BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
SẢN XUẤT CÂY GIỐNG BẰNG
HOM CÀNH
MĐ 03

NGHỀ: SẢN XUẤT KINH DOANH
CÂY GIỐNG LÂM NGHIỆP
Trình độ: Sơ cấp nghề

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Giáo trình được biên soạn phục vụ mục đích đào tạo nghề cho nông dân nên
các thông tin trong giáo trình có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng
cho các mục đích về đào tạo và tham khảo


LỜI GIỚI THIỆU
Trong những năm gần đây, hoạt động sản xuất cây giống lâm nghiệp đã giúp
cho nhiều bà con nông dân miền núi xóa được đói, giảm được nghèo. Tuy nhiên
việc sản xuất cây giống của bà con còn nhỏ, sử dụng giống không rõ xuất xứ,
không đăng ký sản xuất kinh doanh, thiết kế vườn ươm chưa đáp ứng được yêu cầu
sản xuất, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, các kỹ thuật nhân giống tiến tiến
chưa được áp dụng dẫn đến chât lượng, năng xuất cây giống thấp. Từ nhu cầu thực
tiễn trên, việc biên soạn Giáo trình hướng dẫn bà con sản xuất kinh doanh cây
giống lâm nghiệp là hết sức cần thiết.
Được sự hỗ trợ của Vụ Tổ chức Cán bộ - Bộ Nông nghiệp và Phát triển
Nông thôn, Trường Cao đẳng nghề Công nghệ và Nông lâm Phú Thọ đã tiến hành
biên soạn Giáo trình “Sản xuất kinh doanh cây giống lâm nghiệp” phục vụ cho
các khoá đào tạo nghề trình độ sơ cấp va
̀
da
̣
y nghề dươ
́
i 3 tháng, trước hết là các
khoá đào tạo phục vụ cho Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm
2020.
Giáo trình mô đun “Sản xuất cây giống bằng hom cành” là giáo trình mô đun
thứ ba trong sáu giáo trình mô đun của nghề Sản xuất kinh doanh cây giống lâm
nghiệp. Giáo trình có 04 bài, mỗi bài học được chia làm 04 phần, cụ thể là: mục
tiêu bài học, nội dung bài học, câu hỏi và bài tập thực hành, ghi nhớ. Các bài dạy
được biên soạn một cách ngắn gọn, kết cấu hợp lý giữa lý thuyết và thực hành
nhằm cung cấp những kiến thức, kỹ năng về sản xuất cây giống bằng hom cành cho
người học.
Giáo trình được biên soạn bởi một nhóm các giáo viên có kiến thức, kinh

C. Ghi nhớ 6
BÀI 2: TRỒNG VƯỜN CÂY MẸ CẤP HOM 7
Mục tiêu: 7
A. Nội dung: 7
B. Câu hỏi và bài tập thực hành 9
C. Ghi nhớ 9
BÀI 3: GIÂM HOM 10
Mục tiêu: 10
A. Nội dung 10
B. Câu hỏi và bài tập thực hành 15
C. Ghi nhớ 15
BÀI 4: CHĂM SÓC VÀ HUẤN LUYỆN CÂY HOM 16
Mục tiêu: 16
A. Nội dung 16
B. Câu hỏi và bài tập thực hành 21
C. Ghi nhớ 21
HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN/MÔN HỌC 22
I. Vị trí, tính chất của mô đun: 22
II. Mục tiêu của mô đun: 22
III. Nội dung chính của mô đun 22
IV. Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 23
V. Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 25
VI. Tài liệu tham khảo 27


cây con mới dựa trên khả năng hình thành rễ phụ
Hiện nay việc sản xuất cây giống bằng hom cành được sử dụng rộng rãi
trong sản xuất cây giống

2. Ưu, nhược điểm của sản xuất cây giống bằng hom cành.

2.1. Ưu điểm: 5

Việc sản xuất cây giống bằng hom cành có những ưm điểm sau:
+ Cây con vẫn giữ được những đặc tính tốt của cây bố mẹ
+ Cây sinh trưởng phát triển nhanh, sớm thành thục sinh trưởng, thời gian tạo ra
một cây giống trong thời gian ngắn
+ Chất lượng cây giống đồng đều
+ Hệ số nhân giống cao
+ Tăng sự đồng đều của rừng trồng, do cây con dòng vô tính có cùng cấu trúc di
truyền, có sự đồng đều về các tính trạng quan trọng như sinh trưởng, chất lượng gỗ
và đây cũng là lợi thế chính của trồng rừng bằng cây hom. Khi rừng có sự đồng
đều cao thì nó đem lại lợi ích cho mọi khâu trong sản xuất.

2.2. Nhược điểm
Việc sản xuất cây giống bằng hom cành có một nhược điểm là đòi hỏi kỹ
thuật phức tạp hơn chiết và hạt.
Để có thể sản xuất cây bằng hom cành phải có vườn ươm lớn với đầy đủ hệ
thống tưới, hệ thống nhà giâm hom với các luống giâm. Trong quá trình sản xuất
chúng ta phải dùng chất kích thích và hỗn hợp giâm hom.

3. Một số chú ý khi sản xuất cây giống bằng hom cành

khả năng tái sinh chồi mạnh
7

BÀI 2: TRỒNG VƯỜN CÂY MẸ CẤP HOM
Mã bài: M3-02
Mục tiêu:
- Trồng được vườn cây mẹ cấp hom đảm bảo yêu cầu kỹ thuật
A. Nội dung:



8

+ Mùa trồng: Các tỉnh phía bắc trồng cây từ tháng 3 – 4, các tỉnh phía nam trồng từ
tháng 6 – 8.

4. Chăm sóc vườn cây mẹ
+ Vườn cây mẹ cấp hom phải đựơc chăm sóc, bảo vệ cẩn thận, không để sâu bệnh,
người và gia súc phá hoại. Xung quanh vườn cây mẹ cấp hom phải có hàng rào bảo
vệ. Phải thường xuyên tưới nước để đảm bảo độ ẩm cho cây.
+ Sau khi trồng 1 tháng phải làm cỏ, vun gốc và lặp lại theo định kỳ 2 tháng 1 lần.
+ Sau khi trồng 2,5 - 3 tháng tuổi thì cắt tạo chồi cho cây giống. Tạo chồi lần đầu
thực hiện bằng cách dùng kéo cắt ngang cây lấy ngọn ở độ cao cách mặt đất 50 -
70 cm, cành cắt được sử dụng làm hom giâm.
+ Sau mỗi lần thu cắt hom phải dọn vệ sinh gốc cây, phun Benlat nồng độ 0,15 –
0,3% và xới vun gốc.
+ Hàng năm kết thúc mùa khai thác hom phải đốn bỏ các chồi yếu, chỉ để lại 2 –3
chồi khỏe mạnh cho phát triển tự do. Một tháng trước vụ giâm hom mới đốn các
chồi để tạo chồi lấy hom. Sau mỗi lần đốn phải phun thuốc Benlat nồng độ 0,15%
cho cây giống để chống nấm bệnh. Đồng thời làm cỏ toàn diện. Bón thúc mỗi cây
50g NPK (5;10;3) sau đó xới vun và tưới cho cây.

5. Thời hạn sử dụng vườn cây mẹ
Mỗi loài cây khác nhau thì thời gian sử dụng vườn cây mẹ khác nhau. Thông
thường vườn cây mẹ cấp hom chỉ sử dụng được từ 3 – 4 năm, sau đó phải thay thế
bằng cây mô hoặc cây hom thế hệ đầu.

Hình 1: Vườn cây Keo cấp hom 10

BÀI 3: GIÂM HOM
Mã bài: M3-03
Mục tiêu:
- Liệt kê được các dụng cụ, vật tư phục vụ giâm hom
- Trình bày được tiêu chuẩn của cành cắt hom
- Lựa chọn được cành lấy hom đạt tiêu chuẩn trong vườn cây mẹ
- Tạo được giá thể cắm hom đạt tiêu chuẩn
- Thực hiện các thao tác kỹ thuật giâm hom đúng yêu cầu kỹ thuật.

A. Nội dung

1. Các dụng cụ, vật tư phục vụ giâm hom
- Dụng cụ phục vụ giâm hom gồm:
+ Kéo cắt hom, rổ đựng hom, chậu đựng thuốc kích thích, vườn hom giống

Hình 2: Dụng cụ giâm hom
(từ trái qua phải: rổ đụng hom, chậu đựng thuốc kích thính, kéo cắt hom)
+ Vật tư: thuốc kích thích, túi bầu, đất, thuốc chống nấm (benlate) và giá thể giâm
hom
+ Giá thể giâm hom:
Sử dụng 100% đất tầng B có thành phần cơ giới từ thịt nhẹ cát pha nhẹ, pH
4,5 –5,5 để làm giá thể giâm hom. Đất phải được đập nhỏ, sàng bỏ tạp vật và các
hạt đất to khác để đóng bầu.
12

3. Giâm hom

3.1. Cắt cành hom
- Tuỳ theo mức độ phát triển nhanh hay chậm của cành mà quyết định thời gian để
cắt cành lấy hom, ví dụ keo lai: Cắt cành lần đầu sau khi được 1 tháng thì định kỳ
cứ 15 - 20 ngày thu hoạch cành để lấy hom được một lần, lúc đó mỗi cành hom có
từ 3 - 5 cặp lá là đạt tiêu chuẩn.
- Cắt cành hom ở vị trí gần sát vào thân, chỉ để lại 1 - 2 lá hoặc 1 - 2 chồi ngủ.
Những chồi nhỏ chưa đủ tiêu chuẩn mà vẫn sinh trưởng bình thường thì để lại cắt
lứa hom sau, cành gầy, yếu thì cắt bỏ.
- Cành đã cắt được bảo quản nơi giâm mát, tốt nhất là ngâm ngay phần gốc vào
trong nước sạch.
- Việc cắt cành lấy hom nên tiến hành vào buổi sáng. Những ngày giâm mát có thể
tiến hành cắt cả ngày. Khi cắt cành về phải chuyển thành hom giâm ngay ( không
để quá 4 giờ kể từ khi thu hái ).

Hình 4: Cắt cành lấy hom
3.2. Cắt hom
- Tùy theo loài cây mà hom có thể cắt dài hay ngắn khác nhau. Ví dụ như keo lai
cắt hom từ 10-12 cm.
- Tối thiểu mỗi hom phải có 3 mầm (mắt), có chồi đỉnh, phiến lá được cắt bớt 1/3 –
1/2 diện tích lá
- Khi cắt hom phải dùng dao thật sắc, vết cắt ngọt (động tác nhanh và chính xác),
không làm dập hoặc sây sát hom. Đầu trên của hom nếu không mang đỉnh sinh
Hom sau khi cắt và xử lý chất kích thích ra rễ phải cắm ngay vào bầu hoặc
giá thể giâm
- Giâm hom vào bầu
+ Dùng que tròn nhọn có đường kính 5 mm chọc một lỗ thẳng đứng, sâu 2,5 – 3 cm
ở giữa bầu hoặc trên luống cát cự ly 3 x4 cm.
+ Cắm hom vào giữa lỗ vừa tạo sâu 2 – 3cm, mỗi lỗ cắm 1 hom, sau đó dùng ngón
tay bóp nhẹ xung quanh gốc hom để phần gốc hom dưới mặt bầu được tiếp xúc
hoàn toàn với đất và giữ cho hom đứng thẳng. Trong quá trình cắm hom sau không
được chạm vào hom trước, không làm mất chất kích thích ra rễ hoặc làm chầy xát
gốc hom.

Hình 9: Cắm hom vào bầu
- Giâm hom vào giá thể bằng cát pha: Hom sau khi được xử lý tiến hành cắm hom
vào giá thể đã chuẩn bị trước. Sau khi cắm hom được 15 – 20 ngày, rễ hom dài 1 –
2 cm thì cấy chuyển vào bầu đất ở vườn ươm.
15

B. Câu hỏi và bài tập thực hành
Câu hỏi số 2. Hãy trình bày các bước chuẩn bị bầu và luống giâm hom
Bài thực hành số 2. Chuẩn bị giá thể giâm hom keo lai
- Làm đất
- Tạo giá thể giâm hom
+ Làm luống giâm hom
+ Đóng bầu giâm hom
Bài thực hành số 3. Giâm hom keo lai:
- Chọn cành cắt hom
- Cắt cành hom


A. Nội dung

1. Chăm sóc cây hom trong nhà hom

a. Tưới nước
+ Ngay sau khi c¾m xong phải phủ nilon lên khung vòm bể giâm và hàng ngày tưới
nước để giữ ẩm cho hom bằng phương pháp phun sương (trừ ban đêm ) Hình 10: Khung vòm che phủ nilon Hình 11: Che phủ nilon cho hom
+ Thời gian mỗi lần tưới cách nhau 30 – 40 phút về mùa hè và 50 – 60 phút về mùa
đông. Thời gian mỗi lần tưới từ 7 – 10 giây tùy thuộc thời tiết, nguyên tắc phải giữ
cho lá của hom luôn luôn đủ ẩm (độ ẩm không khí trong lều giâm trên 80%)
+ Việc tưới phun phải được tiến hành đến khi bộ rễ của hom phát triển hoàn chỉnh
(thời gian thường kéo dài 3 – 5 tuần tùy theo mùa).
17 Hình 12: Tưới phun sương cho cây hom trong khung vòm
+ Hom giâm trên nền cát khô, khi chuyển sang bầu đất phải tưới nước và che nắng,
như ở nhà giâm hom tới khi cây sống ổn định (1 tuần) mới giỡ bỏ giàn che và chăm
sóc bình thường như những cây con từ hạt.
+ Hom giâm trên bầu đất sau khi bộ rễ đã phát triển đến đáy bầu phải mở dần bầu
nilon sau đó bỏ hẳn. Tuần tự làm như sau:
- Tuần thứ nhất cần giữ kín lều nilon không được cho không khí lùa vào bên trong
lồng, tuần thứ hai hom bắt đầu tạo vết sẹo để ra rễ , cuối tuần thứ hai lật nilon ở đầu

bệnh. Khi có nấm bệnh phát triển thì mỗi tuần phun thuốc 2 lần với nồng độ cao
hơn (8 g Benlat/10 lít nước/50 m
2
) hoặc da khuẩn linh nồng độ 0,12 – 0,14%.
+ Thường xuyên theo dõi hom giâm, nhặt bỏ lá dụng và hom chết, phá váng, nhổ
bỏ cỏ dại mọc trong bầu hay nền giâm. Sửa chỉnh vòi phun khi tắc nghẽn hoặc
phun không đều. Khai thông hệ thống thoát nước trong và ngoài bể để tránh cho
hom khỏi úng nước .

2 . Huấn luyện cây hom trong vườn ươm
2.1. Tưới nước 19

+ Phải cung cấp đầy đủ nước cho cây hom, đặc biệt trong thời gian mới chuyển cây
ra vườn ươm, không để cây hom bị héo. Khi mới đưa cây ra khỏi nhà hom nên tưới
bằng ô doa để đảm bảo cho hom đủ ẩm tới đáy bầu, sau 1- 2 tuần có thể tiến hành
phun sương.

Hình 15: Tưới nước bằng ô doa Hình 16: Tưới phun sương

2.2. Che nắng cho hom.
Phải che nắng cho hom trong tuần đầu khi mới chuyển ra, sau đó mới bỏ hẳn
dàn che cho cây hom tiếp súc với ánh sáng hoàn toàn.

Hình 17: Che nắng cho cây hom
2.3. Bón phân
+ Định kỳ 1 tuần tưới phân 1 lần với liều lượng 1 kg phân NPK ( 5:10:3) hòa tan
trong 33 lít nước tưới cho 5.000 cây. Sau mỗi lần tưới phân phải tưới rửa lại lá cẩn

cây bị chết. Biện pháp phòng trừ dùng thuốc Boodo 0,5 % phun đều trên cây.

2.5. Đảo bầu và phân loại cây
Sau khi chuyển cây hom ra vườn 2 tuần phải tiến hành tuyển chọn và phân
loại cây con để có chế độ chăm sóc thích hợp cho cây phát triển đồng đều. Mỗi
hom chỉ để lại 1 chồi tốt nhất, loại bỏ những chồi khác và những lá già khi hom đã
lên chồi mới.

2.6. Tiêu chuẩn cây hom xuất vườn.
Tùy từng loài cây khác nhau mà thời điểm xuất vườn và tiêu chuẩn cây con
xuất vườn là khác nhau. Đối với cây keo thì thời điểm xuất vườn ươm từ 7 -8 tuần
tuổi kể từ khi chuyển từ nhà hom ra vườn ươm, có chiều cao 20 -25 cm trở lên, cây 21

xanh, mập cân đối chiều cao và đường kính không cong keo sâu bệnh và có đỉnh
chủ đạo là đạt tiêu chuẩn đem xuất vườn

Hình 18: Cây keo hom đạt tiêu chuẩn xuất vườn
B. Câu hỏi và bài tập thực hành
Bài thực hành số 4: Chăm sóc cây kem hom:
1. Chăm sóc cây hom trong nhà hom
- Tưới nước
- Bón phân
Phòng trừ sâu bệnh hại cây hom
2 . Huấn luyện cây hom trong vườn ươm
- Tưới nước
- Che nắng cho hom.
- Bón phân


III. Nội dung chính của mô đun
Mã bài
Tên bài
Loại
bài
dạy
Địa điểm
Thời lƣợng
Tổng
số
Lý
thuyết
Thực
hành
Kiểm
tra
MĐ 03-01
Giới thiệu chung về
sản xuất cây giống
bằng hom cành
Lý
thuyết
Lớp học,
1
1 MĐ 03-02
Trồng vườn cây mẹ cấp

4 23 Kiểm tra kết thúc mô đun
4 4

Cộng
104
13
79
12
IV. Hƣớng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành
Bài thực hành số 1: Trồng vườn cây keo cấp hom
- Giả định: Các học viên đã được học về kỹ thuật trồng vườn cây keo mẹ cấp hom
- Nguồn lực để thực hiện bài tập:
+ 1 vườn có 200 m
2
để trồng vườn cây mẹ
+ Có cây đầu dòng để lựa chọn cây trồng vườn cây mẹ.
+ Cây giống trồng vườn cây mẹ 100 cây
+ Quốc, xẻng: 10 bộ
+ Phân chuồng 100 kg
+ Phân NPK 20 kg.
+ Vườn cây mẹ cấp hom cần chăm sóc

Mỗi nhóm hoàn thành một luống bầu giâm hom keo lai.
Bài thực hành số 3. Giâm hom keo lai:
- Giả định: Các học viên đã được học về kỹ thuật giâm hom
- Nguồn lực để thực hiện bài tập:
+ Vườn cây Keo lai cấp hom
+ Luống bầu giâm hom: 5 luống
+ Kéo cắt hom: 15 chiếc
+ Chậu đựng hom: 15 chiếc
+ Thuốc kích thích: 3 gói
+ Thuốc benlate: 3 gói
+ Phiếu giao bài tập
- Cách thức tổ chức thực hiện:
+ Chia lớp thành từng nhóm từ 5 – 7 người
+ Các nhóm căn cứ vào phiếu giao bài tập các nhóm tiến hành chọn cành cắt hom,
cắt cành hom, cắt hom, xử lý hom, cắm hom
- Thời gian thực hiện bài học này: 21 giờ
- Sản phẩm thực hành và tiêu chuẩn:
Mỗi nhóm cắm được một luống hom keo lai đạt tiêu chuẩn
Bài thực hành số 4: Chăm sóc cây kem hom:
1. Chăm sóc cây hom trong nhà hom
- Tưới nước
- Bón phân
Phòng trừ sâu bệnh hại cây hom
2 . Huấn luyện cây hom trong vườn ươm
- Tưới nước
- Che nắng cho hom.
- Bón phân
- Phòng trừ một số bệnh thường gặp .
Đảo bầu và phân loại cây
- Giả định: Các học viên đã được học về kỹ thuật chăm sóc cây hom