Đề tài : Một số kinh nghiệm nhỏ nhằm "tạo hứng
thú và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo"
của học sinh khi học môn khoa học lớp 4
I, Lý do chọn đề tài
Qua quá trình dạy học và nhất là trực tiếp chủ nhiệm lớp 4. Tôi nhận
thấy một điều rằng hầu hết học sinh khối 4 cha thực sự có hứng thú (hay
cha ham thích) khi học các môn nh: Khoa học. Điều đó dẫn đến các em
cha phát huy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập
môn học trên. Vì vậy tôi chọn đề tài nay để có thể cùng với các bạn đồng
nghiệp , cùng nhau tìm ra các giải pháp nhằm giúp học sinh có hứng thú
để các em tích cực hơn trong quá trình học tập môn học nói trên từ đó
góp phần nâng cao chất lợng và hiệu quả của phơng châm giáo dục toàn
diện cho học sinh.
II, Cơ sở nghiên cứu
1, Cơ sở lý luận
Nh chúng ta đã biết , học sinh tiểu học là lứa tuổi học tập theo hứng
thú và chủ yếu là cảm tính. Đồng thời lứa tuổi này còn mang các đặc
điểm tâm lý hồn nhiên,ngộ nghĩnh và hiếu động các em thích vui chơi,
thích các trò chơi vui nhộn "Vừa chơi, vừa học" .Mặt khác đối với học
sinh tiểu học việc ghi nhớ thì rất nhanh nhng để nhớ một nội dung, một
vấn đề nào đó thì lại rất khó cho nên các nhà khoa học đã nhận định rằng
lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi "Chóng nhớ, mau quên". Muốn học
sinh nhớ đợc vấn đề nào đó thì ngoài việc thờng xuyên phải củng cố, ôn
tập về nội dung cần nhứ thì việc tạo cho các em cảm giác hứng thú và
say mê với nội dung cần ghi nhớ , chắc chắn rằng các em sẽ dể tiếp thu,
dễ nhớ và nhớ lâu hơn. Đồng thời lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi
mang đặc điểm nhận thức, t duy trực quan và cụ thể. Các em không
những nhận thức tốt các vấn đề mang tính cụ thể mà còn rất có hứng thú
khi khai thác, tìm hiểu các vấn đề mang tính cụ thể, đồng thời các em
cũng rất a thích các vấn đề trực quan mang tính bắt mắt mà các em có thể
quan sát một cách dễ dàng.

cha có nhiều tác giả bàn về vấn đề này nên tôi quyết định chọn đề tài này
để có thể góp sức mình cho sự nghiệp dạy học . ở đây tôi chủ yếu đề cập
đến việc rút kinh ngfhiệm để có thể giúp học sinh nhận thức tốt hơn với
môn học mang tính trừu tợng hơn đó là môn Khoa học ở lớp 4.
III, Phơng pháp nghiên cứu
- Trong quá trình nghiên cứu tôi kết hợp sử dụng các phơng pháp sau :
1, Phơng pháp điều tra : Tôi đã điều tra bàng phiếu điều tra để thăm dò
tình hình học tập các môn học : Khoa học, Lịch sử, Địa lý.
2, Phơng pháp trao đổi và lấy ý kiến đồng nghiệp và học sinh : Tôi đã
trao đổi và lấy ý kiến của đồng nghiệp, học sinh ở trờng bạn, đồng
nghiệp và học sinh trờng mình, lớp mình để thu thập thêm về tình hình
học tập các môn học nói trên của học sinh lớp 4, lớp 5.
3, Phơng pháp thực nghiệm
-Tổ chức dạy thực nghiệm ở lớp mình chủ nhiệm để khẳng định kinh
nghiệm của mình là hợp lý và có hiệu quả.
* Ngoài các phơng pháp cơ bản trên tôi còn sử dụng một số biện pháp
nghiên cú bổ trợ nh phơng pháp quan sát, phơng phap đàm thoại
IV, Giải quyết vấn đề
- Vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để "Tạo hứng thú và phát huy tính
tích cực, chủ động , sáng tao" của học sinh khi học các môn KHoa học ở
lớp 4. Để giải quyết vấn đề này có rất nhiều yếu tố nhng tôi xin đợc đa ra
một biện pháp mà bản thân cho là cơ bản quan trọng và có hiệu quả đã
dúc rút đợc qua quá trình dạy học của mình đó là việc "Lựa chọn và sử
dung các phơng pháp dạy học", " lựa chọn và sử dụng hệ thống câu hỏi "
trong quá trình dạy học môn khoa học ở lớp 4 .
Sở dĩ tôi lựa chọn môn học nói trên là vì môn học này (Khoa học) ở
lớp 1,2,3 đợc tích hợp trong môn "Tự nhiên và xã hội" lên lớp 4 đợc tách
ra thành ba môn học khác nhau . Đồng thời môn học này có rất nhiều
vấn đề mang tính trừu tợng mà trong quá trình học tập học sinh rất khó
nhận thức đợc nếu các em không có hứng thú và không phát huy tính tự

Trớc hết chúng ta treo các bức tranh ở sách giáo khoa (SGK) vẽ
phóng to.
Bớc 1 : Hớng dẫn học sinh quan sát và nêu câu hỏi gợi ý tìm hiểu nội
dung các bức tranh .
Câu hỏi : Bức tranh vẽ gì ?
Bớc 2 : Thảo luận nhóm
Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ . Phát cho học sinh mỗi
nhóm một tập thẻ có ghi nội dung việc làm ở từng bức tranh vừa đợc
quan sát .
Các nhóm thảo luận để chọn ra những việc nên làm hay không nên
làm và giải thích cho từng lựa chọn của nhóm mình . Giáo viên đi đến
từng nhóm để gợi ý cách giải thích : Tại sao nên làm và không nên làm ?
Bớc 3 : Trình bày kết quả làm việc của nhóm mình
Các nhóm cử đại diện nhóm trình bày kết quả và giải thích lựa chọn
của nhóm mình . Nhóm khác nhận xét , bổ sung . Giáo viên chốt kiến
thức
Từ việc lựa chọn và giải thích lựa chọn của học sinh ở trên . Giáo
viên nêu gợi ý để học sinh nêu các việc làm để bảo vệ bầu không khí
trong sạch .
Học sinh trả lời , Học sinh khác nhận xét và nhắc lại nội dung các
việc làm để bảo vệ bầu không khí trong sạch ở sách giáo khoa.
2, Phơng pháp thảo luận nhóm
- Thảo luận nhóm là một phơng pháp giúp học sinh phát huy đợc khả
năng giao tiếp trao đổi với mọi ngời và phát huy đợc khả năng tổng hợp ý
kiến của tập thể từ đó có thể tự lĩnh hội kiến thức bài học một cách dễ
dàng.
- Nhng khi cho học sinh thảo luận nhóm không nên thảo luận chay mà
phải có phiếu hoc tập . Mọi ngời thờng sử dụng hệ thống câu hỏi một
cách chung chung nhng theo tôi thì chúng ta nên sử dụng hệ thống câu
hỏi trắc nghiệm khách quan .

tham gia hoạt động học tập một cách tích cực, tự giác và hứng khởi nhất,
Nhng để phát huy tối đa tác dụng và hiệu quả của phơng pháp này chúng
ta phải sử dụng kết hợp nó với phơng pháp quan sát và thảo luận nhóm .
Học sinh có quan sát tốt thì mới rút ra đợc kiến thức từ thí nghiệm và sau
đó trao đổi với bạn trong nhóm để khẳng định lại hiện tợng diễn ra trong
thí nghiệm từ đó dễ dàng lĩnh hội đợc tri thức cần nắm và cũng giúp học
sinh khắc sâu và nhớ kiến thức lâu hơn.
*Ví dụ Khi dạy bài : "Tại sao có gió"
Đầu tiên chúng ta cho học sinh quan sát tranh ảnh (Hoặc vật thật) về các
hiện tợng : cây cối lung lay,lá cờ tổ quốc bay phấp phới , Sau đó chơi trò
chơi chong chóng ( Theo tôi những hoạt động này nên tổ chức thực hiện
ở ngoài trời), sau đó vào lớp chúng ta có thể cho học sinh hoàn thành Bài
tập 1 ở phiếu học tập để các em có biểu tợng về mức độ của gió.
- Tiếp theo đó chúng ta cho học sinh làm thí nghiệm với đồ dùng đã
chuẩn bị của học sinh. Thí nghiệm này để chứng minh rằng :"Không khí
chuyển động từ nơi lạnh sang nơi nóng"và đó củng chính là hớng của gió
thổi. Thí nghiệm đợc tiến hành nh sau : Giáo viên chia nhóm , kiểm tra
đồ dùng của học sinh đã chuẩn bị sau đó nêu mục đích và hớng dẫn cách
tiến hành làm thí nghiệm. Đồng thời phát phiếu học tập với hệ thống câu
hỏi trắc nghiệm khách quan . Học sinh tiến hành thí nghiệm và thảo luận
trao đổi làm và trình bày từng bài tập ở phiếu kể từ Bài tập 2,
- Đại diện các nhóm nhận xét, bổ sung.
- Giáo viên kết luận
Nội dung phiếu học tập
Câu 1: Hãy nối các câu ở cột A với cột B cho phù hợp
A B
Gió nhẹ
Không có
gió
Gió mạnh

Kiến thức cơ bản đợc rut ngắn lại nhng rất đầy dủ và học sinh rất dể
nắm và dể nhớ ( Gió co là do chênh lệch về nhiệt làm cho không khí
chuyển động từ nơi lạnh sang nơi nóng và tạo ra gió. Gio thổi theo hớng
từ nơi có không khí lạnh đến nơi có không khí nóng )
Từ đó học sinh dể dàng hoàn thành bài tập liên hệ hớng gió thổi từ
biển vào đất liền hay từ đất liền ra biển theo thời gian ban ngày hay ban
đêm.
Để liên hệ dể dàng và học sinh nhận thức đợc một kiến thức cơ bản
về gió trong tự nhiên đó là : Ban ngày gió thổi từ biển thổi vào đất liền
còn ban đêm gió thổi từ đất liền ra biển.
Một phơng pháp dạy học nữa mà theo tôi thì rất thích hợp với học
sinh khi học môn Khoa học đó là phơng pháp "Tổ chức trò chơi học tập"
trong dạy học môn Khoa học. Lớp 4
4 , Phơng pháp "Trò chơi học tập"
Đây là một phơng pháp dạy học có tác dụng hoà đồng sâu rộng và thu
hút mức độ tập trung của học sinh à ít có phơng pháp nào sánh kịp. Hơn
thế nữa từ ối quan tâm và hoạt động của học sinh thể hiện qua tiết học có
trò chơi sẽ làm cho học sinh yêu thích môn học.
Sách giáo khoa (SGK) Khoa học lớp 4 đợc viết theo chơng trình tiểu
học mới nên việc sử dụng các phơng pháp dạy học còn gặp nhiều khó
khăn nên tôi có thể giới thiệu thêm một vài trò chi khi dạy một nội dung
chủ diểm trong chơng trình môn Khoa học lớp 4 để góp phần vào việc
tháo gỡ những khó khăn thờng gặp trong quá trình dạy học môn Khoa
học hiện nay ở các trờng tiểu học. Phơng pháp này có thể sử dụng phổ
biến ở nhiều nội dung và hình thức dạy học môn Khoa học nh : Khi hớng
dẫn học sinh đi tìm kiến thức mới ; củng cố kiến thức sau bài học hoặc
các tiết ôn tập tổng hợp nhiều kiến thức .
Ví dụ 1 : Khi dạy bài Con ngời cần gì để sống ?
Đối với bài này chúng ta có thể sử dụng trò chơi " Đi tìm điều kiện
sống" .

thanh
* Khi các em đã tìm hiểu xong bài "Sự lan truyền âm thanh" các em đã
biết đợc âm thanh có thể lan truyền qua những môi trờng nào rồi chúng
ta có thể sử dụng trò chơi "Ai nhanh , ai đúng"
* Mục tiêu :
TRò chơi này giúp học sinh nắm chắc và nhớ sâu hơn kiến thức cơ bản
đã học trong bài.
* Cách tiến hành
- Bớc 1 : Phổ biến và hớng dẫn cách chơi
- Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm lớn và dán 3 tờ giấy khổ to lên bảng
( trong phiếu có ghi yêu cầu của trò chơi )
Âm thanh lan truyền qua những môi trờng nào ?
1,
2,
.
+Trong thời gian ngắn nhóm nào điền nhanh hơn và đúng thì nhóm đó
thăng cuộc
* Bớc 2 : Học sinh các nhóm cử đại diện lên tham gia trò chơi ( mỗi
nhóm một bạn )
- Bớc 3 : Nhận xét đánh giá và công nhận đội thăng cuộc
- Phần thởng là một điểm 10 và một tràng pháo tay
- Giáo viên cho học sinh nhắc lại tóm tắt nội dung bài học .
*Lu ý :
+ Có thể tổ chức trò chơi học tập cho các bài ôn tập kiến thức tổng hợp
- Ví dụ bài : ôn tập về vật chất và năng lợng
Ôn tập về động vật và thực vật
+ Trò chơi có thể đợc tổ chức dới nhiều hình thức khác nhau tuỳ thuộc
vào điều kiện của từng lớp , từng trờng và từng đối tợng học sinh khác
nhau .
+ Các phơng pháp có thể giống nhau nhng việc sử dụng các phơng pháp