Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI
Tên đề tài:
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học
và bài tập định lượng
Họ và tên tác giả: Phạm Hoàng Cô
Đơn vị công tác: Trường THCS Long Giang.
1. Lí do chọn đề tài:
Xuất phát từ mục tiêu giúp học sinh tìm hiểu, cũng cố kiến thức trong từng bài của chương
trình môn hóa học lớp 9 trong trường trung học cơ sở. Giáo viên cần lựa chọn phương pháp
dạy học một cách linh hoạt sáng tạo, có đổi mới lấy học sinh làm trung tâm nhằm phát huy
tính tích cực của học sinh đồng thời phù hợp với khả năng tiếp thu kiến thức của từng dạng
bài tập nhất định, của từng đối tượng học sinh cụ thể.
Trong giai đoạn Đất Nước đang phát triển công nghiệp hóa và hiện đại hóa việc dạy học
hiện nay cũng từng bước cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại hóa.
2. Đối tượng, phương pháp nghiên cứu:
Học sinh lớp 9 trường trung học cơ sở Long Giang
Gồm nhiều phương pháp: Nghiên cứu khoa học lí luận, quan sát, hỏi đáp, đàm thoại, kiểm
tra đánh giá.
3. Đề tài đưa ra giải pháp:
Học sinh tích cực tham gia vào quá trình tiếp thu kiến thức.
Giáo viên sử dụng kĩ năng kiến thức làm nền tảng và tham khảo sách giáo khoa thiết kế bài
dạy thích hợp cho việc giải bài tập nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình giảng dạy.
4. Hiệu quả áp dụng:
Áp dụng cho từng loại hình bài giảng nhằm để nâng cao kết quả học tập cho từng nhóm
học sinh, từng lớp.
5. Phạm vi áp dụng:
Nhóm học sinh yếu – kém hóa học lớp 9 trường THCS Long Giang.
Long Giang, ngày 15 tháng 02 năm 2011
Người thực hiện
Phạm Hoàng Cô

giải bài toán hóa học định lượng là một vấn đề quan trọng, chính vì vậy tôi đả chọn sáng
kiến với nội dung: “Hướng dẫn học sinh yếu lớp 9 giải một số dạng bài tập hóa học định
lượng”.
Sáng kiến này giúp học sinh hiểu bài sâu sắc hơn, tránh những hiểu lầm sai sót khi
giải bài tập hóa học, nên cần cho học sinh làm quen với nhiều dạng và có cách giải cho
từng dạng bài cụ thể để các em có thể làm tốt các dạng bài tập về công thức hóa học và
bài tập định lượng.
2. Đối tượng nghiên cứu:
Việc đổi mới, định hướng cơ bản của việc đổi mới phương pháp làm bài tập hóa học
là quan tâm và tạo mọi điều kiện để học sinh trở thành chủ thể hoạt động sáng tạo trong
giờ học, để học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng về việc giải bài tập hóa học.
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 2 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng

Vì thế đối tượng nghiên cứu của tôi là: Học sinh yếu – kém môn hóa học lớp 9 - Trường
THCS Long Giang, Huyện Bến Cầu.
3. Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài giới hạn trong học kì I năm học: 2010 - 2011
Nghiên cứu một số dạng bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng học sinh
yếu - kém lớp 9 và cách giải cho mỗi dạng bài tập.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Trong sáng kiến này tôi đã vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như: Phân
tích lí thuyết, điều tra cơ bản, tổng kết kinh nghiệm sư phạm và sử dụng một số phương
pháp thống kê toán học trong việc phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm v.v…
Tham khảo các tài liệu đã được biên soạn và phân tích hệ thống các dạng bài toán hóa
học theo nội dung đã đề ra.
Trên cơ sở đó tôi đã trình bài các dạng bài toán hóa học đã sưu tầm và nghiên cứu để
nâng cao khả năng, trí tuệ của học sinh.

lượng, đặc biệt là xây dựng cho học sinh mô hình để giải bài toán và kĩ năng phân tích để
giúp học sinh định hướng đúng khi làm bài tập là điều rất cần thiết, nhằm giúp học sinh
có tư duy khoa học khi học tập hóa học nói riêng và các môn học khác nói chung nhằm
nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh.
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 4 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
2. Cơ sở thực tiễn:
- Hóa học là môn khoa học thực nghiệm kết hợp với lí thuyết, thực tế việc giải các bài
tập hóa học đối với học sinh lớp 9 còn gặp nhiều khó khăn vì đây là môn học mà học
sinh chỉ tiếp cận một năm, qua quá trình dạy học tôi thấy một số học sinh còn yếu – kém
về cách làm một bài toán hóa học, đa số học sinh còn lúng túng trong việc làm bài tập
hóa học và chủ yếu học sinh chưa phân loại được các bài tập và chưa định hướng được
phương pháp giải các bài tập gặp phải, trước tình hình học tập của học sinh lớp 9 hiện
nay là giáo viên phụ trách bộ môn, tôi nhận thấy việc cần thiết là phải hướng dẫn học
sinh cách phân loại các bài tập hóa học và phương pháp chung để giải các bài tập thuộc
mỗi loại. Từ đó giúp học sinh học tập tốt hơn và khi gặp một bài toán hóa học, tự học
sinh có thể phân loại và đưa ra phương pháp giải thích hợp.
-Do bộ môn Hóa học ở trung học cơ sở chỉ mới tiếp xúc từ lớp 8, nhưng nội dung đưa
đến cho học sinh tương đối nhiều. Vì vậy, trong khi giảng dạy không có nhiều thời gian để
làm bài tập, cũng do số tiết theo phân phối chương trình làm bài tập không nhiều, nên giáo
viên phải có phương pháp phù hợp để học sinh nhanh chóng nắm bắt được cách giải của
mỗi loại bài tập và áp dụng.
- Bài tập lập công thức hóa học của chất là một dạng cơ bản và hay gặp trong chương
trình lớp 9, nên cần cho các em làm quen với nhiều dạng và có cách giải cho từng dạng bài
cụ thể, để các em có thể làm tốt các dạng bài này.
- Việc phân loại bài tập và phương pháp giải chung cho từng loại bài tập hóa học có ý
nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên và kết quả học
tập của học sinh. Từ đó giúp học sinh nắm vững kiến thức đã được học, đồng thời rèn

2
( 33 em) như sau :
Lớp Số lượng Điểm dưới TB Điểm trên TB
9
1
34/34 8 = 23,53 % 26 = 76,47 %
9
2
33/33 12 = 36,36 % 21 = 63,64 %
- Tháng 10/2010đề cương và tháng 12 làm đề tài.
1. Giải quyết nhiệm vụ 1:
- Tìm ra các dạng bài tập lập công thức hóa học và kiến thức có liên quan để giải các
bài tập dạng này.
a) Môn hóa học lớp 9 đề cập đến nhiều dạng bài tập lập công thức hóa học và định lượng:
1. Xác định công thức hóa học của một chất dựa vào kết quả phân tích định lượng.
2. Xác định công thức hóa học của một chất dựa theo phương trình hóa học.
3. Xác định công thức hóa học của một chất bằng bài toán biện luận
4. Xác định công thức hóa học của một chất dựa trên các tính chất vật lí, tính chất hóa
học của chất đó.
5. Bài toán dựa vào số mol tính khối lượng hoặc thể tích chất tham gia( hoặc chất tạo
thành)
6. Tìm chất dư trong phản ứng.
7. Bài tập tính hiệu suất của phản ứng.
b) Những kiến thức cần thiết để giải các bài bập này:
- Học sinh phải viết đúng ký hiệu, chỉ số các nguyên tố, nắm hóa trị của các nguyên tố,
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 6 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
các nhóm nguyên tử.

x y z
a b c
M M M
Biết được a % ,b%, c%, Mx,My,Mz ta tính được tỉ lệ x : y : z. Với các chất vô cơ, tỉ lệ tối
giản nhất giữa x,y,z thường cũng là các giá trị chỉ số cần tìm.
b. Bài tập áp dụng:
*Ví dụ 1: phân tích một hợp chất vô cơ A, người ta nhận được % về khối lượng K là
45,95%, % khối lượng N là 16,45%và %về khối lượng của O là 37,65. Xác định công
thức hóa học của A.
Giải:
Vì %K+%N + %O = 45,96 + 16,45 + 37,6 = 100
Nếu A chi chứa K,N,O
Gọi cong thức của A là : K
x
N
y
O
z
ta có :
x:y:z =
45,95 16,45 37,6
: :
39 14 16
= 1,17:1,17:2,34
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 7 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
= 1:1:2
Vậy A có công thức hóa học là KNO

nguyên tố và tên chất.
Các công thức cần nhớ:b. Bài tập áp dụng:
*Ví dụ 1: Hòa tan hoàn 3,6g một kim loại hóa trị II bằng dung dịch HCL thu được 3,36 lit H
2
(đktc). Xác định tên kim loại đã dùng.
Giải:
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 8 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
- Đặt A là tên kim loại đã dùng.
- Gọi a là số mol A đã phản ứng theo phương trình :
A + 2HCl → ACl
2
+ H
2
a mol a mol

+ Khối lượng kim loại bằng 3,6g nên:
a.a = 3,6 (1)
+Thể tích H
2
là 3,36 lít nên :

3,36
0,15
22,4

SO
4
+ BaCl
2
→ BaSO
4
+ 2XCl
a mol a mol
Ta có : khối lượng X
2
SO
4
là 18,46 gam nên:
a(2X + 96) = 18,96 (1)
Số mol muối sunfat (BaSO
4
kết tủa là a mol là:

30,29
0,13
233
a = =
(2)
Thay (2) vào (1):
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 9 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
a(2X + 96) = 18,46
⇔ 0,13(2X + 96) = 18,46

2
an
mol
. 3,78(1)
4,704
0,21(2)
22,4
a X
an
X
=



= =


Từ (2) suy ra : an = 0,42 (3)
Lấy (1): (3) ⇒
9 9
X
X n
n
= ⇒ =
Vì kim loại có hóa trị 1,2,3 nên ta xét bảng sau:
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 10 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
Trong số các kim loại đa


+ = =


Từ (1) ⇒ a(A + B) = 4
Từ (2) ⇒ a = 0,05
Do đó:
4
80
0,05
A B+ = =
Xét bảng sau:
Chỉ cóA = 24; B = 56
là phù hợp.
Vậy, A là Mg ; B là Fe (Sắt)

Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 11 *
n 1 2 3
X 9 18 27
A 24 40 58 65
B 56 40 22 15
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
4.Xác định công thức hóa học của một chất dựa trên các tính chất vật lý, tính chất hóa
học của chất đó.
a. Cơ sở lí thuyết:
*Phương pháp giải:
Học sinh phải nắm vững tính chất hóa học của các chất, Ví dụ:
Các hợp chất của Natri khi đốt nóng ở nhiệt độ cao cho ngon lửa màu vàng, của Kali cho

 →
Na
2
O + H
2
O + 2CO
2
Ca(OH)
2
+ CO
2
→ CaCO
3
+ H
2
O.
5.Bài toán dựa vào số mol tính khối lượng hoặc thể tích chất tham gia( hoặc chất tạo
thành)
a. Cơ sở lí thuyết:
- Tìm ra số mol chất đề bài cho
- Lập phương trình hóa học
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 12 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
- Dựa vào tỉ lệ các chất có trong phương trình
- Chuyển đổi ra số gam hoặc thể tích chất cần tìm
b. Bài tập áp dụng:
* Ví dụ: Cho 6,5 gam Zn tác dụng với dung dịch axit clohiđric. Tính:
a) Tính thể tích khí thu được sau phản ứng (đktc)?

b) Khối lượng axit clohiđric: m
HCl
= m
HCl
. M
HCl
= 0,2 . 36,5 = 7,1 gam
6.Tìm chất dư trong phản ứng:
a. Cơ sở lí thuyết:

Trong trường hợp bài toán cho biết lượng cả 2 chất tham gia và yêu cầu tính lượng chất tạo
thành. Trong hai chất tham gia sẽ có một chất hết, chất còn lại có thể hết hoặc dư sau khi phản
ứng kết thúc do đó phải tìm xem trong 2 chất tham gia phản ứng thì chất nào phản ứng hết.
Giả sử có phương trình: aA + bB cC + dD
Lập tỉ số:

a
n
A
và
b
n
BTrong đó : nA : số mol chất A theo đề bài
nB : số mol chất B theo đề bài
So sánh 2 tỉ số: nếu

a

Giải:
n
P
=
2,0
31
2,6
==
M
m
mol
n
O2
=
3,0
4,22
72,6
4,22
==
V
mol
PTHH: 4P + 5O
2
t
o
2P
2
O
5


Khối lượng P
2
O
5
:
mP2O5
=
nP2O5
. M
P2O5
= 15,2 gam
7. Bài tập tính hiệu suất của phản ứng:
a. Cơ sở lí thuyết:
Trong thực tế trong một phản ưng hóa học phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như nhiệt độ,
chất xúc tác… làm chất tham gia phản ứng không tác dụng hết nghĩa là hiệu suất dưới
100%. Để tính được hiệu suất của phản ứng áp dụng một tong 2 cách sau:
a) Hiệu suất của phản ứng liên quan đến khối lượng sản phẩm:

H % = x 100%

b) Hiệu suất của phản ứng có liên quan chất tham gia:

H% = x 100%
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 14 *
Khối lượng sản phẩm (thực tế)
Khối lượng sản phẩm (lý thuyết)
Khối lượng sản phẩm (lý thuyết)
Khối lượng sản phẩm (thực tế)

Số mol sắt :
n
=
=
56
168
3 mol.
Phương thình hóa học: 2Al + Fe
2
O
3
t
o
2Fe + Al
2
O
3
2 mol 2 mol
x? mol 3 mol
Vậy: x = 3 mol
Khối lượng nhôm tham gia phản ứng ( theo lý thuyết ) : m
Al
= 3.27 = 81 gam
Vì H = 100% nên khối lượng nhôm thực tế phải dùng là:
m
Al
=
100.
90
81

Giáo viên cũng hướng dẫn tương tự phần b). Nhưng ở phẩn biện luận, giáo viên cần lưu ý
học sinh chọn nhửng trị số thích hợp với yêu cầu của bài toán.
4.Xác định công thức hóa học một chất trên tính chất vật lí, tính chất hóa học của chất đó.
Như đã nói ở trên, đây là một bài toán khó nên học sinh cần phải có kiến thức về tính chất
vật lý, tính chất hóa học của một chất, và dựa vào những yếu tố đầu bài đã cho để lựa chọn
công thức hóa học thích hợp theo yêu cầu.
5.Bài toán dựa vào số mol tính khối lượng hoặc thể tích chất tham gia( hoặc chất tạo thành)
Học sinh biết lượng của chất đã cho theo đề bài từ đó tính số mol chất đã cho, tuy nhiên
lượng đề cho ban đầu không chỉ khối lượng mà có thể là thể tích(ml) và nồng độ dung dịch
cũng phải tính ra mol chất.
6.Tìm chất dư trong phản ứng.
Khi tìm chất dư không chỉ chất tham gia mà tìm chất dư từ lượng sản phẩm đã cho trong
lượng hổn hợp ban đầu.
7.Bài tập tính hiệu suất của phản ứng.
Chú ý dạng bài tập nầy dễ nhằm lẫn giữa khối lượng và khối lượng thực tế, từ đó dễ cho
kết quả sai.
• Các dạng bài toán trên rất logic, yêu cầu học sinh phải có óc tư duy, nhanh nhạy mới làm
được.
• Giáo viên cần hướng dẫn học sinh giải bài một cách tỉ mỉ, từng bước một. Khi các em đã
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 16 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
thành thạo mới đưa ra bài tập cho các em áp dụng để giải.
6.Kết quả:
Qua việc áp dụng những định hướng trên vào thực tế giảng dạy, thấy chất lượng học
tập của học sinh tăng lên rõ rệt. học sinh biết vận dụng từng phương pháp giải vào từng bài
cụ thể.
Kiểm tra vở bài tập, gọi các em lên bảng làm bài tập để kiểm tra viết thấy kết quả như
mong đợi.

9
1
34 6 17,64 9 26,47 15 44,12 4 11,76
9
2
33 5 15,15 8 24,24 15 45,45 5 15,15
Cộng 67 11 16,42 17 25,37 32 47,76 9 13,43
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
- Tập trung chú ý để nắm bài trên lớp, dành nhiều thời gian học và làm bài ở nhà. Cần
có đủ sách bài tập và một số sách tham khảo để mở rộng kiến thức.
C. Kết luận
- Để làm đề tài này để học sinh nắm được các loại bài tập và có cách giải thành thạo thì
cả thầy và trò đều phải đầu tư cho việc dạy và học. Thầy giáo nên tham khảo tài liệu, mở
rộng thêm kiến thức cho các em để các em thêm yêu thích môn học. Tạo điều kiện cho các
em phát huy khả năng của mình đối với môn học, làm thành thạo loại bài tập này để làm cơ
sở cho việc học và tiếp thu các kiến thức tiếp theo.
- Vì thời gian đầu tư vào sáng kiến còn ít nên nội dung còn có những hạn chế và những
thiếu sót nhất định. Vì vậy tôi rất mong sự góp ý chân thành của đồng nghiệp để nội dung đề
tài ngày càng phong phú hoàn thiện hơn và có nhiều ứng dụng trong quá trình dạy học.
.Kiến nghị và đề xuất
* Đối với trường và các cơ quan cấp trên:
Cần đào tạo cán bộ phụ tá thí nghiệm đối với trường có phòng thí nghiệm.
Cần đặt thêm các tập chí khoa học để giáo viên và học sinh đọc tham khảo các thành tựu
khoa học mới và các phương pháp dạy học tốt nhất.
Thư viện trường cẩn mua thêm các sách bài tập tham khảo cho học sinh chủ yếu cho học
sinh yếu – kém mượn tham khảo nhằm nâng cao tính tự giác học tập nghiên cứu của học
sinh, đầu tư cho môn học,… tạo điều kiện cho các em hoc sinh yếu – kém tham khảo nhiều
hơn, phát huy năng lực của mình. Tạo cho trường không còn học sinh yếu – kém .Tạo nguồn
học sinh giỏi cho nhà trường.
* Đối với phụ huynh học sinh:

hóa học 9
Huỳnh văn Út Nhà xuất bản tổng hợp TP
Hồ Chí Minh - 2005

Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 19 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
Mục lục
Trang
Trang bìa
Bản tóm tắc đề tài 1
A.Mở đâu 2
B.Nội dung 4
I.Cơ sở lý luận 4
II.Nhiệm vụ đề tài 5
III. Giới hạn của đề tài 6
IV. Thời gian nghiên cứu: 6
V. Nội dung vấn đề đã đề ra: 6
1/ Giải quyết nhiệm vụ 1: 6
2./Giải quyết nhiệm vụ 2: 7
3./Giải quyết nhiệm vụ 3: 15
C. kết luận: 18
Tài liệu tham khảo 19
Mục lục 20
Ý kiến nhận xét đánh giá hội đồng khoa học 21-23
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 20 *
Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng

Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
Ý KIẾN – NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ
CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
- Cấp phòng (Huyện, Thị)
- Nhận xét:
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………
- Xếp loại:
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 22 *

Hướng dẫn học sinh yếu - kém lớp 9 giải bài tập về công thức hóa học và bài tập định lượng
Thực hiện: Phạm Hoàng Cô – Trường THCS Long Giang –
Bến Cầu – Tây Ninh
* Trang 24 *