Cách mạng tư sản pháp
LỜI MỞ ĐẦU
Khi chế độ phong kiến đã phát triển đến đỉnh cao và dần trở lên lạc hậu,
không những không còn phù hợp với sự tiến triển của kinh tế xã hội mà còn trở lên
kìm hãm và ngăn chặn sự phát triển của lực lượng sản xuất thì tất yếu nó sẽ bị thay
thế bởi một chế độ xã hội khác tiến bộ hơn để phù hợp với sự phát triển của kinh tế
xã hội, phù hợp với quy luật của lịch sử - đó là chế độ tư bản chủ nghĩa.
Thế kỉ XVIII là bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử thời cận đại. Trừ Anh và Hà
Lan ra thì chế độ phong kiến còn thống trị ở hầu hết các nước ở Châu Âu. Nhưng
trong lòng chế đọ phong kiến thối nát đó đã chứa đựng những mầm mống báo hiệu
sự sụp đổ của nền quân chủ đó. Nước Pháp là một nước có mâu thuẫn giữa lực
lượng sản xuất mới và quan hệ sản xuất cũ đã biểu hiện cao độ, có chứa những
cuộc đấu tranh quyết liệt, mạnh mẽ không thể tránh khỏi một cuộc cách mạng.
Trong thời gian 200 năm tiến triển của chế độ chuyên chế ở Pháp, chính
quyền quân chủ đã được mở rộng và củng cố, để đạt đến đỉnh phát triển rạng rỡ
nhất thời Lu – i XIV – thời “vua mặt trời” (1643 – 1715). Nhưng ngay từ những
năm cuối cùng của triều vua này thì chế đọ chuyên ché đã bắt đầu suy vong.
Nguyên nhân của sự suy vong này tất nhiên không phải do những người kế vị Lu –
i XIV: Lu – i XV (1715 – 1774) – Lu – i XVI (1774 – 1792) kém cỏi hơn, mà đó
là sự thay thế một chế độ xã hội lạc hậu bằng một chế độ xã hội tiến bộ hơn.
I. Tình hình nước Pháp trước cách mạng
Chủ nghĩa tư bản đã phát sinh ở Pháp vào cuối thế kỉ XVI. Chậm chạp và
từng bước tiến lên trong lòng xã hội phong kiến, nó dã phát triển đầy đủ và chin
muồi vào những năm cuối thế kỉ XVIII. Những mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất
mới và trật tự phong kiến thống trị đã bước vào một giai đoạn ngày càng gay gắt.
những mâu thuẫn ấy bùng nổ trên mọi mặt.
1
1. Chế độ chính trị ở Pháp trước cách mạng
Trước cách mạng, nước Pháp là một nước quân chủ chuyên chế phong kiến.
Nhà vua nắm mọi quyền hành, hầu như không chịu sự kiểm soát nào. Vua có quyền
quyết định mọi công việc đối nội, đối ngoại, bổ nhiệm và cách chức các bộ trưởng

giảm sút. Hởu quả là thu nhập của địa chủ bị giảm, thúc đẩy họ tìm nguồn thu nhập
mới. Nhưng thay vì cải tiến nền nông nghiệp đã quá lạc hậu thì da số các địa chủ lại
nhờ đến phương sách mà họ cho là đơn giản nhất, thông dụng nhất đó là bóc lột
người nông dân. Họ tìm mọi cách để chiếm đoạt ruộng đất, tăng thuế. Kết quả là
trước cách mạng, nền kinh tế nông nghiệp ngày càng suy sụp, nông dân phá sản
phải đi lang thang để kiếm ăn, nạn đói diễn ra liên tiếp. Do dó, giải phóng khỏi ách
phong kiến là một yêu cầu cấp thiết của nhân dân Pháp lúc đó và giải quyết vấn đề
ruộng đất đã trở thành vấn đề cơ bản của cách mạng.
3. Sự phát triển công thương nghiệp tư bản chủ nghĩa và những trở lực
của nó
Cuối thế kỉ XVIII, nền công thương nghiệp Pháp trên đà phát triển mặc dầu
còn thua kém Anh. Các công trường thủ công tư bản chủ nghĩađược phổ biến rộng
rãi.Nhiều ngành công nghiệp cũ được mở rông trên quy mô cũ, nhiều ngành công
nghiệp mới được ra đời và nhanh chóng được mở rộng phá triển. Sản lượng công
nghiệp dã đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Sự phát triển công thương nghiệp đã làm cho bộ mặt của các thành phố thời
trung cổ thay đổi hẳn. Thủ đô Paris với 50 vạn dân, là một thành phố nổi tiếng thế
giới về sản xuất mĩ phẩm.
Trong khi đó, chế độ phong kiến áp dụng những quy chế khắt khe như thuế
nặng, sự kiểm soát chặt chẽ, sản xuất theo khuân mẫu bắt buộc, số lượng sản phẩm
và nhân công bị hạn chế…đã ngăn cản sự phát triển công thương nghiệp. Hình thức
tổ chức sản xuất phổ biến là các công trường thủ công phân tán. Công trường thủ
công tập trung tơng đối ít nhưng có một ý nghĩa kinh tế đáng kể. Ngoài những công
3
trường của nhà nước, nhiều công ti đứng ra kinh doanh, tập trung công nhân và
bước đầu sử dụng máy móc.
Nhìn chung, cuối thế kỉ XVIII, các ngành công thương nghiệp đã phát triển
mạnh mẽ, yếu tố tư bản chủ nghĩa ngày càng rõ rệt. Nhưng chế dộ phong kiến đã
cản trở sự phát triển đó. Cho nên xoá bỏ sợi dây ràng buộc của phong kiến đối với
nền công thương nghiệp đã thành một yêu cầu khách quan, tất yếu của lịch sử.

Tầng lớp thấp nhất ở các thành phố trong đẳng cấp thứ ba là bình dân thành
thị bao gồm công nhân, thợ thủ công, những người bán hàng vặt, người hát rong,
những người thất nghiệp hoặc sống bằng những nghề tạm bợ… Họ sống chenchúc,
tạm bợ và chịu sự miệt thị về nghèo đói và không có quyền chính trị.
Họ đã từng đấu tranh nhiều lần chống chế độ phong kiến, mong mnỏi một
cuộc sống khấm khá hơn nhưng cuối cùng, đều bị đàn áp. Trong giai đoạn nàycông
nhân chưa hình thành một giai cấp, ý thức giác ngộ về giai cấp còn thấp kém, nên
họ thường đi theo giai cấp tư sản. Họ chính là lực lượng kiên quyết nhất trong cuộc
đấu tranh chống phong kiến.
Như vậy do địa vị kinh tế và chính trị quy định, xã hội Pháp hồi cuối thế kỉ
XVIII đã chia thành hai trân tuyến rõ rệt: Trận tuyến phong kiến bao gồm vua, tăng
lữ và quý tộc; Trận tuyến chống phong kiến gồm các tằng lớp trong dẳng cấp thứ
ba do giai cấp tư sản lãnh đạo.
5. Trào lưu tư tưởng ánh sáng ở Pháp
Từ giữa hế kỉ XVII và nhất là trong nhiều năm của thế kỉ XVIII, các nhà triết
học, sử học, văn học,những ngưòi có tư tưởng tiến bộ đã liên tục tấn công vào
thành trì quân chủ chuyên chế bằng những học thuyết mới tiến bộ và cách mạng.
Lịch sử gọi đó là thế kỉ “ánh sáng”, thế kỉ chuẩn bị về tư tưởng cho một cuộc cách
mạng tư sản sắp bùng nổ.
Sác Luy Môngtexkiơ (1689 – 1755). Thông quanhững tác phẩm ông thể hiện
quan điểm chính trị, ông phê phán chế độ phong kiến và nhà nước quân chủ cực
5
đoan. Ông chủ trương xây dựng một nhà nước theo kiểu tam quyền phân lập giống
như ở Anh. Tuy nhiên quan điểm của Môngtexkiơ không phải là tiến hành cách
mạng để lật đổ chế độ cũ mà chỉ là cải cách, tổ chứcchính quyền cho phù hợp với
quyền lợi và nguyện vọng với giai cấp tư sản. Nhưng trong thời kì chế độ chuyên
chế đang thống trị dưới hình thức tàn bạo nhất ở Pháp thì tư tưởng của ông về đấu
tranh có ý nghĩa tiến bộ rất lớn và có ảnh hưởng mạnh mẽ tới phong trào cách
mạng sau này.
Vôn te (1694 – 1778): quan điểm của ông là phê phán phong kiến và giáo hội

cùng cực, quần chúng nhân dân đã nổi dậy khắp nơi. Đồng thời, công nhân ở Paris
và các thành phố khác cũng nổi dậy đấu tranh giành quyền lợi, hô các khẩu hiệu:
“Giết chết bọn quý tộc!”, “Giết chết bon nhà giàu!”, “Giết chết bọn cố đạo”. Chính
quyền đã cử quân đội đến đàn áp, nhưng dập tắt ở nơi này lại bùng lên ở nơi khác.
Nước Pháp ở trong tình trạng sôi sục lòng căm thù chế độ phong kiến, tình thế cách
mạng đã chín muồi.
II. QUÁ TRÌNH DIỄN BIẾN CỦA CÁCH MẠNH PHÁP (1789 – 1794)
Mùa hè năm 1789, nước Pháp đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đại cách
mạng tư sản. Quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản đã đứng
dậy tiến hành đấu tranh lật đổ nền quân chủ chuyên chế phong kiến, lập lên chế độ
tư bản chủ nghĩa. Quá trình đó có thể diễn ra ba giai đoạn.
GIAI ĐOẠN 1: CÁCH MẠNG BÙNG NỔ VÀ NỀN THỐNG TRỊ CỦA ĐẠI
TƯ SẢN LẬP HIẾN
GIAI ĐOẠN 2 NỀN THỐNG TRỊ CỦA TƯ SẢN CỘNG HOÀ
GIRÔNGĐANH.
GIAI ĐOẠN3 NỀN CHUYÊN CHÍNH DÂN CHỦ CÁCH MẠNG
GIACÔBANH.
7
A. GIAI ĐOẠN 1: CÁCH MẠNG BÙNG NỔ VÀ NỀN THỐNG TRỊ
CỦA ĐẠI TƯ SẢN LẬP HIẾN
(14 – 7 – 1789 đến 10 – 8 – 1792) ngày 5 – 5 Hội nghị Ba cấp khai mạc tại
cung điện Vecxai dưới sự chủ toạ của vua. Ngay từ đầu, những người đại diện cho
đảng cấp thứ ba đã bị đối xử khinh miệt.
Cuộc đấu tranh nổ ra trước tiên xoay quanh vấn đề kiểm tra tư cách đại biểu.
Ngày 6 – 5 đại biểu của hai đẳng cấp có đặc quyền họp riêng kiểm tra tư cách đại
biểu của mình và vẫn giữ lối bỏ phiếu theo dẳng cấp. Như vậy dù dẳng cấp thứ ba
có đông đại biểu tới đau đi chăng nữa thì vẫn ở vào thế yếu. Vì vậy họ đấu tranh
cho việc kiểm tra tư cách đại biểu chung và bỏ phiếu theo đầu người.
Ngày 10 – 6 mặc dù đại biểu của hai đẳng cấp trên không đến họp chung,
đẳng cấp thứ ba vẫn cứ tiến hành kiểm tra tư cách của tất cả các đại biểu. Ngày 17

nghĩa nông dân bùng nổ ở các địa phương:không trả tô, đốt nhà địa chủ, thủ tiêu
đặc quyền phong kiến, xử tử những tên địa chủ gian ác.
Ở thành phố cũng tiến hành phá tan bộ máy chính quyền cũ, lịch sử gọi là
Cách mạng thị chính. Tin tức từ Paris đưa tới làm cho nhân dân các địa phương
phấn khởi, đứng dậy đập phá nhà cửa của các viên tổng trấn, ùa vào toà thị chính
và thủ tiêu các văn khế phong kiến, trao chính quyền cho những người tư sản giầu
có ở địa phương. Các đội vệ quốc quân ở Paris và ở các địa phương được thành lập.
Sự kiện chiếm nhà ngục Baxti, phong trào cách mạng củ nông dân, cuộc
cách mạng thị chính ở các thành phố là những đòn đả kích mạnh mẽ vào chế độ
phong kiến chuyên chế, đem lại thắng lợi căn bản cho cách mạng. Chính quyền mới
của giai cấp tư sản được thành lập, thay thế cho hệ thống chính quyền quân chủ
phong kiến.
Chính quyền lập hiến và những hoạt động của nó.
Khi nền quân chủ chuyên chế bị lật đổ chính quyền được chuyển giao vào
tay phái Lập hiến. Ngay từ những ngày đầu phái này đã bắt tay vào việc soạn thảo
9