HỌC VIỆN HANG KHỜNG VIỆT NAM
KHOA VÂN TẢI HÀNG KHÔNG
TS. Nguyên 9 U ° C Khánh (Chủ biên)
TS. Dương Cao Thái Nguyên
Giáo trình
PHAN TICH h o ạ t đ ọ n g
KINH DOANH
GIÁO TRÌNH
PHÂN TÍCH
HOAT ĐÔNG KINH DOANH
TS. Nguyễn Quốc Khánh (Chủ biên)
TS. Duoìig Cao Thái Nguyên
NHÀ XUẤT BẢN THÉ GIỚI
Bản quyền thuộc về tác giả năm 2012
Bàn quyền tác phẩm được bảo hộ. Mọi hình thức xuất bản, sao chụp
phân phối dưới dạng in ấn hoặc chế bản điện tử, mà không có sự ch(
phép bằng văn bản của tác giả là vi phạm luật và quyền tác già
LỜI MỞ ĐÀU
ợi nhuận luôn là mục đích cuối cùng của mọi hoạt động kinh
tế. Ý nghĩa cùa lợi nhuận tùy thuộc vào sự đồng điệu trong quá
trình quản lý các hoạt động tài chính và kinh doanh. Trong môi trường
cạnh tranh, để đạt được hiệu quả cao như mong muốn mỗi doanh
nghiệp cần phải có một hệ thống quản lý, tham mưu tin cậy không chỉ
cung cấp thông tin mà còn là một hoạt động thực tiền đi trước, giúp
nhà quản trị ở các cấp chủ động trong việc đưa ra các quyết định.
Phân tích hoạt động kinh doanh được hình thành nhằm nghiên cứu
một cách toàn diện và có hệ thống, giúp doanh nghiệp nhận biết được
đầy đủ bản chất và sự tác động của các mặt, để có giải pháp và kế
hoạch điều chỉnh hoạt động tài chính kinh doanh cho phù hợp với điều
kiện thực tế cụ thể và yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan
nhằm mang lại hiệu quả kinh doanh cao nhất.

hệ thống công nghệ thông tin, phân tích dưới khía cạnh tài chính mới
được các nhà quản lý sử dụng phổ biến trong việc đánh giá thcm tác
động của các yếu tố rủi ro, cũng như mức độ và chất lượng hiệu quả
các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các thông tin từ kết quả
phân tích tài chính kinh doanh là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp có
quyết định đúng đắn trong quá trình xử lý các quan hệ hợp tác, đầu tư,
cho vay
Trong giao tiếp, phân tích hoạt động kinh doanh được hiếu như
loại hình nghẹ thuật xử lý dừ liệu, phân tích và giải thích các hiện
tượng kinh tế xâ hội thành nhừng thông tin hừu ích, làm cơ sở cho viộc
ra các quyết định tài chính kinh doanh. Nghệ thuật phân tích không chi
đòi hòi vốn kiến thức, hiểu biết nhất định về tài chính - kế toán, về
quản trị kinh doanh mà còn yêu cầu nhừng kỹ năng mang tính hệ
4
thống và logic đặc thù. Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu rộng
vào hoạt động kinh tế toàn cầu, trước những thách thức, biến động và
bât ổn của khùng hoàng và hậu khủng hoàng kinh tế, vốn kiến thức và
kỹ năng phân tích hoạt động kinh doanh càng có ý nghĩa rộng lớn hơn.
Chuycn vicn phân tích hoạt động kinh doanh là những người có
công việc licn quan đến việc thu thập và phân tích thông tin, phân tích
xu hướng và đưa ra các dự báo. Trên cơ sở các phân tích chi tiết,
chuyên viên phân tích đưa ra các báo cáo nhằm tham mưu cho lãnh
đạo, tư vấn tài chính và đầu tư cho khách hàng, hỗ trợ thông tin cho
các bộ phận liên quan. Các khuyến nghị của chuyên viên phân tích có
ý nghĩa quan trọng trong việc đưa ra các quyết định tài chính kinh
doanh, có ảnh hưởng lớn đến các khoản đầu tư. Nghề phân tích hoạt
động kinh doanh không chi cần phải có vốn hiổu biết sâu sắc về đặc
thù hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, mà còn đòi hỏi các thông
tin cần phải được cập nhật thường xuyên kể cả các vấn đề liên quan
đến luật pháp, biến động của thị trường, tình hình hoạt động cùa các

Chương 6- Phân tích hiệu quả kinh doanh vận tải hàng không
Chương 7- Phân tích tài sản và nguồn vốn
Chương 8- Phân tích lưu chuyển dòng tiền
Chương 9- Phân tích tỷ số tài chính
Mặc dầu, giáo trình được biên soạn với chủ đích phục vụ cho sinh
viên chuyên ngành hàng không. Nhưng với các nội dung đã được trình
bày một cách bao quát, đồng bộ và tính hộ thống cao, giáo trình thực
sự sẽ là tài liệu hữu ích không chi cho các chương trình giảng dạy,
nghiên cứu đối với sinh viên chuyên ngành và không chuyên ngành
khối kinh tế, tài chính, kinh doanh mà cả đối với các bạn đang công
tác trong các lĩnh vực quản lý kinh tế, tài chính và ngân hàng. Trong
6
nhừng điều kiện hạn chế, việc biên soạn chắc chắn sc không tránh khỏi
một số thiếu sót. Với tinh thần cầu tiến, cầu thị và trách nhiệm cao,
nhóm tác giả chân thành mong nhận được nhiều góp ý từ các nhà
giảng dạy, nhà nghiên cứu, các chuyên gia trong ngành và các bạn đọc
để hoàn thiện trong lần tái bàn sau. Xin gửi lời cảm ơn trân trọng.
Thành phố Hồ Chí Minh, 2012
Nhóm tác gỉả
7
MỤC LỤC
Chm m g 1 MỘT SÓ VÁN ĐÈ c ơ BẢN VÈ
PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
1. KHÁI QUÁT VÈ PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH

22
1.1. Khái niệm phân tích hoạt động kinh doanh 22
1.2. Sự cần thiết phải phân tích hoạt động kinh doanh

23

9
4.2. Phương pháp so sánh 37
4.3. Phương pháp chi tiết 44
4.4. Phương pháp loại trừ 47
4.5. Phương pháp phân tích liên h ệ

57
4.6. Phương pháp phân tích liên hệ cân đ ối 59
4.7. Phương pháp tương quan hồi quy

62
5. TỒ CHỨC PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH

70
5.1. Phân loại các loại hình tổ chức phân tích

70
5.2. Yêu cầu và nguồn tài liệu sử dụng

71
5.3. Quy trình tiến hành công tác phân tích

72
5.4. Tổ chức công tác phân tích

74
Kết luận Chưoug 1 76
Câu hỏi ôn tập 77
Tài liệu tham khảo 78
Chương 2 PHÂN TÍCH MÔI TRƯỜNG, THỊ TRƯỜNG

94
4.1. Đánh giá khả năng đưa sản phẩm ra thị trường

94
4.2. Phân tích khả năng nhận thức về dịch vụ, sản phẩm

96
5. PHÂN TÍCH ĐỐI THỦ CẠNH TRANH 97
5.1. Tầm quan trọng phân tích đối thủ cạnh tranh

98
5.2. Phân tích hệ thống thông tin đối thủ cạnh tranh

98
5.3. Phân tích chiến lược của các đối thủ 101
5.4. Phân tích khả năng của đối thủ cạnh tranh

104
6. PHÂN TÍCH THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC KINH DOANH

104
6.1. Phân tích chiến lược

104
6.2. Phân tích ngành và cạnh tranh 108
6.3. Phân tích SWOT hoạt động kinh doanh cùa doanh nghiệp 112
Kết luận Chương 2 120
Câu hỏi ôn tậ p 121
Tàỉ liêu tham khảo 123
Chmrng 3 PHÂN TÍCH KÉT QUẢ KINH DOANH


161
4. PHÂN TÍCH CÁC YẾU Tố RỦI RO ĐẾN KẾT QUẢ
KINH DOANH

166
4.1. Các nguyên nhân liên quan đến rủi ro sàn xuất kinh doanh 168
4.2. Các nguycn nhân liên quan đến cơ cấu sản xuất sản phẩm 171
5. PHÂN TÍCH CÁC YẾU Tố SẢN XUẤT KINH DOANH 174
5.1. Phân tích tình hình lao động

175
5.2. Phân tích tình hình trang bị và sử dụng tài sản cố định

183
5.3. Phân tích nguồn cung cấp vật tư kỹ thuật cho sản xuât

188
Kết luận Chương 3 193
Câu hỏi ôn tập 194
Tài liệu tham khảo 195
12
Chương 4 PHÂN TÍCH CHI PHÍ KINH DOANH
1. MỘT SÓ VẤN ĐẺ CHUNG VỀ PHÂN TÍCH CHI PHÍ
KINH DOANH

197
1.1. Mục đích, ycu cầu phân tích chi phí kinh doanh

197

220
4.2. Phân tích khoản mục chi phí vật tư trực tiếp

222
4.3. Phân tích khoản mục chi phí nhân công trực tiếp

230
4.4. Phân tích khoản mục chi phí khấu hao 235
4.6. Phân tích các khoản chi phí ngoài sản xuất có tính chất
chung khác 240
4.7. Phân tích chi phí các hoạt động khác

241
5. PHÂN TÍCH S ừ DỤNG CHI PHÍ TRONG NGÀNH
HÀNG KHỔNG 242
13
5.1. Phân tích sừ dụng chi phí đường bay trực tiếp

242
5.2. Phân tích sừ dụng chi phí đường bay gián tiếp

243
Kết luận Chương 4 249
Câu hỏi ôn tập 250
Tài liệu tham khảo 251
Chương 5 PHÂN TÍCH TIÊU THỤ VÀ LỢI NHUẬN
1. MỘT SỐ VÁN ĐỀ CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TIÊU
THỤ VÀ LỢI NHUẬN

253

4. PHÂN TÍCH CÁC RỦI RO TRONG QT TIÊU THỤ VÀ
LỢI NHUẬN 319
14
4.1. Phân tích điếm hòa vốn (BEP) 319
4.2. Phân tích dự báo lợi nhuận và phân tích sách lược kinh
doanh 328
4.3. Phân tích rủi ro kinh doanh 333
4.4. Phân tích khả năng chống đỡ rủi ro kinh doanh

341
Kết luận Chương 5 343
Câu hỏỉ ôn tập 344
Tài liêu tham khảo 345
Chương 6 PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH
VẬN TẢI HÀNG KHÔNG
1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VÊ KINH DOANH VẬN
TẢI HÀNG KHÔNG 347
1.1. Vai trò vận tải hàng không

347
1.2. Đặc điếm vận tải hàng không

347
1.3. Đặc tính kinh tế sản phẩm dịch vụ hàng không

348
1.4. Hoạt động cùa Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam

350
2. PHÂN TÍCH DOANH THU HÃNG HÀNG KHÔNG

Kết luận Chưong 6 398
Câu hỏi ôn tập 399
Tài liêu tham khảo 400
Chương 7 PHÂN TÍCH TÀI SẢN VÀ NGUỒN VÓN
1. GIỚI THIỆU BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

402
1.1. Vai trò của Bảng CĐKT

402
1.2. Nội dung Bảng CĐKT

403
1.3. Két cấu Bảng CĐKT 409
1.4. Ý nghĩa và hạn chế của Bảng CĐKT và biện pháp khắc phục 412
1.5. Các phương pháp phân tích báo cáo tài chính

413
2. PHÂN TÍCH CHUNG TÌNH HÌNH VỐN VÀ NGUỒN VỐN

415
2.1. Phân tích đảm bảo các cân đối chù yếu

416
2.2. Phân tích cơ cấu tài sản và cơ cấu nguồn vốn

420
2.3. Phân tích biến động vốn và nguồn vốn

428

1.3. Ý nghĩa sử dụng và hạn chế cùa Báo cáo Ngân lưu

470
1.4. Mối quan hệ giừa ngân lưu và các tài liệu khác

472
2. PHÂN TÍCH CHUNG NGÂN LƯU

476
2.1. Phân tích chung biến động của ngân lưu

476
2.2. Phân tích ngân lưu trong mối quan hộ với các báo cáo tài
chính 481
2.3. Phân tích chung ngân lưu theo cơ cấu vốn và tài sản

485
3. PHÂN TÍCH CÁC HỆ SỒ DÒNG TIỀN 485
3.1. Phân tích năng lực tạo ra nguồn tiền

486
3.2. Phân tích chất lượng dòng tiền

488
3.3. Phân tích năng lực thực hiộn các nghĩa vụ

489
17
3.4. Phân tích năng lực trả cô tức cho các cô đông 491
4. PHÂN TÍCH NGÂN Lưu THEO TỪNG MẶT HOẠT ĐỘNG 493

1.2. Nguồn dừ liệu và hạn chế khi phân tích tỷ số tài chính

519
1.3. Xác định độ tin cậy của các báo cáo tài chính 523
1.4. Phương pháp phân tích tỷ số tài chính

527
2. . PHÂN TÍCH KHẢ NẤNG THANH TOÁN NGẮN HẠN 527
2.1. Các chi tiêu phân tích khả năng thanh toán ngắn hạn

528
2.2. Phân tích chung khà năng thanh toán ngắn hạn

531
18
2.3.
Phân tích các yếu tố tác động đến khả năng thanh toán
ngăn hạn 532
3. PHÂN TÍCH NĂNG L ự c HOẠT ĐỘNG 536
3.1. Các chỉ tiêu phân tích năng lực hoạt động

537
3.2. Phân tích các nhân tố ảnh hường đến vòng quay tổng vốn 541
4. PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG SINH LỢI

544
4.1. Phân tích doanh lợi hoạt động 545
4.2. Phân tích doanh lợi đầu tư 547
4.3. Phân tích doanh lợi tổng tài sản (ROA)


inh doanh là phạm trù liẻn quan đến mọi lĩnh vực trong đời
sông xã hội. Các hoạt động diên ra trong quá trình kinh doanh
đều có mối quan hệ tác động qua lại, biện chứng nhân quả với nhau.
Các doanh nghiệp thực hiện hoạt động kinh doanh trong sự quy định
của cơ chế hạch toán kinh doanh với mục đích mưu tìm lợi nhuận.
Phân tích hoạt động kinh doanh là công cụ kỷ thuật cơ bản để giúp các
doanh nghiệp kiểm tra, đánh giá toàn bộ diễn biến và kết quả quá trình
hoạt động kinh doanh, tìm kiếm giải pháp để khai thác tiềm năng của
doanh nghiệp nhằm đạt được các mục ticu trôn.
Mục đích nghiên cứu, trang bị kiến thức chung về khái niệm, tính
tất yếu cần thiết, cách thức xác định đối tượng, nội dung phân tích,
nghicn cứu sự biến động cùa các hiện tượng kinh tế, quá trinh kinh
doanh. Tông quan phân tích, cung cấp cơ sở lý luận và hộ thống các
phương pháp kỹ thuật sử dụng trong phân tích để đánh giá sự biến
động của các chỉ ticu, nghiên cứu mối liên hệ biện chứng tác động qua
lại lẫn nhau giừa các nhân tố cấu thành, làm rõ vai trò, vị trí, mức độ
ảnh hưởng của từng nhân tố trong sự biến động cùa điều kiện, mỏi
trường san xuất kinh doanh. Đồng thời, chi ra cách thức tố chức công
tác phân tích hoạt động kinh doanh trong thực tế tại các doanh nghiộp,
làm ticn đề đi sâu vào nghiên cứu các nội dung quản trị cụ thể.
21
Nội dung nghiên cứu, bao gồm:
- Khái quát về phân tích hoạt động kinh doanh;
- Đối tượng, nội dung phân tích hoạt động kinh doanh;
- Vai trò, nhiệm vụ phân tích hoạt động kinh doanh;
- Phương pháp phân tích hoạt động kinh doanh;
- Tổ chức công tác phân tích hoạt động kinh doanh.
1. KHÁI QUÁT VÈ PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH
1.1. Khái niệm phân tích hoạt động kỉnh doanh
Theo nghĩa chung, phân tích là việc chia nhỏ sự vật hiện tượng

đầu tư có lợi.
Nói chung, phân tích hoạt động kinh doanh là khoa học nghiên
cứu để đánh giá toàn bộ quá trình và kết quả của hoạt động kinh
doanh, xác định các nguồn tiềm năng cần khai thác, trên cơ sở đó đề ra
các phương án và giải pháp đe nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuât
kinh doanh cho các doanh nghiệp.
1.2. Sự cần thiết phải phân tích hoạt động kinh doanh
Hoạt động kinh tế là các hoạt động nhằm tạo ra những sản phẩm
dịch vụ mang lại lợi ích kinh tế nhất định. Kinh doanh là việc thực
hiện các hoạt động kinh tế nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận với
mong muốn đạt được kết quả và hiệu quả tốt nhất. Phân tích hoạt động
kinh doanh là công cụ giúp các chủ thể nhận thức đúng đắn, đầy đủ và
toàn diộn các hiện tượng, các quá trình và yếu tố xảy ra trong quá trình
hoạt động đế đạt được các mục tiêu trcn. Thực tế, tùy theo mục tiêu
của từng chủ thể tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh mà phân
tích mang lại nhừng lợi ích khác nhau:
- Đối với nhà quản lý, phân tích hoạt động kinh doanh là công cụ cơ
23
bản để làm gia tăng kết quả, hiệu quả và lợi nhuận trong kinh
doanh. Nắm được các nhân tố ảnh hưởng, mức độ và xu hướng tác
động cùa từng nhân tố đến kết quà kinh doanh giúp xác định được
phương hướng mục tiêu trong đầu tư, chủ động có biộn pháp đố sử
dụng hữu hiệu các nguồn nhân tài, vật lực.
- Đối với chủ doanh nghiộp, phân tích hoạt động kinh doanh là
động lực để nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, đảm bảo
thực hiện tốt các cam kết, trách nhiệm đối với các khách thế và
làm tăng giá trị công ty.
- Đôi với các nhà đâu tư, phân tích hoạt động kinh doanh là ycu tố
quyết định phơi bày tiềm năng, sức mạnh tài chính và các nguy cơ
rủi ro giúp lựa chọn danh mục đầu tư sao cho có hiệu quả.

đạt được, điều kiện hoạt động kinh doanh và hiệu quà hoạt động kinh
doanh nói chung của doanh nghiệp và nói ricng của từng bộ phận, từng
khía cạnh, từng đơn vị trực thuộc.
2.2. Nội dung phân tích hoạt động kinh doanh
Phân tích hoạt động kinh doanh tập trung nghicn cứu bốn nội dung:
- Các mối quan hệ kinh tế diễn ra cả từ bcn trong và bên ngoài
doanh nghiệp;
- Toàn bộ quá trình hướng đcn các kết quà tài chính kinh doanh của
doanh nghiệp;
- Kct quả thực hiện các mục tiêu, định hướng thông qua hộ thống kế
hoạch kinh doanh, kế hoạch tài chính;
25