MỤC LỤC
Mở đầu ……………………………………………………… 2
Nội dung……………………………………………………
3
A. Phạm vi nghiên cứu…………………………………….
3
B. Kết cấu tiểu luận………………………………………
3
C. Nội dung từng phần
I. Một số định nghĩa………………………………
3
II. Vai trò của pháp luật trong quá trình xây đựng nền
kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng
XHCN…. 4
III. Sự tác động trở lại của kinh tế đối với pháp luật…
13
IV. Một số giải pháp đề xuất kiến nghị………………
13
Kết luận……………………………………………………… 15
1
LỜI MỞ ĐẦU
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đảng và
Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, đường lối để phát triển nền kinh
tế quốc dân. Trong đó việc phát triển nền kinh tế hàng hoá là nhiệm vụ
cơ bản nhất. Nước ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, kinh tế đi lên
chủ yếu là sản xuất nhỏ, tự cung, tự cấp. ở một số vùng núi còn mang
đậm dấu ấn của kinh tế tự nhiên. Lại trải qua nhiều năm chiến tranh,
nền kinh tế nước ta không thể vươn dậy nổi một cách vững chắc, hàng
hoá sản xuất ra không đủ phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của người
dân. Hơn thế nữa kinh tế hàng hoá ở nước ta lại có một thời gian dài
hoạt động theo cơ chế của nền kinh tế tập trung chỉ huy. Do vậy việc

hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai
cấp thống trị trong xã hội, là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã
hội nhằm tạo ra trật tự và ổn định trong xã hội
• Đặc điểm của pháp luật
- Pháp luật có tính quy phạm phổ biến
- Quy phạm pháp luật có tính xác định chặt chẽ về mặt hình
thức
- Được nhà nước đảm bảo thực hiện để bảo vệ quyền lợi giai
cấp thống trị và đảm bảo trật tự an toàn xã hội.
2. Kinh tế hàng hóa
• Kinh tế hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế- xã hội mà sản phẩm
sản xuất ra để bán, trao đổi trên thị trường. Trong kiểu tổ chức
mà toàn bộ quá trình sản xuất- phân phối, trao đổi- tiêu dung
sản xuất ra cái gì, cho ai đều thông qua mua bán và hệ thống
thị trường và do thị trường quyết định.
• Đặc điểm nền kinh tế hàng hóa ở nước ta
- Nền kinh tế hàng hóa nước ta là nền kinh tế hàng hóa kém
phát triển mang tính tự cung tự cấp đang chuyển dần sang
nền kinh tế hàng hóa phát triển từ thấp lên cao.
4
- Nền kinh tế hàng hóa nước ta là nền kinh tế hàng hóa nhiều
thành phần mang tính quá độ.
- Nền kinh tế hàng hóa nước ta phát triển theo định hướng
XHCN với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và sự quản
lý vĩ mô của nhà nước.
II. Vai trò của pháp luật trong quá trình xây đựng nền kinh tế
hàng hóa nhiều thành phần định hướng XHCN
Sự tác động của pháp luật đến các hoạt động kinh tế được thực
hiện thông qua một cơ chế phức tạp. Hoạt động sản xuất – kinh
doanh được tiến hành thông qua hoạt động có ý thức của con

dạng dựa trên chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư
nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng”.
Hiến pháp còn quy định các cơ sở sản xuất kinh doanh
thuộc mọi thành phần kinh tế phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ
đối với Nhà nước, bình đẳng trước pháp luật. Công dân có quyền
sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh
hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp
hoặc trong các tổ chức khác. Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp
pháp của các chủ thể. Các quy định trên của Hiến pháp cũng
được cụ thể hóa trong bộ luật dân sự và các văn bản pháp luật
khác.
Nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường là nền
kinh tế có rất nhiều chủ thể tham gia sản xuất kinh doanh, sử dụng
tư liệu sản xuất theo nhiều cách khác nhau để thu được lợi ích
kinh tế, bộ luật dân sự (năm 2005) đã thể hiện quan điểm về sở
hữu rộng hơn so với trước. Bộ luật đề cập đến những nội dung
pháp lý cơ bản như: Đối tượng của quyền sở hữu là các tài sản có
thực, có thể là hữu hình (tiền, hiện vật,…) hoặc vô hình (quyền sở
hữu trí tuệ, quyền đòi nợ,…) (Điều 163). Hay như Điều 164 quy
định về quyền sở hữu: “Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu,
quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo
quy định của pháp luật. Chủ sở hữu là cá nhân, pháp nhân, chủ
thể khác có đủ ba quyền là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng,
quyền định đoạt tài sản”. Chủ sở hữu được thực hiện mọi hành vi
theo ý chí của mình đối với tài sản nhưng không được gây thiệt
hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích của nhà nước, lợi ích công
cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác (Điều 165) Bên
cạnh quyền, chủ sở hữu còn có nghĩa vụ trong một số trường hợp
nhất định như trong việc xảy ra những tình trạng cấp thiết, trong
việc bảo vệ môi trường, trong việc tôn trọng, đảm bảo trật tự an

lạc hậu trở thành nền kinh tế công nghiệp hiện đại đồng thời điều
tiết nền kinh tế theo hướng vừa đảm bảo sự tăng trưởng của kinh
tế, vừa đảm bảo sự ổn định kinh tế, nhất là trong thời điểm lạm
phát tăng cao như thế này. Trước năm 1986, nhà nước ta thực
hiện chính sách bao cấp về kinh tế, không cho phép những doanh
nghiệp tư nhân và những doanh nghiệp có vốn nước ngoài đầu tư
vào Việt Nam. Nhưng từ sau công cuộc đổi mới năm 1986, đất
nước ta bắt đầu “cởi trói” nền kinh tế bằng nhiều chính sách. Ví dụ
để mở rộng hợp tác kinh tế với nước ngoài, phục vụ sự nghiệp
công nghiệp hóa – hiện đại hóa, phát triển kinh tế quốc dân trên
cơ sở khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của đất
nước; Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã
thông qua “Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam” trong kỳ họp thứ
10 Quốc hội khóa IX ngày 12 tháng 11 năm 1996. Đây là bộ luật
nhằm khuyến khích đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, ngay khi ra
đời, bộ luật này đã phát huy được vai trò to lớn của nó đối với nền
kinh tế nước ta. Chẳng hạn như Điều 21 trong luật này đã quy
định: “Trong quá trình đầu tư vào Việt Nam, vốn và tài sản hợp
pháp khác của các nhà đầu tư nước ngoài không bị trưng dụng
hoặc tịch thu bằng biện pháp hành chính, doanh nghiệp có vốn
đầu tư nước ngoài không bị quốc hữu hóa. Nhà nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, bảo
7
đảm lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư nước ngoài trong hoạt
động chuyển giao công nghệ tại Việt Nam. Trong trường hợp do
thay đổi quy định của pháp luật Việt Nam mà làm thiệt hại đến lợi
ích của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các bên tham
gia hợp đồng hợp tác kinh doanh đã được cấp giấy phép, thì nhà
nước có biện pháp giải quyết thỏa đáng đối với quyền lợi của nhà
đầu tư”. Ngoài ra, trong “Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam”

3. Thứ ba, pháp luật còn là công cụ điều tiết lợi ích của các chủ
thể khi tham gia thị trường
8
Lợi ích kinh tế là vấn đề đặc biệt quan trọng trong nền kinh
tế thị trường bởi lẽ lợi nhuận vừa là mục tiêu, vừa là động lực của
chủ thể sản xuất kinh doanh. Để đạt được lợi nhuận tối đa, các
chủ thể sản xuất kinh doanh sẵn sàng áp dụng những tiến bộ khoa
học kỹ thuật, tìm kiếm thị trường, tìm kiếm các biện pháp sản xuất
kinh doanh có hiệu quả, nhưng đồng thời họ cũng sẵn sàng sử
dụng các biện pháp tiêu cực như: cạnh tranh không lành mạnh,
trốn thuế, lừa đảo, Do vậy, pháp luật là công cụ không thể thiếu
để điều tiết lợi ích các chủ thể.
Pháp luật quy định khuôn khổ cạnh tranh để khuyến khích
hành vi đúng, thúc đẩy sự tăng trưởng của kinh tế; đồng thời quy
định những biện pháp xử lý những hành vi cạnh tranh không lành
mạnh nhằm bảo vệ lợi ích của người sản xuất, người lao động và
đặc biệt là người tiêu dùng. Tại Điều 4 Luật Cạnh tranh năm 2004
có quy định về nguyên tắc cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế như
sau: “1. Doanh nghiệp được tự do cạnh tranh trong khuôn khổ
pháp luật. Nhà nước bảo hộ quyền cạnh tranh hợp pháp trong
kinh doanh.
Việc cạnh tranh phải được thực hiện theo nguyên tắc trung
thực, không xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công
cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, của người tiêu
dùng và phải tuân theo các quy định của Luật này”.
Cũng trong bộ luật này tại Điều 13 có quy định cụ thể về
“Các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm”: “Cấm
doanh nghiệp, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường
thực hiện các hành vi sau đây:
- Bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ

lượng, số lượng, giá cả đã công bố hoặc hợp đồng đã giao kết;
thực hiện trách nhiệm bảo hành hàng hoá, dịch vụ đối với khách
hàng” (Điều 16), hoặc “Người nào sản xuất, kinh doanh hàng cấm,
thuốc chữa bệnh giả, thực phẩm giả và các loại hàng giả khác;
thực phẩm không bảo đảm tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn; sản xuất,
kinh doanh, tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ gây ô nhiễm nghiêm trọng
đến môi trường, nguy hại đến tính mạng, sức khoẻ của con người,
trái với thuần phong mỹ tục; thông tin, quảng cáo sai sự thật; gian
lận trong cân, đong, đo, đếm hoặc có hành vi khác vi phạm pháp
luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì tuỳ theo tính chất,
mức độ vi phạm mà bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách
nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì phải bồi
thường theo quy định của pháp luật.” (Điều 26)…
Ngoài ra, pháp luật còn khẳng định nguyên tắc tự do hợp
đồng, ghi nhận và tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiên nguyên tắc
tự do kinh doanh, mở rộng quyền cho các doanh nghiệp trong việc
định đoạt các vấn đề phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh
doanh, nguyên tắc mọi doanh nghiệp không phân biệt hình thức
sở hữu đều được bình đẳng trước pháp luật, tạo ra một “sân chơi
chung” cho các chủ thể sản xuất kinh doanh. Pháp luật quy định
về thủ tục giải quyết tranh chấp kinh tế, pháp luật bảo vệ quyền lợi
của các chủ nợ và người lao động trong trường hợp doanh nghiệp
bị phá sản, bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể sản xuất kinh doanh
khi xảy ra tranh chấp giữa họ, đồng thời đảm bảo tính nghiêm
minh của pháp luật. Trong Luật phá sản (năm 2004) có những quy
định về việc bảo vệ quyền lợi của chủ nợ và người lao động trong
trường hợp doanh nghiệp bị phá sản như sau: “Trường hợp Thẩm
phán ra quyết định mở thủ tục thanh lý đối với doanh nghiệp, hợp
10
tác xã thì các khoản nợ chưa đến hạn vào thời điểm mở thủ tục

cần phải giải quyết, để giải quyết những vấn đề này cần phải có
sự tác động của pháp luật, vai trò của pháp luật đối với những ảnh
hưởng của nên kinh tế thị trường đối với xã hội cũng thể hiện rõ
thông qua việc giải quyết những vấn đề này.
Cùng với khủng hoảng kinh tế, tình trạng thất nghiệp là căn
bệnh khó chữa của nền kinh tế thị trường. Hiện tại, tỉ lệ thất
nghiệp ở Việt Nam còn ở mức độ cao (2,88% trong năm 2010
Theo vnexpress.net) và đang là một trong những vấn đề nóng
bỏng của xã hội. Pháp luật góp phần giải quyết vấn đề thất nghiệp
bằng việc quy định trách nhiệm của Nhà nước, của các doanh
11
nghiệp và của toàn xã hội trong việc giải quyết việc làm. Tại khoản
3 và 4 Điều 17 Luật Lao động năm 1994 có quy định: “3- Các
doanh nghiệp phải lập quỹ dự phòng về trợ cấp mất việc làm theo
quy định của Chính phủ để kịp thời trợ cấp cho người lao động
trong doanh nghiệp bị mất việc làm.
Chính phủ có chính sách và biện pháp tổ chức dạy nghề,
đào tạo lại, hướng dẫn sản xuất kinh doanh, cho vay vốn với lãi
suất thấp từ quỹ quốc gia giải quyết việc làm, tạo điều kiện để
người lao động tìm việc làm hoặc tự tạo việc làm; hỗ trợ về tài
chính cho những địa phương và ngành có nhiều người thiếu việc
làm hoặc mất việc làm do thay đổi cơ cấu hoặc công nghệ”.
Sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gay gắt trong xã hội
cũng là một hệ quả không mong đợi từ nền kinh tế thị trường. Ở
nước ta hiện nay, sự phân hóa giàu nghèo, sự chênh lệch về mức
sống giữa thành thị và nông thôn, giữa đồng bằng và miền núi,
khá sâu sắc. Pháp luật góp phần tích cực vào việc giảm bớt sự
phân hóa, sự chênh lệch nói trên thông qua việc quy định chế độ
thuế thu nhập lũy tiến, chế độ trợ cấp ưu đãi đối với những người
có công với đất nước, chế độ cho vay vốn để thực hiện việc xóa

bồi thường theo quy định của pháp luật”.
Tất cả các quy định trên của pháp luật giúp cho việc kiểm
soát việc khai thác và sử dụng các tài nguyên thiên nhiên một
cách hợp lý; đồng thời, có thể ngăn chặn tình trạng tàn phá và gậy
ô nhiễm môi trường, bảo vê môi trường sinh thái Việt Nam nói
riêng và thế giới nói chung.
5. Pháp luật có tác dụng tạo dựng mội trường pháp lý
cho các hoạt động kinh tế của các tổ chức và cá nhân
được tiến hành thuận lợi, có trật tự và đạt hiệu quả kinh tế
cao.
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội thì pháp luật
phải thừa nhận sự tồn tại của các thành phần kinh tế khác nhau,
tạo điều kiện cho chúng cùng tồn tại và phát triển, không nên loại
trừ hay hạn chế chúng mà phải cố gắng kiểm soát chúng, định
hướng, điều tiết sự phát triển của chúng, khai thác tối đa tính
năng động, tính hiệu quả của chúng. Điều này có ảnh hưởng rất
lớn tới sự tăng trưởng của nền kinh tế, góp phần tăng thu nhập
quốc dân và nâng cao đời sống nhân dân. “sự quản lý của nhà
nước đối với nền kinh tế chỉ có thể thực hiện và phát huy đầy đủ
nhất, có hiệu quả nhất khi được xác nhập giữa một hình thức
pháp luật nhất định và được bảo đảm thực hiện bởi một cơ chế
pháp luật thích hợp”. Có thể nói, trong thời đại hiện nay pháp luật
đã trở thành một bộ phận cấu thành của nền kinh tế. Thiếu pháp
luật, nền kinh tế, nhất là nền kinh tế thị trường rất khó vận hành
hoặc vận hành không có hiệu quả, các hoạt động kinh tế sẽ trở
nên hỗn loạn, không thể kiểm soát.
Đưa ra những biện pháp kiểm tra, giám sát đối với các hoạt
động kinh tế của các tổ chức và cá nhân như chủ thể nào có
thẩm quyền kiểm tra, giám sát? kiểm tra giám sát những hoạt
động kinh tế gì? Đối với các tổ chức đơn vị kinh tế nào? Quy

luật quá cao hoặc quá thấp so với trình độ phát triển kinh tế thì
chúng sẽ kìm hãm sự phát triển của kinh tế thậm chí làm kinh tế
phát triển lệch hướng và mang lại những tác hại nhất định cho
nên nếu pháp luật không phù hợp với sự phát triển của nền kinh
tế tụt hậu so với tiến trình pát triển kinh tế của thế giới.
Nếu các quy định của pháp luật cao hơn trình độ của nền kinh tế
thì nền kinh tế sẽ không thể đáp ứng các quy định đó. Từ đó dẫn
đến khủng hoảng, thieeud hụt trầm trọng nguồn lực kinh tế. Còn
nếu các quy định của pháp luật thấp hơn trình độ phát triển của
nền kinh tế thì nền kinh tế sẽ bị kìm hãm bởi các quy định lạc hậu
bảo thủ.
Sự thiếu hụt về các quy định pháp luật đối với các linh vực
nhất định mà hầu như là trong các linh vực kinh tế còn mới xuất
hiện làm thiếu hụt cơ sở pháp lí để bảo đảm cho các thành phần
kinh tế, các tổ chức cá nhân có thể chủ động bình đẳng tu do to
chức sản xuất kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật khồng
cấm trong đó có nhiều ngành nghề mới lạ.
14
Hệ thống pháp luật nếu không phù hợp sẽ ảnh hưởng tiêu
cực không nhỏ đối với nền kinh tế. Tuy nhiên nhà nước đang
ngày càng chú trọng trong việc xây dựng và ban hành các văn
bản quy phạm pháp luật phù hợp, cụ thể để đáp ứng nhu cầu
phát triển của nền kinh tế.
III. Sự tác động trở lại của kinh tế đối với pháp luật
Nền kinh tế của nước ta đang được xây dựng trên cơ sở nền
sản xuất nhỏ lẻ, sản xuất nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn và sự
phát triển kinh tế không đồng đều giữa các khu vực. Bởi vậy, Nhà
nước phải tạo tiền đề cho nền kinh tế hàng hóa, nhiều thành phần
với sự hình thành và phát triển đồng bộ của các loại hình thị
trường như thị trường hàng hóa, thị trường lao động, thị trường

thống văn bản pháp luật kinh tế phù hợp với yêu cầu mới.
Để đảm bảo thực sự bình đẳng giữa các nền kinh tế, bảo
đảm long tin giữa các nhà doanh nghiệp trong và ngòai
nước với pháp luật, cần phải ban hành các văn bản pháp
luật do cơ quan có quyền lực cao nhất là Quốc hội ban hành
- Phát triển nền kinh tế có kế hoạch, bảo đảm lợi ích kinh tế
toàn dân với kinh tế của các tổ chức sản xuất kinh doanh.
- Tổ chức cung cấp thông tin, dịch vụ cho các chủ thể tham
gia kinh tế.
- Cụ thể và đơn giản hóa các khâu trong quá trình thực hiện
pháp luật, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, tạo điều kiện
để kinh tế thu hút vốn đâu tư nước ngoài.
- Nâng cao tinh thần trách nhiệm của người thực hiện phá luật
trong kinh tế nói riêng và trong đời sống nói chung
- Chăm lo phúc lợi xã hội cho mọi thành viên chú ý quan tâm
tới các đối tượng xã hội
16
KẾT LUẬN
Như vậy, pháp luật có vai tròn vô cùng quan trọng đối với sự
phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần định hướng XHCN
ở nước ta hiện nay. Nó đóng vai trò tích cực trong việc tổ chức
quản lý và điều tiết nền kinh tế, là cơ sở để thực hiện các chính
sách kinh tế, các mục tiêu kinh tế của nhà nước và xã hội đưa nền
kinh tế hàng hóa nước ta phát triển sánh ngang với các nước trong
khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên nó cũng có thể kìm hãm sự phát
triển, làm nền kinh tế thụt lùi và trở nên lạc hậu nếu nó không phù
hợp, tương đồng với trình độ của nền kinh tế. Do vậy khi xây dựng,
hoàn thiện và thực hiện pháp luật cần xuất phát từ những điều kiện
kinh tế-xã hội thực tế của đât nước,đặc biệt là trong giai đoạn
công nghiệp hóa hiện đại hóa của Viêt Nam hiện nay.Việc nhận