BÀI 1. ADN VÀ QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI ADN
1. Cấu trúc ADN (Axit đêôxiribônucleotit)
a) Cấu tao hóa học của ADN
- ADN luôn tồn tại trong nhân tế bào và có mặt ở cả ti thể, lạp thể. ADN chứa các nguyên tố hóa học chủ yếu
C, H, O, N và P.
- ADN là đại phân tử, có khối lượng phân tử lớn
- ADN cấu tạo theo nguyên tắc đa phân, mỗi nucleotit có ba thành phần, trong đó thành phần cơ bản là
bazơnitric. Có 4 loại nuleotit mang tên gọi của các bazơnitric, trong đó A và G có kích thước lớn, T và X có kích
thước bé.
- Trên mạch đơn của phân tử ADN các đơn phân liên kết với nhau bằng liên kết hoá trị là liên kết được hình
thành giữa đường C
5
H
10
O
4
của nucleotit này với phân tử H
3
PO
4
của nucleotit kế tiếp. Liên kết hoá trị là liên kết
rất bền đảm bảo cho thông tin di truyền trên mỗi mạch đơn ổn định kể cả khi ADN tái bản và phiên mã.
- Từ 4 loại nucleotit có thể tạo nên tính đa dạng và đặc thù của ADN ở các loài sinh vật bởi số lượng, thành
phần, trình tự phân bố của nucleotit.
b) Cấu trúc không gian của ADN (Mô hình Oatxơn và Crick)
Đặc điểm cấu trúc không gian:
-Tổng hợp các mạch ADN mới
+Enzim ADN – pôlimeraza lắp ghép các nu tự do vào mạch khuôn của ADN theo NTBS
+ Enzim ADN – pôlimeraza tổng hợp mạch mới có chiều 5’ → 3’ với mạch khuôn 3’ - 5’ trên gen nên:
Trên mạch khuôn 3’→5’ mạch bổ sung được tổng hợp liên tục.
Trên mạch khuôn 5’→3’ mạch khuôn được tổng hợp ngắt quãng. Mỗi một đoạn ngắt quãng là 1 đoạn ADN
(đoạn Okazaki). Các đoạn Okazaki được nối lại với nhau nhờ enzim nối ADN ligaza.
* Hai mạch của ADN được nhân đôi theo 2 cách khác nhau do hai mạch của phân tử ADN có chiều ngược
nhau.
- 2 phân tử ADN được tạo thành, trong mỗi phân tử ADN mới có 1 mạch của phân tử ADN ban đầu và 1
mạch mới được tổng hợp.
Chú ý:
ADN ở sinh vật nhân thực có cấu trúc mạch kép, dạng thẳng còn ADN ở sinh vật nhân sơ thường có cấu
trúc mạch kép, dạng vòng
LUYỆN TẬP ADN VÀ QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI ADN
CÔNG THỨC
1.Đơn phân của ADN là 4 loại nuclêôtit : A, T, G, X:
2. Nguyên tắc bổ sung: Một bazo lớn (A,G) sẽ kết cặp với 1 bazo bé (T,X). Trong đó:
+ A của mạch này luôn liên kết với T của mạch kia bằng 2 liên kết hiđrô và ngược lại→ A = T
+ G của mạch này luôn liên kết với X của mạch kia bằng 3 liên kết hiđrô và ngược lại→ G = X.
-Tổng số nu của ADN: N = A + T + G + X = 2A + 2G →%A + %G = 50%.
- Số liên kết hiđrô của ADN: H = 2A + 3G.
3. Một nu. Có khối lượng 300 đvC. Nên ADN có khối lượng:M
ADN
= N.300 đvC
4. ADN có 2 mạch, 1 nu có chiều dài 3,4 A
0
→ Chiều dài gen: L
gen
=
2

Tổng: A
1
+ T
1
+ G
1
+ X
1
= T
2
+ A
2
+ X
2
+ G
2
= N/2
Về tỉ lệ %:
%A = % T =
=
+
2
2%1% AA
2
2%1% TT
+
=
%G = % X =
=
+

Bài tập vận dụng:
Bài tập Lời giải
Ví dụ 1. Một gen có tổng số nucleotit là 3000 nucleotit.
Có tỉ lệ A/G = 2/3. Tính:
a. Chiều dài của gen là:
b. Khối lượng của gen là:
c. Số chu kỳ xoắn
d. Số nucleotit từng loại:
Ví dụ 2. Một ADN ở sinh vật nhân chuẩn có tổng số liên
kết hidro giữa các cặp nucleotit là 3120. Trong phân tử
đó có hiệu số giữa nu. loại G và nu khác bằng 240 nu.
a. Xác định số lượng nu. từng loại
b. Xác định chiều dài, khối lượng, số chu kỳ xoắn, số
liên kết giữa đường với axit photphoric của ADN
c. Tính tỉ lệ của phân tử ADN trên
d. gen trên nhân đôi 3 lần. Số nu loại A môi trường cung
cấp cho quá trình trên là?
Ví dụ 3. Một gen có tổng số 2128 liên kết hidro. Trên
mạch 1 của gen có số nucleotit loại A bằng số nu loại T,
Số nu loại G gấp hai lần số nu loại A, Số nu loại X gấp
ba lần số nu loại T.
a. Hãy xác định số nu. mỗi loại trên ADN và trên từng
mạch ADN.
b. Số liên kết cộng hóa trị trong ADN
c. Tính tỉ lệ trên mỗi mạch của gen và nhận xét kết
quả thu được
Ví dụ 4. Phân tử ADN ở vi khuẩn R.coli chỉ chứa N
15

phóng xạ. Nếu chuyển E.Coli từ môi trường này sang

B. Có cấu trúc mạch xoắn kép, đường kính vòng xoắn là 20 Angstron
C. Chiều dài của một chu kỳ xoắn là 3,4angstron gồm 10 cặp nucleotit
D. Các cặp bazo nito liên kết với nhau theo nguyên tắc bổ sung
Câu 3. Đoạn mạch số 1 của ADN có cấu trúc 5’ ATT TTG XGG GAX -3’. Đoạn ADN này có:
A. 40 liên kết hidro B. tỉ lệ C. 35 liên kết cộng hóa trị D. 30 nucleotit
Câu 4. Một đoạn phân tử ADN có tổng số 150 chu kỳ xoắn và adenin chiếm 30% tổng số nu.
Tổng số liên kết hidro của đoạn ADN này là:
A. 3000 B. 3100 C. 3600 D. 3900
Câu 5. Các phân tử ADN trong nhân của cùng một tế bào sinh dưỡng:
A. Nhân đôi độc lập và diễn ra ở các thời điểm khác nhau
B. Có số lượng và hàm lượng ổn định đặc trưng cho loài
C. Mang gen không phân mảnh và tồn tại theo từng cặp alen
D. Có độ dài và số lượng nucleotit luôn bằng nhau
Câu 6. Một phân tử ADN có cấu trúc xoắn kép, giả sử phân tử ADN này có tỉ lệ = 25% thì
tỉ lệ nu loại G của phân tử này là:
A. 10% B. 40% C. 20% D. 25%
Câu 7. Một gen ở vi khuẩn E.coli có 2300 nu. và có số nu. loại X chiểm 22% tổng số nu. của
gen. Số nu. loại T của gen là:
A. 480 B. 322 C. 644 D. 506
Câu 8. Những sản phẩm nào sau đây do gen mã hóa
A. ARN hoặc prôtêin B. ARN hoặc polipeptit
C. ADN hoặc prôtêin D. ADN hoặc ARN
Câu 9. Bộ gen của vi khuẩn nằm ở cấu trúc nào
A. ARN B. Plasmit C. ADN dạng vòng D. ADN thẳng
Câu 10. Giai đoạn tổng hợp ADN mới trong quá trình tái bản ADN chịu sự điều khiển của
enzim nào
A. ADN-restrictaza B. ADN-polimeraza C. ADN-ligaza D. Toipoisomeraza
Câu 11. Trong thành phần của nuclêôtit trong phân tử ADN không có chứa chất nào sau đây
A. Bazơ nitric loại timin B. Bazơ nitric loại uraxin
C. Đường đêôxiribô D. Axit phôtphoric

D. Liên kết hidro được hình thành trước photphodieste
Câu 18. Điểm nhiệt độ mà ở đó hai mạch của phân tử ADN tách nhau ra được gọi là nhiệt độ
nóng chảy của ADN. Có 4 phân tử ADN đều có cùng chiều dài nhưng tỉ lệ các loại nucleotit
khác nhau. Phân tử có nhiệt độ nóng chảy cao nhất là:
A. Phân tử ADN có adenin chiếm 40% B. Phân tử ADN có adenin chiếm 30%
C. Phân tử ADN có adenin chiếm 20% D. Phân tử ADN có adenin chiếm 10%
Câu 19. Việc nhân đôi xảy ra tại nhiều vị trí trên ADN cùng một lần ở sinh vật nhân thực giúp:
A. Sự nhân đôi diễn ra chính xác B. Sự nhân đôi diễn ra nhiều lần
C. Sự nhân đôi diễn ra nhanh chóng D. Tiết kiệm nguyên liệu, enzym và năng lượng
Câu 20.
Cho các sự kiện diễn ra trong quá trình phiên mã:
(1) ARN pôlimeraza bắt đầu tổng hợp mARN tại vị trí đặc hiệu (khởi đầu phiên mã).
(2) ARN pôlimeraza bám vào vùng điều hoà làm gen tháo xoắn để lộ ra mạch gốc có chiều 3' →
5'.
(3) ARN pôlimeraza trượt dọc theo mạch mã gốc trên gen có chiều 3' → 5'.
(4) Khi ARN pôlimeraza di chuyển tới cuối gen, gặp tín hiệu kết thúc thì nó dừng phiên mã.
Trong quá trình phiên mã, các sự kiện trên diễn ra theo trình tự đúng là
A. (1) → (4) → (3) → (2). B. (1) → (2) → (3) → (4).
C. (2) → (1) → (3) → (4). D. (2) → (3) → (1) → (4).
Câu 21. Một trong những đặc điểm khác nhau giữa quá trình nhân đôi ADN ở sinh vật nhân
thực với quá trình nhân đôi ADN ở sinh vật nhân sơ là
A. số lượng các đơn vị nhân đôi. B. nguyên tắc nhân đôi.
C. nguyên liệu dùng để tổng hợp. D. chiều tổng hợp.
Câu 22. Khi nói về quá trình nhân đôi ADN (tái bản ADN) ở tế bào nhân thực, phát biểu nào
sau đây là không đúng?
A. Trong quá trình nhân đôi ADN, enzim ADN pôlimeraza không tham gia tháo xoắn phân tử
ADN.
B. Trong quá trình nhân đôi ADN, có sự liên kết bổ sung giữa A với T, G với X và ngược lại.
C. Trong quá trình nhân đôi ADN, enzim nối ligaza chỉ tác động lên một trong hai mạch đơn
mới được tổng hợp từ một phân tử ADN mẹ.

II. Cơ chế phiên mã:
- là quá trình tổng hợp ARN từ mạch khuôn ADN (mạch mã gốc có chiều 3’-5’).
- Thời gian, vị trí: - Diễn ra trong nhân TB, trước khi tế bào phân chia.
- Nguyên tắc:
+ bổ sung + khuôn mẫu

- Diễn biến
+ ARN pôlimeraza bám vào vùng điều hòa làm gen tháo xoắn lộ mạch mã gốc có chiều 3’  5 ’ bắt đầu phiên
mã.
+ ARN pôlimeraza trượt trên mạch gốc theo chiều 3’5’ và mARN được tổng hợp theo chiều 5’3’, mỗi
nu trên mạch gốc liên kết với nu tự do theo nguyên tắc bổ sung (vùng nào trên gen được phiên mã song thì sẽ
đóng xoắn ngay).
+ Khi ARN pôlimeraza gặp tín hiệu kết thúc thì dừng phiên mã.
- Kết quả: Một phân tử mARN được giải phóng.
Ở SV nhân thực mARN sau khi tổng hợp sẽ cắt bỏ các đoạn Intron, nối các đoạn Exon tạo thành mARN
trưởng thành sẵn sàng tham gia dịch mã.
III . MÃ DI TRUYỀN
1. Khái niệm: là trình tự sắp xếp các nuclêôtit trên mạch gốc của gen quy định trình tự sắp xếp các axit amin
trong prôtêin.
- Mã DT là mã bộ ba: 3 nu trên ADN quy định 3 nuclêôtit (côđon) trên ARN mã hoá 1 axit amin trên
prôtêin.
- Có 4 nuclêôtit trên ARN, nên có số bộ ba mã hoá là 4
3
= 64. Chỉ có 61 bộ ba mã hoá khoảng 20 axit amin
- Ba bộ ba kết thúc không mã hoá axit amin nào và 1 bộ ba mở đầu là:
Bộ ba Trên mạch gốc của
gen

bằng số nu bổ sung ở mạch gốc ADN .
Chúng ta giả sử mạch 1 của gen là mạch gốc
Mạch 1 (Mạch gốc) Mạch 2 (Mạch bổ sung) mARN tARN
T
gốc
(T
1
) = = rA =
A
gốc
(A
1
) = = rU =
X
gốc
(X
1
) = = rG =
G
gốc
(G
1
) = = rX =
* Chú ý : Ngược lại, số lượng và tỉ lệ % từng loại nu của ADN được tính như sau :
+ Số lượng :A = T = rA + rU , G = X = rR + rX
+ Tỉ lệ % :% A = %T =
2
%% rUrA +
, %G = % X =
2

4
vào thành phần đường . Do đó số liên kết hóa trị
loại này có trong rN ribônu là rN
Vậy số liên kết hoá trị Đ –P của ARN :
HT
ARN
= rN – 1 + rN = 2 .rN -1
5 . TÍNH SỐ RIBÔNUCLÊOTIT TỰ DO CẦN DÙNG
*. Qua 1 lần sao mã :
Khi tổng hợp ARN , chỉ mạch gốc của ADN làm khuôn mẫu liên các ribônu tự do theo NTBS :
A
ADN
nối U
ARN
; T
ADN
nối A
ARN
, G
ADN
nối X
ARN
; X
ADN
nối G
ARN

Vì vậy :
+ Số ribônu tự do mỗi loại cần dùng bằng số nu loại mà nó bổ sung trên mạch gốc của ADN
rA

gốc
;
∑
rU
td
= K. rU = K . A
gốc
∑
rG
td
= K. rG = K . X
gốc
;
∑
rX
td
= K. rX = K . G
gốc
* Chú ý : Khi biết số ribônu tự do cần dùng của 1 loại :
+ Muốn xác định mạch khuôn mẫu và số lần sao mã thì chia số ribônu đó cho số nu loại bổ sung ở mạch 1
và mạch 2 của ADN => Số lần sao mã phải là ước số giữa số ribbônu đó và số nu loại bổ sung ở mạch khuôn mẫu .
+ Trong trường hợp căn cứ vào 1 loại ribônu tự do cần dùng mà chưa đủ xác định mạch gốc , cần có số
ribônu tự do loại khác thì số lần sao mã phải là ước số chung giữa só ribônu tự do mỗi loại cần dùng với số nu loại
bổ sung của mạch gốc
6. Tính xác suất xuất hiện bộ ba bất kì
Bước 1. Tìm tỉ lệ từng nu. xuất hiện
Bước 2. Xác định số trường hợp xuất hiện
Bước 3. xác suất xuất hiện bộ ba bất kì = số trường hợp x tỉ lệ từng loại nu.
Bài tập vận dụng:
Bài tập Lời giải

Nếu enzym ARN-polimeraza phiên mã theo chiều từ
phải sang trái thì phân tử mARN tạo ra có cấu trúc như
thế nào?
b. Chiều và trình tự các ribonu của phân tử mARN là
5’ – AUG UXU GUA AXU – 3’ thì gen phải có cấu trúc
ntn?
Ví dụ 5. Một phân tử ARN có tỉ lệ các loại ribonu như
sau: A:U:G:X = 1:2:3:4. Tính xác suất :
a. Xuất hiện bộ ba AAU
b. Xuất hiện bộ ba XGA
c. Xuất hiện bộ ba chứa 2A và 1X
d. Xuât hiện bộ ba chứa 1A, 1G, 1X
d. Xuất hiện bộ ba kết thúc
e. Xuất hiện bộ ba mở đầu
Trắc nghiệm
Câu hỏi và đáp án Ghi chú
Câu 1. Loại ARN đa dạng nhất trong các loại ARN là:
A. mARN B. tARN C. rARN D. tARN và mARN
Câu 2. Trong các bộ 3 sau bộ 3 nào qui định axit amin Metiônin
A. AUG B. UAA C. UAG D. UGA
Câu 3: Trong 64 bộ ba mã di truyền, có 3 bộ ba không mã hoá cho axit amin nào. Các bộ ba đó
là:
A. UGU, UAA, UAG B. UUG, UGA, UAG C. UAG, UAA, UGA
D. UUG, UAA, UGA
Câu 4. Một gen cấu trúc ở thực vật có vùng mã hóa gồm 9 đoạn Intron dài bằng nhau. Các đoạn
Exon dài bằng nhau và dài gấp đôi các đoạn Intron. Gen trên phiên mã ra một phân tử mARN
trưởng thành có 1500 ribônucleotit. Hỏi vùng mã hóa của gen trên dài bao nhiêu?
A. 7395A
o
. B. 9690A

D. Phân tử tARN và rARN có cấu trúc mạch đơn, phân tử mARN có cấu trúc mạch kép.
Câu 10. Bộ ba đối mã (anticôđon) của tARN vận chuyển axit amin mêtiônin là
A. 3'AUG5'. B. 5'AUG3'. C. 3'XAU5'. D. 5'XAU3'.
Câu 11. Khi nói về mã di truyền, có các khẳng định sau:
(1) Mã di truyền là mã bộ ba
(2) Có 4 loại bộ ba không mã hóa axit amin
(3) Bộ ba 5’AUG3’ quy định tổng hợp axit amin metionin ở sinh vật nhân sơ và là bộ ba mở đầu
(4) Bộ ba 3’GUA5’ quy định tổng hợp axit amin metionin ở sinh vật nhân chuẩn và là bộ ba mở
đầu
(5) Tính thoái hóa của mã di truyền thể hiện thuyết tiến hóa phân li
(6) Một bộ ba chỉ mã hóa cho một loại axit amin là tính đặc hiệu
Số đáp án đúng là:
A. 3 B. 2 C. 4 D. 5
Câu 12. Khi phân tích định lượng một loại ARN trong tế bào nhân thực người ta thấy rằng phân
tử này có 90 đơn phân. Khả năng đúng nhất đó là phân tử:
A. mARN B. rARN C. tARN D. mARN và tARN
Câu 13. Loại ARN đa dạng nhất trong các loại ARN là:
A. mARN B. tARN C. rARN D. tARN và mARN
Câu 14. Trong các bộ 3 sau bộ 3 nào qui định axit amin Metiônin
A. AUG B. UAA C. UAG D. UGA
Câu 15: Trong 64 bộ ba mã di truyền, có 3 bộ ba không mã hoá cho axit amin nào. Các bộ ba đó
là:
A. UGU, UAA, UAG B. UUG, UGA, UAG C. UAG, UAA, UGA
D. UUG, UAA, UGA
Câu 16. Một gen cấu trúc ở thực vật có vùng mã hóa gồm 9 đoạn Intron dài bằng nhau. Các
đoạn Exon dài bằng nhau và dài gấp đôi các đoạn Intron. Gen trên phiên mã ra một phân tử
mARN trưởng thành có 1500 ribônucleotit. Hỏi vùng mã hóa của gen trên dài bao nhiêu?
A. 7395A
o
. B. 9690A

H
10
O
5
và các bazơnitric A, T, G, X.
C. Ởsinh vật nhân chuẩn, axit amin mở đầu chuỗi pôlipeptit sẽ được tổng hợp là metiônin.
D. Phân tử tARN và rARN có cấu trúc mạch đơn, phân tử mARN có cấu trúc mạch kép.
Câu 22. Bộ ba đối mã (anticôđon) của tARN vận chuyển axit amin mêtiônin là
A. 3'AUG5'. B. 5'AUG3'. C. 3'XAU5'. D. 5'XAU3'.
Câu 23. Khi nói về mã di truyền, có các khẳng định sau:
(1) Mã di truyền là mã bộ ba
(2) Có 4 loại bộ ba không mã hóa axit amin
(3) Bộ ba 5’AUG3’ quy định tổng hợp axit amin metionin ở sinh vật nhân sơ và là bộ ba mở đầu
(4) Bộ ba 3’GUA5’ quy định tổng hợp axit amin metionin ở sinh vật nhân chuẩn và là bộ ba mở
đầu
(5) Một bộ ba chỉ mã hóa cho một loại axit amin là tính đặc hiệu
Số đáp án đúng là:
A. 3 B. 2 C. 4 D. 5
Câu 24. Khi phân tích định lượng một loại ARN trong tế bào nhân thực người ta thấy rằng phân
tử này có 90 đơn phân. Khả năng đúng nhất đó là phân tử:
A. mARN B. rARN C. tARN D. mARN và tARN
Câu 25. Giả sử một gen được cấu tạo từ 3 loại nuclêôtit: A, T, G thì trên mạch gốc của gen này
có thể có tối đa bao nhiêu loại mã bộ ba
Câu 26. Bản chất của mã di truyền là
Câu 27. Số bộ ba mã hóa cho aa
Câu 28. Bộ ba mã gốc nằm trên
Câu 29. Bộ ba mã hóa nằm trên
Câu 30. Bộ ba vô nghĩa là
Câu 31. Bộ ba mã sao (codon) nằm