ĐỀ: Phân tích bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ
"Đây thôn Vĩ Dạ" rút trong "Tập thơ Điên" xuất bản năm 1940, sau
khi nhà thơ đã qua đời. Bài thơ nói rất hay về Huế, về cảnh sắc thiên
nhiên hữu tình, về con người xứ Huế, nhất là các cô gái duyên dáng, đa
tình, đáng yêu. Hàn Mặc Tử đã viết về một tình yêu - tình yêu đơn
phương thơ mộng đắm say, lung linh trong sáng đến huyền ảo. Bài thơ
giãi bày một nỗi niềm bâng khuâng, một khát khao về hạnh phúc của thi
sĩ đa tình, có nhiều duyên nợ với cảnh và con người Vĩ Dạ.
1. Câu đầu của khổ thơ thứ nhất "dịu ngọt" như một lời chào mời,
vừa mừng vui hội ngộ, vừa nhẹ nhàng trách người thương xiết bao
thương nhớ, đợi chờ. Giọng thơ êm dịu, đằm thắm và tình tứ: "Sao anh
không về chơi thôn Vĩ?". Có mấy xa xôi. Cảnh cũ người xưa thấp thoáng
trong vần thơ đẹp mang hoài niệm. Bao kỉ niệm sống dậy trong một hồn
thơ. Nó gắn liền với cảnh sắc vườn tược và con người xứ Huế mộng mơ:
"Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền?"
Cảnh được nói đến là một sáng bình minh đẹp nơi thôn Vĩ. Nhìn từ
xa, thi nhân say mê ngắm nhìn những ngọn cau, tàu cau ngời lên dưới
màu nắng mới, "nắng mới lên" rực rỡ. Hàng cau cao vút là hình ảnh thân
thuộc của thôn Vĩ Dạ từ bao đời nay. Hàng cau như chào mời, như vẫy
gọi.
Quên sao được màu xanh cây lá nơi đây. Nhà thơ trầm trồ thốt lên
khi đứng trước một màu xanh vườn tược Vĩ Dạ: "Vườn ai mướt quá
xanh như ngọc". Sương đêm ướt đẫm cây cỏ, hoa lá. Màu xanh mỡ
màng, non tơ ngời lên, bóng lên dưới ánh mai hồng, trông "mướt quá"
một màu xanh ngọc bích. Đất đai màu mỡ, khí hậu thuận hòa, con người
cần cù chăm bón mới có màu sắc "xanh như ngọc" ấy. Thiên nhiên như
rạo rực, trẻ trung và đầy sức sống. Cũng nói về màu xanh ngọc bích,
trước đó (1938) Xuân Diệu đã từng viết: "Đổ trời xanh ngọc qua muôn
lá " ("Thơ duyên"). Hai chữ "vườn ai" gợi ra nhiều ngạc nhiên và man

buồn. Nghệ thuật đối tạo nên bốn phiên cảnh hài hoà, cân xứng và sống
động. Gió mây đôi ngả như mối tình nhà thơ, tưởng gần đấy mà xa vời,
cách trở. Dòng Hương Giang êm đềm trôi lững lờ, trong tâm tưởng thi
nhân trở nên "buồn thiu", nhiều bâng khuâng man mác. Hoa bắp lay, nhè
nhẹ đung đưa trong gió thoảng. Nhịp điệu khoan thai, thơ mộng của
miền sông Hương núi Ngự được diễn tả rất tinh tế! Các điệp ngữ luyến
láy gợi nhiều vương vấn mộng mơ. Ngoại cảnh mênh mang chia lìa
như nỗi lòng, như tâm tình thi nhân vậy:
"Gió theo lối gió, mây đường mây
Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay"
Hai câu tiếp theo, nhà thơ hỏi "ai" hay hỏi mình khi nhìn thấy, hay
nhớ tới hình ảnh con đò nằm mộng bến sông trăng. Sông Hương quê em
trở thành "sông trăng". Hàn Mặc Tử với tình yêu Vĩ Dạ đã sáng tạo nên
vần thơ đẹp nói về dòng sông Hương với những con đò dưới vầng trăng.
Nguyễn Công Trứ đã từng viết: "Gió trăng chứa một thuyền đầy". Hàn
Mặc Tử cũng góp cho nền thơ Việt Nam hiện đại một vần thơ trăng độc
đáo:
"Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay?"
Tâm hồn nhà thơ xao xuyến khi nhìn sông trăng và con thuyền.
Thuyền em hay "thuyền ai" vừa thân quen, vừa xa lạ. Chất thơ mộng ảo
trong "Đây thôn Vĩ Dạ" là ở những thi liệu ấy. Câu thơ gợi tả một hồn
thơ đang rung động trước vẻ đẹp thơ mộng của xứ Huế miền Trung, nói
lên một tình yêu kín đáo, dịu dàng, thơ mộng và thoáng buồn. ở đây bức
tranh tâm cảnh tràn ngập ánh trăng, thấm thía một nỗi buồn cô đơn li biệt
của khách đa tình.
3. Khổ thơ thứ ba nói về cô gái Huế và tâm tình thi nhân. Đương
thời, nhà thơ Nguyễn Bính đã viết về thiếu nữ sông Hương: "Những
nàng thiếu nữ sông Hương - Da thơm là phấn, má hường là son ". Vĩ
Dạ mưa nhiều, những buổi sớm mai và chiều tà lắm sương khói. "Sương

Vĩ Dạ thôn một thời xa vắng, tìm lại bóng giai nhân, thương nhớ nhà thơ
tài hoa, đa tình mà mệnh bạc. Bức tranh tâm cảnh trong "Đây thôn Vĩ
Dạ" vương vấn mãi lòng ta. Nhà thơ Thu Bồn đã nói hộ lòng ta:
"Xin chào Huế một lần anh đến
Để ngàn lần anh nhớ trong mơ
Em rất thực mà nắng thì mờ ảo
Xin đừng lầm em với cố đô".