Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
Khoa lý Luận – Chính Trò
Bộ Môn những nguyên lí cơ bản của chủ nghóa Mac-
Lenin
~~ ~~
Chủ đề:
Những nguyên lí cơ bản của
chủ nghóa Mac-lenin về vấn đề
dân chủ
Giảng viên hướng dẫn: Ts Nguyễn Khánh Vân
Nhóm 2 - Lớp 87 – Khóa 34
Tp Hồ Chí Minh,Tháng 12/2009

 Mục đích của việc nghiên cứu :
Lý luận và thực tiễn chứng minh rằng, khơng xây dựng và phát triển nền dân
chủ, hệ thống chính trị, trong đó có nhà nứơc xã hội chủ nghĩa thì khơng thể thực
hiện quyền lực, quyền dân chủ, quyền làm chủ và mọi lợi ích của nhân dân lao
động trên thực tế các lĩnh vực của đời sống xã hội trong xã hội chủ nghĩa. Trong
học thuyết Mac- Lenin về vấn đề dân chủ ln đựợc đề cập và phân tích sâu sắc, là
mục tiêu quan trọng hứơng đến việc xây dựng một nền dân chủ đầy đủ nhất, giải
phóng con ngừoi khỏi áp bức, bất cơng và đều đựoc sống trong một xã hội cơng
bằng, dân chủ và văn minh.
Ngày nay, nước ta đang tiến hành cơng cuộc đổi mới đất nước, xây dựng nền
kinh tế thị trường định hướng XHCN, dân chủ là vấn đề đựợc Đảng ta nêu thành
mục tiêu quan trọng “ …phát huy dân chủ, tăng cừong pháp chế “ Vì vậy, việc tìm
hiểu các quan điểm của các nhà kinh điển của Mac- Lenin về dân chủ là vấn đề rất
cần thiết.
 ……………………………… ……………………………………

1. Khái lược lịch sử về vấn đề dân chủ
Từ trước công nguyên, cách đây hàng ngàn năm, con người đã biết hợp lực

Tóm lại, nhân loại từ lâu đời đã có nhu cầu và bước đầu thực hiện dân chủ và
có quan niệm về dân chủ, đó là việc thực thi quyền lực của dân ( đây là khái
niệm lịch sử, dân là những ai, còn do bản chất của chế độ xã hội quy định, nhất
là từ khi xã hội phân chia thành giai cấp, thì dân còn do bản chất giai cấp thống
trị xã hội quy định cụ thể trong từng xã hội nhất định).
2. Dân chủ và bản chất của nó
Dân chủ là quyền lực hay chính quyền Nhà nước của nhân dân.
Dân chủ được tiếp cận ở nhiều góc độ. Dân chủ là phạm trù lịch sử mang
tính chính trị - xã hội: dân chủ xuất hiện ở giai đoạn phát triển nhất định của
quan hệ giai cấp trong xã hội có giai cấp. Tính chất, nội dung của dân chủ phụ
thuộc vào quyền lực của giai cấp cầm quyền. Dân chủ với tư cách là một chế
độ Nhà nước ( còn gọi là chế độ dân chủ hay nền dân chủ).
Nhà nước dân chủ là Nhà nước tuân theo những nguyên tắc thừa nhận
nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số, quyền tự do và bình đẳng của công dân,
quyền phổ thông đầu phiếu và công dân tham gia quản lý Nhà nước và quản lý
xã hội.
3. Các hình thức dân chủ
Trong khi nghiên cứu về vấn đề dân chủ thì Mac- Lenin quan niệm có 2
hình thức dân chủ chủ yếu là dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.
Dân chủ trực tiếp là mọi công dân trực tiếp tham gia vào các hoạt động
chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… Dân chủ trực tiếp là việc cho phép mọi
công dân được tham dự vào mọi công việc trọng đại của đất nước, quyền tham
gia, bàn bạc vào công việc chung, mọi thành viên trong xã hội được tôn trọng
và thực hiện quyền lợi. Đây là hình thức tham dự của mọi công dân một cách
bình đẳng ( không phân biệt giới tính, địa vị, tôn giáo… ) và trực tiếp tham gia
vào các quyết định trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… theo
biểu quyết đa số. Dân chủ trực tiếp là sự thể hiện một cách trực tiếp ý chí của
chủ thể quyền lực về những vấn đề quan trọng. Hình thức của dân chủ này là
trưng cầu dân ý, thực hiện sáng kiến pháp luật, bầu cử Quốc Hội và hội đồng
nhân dân các cấp.

xã hội, nhưng không phải chỉ để thực hiện quyền lực và lợi ích riêng cho giai
cấp công nhân, mà chủ yếu là để thực hiện quyền lực và lợi ích của toàn thể
nhân dân, trong đó có giai cấp công nhân. Hồ Chí Minh cũng đã chỉ rõ:” Trong
chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa thì bao nhiêu quyền lực đều là của dân, bao
nhiêu sức mạnh đều nơi dân, bao nhiêu lợi ích đều là vì dân… Chế độ dân chủ
xã hội chủ nghĩa, nhà nước xã hội chủ nghĩa… do đó về thực chất là của nhân
dân, do nhân dân và vì nhân dân. Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, khác với
các cuộc cách mạng trước đây là ở chỗ nó là cuộc cách mạng của số đông, vì
lợi ích của số đông nhân dân V.I.Lenin còn nhấn mạnh rằng: “ Dân chủ xã hội
chủ nghĩa là chế độ mà nhân dân ngày càng tham gia nhiều vào công việc nhà
nước”. Với ý nghĩa đó, V.I.Lenin đã diễn đạt một cách khái quát về bản chất và
mục tiêu của dân chủ xã hội chủ nghĩa rằng: đó là nền dân chủ “ Gấp triệu lần
dân chủ tư sản”. Do vậy, dân chủ xã hội chủ nghĩa, vừa có bản chất giai cấp
công nhân vừa có tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc.
- Bản chất kinh tế : Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công hữu
về những tư liệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội đáp ứng sự phát triển ngày càng
cao của lực lượng sản xuất dựa trên cơ sở khoa học- công nghệ hiện đại nhằm thỏa
mãn ngày càng cao những nhu cầu vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân lao
động. Bản chất kinh tế đó chỉ được bộc lộ đầy đủ qua một quá trình ồn định chính
trị, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống của toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo của
Đảng Mac- Lenin và quản lý, hướng dẫn , giúp đỡ… của nhà nước xã hội chủ
nghĩa. Bản chất kinh tế của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dù khác về bản chất kinh
tế của các chế độ tư hữu, áp bức, bóc lột, bất công nhưng cũng như toàn bộ nền
kinh tế xã hội chủ nghĩa, nó không hình thành từ “hư vô” theo mong muốn của bất
kỳ ai. Kinh tế xã hội chủ nghĩa cũng là sự kế thừa và phát triển mọi thành tựu nhân
loại đã tạo ra trong lịch sử, đồng thời loại bỏ những nhân tố lạc hậu, tiêu cực, kìm
hãm… của chế độ kinh tế trước đó, nhất là bản chất tư hữu, áp bức, bóc lột, bất
công… đối với đa số nhân dân.
- Bản chất tư tưởng, văn hóa : Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy tư tưởng Mac-
Lenin và hệ tư tưởng Mac- Lenin làm nền tảng chủ đạo đối với mọi hình thái, ý

thuộc về nhân dân” ( còn dân là những ai thì do bản chất giai cấp thống trị xã hội
quy định), gắn liền với một hệ thống chuyên chính của giai cấp thống trị xã hội.
Thứ tư, với một chế độ dân chủ và Nhà nước tương ứng, đều do một giai cấp
thống trị cầm quyền chi phối tất cả các lĩnh vực của toàn xã hội, do vậy tính giai
cấp thống trị cũng gắn liền và chi phối tính dân tộc, tính chất của chế độ chính trị,
kinh tế, văn hóa, xã hội… ở mỗi quốc gia dân tộc cụ thể. Từ đây, dân chủ được thể
chế hóa bằng chế độ Nhà nước, bằng pháp luật của giai cấp thống trị chủ nô và
được thực hiện chủ yếu bằng cưỡng chế. Nền dân chủ hay chế độ dân chủ đầu tiên
trong lịch sử của xã hội có giai cấp xuất hiện. Nền dân chủ hay chế độ dân chủ là
hình thức dân chủ gắn với bản chất, tính chất của nhà nước, là trạng thái được xác
định trong những điều kiện lịch sử nhất định của xã hội có giai cấp. Nền dân chủ
do giai cấp thống trị đặt ra được thể chế hóa bằng pháp luật.
V.I.Lenin cho rằng: “ Chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong
những hình thức của nhà nước. Cho nên, cũng như mọi nhà nước, chế độ dân chủ
và việc thi hành có tổ chức, có hệ thống sự cưỡng bức đối với người ta”. Do đó,
nền dân chủ luôn gắn liền với Nhà nước như là cơ chế để thực thi dân chủ và mang
bản chất giai cấp của giai cấp thống trị.
6. Dân chủ xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam
Nước ta xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong điều kiện là một nước
thuộc địa nửa phong kiến, nền kinh tế về cơ bản vẫn là sản xuất nhỏ, không trải
qua dân chủ tư sản, trình độ dân trí còn hạn chế và hậu quả của cuộc chiến tranh
kéo dài. Những ảnh hưởng trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống dân chủ ở
nước ta.Song trong quá trình đổi mới, chúng ta đã đạt được những thành tựu bước
đầu đáng kể trong thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa. Những thành tựu đó là:
Nhân dân ngày càng được Đảng, Nhà nước tạo điều kiện để tham gia sinh hoạt
chính trị, các quyền cơ bản trong dân chủ về kinh tế ngày càng được đảm bảo, tự
do tư tưởng được đảm bảo, các hoạt động văn hóa thông tin đa dạng, phong phú,
dân trí được nâng cao.
Bên cạnh đó, chúng ta còn có những hạn chế nhất định như là quyền làm chủ

quốc hội; xác định rõ hơn quyền lập pháp và lập quy Để nâng cao chất lượng và
hiệu quả trên lĩnh vực này, cần tập hợp trí tuệ của các nhà khoa học, các chuyên
gia, lấy ý kiến nhân dân nhất là các đối tượng có liên quan đến việc thi hành luật
để xây dựng hệ thống pháp luật. Yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lí của nhà nước
và thực hiện dân chủ, hiện nay phải xem cải cách một bước nền hành chính quốc
gia là một nhiệm vụ trọng điểm. Cải cách hành chính phải tiến hành đồng bộ, trừ
cải cách thể chế hành chính đến cải cách tổ chức bộ máy và công tác cán bộ, công
chưc hành chính.
Liên quan đến vấn đề thứ nhất, cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện thể chế
quản lí bằng pháp luật, đề cao nhiệm vụ và trách nhiệm công nhân. Trong cải cách
thể chế và thủ tục hành chính, để mở rộng dân chủ, nhà nước cần “ giảm tối đa cơ
chế xin phép, cho phép trong từng vụ việc ” như hội nghị lần thứ 3 ban chấp
hành trung ương khóa VIII đã chỉ ra: phải tôn trọng nguyên tắc tập trung dân chủ
trong điều hành, quản lí; liên quan đến vấn đề thứ 2, cần chấn chỉnh cơ cấu tổ
chức, biên chế quy chế hoạt động của bộ máy hành chính các cấp, định rõ thứ bậc
và quan hệ thứ bậc trong bộ máy hành chính, xác định rõ vị trí, vai trò từng cấp
chính quyền, kiện toàn bộ máy chính quyền cơ sở. Liên quan đến vấn đề thứ 3,
việc ban hành quy chế về chế độ công vụ và công chức là rất cần thiết: định rõ
nghĩa vụ, trách nhiệm, thẩm quyền, quyền lợi và kỉ luật hành chính: quy định chế
độ đào tạo, tuyển dụng và sàn lọc công chức, xây dựng đội ngũ công chức có
chuyên môn, kĩ năng nghiệp vụ cao, giác ngộ về chính trị, có tinh thần trách
nhiệm, sự công tâm và tận tụy với công việc.
Để phát huy quyền dân chủ của nhân dân. Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể
chính trị- xã hội của nhân dân cũng cần được đổi mới theo hướng: Đoàn kết tất cả
mọi người thuộc các giai cấp, các tầng lớp, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt
Nam ở trong nước và định cư ở nước ngoài Xóa bỏ mọi định kiến, mọi mặc cảm,
lấy sự tương đồng vì lợi ích của sự phát triển đất nước theo mục tiêu “ dân giàu
nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” làm trọng. Mặt trận vận động,
tổ chức nhân dân, xây dựng, củng cố, bảo vệ chính quyền; thực hiện chính sách đại
đoàn kết dân tộc ngay trong tổ chức và hoạt động của bộ máy của nhà nước. Mở

Xây dựng những thiết chế dân chủ ở cơ sở phù hợp với lĩnh vực và trình độ tương
ứng. Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở, làm cho họ biết nghe, biết xử lí
những ý kiến được nhân dân nêu ra. Hết sức tránh thái độ thụ động “theo đuôi”
quần chúng
Gắn liền với việc mở rộng dân chủ trực tiếp đến người dân, Đại hội đại biểu
toàn quốc IX của Đảng cộng sản Việt Nam chủ trương: “ Phân công, phân cấp,
nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương , tổ chức hợp lí hội đồng
nhân dân; kiện toàn các cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân và bộ máy
chính quyền cấp xã, phường, thị trấn”.
Bằng việc thực hiện có kết quả những vấn đề vừa nêu, Nhà nước xã hội chủ
nghĩa của chúng ta sẽ được củng cố, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa sẽ không ngừng
được phát triển. Đó là những nhân tố quan trọng có ý nghĩa đối với quá trình phát
triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Keát luaän
Những quan điểm của Mac- Lenin về vấn đề dân chủ đã toát lên những
điều tất yếu về nền dân chủ trong quá trình hình thành cũng như phát triển
của nó.Bởi lẽ bất kỳ lý thuyết dân chủ nào cũng lấy vấn đề địa vị của dân
làm hòn đá tảng. Bởi quá trình phát triển của dân chủ cũng chính là quá
trình đấu tranh, tìm tòi và giành giữ cho được địa vị của dân bằng những
thiết chế chính trị- xã hội cụ thể. Quan điểm Mac- Lenin không những sáng
tỏ những vấn đề này mà còn đề cập cách thực hiện dân chủ trong xã hội và
bản chất giai cấp thống trị trong dân chủ. Cách thực hiện nó dưới hình
thức dân chủ trực tiếp, đại diện trong thực tiễn sẽ là hòn đá thử cho một
nền dân chủ đích thực hay giả điệu. Có thể nói, quan điểm chủ nghĩa Mac-
Lenin về vấn đề dân chủ là sợi chỉ đỏ xuyên suốt cho hệ tư tưởng dân chủ
trước và sau này.
Taøi liệu tham khảo
1. Hỏi và đáp môn CNXH khoa học, Thanh Hà ( chủ biên),
nhà xuất bản trẻ Tp. HCM 2003
2. Hướng dẫn ôn thi môn Chủ nghĩa xã hội khoa học nhà xuất