1
BÀI GING MÔN HC: CÔNG NGH SN - VECNI
Giáo viên ph trách: DNG TH HY
Khoa Hóa - HBK à Nng
C LC
Chng I. M U
Chng II: DUNG MÔI MÔI -MÔI TRNG PHÂN TÁN
Chng III CHT LÀM KHÔ
Chng IV. BT MÀU
Chng V CHT TO MÀNG
Chng VI : CÔNG NGH SN XUT SN
Chng VII : QUÁ TRÌNH GIA CÔNG MÀNG SN
Chng VIII: MT S PH GIA DÙNG TRONG SN
TÀI LIU THAM KHO
Nguyn Vn Lc - K thut sn - Nhà xut bn giáo dc - 1999.
Swaraj Paul - Surface Coatings - John Wiley & Sons - 1997.
Zeno W. wicks, JR. Frank, N. Jones, S. Peter Pappas- Organic Coating - Wiley -
Interscience 1999.
Dieter Stoye, Werner Freitad - Paints, Coatings and Solvents - Wiley - VCH -
1998
Gunter Buxbaum - Industrial Inorganic Pigments - Wiley - VCH - 1998
Henry Fleming Payne - Organic Coating Technology - John Wiley & Sons, INC -
1960.
Chng I. M U
I/ Vài nét v lch s phát trin:
Vào thi k trc công nguyên, ngi Ai Cp ã bit trang trí tng, hang hc
mình  và các vt dng trên c s cht kt dính là lòng trng trng, sáp ong, nha cây
trn vi bt màu thiên nhiên.
Vài ngàn nm sau ó ngi Trung Hoa ã phát hin và dùng m cây sn làm sn ph và
keo. Trc ây sn c sn xut t các loi du tho mc, nh du lanh, du tru, du gai, du
2

thut.
+ Sn tng hp: Cht to màng là nha tng hp (gi tên cn c vào tên ca loi nha:
Sn epoxy, sn alkyd )
- Cn c bn cht ca môi trng phân tán:
+ Sn dumg môi môi trng phân tán là dung môi hu c
+ Sn nc môi trng phân tán là nc.
+ Sn bt không có môi trng phân tán.
- Cn c vào ng dng:
+ Sn g.
+ Sn kim loi
+ Men tráng gm, s
+Sn chng hà.
+sn cách in
+ Sn chu nhit
+ Sn bn hoá cht
+ Sn bn khí quyn.
3
- Cn c vào phng pháp sn:
+ sn phun.
+ Sn tnh in
+ tráng, m kim loi.
- Các dng sn t bit khác:
+ Sn dn in
+ Sn cm quang
+ Sn phát sáng
IV/ Thành phn ca sn:
Bao gm các thành phn sau:
- Thành phn chính:
+ Cht to màng: là thành phn ch yu quang trng nht quyt nh các tính cht ca
màng sn.

phân t ca nó quá cao nên nó ch trng trong nc ch không tan.
4
- Da vào kh nng hoà tan ngi ta chia dung môi làm ba loi:
+ Dung môi tht (dung môi hot ng)
+ Dung môi n: bn thân nó không hòa tan cht to màng nhng hn hp ca nó vi dung
môi tht làm tng kh nng hòa tan so vi ch dùng dung môi tht.
+ Cht pha loãng.
Dung môi tht i vi mt cht to màng là nhng cht lng hoà tan tht s cht to
màng ó. Còn cht pha loãng t mình nó không th hoà tan cht to màng mà ch góp phn làm
gim  nht ca dung dch.
T l cht pha loãng vi dung môi thng có mt gii hn nht nh. Nu vt quá gii
hn ó s làm keo kt cht to màng, làm dung dch b c. T l s dng thng bé hn h s
keo t K (hay ch s c m) sau:
Lng cht pha loãng
K = Lng dung môi tht
Trong thc t K có th t n 0,5 ÷0,8. Cht pha loãng c chn phi:
+ D bay hi hn dung môi tht
+R tin
 ánh giá kh nng hòa tan cht to màng ca dung môi ngi ta dùng khái nim lc
dung môi:
Lc dung môi: Lc dung môi ca mt dung môi i vi mt cht tan là kh nng phân tán cht
tan ca dung môi ó. Mt dung môi có lc dung môi cc i khi nó có th phân tán mt cht tan
hoàn toàn trong mt khong thay i nng  rng.
Nhiu phng pháp có th dùng  ánh giá lc dung môi ca các dung môi nh phng
pháp im Kauri - butanol, im aniline, phng pháp dimethyl sulfat i vi hydrocacbon,
phng pháp t l pha loãng và hng s  nht i vi dung môi lacquer. Mt dù các phng
pháp này rt hu dng tuy nhiên cn phi nh rng các phng pháp này ch cung cp các tiêu
chun ngu nhiên (arbitrary criteria) (ngha là ây không phi là tiêu chun thc  ánh giá).
Chúng không cung cp c giá tr lc dung môi tuyt i ca mt dung môi nào ó khi s
dng  hòa tan hn hp các nguyên liu sn mà loi nguyên liu có th thay i theo tng loi

này còn thc t có th o  các giá tr nng  khác. Nh vy s có nhiu giá tr v t s pha
loãng ph thuc vào nng  dung dch nitroxenlulo. T ó có th thit lp  th và có th
ngoi suy t  th vì ây là quan h ng thng. Trong mt s trng hp cn dung dch
nitroxenlulo có nng  8%. Tt nhiên phng pháp xác nh ch vi nitroxenlulo là cht tan
duy nht. Thc t lacquer thng mi có cha cht hóa do và mt s loi nha khác mà loi và
lng có th thay i. Do nhiu cht pha loãng có th là dung môi i vi các cht này nên t l
pha loãng trong thc t có th khác so vi tiêu chun. Tuy nhiên kinh nghim cho thy rng có
th s dng t l pha loãng  thit lp n s b cho các lacquer.
Thông thng im dng ca phép chun  rt khó xác nh, nó ph thuc vào s phát
trin ca s c t s kt ta ban u ca các cu t rn. Vì vy cn phi hiu rng t l pha
loãng c xác nh t im cui ca phép chun  ch không phi  mu sau mt thi gian
mi c kt qu (vì khi  theo thi gian thì s có mt s trng hp kt ta tan ra còn mt s
trng hp thì kt ta phát trin mnh hn).
Phng pháp  nht không i ánh giá hn hp dung môi tht và cht pha loãng thông
qua thông s  nht ca dung dch nitrocellulose vi các nng  khác nhau. Có th thit lp
 th quan h gia  nht thay i theo nng  ca nhiu cp dung môi - cht pha loãng, t
ây có th chn c giá thành thp nht  to ra mt dung dch có mt  nht cho trc. Tuy
nhiên các d liu này không phù hp khi dùng  ánh giá lc dung môi.
Trong tt c các phng pháp dùng  o lc dung môi  trên, các kt qu da trên giá tr
 nht hoc kt ta ca mt dung môi ã bit. Khi sn c ng dng  sn thì t l gia các
cu t thay i do tc  bay hi ca các dung môi khác nhau. Phng pháp  nht không i
c xác nh i vi các hàm lng rn khác nhau gn vi iu kin to màng, c bit là ti
giá tr hàm lng rn cao. Tuy nhiên thi gian cn thit  làm thí nghim nh vy là rt ln nên
giá tr t s pha loãng c dng rng rãi hn.
2/ im sôi(nhit  sôi):
- Nhit  sôi ca mt dung môi là nhit  ó áp sut hi bng áp sut khí quyn. Mi
dung môi có mt im sôi xác nh  mt áp sut xác nh. Tuy nhiên i vi mt cht lng
gm hn hp các hp cht hoá hc tng t nhau nh xng hoc xilen thng phm s sôi 
mt khong nhit .
- Nhit  sôi không phi là tiêu chun thc  ánh giá tc  bay hi ca dung môi.

sut.
Do vy khi dùng dung môi nên dùng dung môi gm 3 loi: bay hi nhanh, va, chm. B
3 này giúp màng sn có  chy tt nht, b mt sn u, bóng và p.
Ngoài ra trong sn còn có mt mt mt trong nhng dung môi tht bay hi chm hn
nc  tránh cho mt sn b c m.
4/ Kh nng c hi và cháy n.
Do c im ca dung môi là d bay hi nên khi sn xut và gia công dung môi s vào c
th con ngi qua:
+ Hô hp.
+ Ming.
+ Da (hp th qua da)
Hu ht dung môi u c hi: Mt s dung môi gây viêm da, cháy da, gây mê hoc trng
thái không nhn thc c, mt snh hng mnh n ni tng nh máu, thn. Các nh hng
này tu thuc vào loi da và bn thân mi ngi. Do vy trong nhng nhà máy, xí nghip cn
thông gió tt  ngn nga s thâm nhp ca dung môi vào c th. Nên tránh tip xúc trc tip
vi dung môi, nht là ra tay, chân.
- Vi nhng dung môi có hàm lng cho phép ti a < 100 ppm rt c hi, 100÷200
ppm c hi bình thng.
Ví d 1: benzen, CS2, cyclohecxan, dioxan (rt c)
Ví d 2: metyl acol, metyl clorua (c bình thng)
Ngoài ra dung môi còn có c im d cháy, hn hp dung môi và không khí trong gii
hn nào ó có th gây n. Do vy khi s dng dung môi cn phi lu ý (Bng 6/260)
7
Dung môi Nhit

 chp
cháy
(
o
F)

Benzol 13 1070 1,4 8 38 47 2,77 7,36
Methyl alchol 52 1065 6 36,5 83 107 1,11 6,63
Ethyl alchol (99%) 57 1034 4 14 58 72 1,59 6,61
Isopropyl alchol (99%) 59 1148 44 55 2,07 6,57
Ethyl acetate 26 1130 34 43 3,04 7,4
Sec-buthyl acetate 60 25 31 4 7,22
Aceton 6 1340 2,15 13 27 35 2 6,64
Methyl ethyl keton 24 37 47 2,41 6,75
Hexane 0 450 1.2 6,9 27 34 2,97 5,77
Heptane 22 450 1 6 24 30 3,51 6,07
Octane 45 450 0,9 6 23 28 3,65 6,05
Process naphtha 21 450 1 6 24 30 3,51 6,1
VM & P naphtha
55 450 1,2 6 21 26 4,04 6,11
Varsol # 1 105 450 1,1 6 19 24 4,76 6,53
Varsol # 2 110 450 1,1 6 20 24 4,73 6,67
Varsol B 105 450 1,1 6 18 23 4,9 6,55
Varsol C 105 450 1,1 6 18 23 4,9 6,7
Varsol high-flash 112 450 1,1 6 17 22 5,1 6,46
H.S.D. naphtha 122 500 1,1 6 17 21 5,41 6,55
Solvesso toluol 45 1026 1,3 6,7 31 39 3,17 7,23
Solvesso xylol 81 900 1 5,3 27 34 3,65 7,25
Solvesso 100 110 900 1 6 23 29 4,24 7,25
Solvesso 150 149 900 1 6 21 27 4,8 7,42
High aromatic naphtha 140 20 25 5,14 7,53
5/  n nh hoá hoc:
- Khi dùng dung môi phi lu ý xem dung môi ó có cha nhng nhóm hot ng có kh
nng phn ng hoá hc vi các phn t khác hay không, nu có snh hng rt ln n tính
nng ca màng sn.
- Dung môi c dùng không nên cha nhng hp cht sunfua và không c có tính

- - Mt s terpen và các dn xut ca nó:
Terpen và các dn xut ca nó là các hidro mch vòng, không no.
2/ Dung môi hidro cacbon:
- Thng
- Thm
- Naphtenic: là các hp cht mch vòng, no hoc không no, có hoc không có mch
nhánh alkyl.
Ví d:
CH
CH
C
3
3
3
_
_
CH
CH
CH
CH
CH
C
3
3
3
CH
CH
CH
C
2

OH
3
3
3
_
_
_ Ter pineol
9
- Dung môi hp hp cht mnh thng:
n- hexan ; 2,2 -dimetyl butan ; 2-metyl pentan.
- Dung môi hp cht thm:
C
6
H
6
; 0- xylen ; p-xylen ; m- xylen ; toluen
- Dung môi naphtenic:
Xiclopentan ; xiclohexan ; etyl xiclohexan.
3/Dung môi có cha oxi.
Thng là nhng dung môi phân cc, giá thành cao nên trong sn ngi ta thng dùng
kt hp vi các dung môi khác  thay i tính nng ca màng và gim giá thành.
- Các loi sn cha oxi:
Alcol:
CH3OH c nên ít dùng ; C3H7OH
C2H5OH ph bin ; C4H9OH
Este: etyl axetat ; butyl axetat
Ceton : axeton ; MEK (metyl, etyl xeton)
Ete:
Ete ca etylen glicol:
CH

Tetra Hidro Fufuryl Alcol
O
Furan
O
CHO
Fufuryl Alcol
O
CH
OH
2
Fufuran
O
Tetra hidro furan
10
Chng III CHT LÀM KHÔ.
 tng nhanh quá trình óng rn màng sn ngi ta a vào sn mt cht gi là cht
làm khô hoc cht óng rn.
Cht làm khô gi vai trò làm tng nhanh tc  khô cng màng sn gc du, du nha,
sn gc tng hp bin tính du (sn alkyd, epoxi )
I/ Thành phn cht làm khô:
Trc ây cht làm khô ch yu làm bng xà phòng chì, cobalt, mangan ca axit béo du
lanh hoc axit nha nh: cht làm khô linoleat, cht làm khô resinat.
Hin nay còn có xà phòng ca mt s axit hu c c dùng làm cht làm khô.( cht làm
làm khô là xà phòng kim loi nng ca các axit hu c )
Bng sau ây là c im ca mt s cht làm khô thng mi:
Loi % rn % kim loi T trng riêng
Pounds/gallon  nht
Linoleates
Pb
Pb

Heavy liquid
Solid
Heavy liquid
Solid
Resinates (acid nh
Pb
Pb
Co
Mn
Zn
100
100
100
100
100
16
24
3
3,5
1
1,27
1,4
1,11
1,13
1,08
10,63
11,7
9,23
9,4
9,02

34
6
10
6
10
8
5
4
6
1
1,15
1,44
0,96
1,15
0,97
1,15
0,98
0,95
0,93
1,01
8.33
9,6
12
8
9,6
8,1
9.6
8,2
7,9
7,76

24
6
6
8
4
1,12
0,9
0,9
0,9
0,9
9,33
7,5
7,5
7,5
7,5
0,5
0,5
0,5
1,6
0,65
Tallates (acid béo và acid nha thông)
Pb
Pb
Co
Co
Mn
Mn
57,6
71,3
45,4

-  bng là c im ca mt vài cht làm khô thng phm tuy nhiên chúng có th thay
i tu thuc vào mi nhà sn xut khác nhau.
- Trên th trng cht làm khô linoleat và resinat c bán vi tên ca nó nhng nhng
loi khác c bán vi tên thng mi
tên thng mi ca mt s cht làm khô:
Loi cht làm khô
Hãng sn xut Naphthenate Octoate Tallate
Advance Solvent and Chem.Corp.
Ferro Chemical Corp.
Fred. A. Stresen - Reuter, Inc.
Nuodex Products Corp.
Harsaw Chemical Corp
Soligen
Naphthenate
Naphthenate
Nuodex
Uversol
Hexogen
Catalox
Octoate
Octoate
Octosol
Advasol
Tallate

Nuolates
Linoresinate
Yêu cu rt quan trng i vi cht làm khô là phi duy trì  hoà tan tt và n nh trong
dung dch, kt hp tt vi cht to màng.
- Cht làm khô linoleat, resinat và tallat c iu ch t các axit có kh nng b oxi hoá

12
Naphtenic là axit no không nhy vi s oxi hoá nên to các xà phòng n nh hn.
Tuy nhiên chúng cha mt lng nh tp cht mang màu và phn nào có mùi khó chu. Loi
cht làm khô octoat khc phc c nhc im này. Nó c iu ch t axit octoit.
2-etyl hexoic axit.
Axit này không b oxi hoá nên dùng làm cht làm khô nhng t hn axit naphteic.
II/ Sn xut cht làm khô:
Cht làm khô c tng hp bng cách nu mui hoc oxit kim loi trong du khô và
nha ri pha loãng sn phm vi xng pha sn và gi la “cht làm khô lng” chúng có khuynh
hng “to cn” theo thi gian do s oxi hoá làm gim  hoà tan
- Du thng dùng là du lanh hoc du cá và nha cây mà ch yu là nha thông.
- Trong mt vài cht làm khô ngi ta cho vào mt lng nh vôi nhm tng  phân tán
và n nh.
Chì c dùng ch yu là oxit chì PbO. Ngoài ra còn dùng cacbonat và axetat chì
Cobalt c dùng  dng acetat cobalt vì oxit cobalt rt khó tan
Mangan c dùng  dng oxit mangan hoc Borate (MBO2 ,M3BO3, M2B4O7)
Do oxit Mangan phn ng chm vi du và òi hi  nhit  cao, sn phm có màu ti
do ó dùng loi bt mn MnO2  phn ng xy ra d dàng hn nhng t hn. Nu yêu cu
màu sáng hn nên dùng Borat mangan.
-Tin hành:
Du và nha c gia nhit t 3500÷5000F ph thuc vào mui kim loi c cho vào, mui
này c cho vào t t và khuy trn mnh. Gia nhit t t n khi phn ng xy ra hoàn toàn.
im dng phn ng rt khó xác nh và hàm lng cui ca kim loi không th ng nht gia
các m. Làm ngui n 4000F, pha loãng trong xng pha sn và bm vào thùng cha.
ng tháo sn phm phi cách áy khong 0,3 m  cn không vào thùng cha. Cn c
ly ra theo nh k ng ng di áy hoc m np.
+Cht làm khô thng phm tiêu chun c iu ch bng mt trong hai phng pháp
nu chy hoc kt ta.
• Phng pháp nu chy:
Lng mui kim loi ã tính toán c gia nhit vi axit hu c. Do phn ng vi axit d

13
cht làm khô to cacbonat mà các cacbonat này không tan trong du. Dung dch xà phòng c
lc và thng cho vào lng d axit  ci thin n nh ca cht làm khô.
Các mui kim loi tan trong nc nh axetat chì, nitrat chì, sunfat colt hoc sunfat
mangan c cho t t vào dung dch xà phòng nóng, khuy u n khi kt ta hoàn toàn. Tách
lp nc kt ta ra vài ln bng nc nóng ri làm khô bng cách gia nhit  nhit 
210÷3000F tu thuc vào cht làm khô iu ch. Nó có th c bán  dng 100% hàm lng
cht rn hoc hoà tan trong xng pha sn bán  dng dung dch.
• Cht làm khô kt ta thng có màu sáng hn và hàm lng kim loi ôìng u hn cht
làm khô nu chy .
III/ S dng cht làm khô:
Lng châït làm khô c tính toán da trên hàm lng kim loi ã bit.
Lng kim loi c tính da vvào hàm lng u. Ví d: vi vecni yêu cht làm khô
da trên % kim loi so vi hàm lng du trong vecni.
Vi các nha tng hp: alkyl, silicol thì lng cht làm khô c dùng trên c s % kim
loi so vi hàm lng nha rn.
Ví d 1: 0,6% chì, 0,04 % cobalt, 0,004% mangan so vi du.
Ví d 2: 0,3% chì, 0,03% cobalt so vi hàm lng nha rn.
- Cht làm khô c dùng ph bin nht trong sn oxi hoá và óng rn  nhit  thng
(có mt oxi không khí). Ngoài ra còn dùng trong sn sy nóng.
- Trong mi trng hp nên dùng cht làm khô vi lng ti thiu va  áp ng yêu
cu làm khô màng.
Nu dùng d:
• Tng giá thành.
• Tng khuynh hng bin màu ca màng sn theo thi gian hoc khi sy.
• Gim  mm do ca màng theo thi gian. Nu dùng d cht làm khô cobalt và mangan có
th làm nhn màng trong sn sy nóng và ngui, c bit nu màng dày hn bình thng.
VI/ C ch tác dng ca cht làm khô:
Mt dù cht làm khô c dùng ã lâu nhng c ch tác dng ca nó n nay vn
cha r ràng.

Trong cht làm khô thng kt hp 2 hay nhiu kim loi do mi kim loi có mt tác dng
riêng trong quá trình làm khô.
Ví d: Pb c xem là cht làm khô chiu sâu.
Co là chát làm khô b mt.
Mn làm khô b mt nhiu hn chiu sâu.
Zn ngn chn khô b mt nhng thúc y khô chiu sâu bng cách gi b mt
không khô  Oxy c liên tc xâm nhp và hp th vào.
Cht làm khô Fe thng có màu rt ti, c bit không có hiu qu nhit  thng
nhng rt có hiu qu nhit  cao và c dùng rng rãi trong sn en sy nóng.
Ca nu dùng mt mình thì tác dng làm khô không cao nhng khi có mt Co thì rt hiu
qu.
Pb khi có mt hi H2S thì s có màu ti vì vy tránh dùng Pb vi nhng màng sn tip
xúc vi hi H2S.
Ca không có tính c nh Pb nên c dùng trong sn không c, không có Pb nhng 
bn nc ca màng sn cha cht làm khô Ca không tt bng Pb. Do vy Ca luôn c dùng
vi lng ti thiu.
Trong thc t vic dùng kt hp các loi cht làm khô thng làm tng nhanh tác dng
làm khô.
Ví d: Gi s màng sn không có cht làm khô s khô trong thi gian 120 n 125 gi.
Nu dùng mt mình cht làm khô Mn thì thi gian khô (t) là 12 gi. Nu dùng Pb thì t = 26 gi.
Pb + Mn thì t = 7,5 gi. Pb + Mn + Co thì t = 6 gi.
VI. iu kin i vi kim loi trong cht làm khô:
Kim loi dùng làm cht làm khô phi  dng hoà tan trong du, nha và các dung môi
dùng vi nó.
Kim loi dùng làm cht làm khô hiu qu nht khi nó có th tn ti  hn mt tng thái
Oxy hoá. Chúng thng là nhng kim loi nng. Nhng kim loi này có lp v in t bên trong
cha bo hoà nên hot ng hn.
Ví d: Ni tng t nh Co v nhiu mt (ch nói v tính cht vt lý) và xà phòng
Naphtenat ca nó cng tan tt trong du, nha nhng không c dùng làm cht làm khô do
in t lp v bên trong ca nó ã bão hoà nên n nh vi Oxy  trng thái hoá tr thp.

thì s mang màu ca nhng bc sóng phn x.
Do vy màu ca b mt là do s hp th và phn x chn la ánh sáng trng chiu vào.
Ti sao các cht hp th và phn x chn lc ánh sáng trng thì có màu ?
Yu t c bn ca s to màu trong các cht là do s sp xp và dao ng c trng ca
các in t trong nguyên t và phân t. Nhng yu t này thay i tu thuc vào các yu t sau:
dng tinh th , dng ht, kích thc ht, mc  phân tán trong màng sn và mt phn ph thuc
vào bn cht ca cht to màng.
Khi các in t dao ng vi các tng sô ï tng ng bc sóng nào thì s hp th tia
sáng có bc sóng ó và phn x phn còn li to nên màu ca cht ó.
Ví d: Cht có cu trúc in t dao ng vi tng s tng ng vi bc sóng ánh sáng
màu lc thì nó s hp th tia sáng và phn x các tia còn li làm cho cht ó có màu .
Kích thc ht cng làm thay i màu ca bt màu.
Ví d: khi thay i kích thc ht thì Fe2O3 có th có màu t cam n sm.
Nh vy mt cht (hay bt màu) có th có các màu sc c bn sau: 6 màu, , cam ,
en, trng, ghi (xám) là màu to nên do phi trn hai màu trng và en.
V mt quang hc: en, trng, xám không tng ng vi bc sóng riêng nên gi là
không màu sc.
V mt công ngh thì các mt này vn c coi là có màu. Bt màu ta dùng có th mang
mt trong 6 màu c bn hoc phi trn gia các màu ó và phi trn màu trng vi en, xám.
Nhng cht hp th hoc phn x hoàn toàn ánh sáng trng là nhng cht c (không
trong sut). Nhng cht cho ánh sáng xuyên qua hoàn toàn là nhng cht trong sut hoàn toàn
(nc ct, ru tinh khit, thu tinh ). Nhng cht trong sut nhng vn có màu ó là màu ca
nhng tia sáng xuyên qua.
Ví d: Dung dch Fe(CNS)3 có màu  do Fe(CNS)3 hp th mnh tia màu xanh, xanh lá
cây còn nhng tia khác thì cho xuên qua.
16
Khi pha mu, mun bit mu ó t cha ngi ta dựng phng phỏp so mu vt liu sn
vi nhng thang mu tiờu chun. Hin cha cú thang mu tiờu chun chung mang tớnh quc t
nhng nhiu nc tiờn tin hay nhiu hóng sn xut ln cú nhng thang mu tiờu chun gn nh
nhau v lu hnh trờn th trng nhng thang mu in sn trờn giy nha hay kim loi.

Bọỹt
Al
Cu
Zn
Pb
Muọỹi than
Tha n nung
Than chỗ
Azo
a voỡng
Phổùc nit rozo
Muọỳi kóỳt
Azo, axit
-
Muọỳi k óỳt
phenyl metal
Tan trong dỏửu Tan trong cọửn
-
Thu ọỳc nhuọỹm:
xồ, sồỹi, vaới, len
bọng, tồ sồ ỹi tọứng
hồỹp
-
Mổỷc vió ỳt
-
Chỏỳt maỡu
thổỷc phỏứm
Oxit: TiO
2
, ZnO(ZnS)

17
- To v m quan cho sn phm sn ( làm cho b mt vt liu sn có màu sc p, nhn)
- To  bn ánh sáng (chng xuyên thu ca tia t ngoi), chu nc, chu khí hu, tng
 bn chc, tng kh nng bo v chng n mòn, mài mòn cho màng sn. Chng gh cho kim
loi nn (bt chng gh).
*. Mt s tính cht ca bt màu:
- Kích thc ht:
Bt màu dng bt, nu kích thc quá ln thì s phân tán trong h không ng nht dn
n màng sn kém bng phng nhng nu quá bé thì din tích b mt riêng ln dn n 
hp ph cht to màng ln nên phi s dng t l gia cht to màng và bt màu cao dn n
tn kém nhiu cht to màng, ng thi to nhng tp hp nh trong sn gi là vón cc cc
b.
Thông thng kích thc ht nh sau.
Sn lót: 20 ÷ 40 µm ( tiêu chun quc t)
40 ÷ 50 µm (tiêu chun Vit Nam)
Sn ph: 5 ÷ 10 µm (tiêu chun quc t)
20 ÷ 40 µm(tiêu chun Vit Nam).
i vi sn lót trong mt s trng hp có th duy trì 60 ÷ 70 µm  to cho màng có
nhám nht nh.
-  ngm du:
Là lng du (Polymer) tính bng gam cn dùng  ngm vi 100g bt màu to thành bt
nhão.
 ngm du càng bé càng tt vì tn ít du nhng không c bé quá do lúc ó bt màu
khó b thm t bi cht kt dính làm màng kém cht ch, do vy màng s kém bn và thm m.
Cn c vào  ngm du  xác nh lng du cn dùng khi sn xut sn màu.
Thc t lng du cn dùng gp ôi  ngm du.
 ngm du ph thuc vào bn cht bt màu và cht to màng.
- Kh nng che ph:
Là lng bt màu cn thit (tính bng gam)  ph lên 1m2 b mt sn.
Kh nng ph ln thì s cn ít bt màu. Mun vy bt màu không nên mn quá.

gy dùng trong nhà
Dùng cho sn bn thi tit
Bt màu ph bin
Dùng ph bin vi nhiu loi sn
2. Bt màu xám
- Bt nhôm
- Bt km
Al
Zn
2,64
7,06
3. Bt màu en
- Mui than
- Bt chì
94% C
Pb
1,6 - 2
11,344
Dùng cho nhiu loi sn
Làm sn nn chng g
18
4. Bt màu vàng
- Cromat chì
- Bt Cromo km
PbCrO
4
m.ZnOn.CrO
3
pK
2

n.H
2
O 4,2 - 4,4 (n=1) Dùng cho sn ngoài tri
7. Bt màu tím
- Ph phm Pyrite Fe
2
O
3
4,95
II/ Bt màu trng.
Bt màu trng là hp phn quan trng trong các loi sn trng và sn màu sang (kem, ghi
nht, cm thch ). c dùng rng rãi nht là oxit titan, oxit km, litopon, sunpopon, cacbonat
chì.
- Các bt màu cng khác nhau nhiu v tính cht vt lý và hoá hc. Do vy ngi lp n
pha ch cn nm rõ c s khác nhau ó.
Bng: Mt s tính cht vt lý ca các bt màu trng tiêu biu
Bt màu Gal/100lb  hp ph du* Ch s khúc x Lc ph**
Basic carbonate white lead
Basic sulfate white lead
Basic silicate white lead
Oxit chì
Sunfit km
Litopon
TiO
2
(A)
TiO
2
(R)
1,78

147
* s g du d thm t 100g bt màu
** n v là feet vuông trên 1 puond bt màu. Nó ch có giá tr tng i vì lc ph bnh hng bi nng  (kích
thc) ca bt màu
1 gallon = 4,55 lit, 1 pound = 450 gam, 1 feet = 0,3048 met.
1/ Titan ioxit (TiO2):
TIO2 có hai dng thù hình: anataz và rutin. ây là loi bt màu trng có cng  màu và
lc ph ln nht, trong ó dng rutin có ch s khúc x ln hn,  ht mn hn nên lc ph cao
hn nên nó c dùng nhiu hn.
Trong vùng có ánh sáng nhìn thy c hai dng u có kh nng phn x cao nên  trng
cao. Tuy vy trong vùng sóng ngn (tím và t ngoi gn) kh nng phn x gim.  dng rutin
gim nhiu (nên không chng tia t ngoi tt) do ó dng rutin vàng hn.
TIO2 có hot tính quang hoá cao. Di tác dng ca ánh sáng, c bit là vùng sóng ngn
b mt b tách oxi làm màng sn b hoá phn và có th làm bc màu các cht hu c khi tip xúc
vi chúng. Do vy TIO2 cao cp thng có các ph gia  hn ch thp nht kh nng quang
hoá này.
Tp cht kim loi (Fe, Mn ) làm TIO2 có th thay i màu khi chu tác ng ca ánh
sáng, nhit , không khí Hin tng “vàng hoá “ này  dng rutin nhy hn dng anataz. Ph
gia  chng li hin tng này là các cht hunh quang hay có kh nng ty trng quang
hc(tím mangan, xanh bin).
19
TiO2 bn hoá hc: Không tan trong nc, chu c kim loãng, axit c, ch hoà tan
hoàn toàn trong hn hp sunfat amon và H2SO4 m dc, chu nhit cao (1840 + 100C mi
nóng chy) không b i màu di tác dng ca khói công nghip.
TiO2 c dùng nhiu trong hu ht các loi sn màu sn men dng dung môi và tan
trong nc. TiO2 loi có  mn cao và tinh khit c dùng trong mc in.
2/ Chì trng:
Có 3 loi c dùng nhiu nht hin nay là:
Basic cacbonat white lead ( B. C. W. L), Basic sunfate white lead ( B. S. W. L) và basic
silicate white lead ( B. S. W. L)

= 2PbO.SO
3
+ 2PbO.SiO
2
Thành phn sn phm thay i tu theo t l nguyên liu u. thng thành phn ca nó
nh sau:
HO Pb O Pb O O O O O Pb OH
HO Pb O Pb O O O O O Pb O Pb OH
C C C C
__
_
_
_
_
_ _
_
_ __
_
_
HO Pb O O O
HO Pb O O O
C C Pb
_
_
_
_
4PbO + H
2
SO
4

4/ Litopon (ZnS + BaSO
4
):
Là bt màu trng kt tinh (thu c bng cách ng kt ta ZnS và BaSO4 theo ng
lng) có ch s khúc x 2,0
Khi tng Zn thì lc ph tng
Bn kim, kém bn axit. ZnS b axit loãng phân hu y H2S ra. Tuy vy nó  bn vi
axit béo t do trong du hay cht to màng, bn vi khí công nghip hn ZnO.
- c dùng trong sn c có dung môi và sn pha nc làm vic trong nhà, ngoài tri,
ni có khí hu không khc nghit.(Trong sn loãng litopon d b sa lng)
- Giá thp hn ZnO.
III/ Bt màu en:
T ngi ã dùng than xng và mui t các ám cháy có khói  làm nguyên liu màu
en. Hin nay ngi ta vn dùng than xng và mui làm bt màu en trong sn và trong mc
in. Ngoài ra mt s hp cht khác cng c dùng làm bt màu en.
21
Mt s loi bt màu en:
1/ Than mui:
Mui nh dn khói, mui lò thuc loi than mui.
Mui ng dn khói có màu en m.
Mui lò có màu en xám.
Than mui c dùng rng rãi làm bt màu en trong cơng nghip sn, mc in. Cơng
nnghip cao su dùng khon 90% sn lng than mui. Nó dóng vai trò là tác nhân gia cng và
n hn là to màu.
- Kích thc càng bé thì càng en và lc ph càng ln. Ngc li thì có màu en xám.
- Thành phn C t 83 ÷ 95 % tp cht là mt lng nh khống
- Than mui có dng ht cu rt nh (bt cc mn) 0,01 ÷ 0,6µm b mt riêng ln 5 ÷ 30
m2/g,  thm du cao 50 ÷ 250g du 100g mui. T trng thc 1,75 ÷ 2 g/cm3, t trng biu
kin 0,1 ÷ 0,4 g/cm3 (do xp).
- Mui than hp ph cht làm khơ trong sn cha du TV làm gim hiu lc khơ.

2
, MgSiO
3
-Oxit sàõt (tỉû nhiãn) Fe
2
O
3
, SiO
2
, âáút sẹt
-Oxit sàõt (täøng håüp) 99% Fe
3
O
4
-Antimon (tỉû nhiãn) khon 65% Sb
2
S
3
-Antimon (täøng håüp) háưu hãút l Sb S
22
- Trong thiên nhiên than chì tn ti  3 dng: vãy mng, gân lá và vô nh hình.
- Cu trúc tinh th lc giác, các tinh th này sp xp thành lp nguyên t. Các lp cách
nhau  xa nên d tách lp.
- Rt bn nhit , bn hoá cht và nhiu môi trng xâm thc, dn nhit, nhit  tt.
4/ Than nung:
Là sn phm t không tip xúc vi không khí các loi có ngun gc t ng vt, thc
vt.
Chng V CHT TO MÀNG.
Là thành phn quan trng quyt nh nhng tính cht ca sn và màng sn.
i vi nhng loi sn và quá trình to màng do hin tng vt lý (bay hi dung môi) thì

C
C
C
1
2
3
23
Các ng 1, 2, 3 tng trng cho các gc axit béo.
Nu 1 nm trên t giy, 2 hng ra xa ngi c thì 3 hng v phía ngi c.
- Thành phn ca du bin i tu theo phng pháp sn xut, iu kin và thi thi gian
bo qun du trc khi s dng.
- Các axit béo ch yu có trong du là nhng axit mch cacbon có cu to thng no hoc
không no.
+ Các axit béo no:
a. capric C
10
H
20
O
2
a. Lauric C
12
H
24
O
2
a. Myristic C
14
H
28

(CH
2
)
4
CH = CH - CH
2
- CH = CH - (CH
2
)
7
COOH
a. linolenic: C
2
H
5
CH = CH - CH
2
- CH = CH - CH
2
- CH = CH(CH
2
)
7
COOH
a. rixinobic:CH3(CH2)5CH - CH2 - CH = CH(CH2)7COOH (có nhiu trong du ve)
OH
a. oleostearic:
CH3 -(CH2)3- CH = CH -CH = CH -CH = CH - (CH2 )7COOH (có nhiu  trong du
tru >80%).
Nhìn vào các công thc cu to ta thy gia nhóm cacboxyl và các ni ôi ca axit không

c/ Du không khô: CI< 95 , không dùng  sn xut sn c.
Ví d: du ve, du da
3/ Sn xut du:
Du có th c sn xut bng hai phng pháp: chic di áp lc và chic bng dung
môi.
Chic di áp sut:
Ví d: dùng  tách du lanh t ht cây lanh:
Sau khi ht c làm sch khi tp cht l, v và thân bng phng pháp thi hoc sàng
c a vào nghin trong máy nghin ng (3 ÷ 5 trc). Sau ó chuyn sang ni nu hình tr
có các a nm ngang và các dao gt quay quanh trc nm trên a. Các ht ã nghin c cho
vào giá trên ni ri nh dao gt y chúng xung các a thp hn. Ni có trang b v bc un
nóng bng hi nc và mt phn hi nc c cho vào trc tip  làm m n hàm m yêu
cu, khi i n l thoát  áy ni nhit  ca “bt” lanh t 190 ÷ 2000F.
Trng thái vt lý và hàm m thích hp là nhng yu t rt quan trng quyt ng hiu qu
ca quá trình chic di áp sut. Ra khi ni nu, bt c chuyn sang thit b chic loi thu
lc hoc loi expeller
Vi loi thu lc, bt phi c to thành ming, sau ó bc trong tm c bn bng
lông lc à trc khi c gia các a ca thit b ép thu lc (mi thit b trên 20 a). Khi tng
áp lc, lc nén tác dng lên báng bt tng, lúc u tng chm sau ó t n cc i (khong
4000 PSi). Thi gian ép 1 gi. Du chy qua b phn lc thô ri vào thùng lng. Bánh bt c
nghin  làm thc n gia súc.
Thit b xpeller khác thit b trên là có vít xon hoc thit b iu hoà c ép di áp lc
áng k qua thùng tròn (xi lanh) nh trc vít du c chy ra qua l nh c lc và chy vào
thùng lng. Bt cha khon 4% du c tháo ra  dng ming vn.
CH
2
OCOR
CH OCOR
CH O P CH
2

Quá trình chic c thc hin theo phng pháp ngc dòng vi dung môi nóng, hn
hp dung môi và du sau ó c tách bng cách cho bay hi và chng ct. Dung môi còn li
trong nhng ming này c tách ra nh nhit  và hi nc trc tip.
Dung môi là hexan hoc tricloruaetylen.
Yêu cu ca dung môi:
+ Giá thành thp.
+ Gii hn sôi hp
+ n nhit hoá hi bé
+ Không gây c hi
+ Không cháy n
Tricloruaetylen ít cháy n hn so vi hexan.
4/ Làm sch du:
Là quá trình tách các hp cht không béo  dng huyn phù hay  dng hoà tan, các acid
béo t do, các cht màu.
• Tác hi ca các hp cht cn tách i vi màng sn:
- Hp cht không béo dng huyn phù: làm màng sn kém ng nht, kém óng ánh, d
hút nc và gây khó khn trong quá trình sn xut nh làm bn thit b hoá du.
- Hp cht không béo dng hoà tan có tính keo nh photphatic, cht nhn làm màng sn
d hút nc do chúng là nhng cht a nc, d trng trong iu kin thng nên d làm cho
màng sn b rn nt.
- Các acid béo t do và sn phm phân hu ca chúng là các acid, andehyd phân t thp
làm gim tc  khô ca màng sn, d tác dng vi bt màu ( to xà phàng) gây ra hin tng
keo hoá, làm gim tính cht ca màng sn.
- Các cht màu: làm cho du có màu thm, do ó không dùng  sn xut các loi sn có
màu sáng c.
Vì vy cn phi làm sch du trc khi s dng
a/ Phng pháp lng:
 lng trong thi gian nm ngày hoc hn, các tp cht c hc s lng xung.
Phng pháp này n gin nhng tn kém thi gian nên ít dùng.Mun rút ngn thi gian
có th: