B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHệ MINH
o0o

LÊ TH THANH XUÂN

TệNH HU ệCH CA THỌNG TIN
K TOÁN CHO VIC RA QUYT
NH CA NHÀ U T TRÊN
TH TRNG CHNG KHOÁN
VIT NAM

LUN VN THC S KINH T
TP. H CHệ MINH ậ NM 2010
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHệ MINH

LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan lun vn thc s kinh t: “Tính hu ích ca thông tin k toán
cho vic ra quyt đnh ca nhƠ đu t trên th trng chng khoán Vit
Nam” là công trình ca vic hc tp và nghiên cu khoa hc tht s nghiêm túc
ca bn thân. Nhng kt qu nêu ra trong lun vn này là trung thc và cha
đc công b rng rãi trc đây. Các s liu trong lun vn có ngun gc rõ
ràng, đc tng hp t nhng ngun thông tin đáng tin cy.
TP. HCM, tháng 01 nm 2010
Tác gi Lê Th Thanh Xuân MC LC
Mc lc
Danh mc t vit tt
Danh mc các bng và hình
Trang
PHN M U 1
1. LỦ do chn đ tài 1
2. i tng và phm vi nghiên cu 2
3. Phng pháp nghiên cu 2
4. ụ ngha khoa hc và thc tin ca đ tài nghiên cu 2
5. Kt cu ca lun vn 3
CHNG 1 C S Lụ LUN V K TOÁN VÀ THỌNG TIN K
TOÁN 4
1.1 Bn cht ca k toán và thông tin k toán 4
1.1.1 K toán và phân loi k toán 4
1.1.1.1 nh ngha k toán 4

3.1.4 Vn dng có hiu qu công ngh thông tin 68
3.2 Các gii pháp nâng cao tính hu ích ca thông tin k toán 69
3.2.1 Gii pháp lp và trình bày BCTC 69
3.2.2 Gii pháp đánh giá và công b thông tin 79 3.2.2.1 i vi Kim toán đc lp – Vai trò đánh giá thông tin 79
3.2.2.2 i vi UBCKNN, S GDCK – Vai trò công b thông tin 82
3.2.3 Gii pháp v trách nhim pháp lỦ đi vi thông tin đã công b 83
3.3 Các gii pháp khác có liên quan 86
3.3.1 Chun mc k toán 86
3.3.2 Ch đ k toán 87
3.3.3 Chun mc kim toán 88
3.3.4 ng dng tin hc trong k toán 90
3.4 Các kin ngh 92
3.4.1 B tài chính, UBCKNN và S GDCK 92
3.4.2 Các công ty đi chúng, công ty niêm yt trên TTCK 94
3.4.3 Các nhà đu t 95
KT LUN 98
Danh mc tài liu tham kho
Ph lc

VSA
y ban thut ng hc vin k toán viên công chng M.
Bng cân đi k toán.
Báo cáo lu chuyn tin t.
Báo cáo tài chính.
Báo cáo thng niên.
Ban kim soát.
Chng khoán.
Doanh nghip.
Lãi c bn trên c phiu.
y ban chun mc k toán tài chính M.
Hi đng qun tr.
Sàn giao dch chng khoán Hà Ni
Sàn giao dch chng khoán Tp. H Chí Minh.
y ban thc hành kim toán Quc t.
y ban Chun mc k toán Quc t.
Liên đoàn k toán Quc t.
Chun mc kim toán quc t.
Kim toán viên.
Ngân hàng Nhà nc.
S giao dch chng khoán.
Th trng chng khoán.
Trung tâm giao dch chng khoán.
y ban chng khoán Nhà nc.
Hi k toán kim toán Vit Nam.
Hi kim toán viên hành ngh Vit Nam.
Chun mc k toán Vit Nam.
Chun mc kim toán Vit Nam.
trng chng khoán. Vic minh bch thông tin k toán ca các doanh nghip là
mt trong nhng yu t quan trng giúp hn ch ri ro cho nhà đu t cng nh
tính n đnh ca th trng. Theo kt qu ca các công trình nghiên cu  các
nc có th trng chng khoán phát trin mnh nh Anh, M, Canada, Úc thì
thông tin k toán rt hu ích cho vic đa ra quyt đnh ca nhà đu t. Bt k
mt thông tin k toán theo chiu hng có li hay bt li v tình hình tài chính,
kinh doanh ca các công ty đi chúng đc công b s lp tc tác đng đn giá
c phiu trên th trng chng khoán.
Th trng chng khoán Vit Nam đã ra đi và đi vào hot đng đc hn 09
nm (t tháng 7 nm 2000) và tri qua nhiu giai đon thng trm, ch s VN-
Index có lúc lên đn gn 1.200 đim nhng có lúc li xung gn 250 đim. ã có
lúc ngi ta tranh nhau mua c phiu bng mi giá và cng có lúc nhà đu t ào
t bán ra. Din bin bt thng trên th trng chng khoán Vit Nam trong thi
gian qua bi s tác đng ca rt nhiu yu t và cng là điu tt yu đi vi mt
th trng chng khoán còn non tr so vi th trng khu vc và th gii. Th
trng chng khoán Vit Nam s còn cn thêm mt thi gian đ hoàn thin, n
đnh và phát trin.
Trong bi cnh th trng chng khoán Vit Nam đã và đang còn nhiu bin
đng bt thng, cha đng nhiu ri ro, câu hi đt ra là thông tin k toán hu

2
ích nh th nào đi vi nhà đu t khi thc hin các quyt đnh ca mình nói
riêng, cng nh đi vi s phát trin n đnh ca th trng nói chung. ó là vn
đ mà tác gi nghiên cu trong đ tài “Tính hỐ ích ca ỏhông ỏin k ỏoán cho
ốic ra qỐyỏ đnh ca nhà đỐ ỏ ỏrên ỏh ỏrng chng khoán Viỏ Nam”.
2. i tng vƠ phm vi nghiên cu
i tng nghiên cu là v thông tin k toán và tính hu ích ca thông tin k
toán cho vic ra quyt đnh ca nhà đu t trên th trng chng khoán Vit
Nam.
Phm vi nghiên cu ch yu ch yu là thc trng v thông tin k toán cung

ca thông tin k toán đi vi nhà đu t trên th trng chng khoán Vit Nam.
Tuy nhiên, đ tài cha đi sâu phân tích tác đng ca thông tin k toán đi vi nhà
đu t cng nh s bin đng ca th trng chng khoán.
5. Kt cu ca lun vn
Ngoài phn m đu và kt lun, lun vn bao gm 03 chng chính:
Chng 1: C s lỦ lun v k toán và thông tin k toán.
Chng 2: Thc trng v thông tin k toán cung cp cho nhà đu t trên th
trng chng khoán Vit Nam.
Chng 3: Mt s gii pháp nâng cao tính hu ích ca thông tin k toán
đi vi nhà đu t trên th trng chng khoán Vit Nam. 4
CHNG 1
C S Lụ LUN
V K TOÁN VÀ THỌNG TIN K TOÁN

1.1 Bn cht ca k toán vƠ thông tin k toán
1.1.1 K toán vƠ phơn loi k toán
1.1.1.1 nh ngha k toán
Có rt nhiu đnh ngha khác nhau v k toán, tác gi xin trình bày mt s
đnh ngha v k toán ca các nc trên th gii và ca Vit Nam đã đc đa
ra, nh sau:


kin kinh t và trình bày kt qu ca nó cho ngi s dng ra quyt đnh”.
 Theo Liên đoàn k toán quc t (IFAC), cho rng: “K toán là ngh thut
ghi chép, phân loi, tng hp theo mt cách riêng có bng nhng khon tin các
nghip v, và các s kin mà chúng có ít nht mt phn tính cht tài chính và
trình bày kt qu ca nó”.
 Theo y ban thc hành kim toán quc t (IAPC), thì: “Mt h thng k
toán là hàng lot các nhim v  doanh nghip mà nh h thng này các nghip
v đc x lỦ nh mt phng tin duy trì các ghi chép tài chính”.

Các đnh ngha k ỏoán ca Viỏ Nam
 Trong nn kinh t theo c ch k hoch hóa tp trung, k toán đc xem
là: “K toán xã hi ch ngha là công vic tính toán, ghi chép, phn ánh bng con
s mt cách liên tc, toàn din và h thng các loi vt t, tin vn và mi hot
đng kinh t, qua đó mà giám đc tình hình thc hin k hoch nhà nc; tình
hình bo v tài sn xã hi ch ngha”.
 Theo điu l t chc k toán nhà nc, thì: “K toán là công vic ghi
chép, tính toán bng con s di hình thc giá tr, hin vt và thi gian lao đng,
ch yu di hình thc giá tr đ phn ánh, kim tra tình hình vn đng ca các
loi tài sn, quá trình và kt qu hot đng sn xut kinh doanh, s dng vn và
kinh phí ca nhà nc cng nh ca tng t chc xí nghip”.

6
 Theo Lut k toán Vit Nam ban hành vào nm 2003: “K toán là vic thu
thp, x lỦ, kim tra, phân tích và cung cp thông tin kinh t, tài chính di hình
thc giá tr, hin vt và thi gian lao đng”.
 nh ngha v k toán đc đng trên website www.vcci.com.vn: “K
toán là ngh thut thu nhn, x lỦ và cung cp thông tin v toàn b tài sn và s
vn đng ca tài sn (hay toàn b thông tin v tài sn và các hot đng kinh t tài
chính) trong doanh nghip nhm cung cp nhng thông tin hu ích cho vic ra
các quyt đnh v kinh t - xã hi và đánh giá hiu qu ca các hot đng trong

mt h thng thông tin, k toán có th hiu là: “Quá trình mã hóa các quan sát
theo ngôn ng ca k toán thành các kỦ hiu qua các báo cáo ca h thng đó và
gii mã chúng đ truyn đt các kt qu đó”. Quan đim này nhn mnh đn vic
nhn thc và truyn đt thông tin k toán.
 K toán lƠ mt h s lch s
K toán đc xem là phng tin cung cp thông tin lch s ca mt t chc
và các giao dch ca nó vi các môi trng xung quanh nó. i vi ch s hu
hay đi vi các c đông ca mt doanh nghip, các h s k toán cung cp lch
s v trách nhim qun lỦ các ngun lc ca ch s hu. K toán là h thng
thông tin hot đng qua 3 (ba) giai đon: Giai đon thu thp và ghi nhn; Giai
đon đánh giá kt qu và hiu qu; Giai đon cung cp thông tin cho hoch đnh.
 K toán lƠ mt hƠng hóa
K toán cng đc xem là hàng hóa sinh ra t mt hot đng kinh t. Bi vì,
k toán cung cp thông tin hu ích cho các đi tng cn s dng thông tin khác
nhau. Ngi nhn thông tin có th đa ra các quyt đnh sáng sut và hiu qu
hn. Thay vì nu không có thông tin, mun có đc các thông tin cn có chi phí
b ra, ngi s dng thông tin này phi nhn din đc kt qu ca thông tin làm
thay đi các quyt đnh so vi chi phí đ có đc thông tin.
S la chn thông tin k toán và các k thut k toán có th nh hng đn
li ích ca các nhóm ngi khác nhau trong xã hi. Kt qu là có mt th trng
thông tin k toán vi cung và cu xác đnh có th không ging nhau.
 K toán phn ánh thc trng kinh t hin hƠnh
K toán cng đc xem xét nh mt phng tin phn ánh thc trng kinh t
hin hành. Theo quan đim này thì c bng cân đi k toán và báo cáo kt qu
hot đng kinh doanh đu phi da trên c s đánh nào mà phn ánh phù hp
nht thc trng kinh t thay vì chi phí lch s. Phng pháp đc xem là phn

8
ánh phù hp nht thc trng kinh t nhn mnh vào giá hin hành và giá tng
lai hn là giá lch s. Mc tiêu chính ca quan đim này ca k toán là đ xác

Accouting Theory – Fifth Edition- John Wiley & Son Australia,Ltd.

9
phng pháp phân tích kinh nghim. Bi vì mc đích ca nhng lỦ thuyt này
cung cp khuôn mu chung cho tt c phng pháp k toán đc đa ra và vì
chúng đc phát trin da trên kinh nghim nên chúng đc gi là “Khoa hc
ph bin”.
 T 1956 đn nhng nm 1970 – Thi k quy chun: Gi là “Thi k quy
chun” bi vì  thi k này các lỦ thuyt k toán n lc thit lp “Nhng tiêu
chun” cho “K toán thc dng tt nht”. Trong sut thi k này, s tranh lun
ch yu v vic ghi nhn và trình bày thông tin theo giá tr đo lng đúng hn
hay là theo giá tr thc t phát sinh. Tuy nhiên, cuc tranh lun không đa ra mt
kt qu rõ ràng, dn đn phng pháp giá gc vn đc tip tc s dng. Tiêu
đim ca thi k lỦ thuyt k toán quy chun giai đon t 1956 đn 1970 là nh
hng ca s thay đi giá trong giá tr ca tài sn và vic xác đnh li nhun.
 T nhng nm 1970 đn 2000 – Thi k lý thuyt k toán thc chng: LỦ
thuyt thc chng c gng đt ti vic cung cp khuôn mu đ gii thích nhng
điu quan sát đc trong thc tin. Mc tiêu ca lỦ thuyt k toán thc chng là
gii thích và d đoán k toán thc dng.
Các khuôn mu lỦ thuyt ra đi đu tiên  Hoa K và đc phát trin  các
quc gia Anglo-Saxon, không phát trin  các quc gia thuc trng phái Châu
Âu lc đa. T nm 1978 – 2000 y ban Chun mc K toán Tài chính M
(FASB) ban hành FASB Framework di dng mt loi công b v các khái
nim ca k toán tài chính, bao gm: SFAC 1- Mc đích báo cáo tài chính ca
doanh nghip (1978); SFAC 2- Tiêu chun cht lng ca thông tin k toán
(1980); SFAC 3- Các yu t ca báo cáo tài chính (1980); SFAC 4- Mc đích
báo cáo tài chính ca t chc phi li nhun (1980); SFAC 5- Ghi nhn và đánh
giá trong báo cáo tài chính doanh nghip (1984); SFAC 6- Các yu t ca báo
cáo tài chính (1985), thay th cho SFAC 3; SFAC 7- S dng các dòng tin và
hin giá đ đánh giá trong k toán (2000). Nm 1989, y ban Chun mc K

thông qua các báo cáo này cung cp thông tin hu ích cho các đi tng s dng
bên ngoài doanh nghip nh các nhà đu t, các ch n và các đi tng khác
nhm đa ra các quyt đnh kinh t phù hp.

11
Báo cáo tài chính phn nh tình hình tài chính ca doanh nghip bng cách
tng hp các nghip v kinh t, tài chính có cùng tính cht kinh t thành các yu
t ca báo cáo tài chính. Các yu t liên quan trc tip đn vic xác đnh tình
hình tài chính trong Bng cân đi k toán là Tài sn, N phi tr và Vn ch s
hu. Các yu t liên quan trc tip đn đánh giá tình hình và kt qu kinh doanh
trong Báo cáo kt qu hot đng kinh doanh là Doanh thu, thu nhp khác, Chi
phí và Kt qu kinh doanh
3
.
K toán tài chính phi tuân th theo các nguyên tc k toán chung đc tha
nhn. Theo chun mc k toán Vit Nam s 01- “Chun mc chung” thì các báo
cáo tài chính phi đc lp trên các ngỐyên ỏc k ỏoán c bn sau :

C s dn ỏích: Mi nghip v kinh t, tài chính ca doanh nghip liên
quan đn tài sn, n phi tr, ngun vn ch s hu, doanh thu, chi phí phi
đc ghi s k toán vào thi đim phát sinh, không cn c vào thi đim thc t
thu hoc thc t chi tin hoc tng đng tin. Báo cáo tài chính lp trên c s
dn tích phn nh tình hình tài chính ca doanh nghip trong quá kh, hin ti và
tng lai.

Hoỏ đng liên ỏc: Báo cáo tài chính phi đc lp trên c s gi đnh là
doanh nghip đang hot đng liên tc và s tip tc hot đng kinh doanh bình
thng trong tng lai gn, ngha là doanh nghip không có Ủ đnh cng nh
không buc phi ngng hot đng hoc phi thu hp đáng k quy mô hot đng
ca mình. Trng hp thc t khác vi gi đnh hot đng liên tc thì báo cáo tài

v kh nng thu đc li ích kinh t, còn chi phí phi đc ghi nhn khi có bng
chng v kh nng phát sinh chi phí.

Trng yỐ: Thông tin đc coi là trng yu trong trng hp nu thiu
thông tin hoc thiu chính xác ca thông tin đó có th làm sai lch đáng k báo
cáo tài chính, làm nh hng đn quyt đnh kinh t ca ngi s dng báo cáo
tài chính. Tính trng yu ph thuc vào đ ln và tính cht ca thông tin hoc
các sai sót đc đánh giá trong hoàn cnh c th. Tính trng yu ca thông tin
phi đc xem xét trên c phng din đnh lng và đnh tính.
VƠ các yêu cu k toán c bn sau đây:

Trung thc: Các thông tin và s liu k toán phi đc ghi chép và báo
cáo trên c s các bng chng đy đ, khách quan và đúng vi thc t v hin
trng, bn cht ni dung và giá tr ca nghip v kinh t phát sinh.

13
 Khách qỐan: Các thông tin và s liu k toán phi đc ghi chép và báo
cáo đúng vi thc t, không b xuyên tc, không b bóp méo.

y đ: Mi nghip v kinh t, tài chính phát sinh liên quan đn k k
toán phi đc ghi chép và báo cáo đy đ, không b b sót.

Kp ỏhi: Các thông tin và s liu k toán phi đc ghi chép và báo cáo
kp thi, đúng hoc trc thi hn quy đnh, không đc chm tr.

D hiỐ: Các thông tin và s liu k toán trình bày trong báo cáo tài chính
phi rõ ràng, d hiu đi vi ngi s dng. Ngi s dng  đây đc hiu là
ngi có hiu bit v kinh doanh, v kinh t, tài chính, k toán  mc trung bình.
Thông tin v nhng vn đ phc tp trong báo cáo tài chính phi đc gii trình
trong phn thuyt minh.

qu chung ca t chc.Ngc li vi k toán tài chính, k toán qun tr nhm
cung cp thông tin đ thc hin các quyt đnh ni b ca doanh nghip, các tiêu
chun ca k toán qun tr đc thit lp bi chính đn v và không theo bt k
mt quy đnh chung nào.
 Mi quan h gia k toán tƠi chính vƠ k toán qun tr.
K toán qun tr và k toán tài chính đc coi là b phn hu c ca k toán
doanh nghip.
K toán tài chính và k toán qun tr có nhng đim ỏng đng nh sau
5
:
 C hai đu có mi quan h cht ch vi thông tin k toán, đu nhm vào
vic phn ánh kt qu hot đng ca doanh nghip, đu quan tâm đn doanh thu,
chi phí và s vn đng ca tài sn, tin vn.
 C hai đu có mi quan h cht ch v s liu thông tin. Các s liu ca
k toán tài chính và k toán qun tr đu đc xut phát t chng t gc. Mt
bên phn ánh thông tin tng quát, mt bên phn ánh thông tin chi tit.
 C hai đu có mi quan h trách nhim ca nhà qun lỦ.
Bên cnh nhng đim tng đng nêu trên thì k toán tài chính và k toán
qun tr còn có nhng đim khác biỏ c bn, đó là:
 V đc đim thông tin: K toán qun tr nhn mnh đn s thích hp và
tính linh hot ca s liu, thông tin đc tng hp phân tích theo nhiu góc đ
khác nhau. Thông tin ít chú trng đn s chính xác mà mang tính cht phn ánh
xu hng bin đng, có tính d báo vì vy thông tin k toán qun tr phc v cho
vic đánh giá và xây dng các k hoch kinh doanh, thông tin đc theo dõi di
hình thái giá tr và hình thái hin vt. Trong khi đó, k toán tài chính phn ánh
thông tin xy ra trong quá kh đòi hi có tính khách quan và có th kim tra
đc. Thông tin ch đc theo dõi di hình thái giá tr.
5
Trang web ca ACCA – din đàn du hc Úc



16
D. Kim toán
Có nhiu đnh ngha khác nhau v kim toán, nhng đnh ngha đc chp
nhn rng rãi hin nay là: “Kim toán là quá trình thu thp và đánh giá bng
chng v nhng thông tin đc kim tra nhm xác đnh và báo cáo v mc đ
phù hp gia nhng thông tin đó vi các chun mc đc thit lp. Quá trình
kim toán phi đc thc hin bi các kim toán viên đ nng lc và đc lp”
6
.
Có th phơn loi kim toán theo hai cách ch yu sau:
 NỐ phợn loi ỏheo mc đích, kim toán bao gm: Kim toán hot đng;
Kim toán tuân th; Kim toán báo cáo tài chính.
+ Kim toán hot đng: Là vic kim tra và đánh giá v s hu hiu và tính
hiu qu đi vi hot đng ca mt b phn hay toàn b t chc đ đ xut
nhng bin pháp ci tin.
+ Kim toán tuân th: Là vic kim tra nhm đánh giá mc đ chp hành
mt quy đnh nào đó, thí d các vn bn pháp lut, nhng điu khon ca mt
hp đng hay mt quy đnh ca đn v.
+ Kim toán báo cáo tài chính: Là cuc kim tra đ đa ra Ủ kin nhn xét
v s trình bày trung thc và hp lỦ ca báo cáo tài chính ca mt đn v. Do
báo cáo tài chính bt buc phi đc lp theo các chun mc k toán và ch đ
k toán hin hành, nên chun mc k toán và ch đ k toán đc s dng làm
thc đo trong kim toán báo cáo tài chính. Kt qu kim toán báo cáo tài chính
có th phc v cho đn v, Nhà nc và các bên th ba, nhng ch yu là phc
v cho bên th ba nh các c đông, nhà đu t, ngân hàng.v.v. đ h đa ra
nhng quyt đnh kinh t ca mình.
 NỐ phợn loi ỏheo ch ỏh kim ỏoán, kim toán bao gm: Kim toán
ni b; Kim toán ca Nhà nc; Kim toán đc lp.
+ Kim toán ni b: Là loi kim toán do nhân viên ca đn v thc hin.

nêu rõ Ủ kin chính thc ca mình v báo cáo tài chính ca mt đn v đã đc
kim toán”.
 Các loi báo cáo kim toán v báo cáo tƠi chính
Cn c kt qu kim toán, KTV có th đa ra mt trong nhng loi Ủ kin
sau: