan cụ thể
đến lô gic trừu tượng. Đồ dùng dạy học giúp học sinh khắc sâu các biểu tượng về chữ viết
bằng nhiều con đường: mắt nhìn, tai nghe, tay viết. Qua đó sẽ chủ động phân tích hình
dáng, kích thước, cấu tạo của chữ mẫu, tìm sự giống nhau và khác nhau giữa chữ cái
đang học với chữ cái đã học. Vì vậy đồ dùng dạy học đưa ra phải đảm bảo tính khoa học,
đúng lúc, đúng chỗ, nhịp nhàng và phù hợp với nội dung bài dạy. Tránh lạm dụng đồ
dùng dạy học gây sự nhàm trán cho học sinh.
17
Đồ dùng dạy - học trong môn dạy Tập viết lớp 1 là: Bảng con, phấn trắng, giẻ lau,
vở Tập viết, vở thực hành luyện viết của học sinh và bảng phụ có kẻ ô li viết sẵn chữ mẫu
của giáo viên, chữ mẫu trong khung chữ của bộ chữ dạy Tập viết của giáo viên, hoặc chữ
mẫu trong các bài giảng điện tử mà giáo viên đã cài đặt. Việc sử dụng tốt các đồ dùng
dạy học giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng dễ hiểu, giáo viên không
phải nói nhiều gây căng thẳng, nhàm trán trong giờ học.
Để giúp học sinh có kĩ năng, kĩ sảo sử dụng đồ dùng học tập đúng cách và thành
thạo đạt hiệu quả cao trong giờ Tập viết tôi thường hướng dẫn học sinh thực hiện theo
yêu cầu của giáo viên.
a/ Cách sử dụng đồ dùng dạy - học khi viết bảng con:
-Bảng con phải luôn luôn được lau sạch sẽ bằng khăn lau sạch.
- Học sinh viết bảng con: Yêu cầu ngồi viết đúng tư thế, cầm và điều khiển phấn
đúng cách, giơ bảng và xoá bảng theo các lệnh của giáo viên:
Lệnh 1: Giáo viên gõ một tiếng thước yêu cầu học sinh viết chữ ghi âm, vần hoặc
chữ ghi tiếng, chữ ghi từ vào bảng con.
Lệnh 2: Giáo viên gõ tiếng thước thứ hai yêu cầu học sinh giơ bảng ngay
ngắn.
- Kí hiệu ngồi thẳng lưng khi giáo viên chỉ vào hình:
Việc hướng dẫn học sinh thực hiện tốt các kí hiệu trên nhằm mục đích đảm
bảo tính kỉ luật, trật tự trong lớp học, giúp học sinh tập trung chú ý vào các hoạt động
học tập tránh gây mất trật tự và lộn xộn trong giờ học nhất là khi thao tác sử dụng đồ
dùng học tập.
b/Tư thế ngồi viết:
Để học sinh có thể tránh được một số bệnh học đường trong trường học như: bệnh
cong vẹo cột sống, bệnh cận thị… thì giáo viên phải luyện cho học sinh có được một tư
thế ngồi viết thật đúng, thật thoải mái. Muốn vậy, người giáo viên phải có tư thế ngồi thật
đúng để học sinh bắt trước. Ngay từ những tiết học đầu tiên tôi đã làm mẫu kết hợp giải
thích, hướng dẫn rất tỉ mỉ về từng động tác tư thế ngồi học để các em hiểu và làm theo
như sau:
- Lưng thẳng; không tì ngực vào bàn.
- Đầu hơi cúi, mắt cách vở 25-30cm.
-Tay phải cầm bút, tay trái tì nhẹ lên mép vở để giữ.
- Hai vai ngang bằng.
- Hai chân để song song vuông góc với mặt đất, thoải mái.
Học sinh mới vào lớp 1 chưa có khái niệm về đơn vị đo độ dài nên chưa thể tự
ước lượng được khoảng cách từ 25cm - 30cm nên tôi cho học sinh chống cùi chỏ tay trên
mặt bàn, ngửa bàn tay ra, áp trán vào sát lòng bàn tay để ước lượng khoảng cách mặt với
20
vở và luôn giữ ở vị trí cố định như vậy khi viết, em nào quên có thể tự ước lượng lại
được.
c/Cách cầm bút:
- Cầm bút bằng ba đầu ngón tay: ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa.
- Khi viết dùng ba ngón tay di chuyển bút từ trái sang phải, cán
bút nghiêng về bên phải, cổ tay, khuỷ tay và cánh tay cử động mềm mại, thoải mái.
- Không nên cầm bút tay trái.
Tôi cũng làm mẫu và hướng dẫn tỉ mỉ cách cầm bút: Ngón cái và ngón trỏ đặt ở phía
trên, ngón giữa ở phía dưới đỡ đầu bút cách đầu bút khoảng 1 đốt ngón tay. Cầm bút xuôi
luyện chữ vừa thuận tiện cho việc hướng dẫn và làm mẫu cho học sinh tập viết. Tôi còn
sưu tầm những bài viết, vở viết sạch đẹp của học sinh những năm học trước để giới thiệu
cho học sinh học tập.
Việc viết mẫu của giáo viên là một thao tác trực quan trên bảng lớp giúp học sinh
nắm bắt được quy trình từng nét của chữ cái. Do vậy khi viết mẫu cho học sinh tôi viết
22
chậm lại đủ để cho học sinh quan sát, vừa viết vừa kết hợp nhịp nhàng với giảng giải,
phân tích: Đặt bút từ điểm nào, rê bút như thế nào, đưa bút vào vị trí nào, thứ tự các nét
viết ra sao, dừng bút ở điểm nào? Tôi phân tích cả cách viết dấu phụ, dấu thanh để học
sinh dễ dàng nhận biết được cách viết. Tôi hướng dẫn cả về khoảng cách giữa các chữ ghi
tiếng (bằng một con chữ o ) để học sinh không viết sát quá hoặc cách xa quá. Đồng thời
tư thế đứng viết của giáo viên cũng phải hợp lý để học sinh quan sát được tay của cô khi
viết và theo dõi được cả quy trình viết chữ. Khi hướng dẫn viết mẫu trên bảng lớp lời nói
của giáo viên phải nhẹ nhàng, gần gũi, chuẩn mực và dễ hiểu, tránh dùng các khái niệm
khó hiểu hoặc cách nói mơ hồ không rõ ràng, nên dùng đúng các thuật ngữ cách gọi khi
dạy viết chữ Tiếng Việt như: chữ ghi âm, chữ ghi vần, chữ ghi tiếng, chữ ghi từ Hướng
dẫn tỉ mỉ cách viết từng con chữ, nét nối chính xác theo đúng quy định cho học sinh.
Không nên nói nôm, nói ngọng, nói lộn xộn hoặc nói quá nhiều gây căng thẳng khó hiểu
cho học sinh. Sau đây là mẫu chữ cái viết thường trong trường Tiểu học mà tôi đã tìm
hiểu và nghiên cứu:
+ Mẫu chữ cái viết thường cỡ vừa:
-Các chữ cái được viết với độ cao 5 đơn vị: b, l, h, k, g, y.
- Các chữ cái được viết với độ cao 4 đơn vị: d, đ, q, p.
- Các chữ cái được viết với độ cao 3 đơn vị: t.
- Các chữ cái được viết với độ cao 2,5 đơn vị: r, s.
- Các chữ cái được viết với độ cao 2 đơn vị: o, ô, ơ, a, ă, â, u, ư, i, c, e,
ê, n, m.
+ Mẫu chữ cái viết thường cỡ nhỏ:
- Các chữ cái được viết với độ cao 1 đơn vị: o, ô, ơ, a, ă, â, u, ư, i, c, e, ê,
23
đặt bút trùng với điểm dừng bút.
Để chữ viết không bị rời rạc, đứt nét tôi nhấn mạnh hơn chỗ nối nét, nhắc các em
viết đều nét, liền mạch đúng kĩ thuật.
b/ Dạy cách rê bút: Là nhấc nhẹ đầu bút nhưng vẫn chạm vào mặt giấy theo
đường nét viết trước hoặc tạo ra việt mờ để sau đó có nét viết khác đè lên. ( Từ rê được
hiểu theo nghĩa di chuyển chậm đều đều, liên tục trên bề mặt của giấy, do vậy giữa đầu
bút và mặt giấy không có khoảng cách)
c/ Dạy cách lia bút: Là dịch chuyển đầu bút từ điểm dừng này sang điểm đặt bút
khác, không chạm vào mặt giấy. Khi lia bút, ta phải nhấc bút lên để đưa nhanh sang điểm
khác, tạo một khoảng cách nhất định giữa đầu bút và mặt giấy.
Trong quá trình hướng dẫn học sinh về quy trình viết một chữ cái, rèn kĩ thuật nối
chữ, viết liền mạch người giáo viên cần lưu ý sử dụng các thuật ngữ trên cho chính xác.
+ Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh viết chữ m tôi hướng dẫn như sau:
- Nét 1: Đặt bút giữa đường kẻ 2 ( ĐK 2) và đường kẻ 3 ( ĐK 3), viết nét móc xuôi
trái chạm ĐK3, dừng bút ở ĐK 1.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©