Áo dài Việt Nam trên hành trình thể hiện cái đẹp

Bức tranh “ Thiếu nữ bên hoa huệ”

THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
2

Tà áo em, bay bay bay bay trong gió nhẹ nhàng.
Tà áo em, bay bay bay bay trên phố dịu dàng.
Áo bay trên đường như mây xuống phố,
áo tung sân trường tựa cánh chim câụ

Ðẹp xiết bao, q hương cho ta chiếc áo nhiệm màụ
Dù ở đâu, Paris, Ln Ðơn hay ở những miền xạ
Thống thấy áo dài bay trên đường phố,
sẽ thấy tâm hồn q hương ở đó ... em ơi!

Tung bay tà áo tung bay, xơn xao một trời nắng đỏ.
Tung bay tà áo tung bay, áng mây trắng đầu ngọn gió.
Tung bay tà áo tung bay, tím biếc những chiều hồng hơn,
Tung bay tà áo tung bay xanh xanh đồng cỏ q hương.


văn hố, hương vị dân tộc thể hiện giá trị thẩm mỹ, cái đẹp được bảo lưu và đổi
mới theo suốt chiều dài lịch sử dân tộc.
Nhà văn Băng Sơn đã có cả một "Bài thơ áo dài" trên những nẻo đường Hà
Nội: "Đã có khơng ít người nước ngồi ngạc nhiên đến sững sờ trước vẻ đẹp kỳ
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
4
diu ca tm ỏo di Vit Nam, mc dự nc h, ngi ph n cng cú nhng b
ỏo vỏy dõn tc thờu rua vi nhiu v p. Mt nột duyờn dỏng nh mõy thu m h
hay cỏi p lng ly ca ngy hố chúi chang hoa phng cú giú lng xo xc ngn
. Khú m núi c nim bay nhố nh ca t ỏo tớm bờn h hay v lõng lõng ca
mu ỏo trng nh tung ựa trong sc xanh cõy lỏ. Ngay gia cỏi n o tp np ua
chen, t ỏo di nh hoa cng mang li s thanh thn nh sau mt ting th di.
Dỏm oỏn chc khụng mt cụ gỏi Vit Nam no li khụng sung sng c mc
tm ỏo di trong ngy hi, ngy l, ngy tt v nht l ngy bc xung chuyn ũ
hnh phỳc, kh cỳi xung nhỡn t ỏo di m mm ci e l v sung sng hi hp
bờn ngi yờu ó thnh chỳ r ngng ngựng. V cng dỏm oỏn chc rng khụng
mt ngi n ụng no dự cc t hay cc hu, dự ang yờu hay trỏi tim ó rn v
bao ln, li khụng a thớch t ỏo di, khụng ngm cỏi p ang chp chn phớa
trc nh cỏnh bm trong gic mng Trang Chu, v n nh bờn ngi v
thy chung vn cũn bng lng búng hỡnh ca cõu th bt cht y lm xao
xuyn."(1)

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
5
Cùng với sự phát triển của con người, sự thay đổi trong thị hiếu thẩm mỹ và
lý tưởng thẩm mỹ, áo dài Việt Nam cũng có nhiều nét cách tân và đổi mới. Nhưng
nó vẫn bảo lưu nhiều đặc trưng cơ bản nhất, những đặc điểm mà chỉ "Thống thấy
áo dài bay trên đường phố, đã thấy tâm hồn q hương ở đó" như lời bài hát được
cất lên trong đêm tơn vinh hoa hậu Việt Nam. Áo dài thân thuộc với mỗi người
Việt Nam chúng ta trong cuộc sống hằng ngày, trong mổi trang thơ, trang văn,

gi l " " gõy nờn cm xỳc thm m .T gúc ú chỳng ta phỏt hin ra cỏc quy
lut ca cỏi p.
Yu t tp trung quan trng nht to nờn cỏi p c tha nhn t xa n
nay l hi ho. Tớnh cõn i, t l, mc , nhp nhng l nhng yu t to nờn
cm giỏc hi ho. Nhng ch th thỡ cha , cỏi p cũn l mt chnh th ton vn,
nú mang tớnh thng nht cỏc c trng v ni dung v hỡnh thc.
T quan h ch th - khỏch th, cỏi p cú tớnh khỏch quan ca nú. Nhng
con ngi li l ch th thm nh thm m. Do ú cỏi p c th hờn trong quan
h hai chiu: ch quan khỏch quan. Cỏi p va mang tớnh cht t nhiờn, va
mang tớnh cht xó hi, va cú tớnh lch s va cú tớnh nhõn loi.
"Phm vi biu hin cỏi p ht sc rng ln , phong phỳ v sinh ng: cỏi
p t nhiờn, cỏi p sn xut vt cht v tinh thn, cỏi p xó hi v cỏi p ngh
thut" . Cỏi p ngh thut l hỡnh thc sỏng to c ỏo nht cỏi p tinh thn con
ngi. Khụng õu , lý tng, khỏt vng , ý chớ vn lờn ca con ngi li c
tp trung cao nh trong cỏi p ngh thut, nú mang tớnh cht l mt tớn hiu
thm m c bit.
Trong cun M hc i cng, chỳng ta cú mt nh ngha vn tt v cỏi
p: Cỏi p l mt hin tng thm m vụ cựng a dng v phc tp. Nú l lnh
vc va cú tớnh bn th va cú tớnh nh hng. Cú tớnh bn th l vỡ cỏi p cú
theer l mt hin tng, mt s vt hay mt ý ngha, mt hnh vi, l tinh thn hay
vt cht... nú tn ti nh nhng chnh th c lp. Cú tớnh nh hng l vỡ cỏi p
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
7
cũn l chun mc do con ngi xỏc nh lý tng sng sao cho t ti Chõn -
Thin - M.
- p l mt lnh vc tinh thn, tỡnh cm. Dự cú th tn ti di dng vt
cht, cỏi p cng liờn quan n i sng tinh thn, tỡnh cm. ng thi cỏi
p l giỏ tr: nú l s ỏnh giỏ, thm nh ca con ngi v bn thõn
mỡnh. Trong s cm nhn, vỡ cỏi p cú yu t khỏch quan, nờn s ỏnh giỏ
cỏi p mang tớnh vụ t chỳ khụng phi vụ dnh .

khỏc ụ h trờn ngn nm qu l quỏ lõu. Bao nhiờu ti sn ca quc gia, s sỏch
quớ giỏ, ti liu v lch-s v.v... ó cp i hoc tiờu hy ht. Mc ớch ca k
thng th l trit tiờu nn vn húa ca ta ng húa. Mc du b ngoi xõm, chin
tranh li ờn mi ờn nh ng ch ỳng ta vn trng tn. S gia éo Duy Anh chộp: "Theo
sỏch S-ký chộp thỡ ngi Vn Lang xa, tc l t tiờn ta, mc ỏo di v bờn t (t
nhim). S li chộp rng th k th nht, Nhõm éiờn dy cho dõn qun Cu
Chõn dựng kiu qun ỏo theo ngi Tu. Theo nhng li sỏch chộp ú thỡ ta cú th
oỏn rng trc hi Bc thuc thỡ dõn ta gi ỏo v tay trỏi, m sau bt chc ngi
Trung Quc mi mc ỏo gi v tay phi." (Vit Nam Vn-Húa S, éo Duy Anh,
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
9
trang 172). Mặc dầu cuộc sống chung đụng và bắt chước theo người ngoại quốc,
nhưng tổ tiên ta vẫn khơn khéo duy trì nét đặc thù của nền văn hóa, khơng đánh
mất bản sắc dân tộc.
Khơng ai biết rõ chiếc áo dài ngun thủy ra đời từ lúc nào và hình dáng ra
sao, vì thiếu tài liệu kiểm chứng. Mới đây, nhân đọc cuốn kể chuyện "Chín Chúa ,
Mười Ba Vua Triều Nguyễn" của ơng Tơn Thất Bình, (Nhà Xuất Bản Ðà Nẵng,
1997) có bài "Những Trang Ðầu của Lịch-Sử Áo Dài" tác-giả chép như sau:
"Chiếc áo dài tha-thướt xinh đẹp hiện nay phải qua một q-trình phát-triển.
Nó được hình-thành từ đời chúa Nguyễn Phúc Khốt. Ngun chúa Nguyễn Phúc
Khốt nghe người Nghệ-an truyền câu sấm: "Bát đại thời hồn trung ngun" (tám
đời trở về trung ngun), thấy từ Ðoan Quốc Cơng đến nay vừa đúng tám đời bèn
xưng hiệu lấy thể-chế áo mũ trong Tam tài đồ hội làm kiểu... lại hạ lệnh cho trai gái
hai xứ đổi dùng áo quần Bắc quốc để tỏ sự biến đổi, khiến phụ-nữ bận áo ngắn hẹp
tay như áo đàn ơng thì Bắc quốc khơng có thế.
Thế là do tinh-thần độc-lập, muốn dân chúng trong địa-phận mình cai-tri.
mang y-phục riêng để phân-biệt với miền Bắc, Nguyễn Phúc Khốt hiểu dụ:
"Y-phục bản quốc vốn có chế độ, địa-phương này từ trước cũng chỉ tn theo
quốc-tục, nay kính vâng thượng đức, dẹp n cõi biên, trong ngồi như nhau,
chính-tri. và phong-tu.c cũng nên thống-nhất. Nếu còn có người mặc quần áo kiểu

Nếu căn cứ theo tài liệu kể trên thì chiếc áo dài Việt Nam đã ra đời vào thế
kỷ XVIII, trong thời Chúa Nguyễn Phúc Khốt (1739-1765) (?).
Từ đó đến nay chắc chắn chiếc áo dài Việt Nam cũng đã thay hình đổi dạng
để thích nghi với trào lưu tiến hóa và sự trường tồn của dân tộc. Sách Ðại Nam thực
lục tiền biên cũng có chép: "Vào khoảng năm 1744 chúa Võ Vương ở phương Nam
bắt dân gian cải cách y phục". Có lẽ vào thời xa xưa đàn bà Việt Nam mặc áo thắt
vạt và mặc váy. Ta đọc đoạn sử sau đây: "Ðến đời Minh Mệnh có lệnh cho đàn bà
đường ngồi phải mặc quần, nhưng chỉ những người giàu sang ở thành thị tn
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN