Tài liệu về nón lá rất nhiều. Thầy sưu tầm và đưa lên đây để các con tham khảo. Từ
đó, rút ra cho mình những kiến thức trọng tâm và viết lại thành bài. Nhiều bạn đề
nghị thầy post hẳn một bài văn mẫu. Điều này khá dễ, nhưng không nên. Vì sao?
Văn chương phải do mình chấp bút. Sao chép lại của người không phải là phương
pháp học văn đúng đắn. Thầy có thể cung cấp tất cả tư liệu cần thiết, có thể hướng
dẫn tất cả những cách thức thực hiện nếu các con có nhu cầu, nhưng thầy không
thể làm thay cho các con.
Vậy, hãy tham khảo tài liệu dưới đây và tự rút tỉa cho mình bài học nhé!
Chiếc Nón
Cùng với áo dài, áo cánh, váy lĩnh, yếm đào, thắt lưng bao chiếc nón được coi là
một thứ phục trang truyền thống của phụ nữ Việt Nam.
Trước hết, nón là một đồ dùng rất "thực dụng". Nó dùng để che mưa nắng. Nón chóp
nhọn đầu, nón thúng rộng vành, nón ba tầm như nón thúng nhưng mảnh dẻ hơn
tất cả đều để che chắn cho những con người sống trên một dải đất nắng lắm mưa
nhiều. Dù nón có nhiều loại, song nét đặc thù chung của nó là rộng vành (để chống
nóng) và có mái dốc (để thoát nước nhanh, che mưa). Ngoài chức năng ứng phó với
môi trường tự nhiên, chiếc nón còn hướng tới mục đích làm đẹp cho con người và
phù hợp với cảm quan thẩm mỹ của người Việt: đẹp một cách tế nhị, kín đáo. Dưới
vành nón, đôi mắt, nụ cười, lúm đồng tiền, những sợi tóc mai, cái gáy trắng ngần
của cô gái dường như được tôn thêm nét duyên dáng, kín đáo mà không kém phần
quyến rũ
Người ta đội nón làm đồng, đi chợ, chơi hội. Tiễn cô gái về nhà chồng, bà mẹ đặt vào
tay con chiếc nón thay cho bao nhiêu lời nhắn gửi yêu thương Chiếc nón gợi nguồn
cảm hứng cho thơ, cho nhạc. Đã có hẳn một bài về hát về nón: "Nón bài thơ, em đội
nón bài thơ, đi đón ngày hội mở" Giữa những kênh rạch, sông nước chằng chịt ở
miệt vườn Nam Bộ, ai đó đã phải ngẩn ngơ vì: "Nón lá đội nghiêng tóc dài em gái
xõa". Chiếc nón còn gợi nhớ dáng mẹ tảo tần:
"Quê hương là cầu tre nhỏ
Mẹ về nón lá nghiêng che ".
Trong những năm chiến tranh, tiễn người yêu ra chiến trường, các cô gái thường đội
nón với cái quai mầu tím thủy chung. Chỉ như vậy thôi đã hơn mọi lời thề non, hẹn

Tà áo dài trong trắng nhẹ nhàng bay
Nón bài thơ e lệ nép trong tay
Thầm lặng bước những khi trời dịu nắng
Những cô gái Huế duyên dáng, dễ thương, nói năng nhỏ nhẹ "tâm sự nhiều mà ít hé
trên môi", mặc áo dài trắng, đội nón bài thơ, bước đi nhẹ nhàng, khoan thai trên
đường Lê Lợi dọc sông Hương, trong những trưa nắng hạ và những ngày nắng xuân
là một nét đẹp của Cố Đô, đã bao lần làm xao động tâm hồn của nhiều thi nhân mỗi
khi có dịp đến thăm Huế:
Áo trắng hỡi, thuở tìm em không thấy
Nắng mênh mang trải mấy nhịp Tràng Tiền
Nón rất Huế, nhưng đời không phải thế
Mặt trời lên từ phía nón em nghiêng
(Thu Bồn)
Hình ảnh thơ mộng này cũng đã đi vào thế giới nghệ thuật của nhiếp ảnh và điện
ảnh như một trong những hình tượng đẹp, tiêu biểu cho đất nước, con người Việt
Nam qua những bộ phim: "Huế đẹp Huế thơ . . ." - "Thành phố bên bờ sông Hương"
- "Thương nhớ sông Hương" đã được đông đảo khán giả khắp nơi trên thế giới hâm
mộ .
Nhưng chiếc nón lá có tự bao giờ ? Huế có phải là quê hương của chiếc nón bài thơ
không ? Điều này đã làm không ít người băn khoăn ?!
Thực ra thì chiếc nón lá Việt Nam đã xuất hiện trong đời sống của nhân dân ta từ thế
kỷ XIII và không phải chỉ riêng Huế mới có nón bài thơ .
Vào đời Trần, ở làng Ma Lôi, thuộc lộ Hồng Châu (Hải Hưng và Hải Phòng ngày nay),
nhân dân ta đã vào rừng chọn lá cọ non, đem về phơi khô để kết làm nón đội đầu
che nắng mưa, gọi là "nón Ma Lôi" . Lúc đầu nón chỉ lưu hành trong dân gian, về sau
các vua Trần thấy đẹp, đã cho cải tiến thành một loại nón đẹp hơn để dùng trong
hoàng cung, gọi là "nón thượng" .
Ca dao xưa đã xếp hình ảnh cô gái đội chiếc "nón thượng" này vào hàng thứ sáu
trong số "mười thương":
Một thương tóc bó đuôi gà

đối với cuộc sống con người như che nắng mưa, quạt mát khi trời tắt gió, làm rổ
khi cần đựng vật gì mua dọc đường, cái "bát khổng lồ" để múc nước uống
giữa cánh đồng cháy bỏng giữa trưa hè . . . nên hầu như khắp nơi trên mọi
miền đất nước đều có nghề làm nón và mọi hạng người trong xã hội đều đội
nón
Có thể nói, bất cứ nơi đâu trên đất nước này, chiếc nón lá cũng gắn bó với cuộc đời
người phụ nữ như bóng với hình:
Chén tình là chén say sưa
Nón tình em đội nắng mưa trên đầu (Ca dao)
Người phụ nữ Việt Nam không những đã sáng tạo ra chiếc nón bài thơ độc đáo mà
còn làm cho nó có sức sống bền bỉ và đẹp hơn lên bằng chính tình yêu cuộc sống và
tấm lòng nhân hậu thủy chung của mình .
Đặc biệt, chiếc nón bài thơ Huế vốn sinh ra và lớn lên trên quê hương Thuận Hóa
thanh lịch, nơi hàng trăm năm trước đây từng là kinh đô lâu đời của triều Nguyễn và
ngày nay đang trở thành một trung tâm văn hóa du lịch của cả nước - di sản văn hóa
của nhân loại - nên sức sống của nó ngày càng bền bỉ hơn cùng với những danh lam
thắng cảnh và di tích lịch sử nổi tiếng của Cố Đô .
"Đó là chiếc nón nên thơ thanh lịch . Một món trang sức nhuần nhụy của cô gái Huế,
nhẹ nhàng trên đầu, được chằm bằng những vành tre cật vót chải chuốt nhỏ như
tăm . Những tấm lá trắng muốt được là phẳng, sắp xếp đều đặn, được khâu kín đáo
và tỉ mỉ vào thân nón bằng những sợi cước trong suốt . Khi đội thắt thêm quai nón
bằng dải lụa mỏng, khi thì màu tím ấp ủ, khi thì màu xanh ánh trăng hay màu biếc
của liễu non, khi lại màu vàng mỡ gà, khi lại màu hồng ráng chiều . Cũng có người
thích quai nón bằng dải lụa mỏng trắng bạch, hay dải gấm, dải nhung đen tuyền làm
nổi bật làn da người đội nón".
Để chiếc nón nên thơ, thanh lịch, được mọi người ưa thích này, những nghệ nhân
chằm nón đã ngày đêm lao động rất kiên nhẫn, công phu:
Bàn tay xây lá, tay xuyên chỉ
Mười sáu vành, mười sáu trăng lên.
Để làm nên những chiếc nón:

tha tình cảm của biết bao du khách mỗi khi có dịp đến thăm Huế, thăm đất nước Việt
Nam .
Ra đi mà chẳng đành lòng
Nón che tay ngoắt, động lòng quay lui.
(Ca dao)
Bà con Việt kiều về thăm quê sau bao năm xa cách, du khách quốc tế đến tham
quan Huế cũng đều mang về những chiếc nón bài thơ kỷ niệm và làm quà:
Chiếc nón miền nắng gắt
Tặng người xứ tuyết xa
Để khi lòng nhớ nắng
Trong nón hiện hình hoa
(Chế Lan Viên, tặng nữ thi sĩ Liên Xô Cadacôva)
Đối với những người đã sinh ra, lớn lên và đã từng sống ở Huế, nón bài thơ mãi mãi
vẫn là những kỷ niệm đẹp không thể nào quên trong cuộc đời:
Nhìn chiếc nón bài thơ
Ngậm ngùi nhớ chuyện xưa
Mẹ ơi ! Con ước mãi
Sống lại những ngày thơ !
(Nguyễn Thị Thiếu Anh)
Ngày nay nón Bài Thơ Huế cùng với nón lá Việt Nam đã vượt khỏi vùng trời quê
hương đầy giông bão và nắng mưa của mình, để đến làm bạn với chị em phụ nữ ở
nhiều nước trên thế giới . . .
Nguyễn Xuân Tùng – Ngọc Trúc
Chiếc nón lá từ lâu đã là biểu tượng đặc trưng của người nông dân Việt Nam, xứ
nhiệt đới nắng nhiều mưa lắm. Nón trắng trên đồng là tên một bài hát của nhạc sĩ
Thái Cơ. Người ta đội nón đi cày bừa cấy gặt. Người ta đội nón đi chợ sớm chợ chiều.
Người ta đội nón đi hội hè, tế lễ Đàn ông, đàn bà đều đội nón khi ra khỏi nhà để
che mưa che nắng, cho đến khi xuất hiện những chiếc mũ thì hầu như nón chỉ còn là
vật sở hữu của những người phụ nữ.
Phụ nữ đội nón có vẻ như duyên dáng hơn, dịu dàng hơn. Và vì thế, chiếc nón lá

xíu xâu thành dây thành chuỗi để làm vật trang trí, lưu niệm cho du khách thập
phương. Chiếc nón bài thơ trở thành vật liệu cho hoạ sĩ sắp đặt nên những tác phẩm
hồi nhớ hồn Việt, hoặc làm "đạo cụ" cho những cuộc trình diễn nữ sinh duyên dáng
hay tôn vinh người đẹp trong các cuộc thi hoa hậu.
Và, ta vẫn còn xúc động biết bao khi hàng nghìn chiếc nón bài thơ xuất hiện trong
chương trình thời trang qua cầu Tràng Tiền, hay nón vẫy trên tay tốp nữ sinh áo dài
trắng qua đò Thừa Phủ được tái hiện trong các Festival Huế những năm gần đây. Gần
đây nhất là nón lá được ghép lại một cái tranh khổng lồ tại phố Nguyễn Đình Chiểu
thuộc khuôn khổ Lễ hội các làng nghề truyền thống Huế.
Ta xúc động vì ta vẫn còn hiển hiện một quá khứ nón bài thơ lộng lẫy rất gần
Có cách gì để nón bài thơ xứ Huế tồn tại và phát triển nhằm lưu giữ cái vẻ đẹp
tuyệt vời mà cha ông xưa đã sáng tạo nên? Đấy là những câu hỏi không dễ trả lời.
Vâng, "Thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi / Câu trả lời thật không dễ dàng chi"!
Nguyễn Trọng Tạo