Website: Email : Tel (: 0918.775.368
a. lời giới thiệu
Đề tài: lý luận hình thái kinh tế xã hội trong sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc
Từ khi chủ nghĩa xã hội trên thế giới lâm vào thoái trào, chế độ xã hội
chủ nghĩa ở Liên Xô, Đông Âu sụp đổ, các thế lực đối nghịch của chủ nghĩa
Mác Lênin, của chủ nghĩa xã hội cũng có dịp vu cáo, xuyên tạc hòng bác bỏ
chủ nghĩa Mác Lênin. Trong đó lý luận hình thái kinh tế xã hội là một điều
lý luận bị công kích từ nhiều phía. Những con ngời cách mạng luôn phải
đấu tranh với các quan điểm thù địch nhằm bảo vệ sự đúng đắn của chủ
nghĩa Mác Lênin nói chung và lý luận Mác về hình thái kinh tế xã hội nói
riêng.
Việt Nam là một trong bốn nớc còn tồn tại của hệ thống chủ nghĩa xã
hội trớc kia nhng Việt Nam luôn đi theo con đờng mà mình đã lựa chọn,
luôn xây dựng và bảo vệ những gì mà mình đã lựa chọn, luôn xây dựng và
bảo vệ những gì mà mình đã có dới sự lãnh đạo của Đảng và nhà nớc đi
theo con đờng mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Vấn đề là một nớc nghèo
nàn, lạc hậu, nền kinh tế thấp kém, lại còn bị bọn thực dân rồi đế quốc đàn
áp bóc lột, nớc ta đã và đang dần dần từng bớc đi lên và phát triển kinh tế d-
ới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng cộng sản Việt Nam. Hiện nay trên thế
giới đang diễn ra cuộc chạy đua phát triển kinh tế sôi động, các nớc nhanh
chóng thực hiện các chính sách kinh tế nhằm đa kinh tế phát triển trong đó
con đờng mà các nớc đã và đang lựa chọn là thực hiện công nghiệp hoá,
hiện đại hoá. Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng phát triển kinh tế là quy
luật khách quan của tồn tại và phát triển loài ngời, và bất cứ ở giai đoạn
nào, ở bất kỳ đất nớc nào không loại trừ các nớc giàu mạnh về kinh tế suy
đến cùng đều đợc bắt đầu và quyết định phát triển kinh tế nghĩa là phải bắt
đầu từ phơng thức sản xuất . Vấn đề khác nhau giữa các nớc là ở phơng h-
ớng, mục tiêu, nội dung và cách phát triển. Mỗi phơng thức sản xuất nhất
định đều có cơ sở vật chất kỹ thuật tơng ứng. Cơ sở vật chất kỹ thuật của
một xã hội tồn tại trong phạm vi các quan hệ sản xuất nhất định nên nó

ngày càng cao, hiện đại. Muốn thế chúng ta cần thay đổi hình thái kinh tế
xã hội, cụ thể hơn chúng ta cần phải thay đổi quan hệ sản xuất, lực lợng sản
xuất và phơng thức sản xuất bởi vì lực lợng sản xuất là nền tảng vật chất kỹ
2
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
thuật của mỗi hình thái kinh tế xã hội. Sự hình thành và phát triển của mỗi
hình thái kinh tế xã hội xét đến cùng là do lực lợng sản xuất quyết định.
Lực lợng sản xuất phát triển qua các hình thái kinh tế xã hội nối tiếp nhau
từ thấp lên cao thể hiện tính liên tục trong sự phát triển của xã hội loài ngời.
Từ quan hệ sản xuất dẫn tới các mối quan hệ khác trong xã hội từ đó tạo
nên xã hội và quy luật xã hội. Mỗi hình thái kinh tế xã hội lại có một kiểu
qqh sản xuất của nó tơng ứng với một trình độ nhất định của lực lợng sản
xuất. Trong dự thảo báo cáo chính trị Đại hội IX xác định: Đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đa nớc ta trở
thành một nớc công nghiệp; u tiên phát triển lực lợng sản xuất, đồng thời
xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hớng xã hội chủ nghĩa, phát
huy cao độ nội lực của dân tộc gắn với vận dụng mọi nguồn lực bên ngoài
và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nhanh có hiệu quả bền
vững Do đó chúng ta cần nghiên cứu lý luận hình thái kinh tế xã hội với sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay đêr thấy rõ đợc
thực trạng của vấn đề đó.
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
b. Nội dung chính
1, Cơ sở lý luận
Hình thái kinh tế xã hội là một phạm trù của nghĩa duy vật lịch sử
đáng để chủ nghĩa xã hội ở từng giai đoạn phát triển lịch sử nhất định với
những quan hệ sản xuất của nó thích ứng với lực lợng sản xuất ở một trình
độ nhất định và với một kiến trúc thợng tầng đợc xây dựng lên trên những
quan hệ sản xuất đó. Học thuyết Mac Lê nin về hình thái kinh tế xã hội

và trớc hết phải tác động vào chính nền kinh tế xây dựng tác động đến hình
thái kinh tế xã hội cụ thể hơn là thay đổi nâng cao hơn đối với lực l ợng sản
xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng. Mac đã nêu
một t tởng rất quan trọng về vai trò của lực lợng sản xuất trong việc thay
đổi các quan hệ xã hội. Mác việt: Những quan hệ xã hội đều gắn liền mật
thiết với những lực lợng sản xuất . Do có đợc những lực lợng sản xuất mới
loài ngời thay đổi phơng thức sản xuất của mình và do thay đổi phơng thức
sản xuất cách kiếm sống của mình, loài ngời thay đổi tất cả những quan hệ
xã hội của mình. Cái cố xay quay bằng tay đa lại xã hội có lãnh chúa ,cái
cối xay chạy bằng hơn nớc đa lại xã hội có nhà t bản công nghiệp. Nh vậy
theo Mác lực lợng sản xuất xét đến cùng đóng vai trò quyết định trong việc
thay đổi phơng thức sản xuất, dẫn đến thay đổi toàn bộ các quan hệ xã hội
và thay đổi một chế độ xã hội mà về sau Mác gọi là hình thái kinh tế xã hội.
Lịch sử phát triển của xã hội đã trải qua nhiều giai đoạn nối tiếp nhau từ
thấp đến cao. Tơng ứng với mỗi giai đoạn là một hình thái kinh tế xã hội. Sự
vận động thay thế nhau của các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử đều do
tác động của các quy luật khách quan đó là quá trình lịch sử tự nhiên của xã
hội. Mác viết: Tôi coi sự phát triển của những hình thái kinh tế xã hội là
một quá trình lịch sử tự nhiên. Trong các quy luật khách quan cho phối sự
vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội thì quy luật về sự phù
hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất có
vai trò quyết định nhất. Lực lợng sản xuất một mặt của phơng thức sản xuất
là yếu tố bảo đảm tính kế thừa trong sự phát triển tiến lên của xã hội, quy
định khuynh hớng phát triển từ thấp đến cao. Quan hệ sản xuất là mặt thứ
hai của phơng thức sản xuất biểu hiện tính gián đoạn trong sự phát triển của
lịch sử nhân loại. Theo quan điểm của Lê nin thì ông đã quy những quan
5
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
hệ xã hội về các quan hệ sản xuất quy những quan hệ sản xuất vào những
trình độ của lực lợng sản xuất từ đó giải thích đa sự vận động của các hình

Website: Email : Tel (: 0918.775.368
kinh tế của xã hội, tức là các cơ sở hiện thực trên đó dựng lên một kiến trúc
thợng tầng pháp lý và chính trị và những hình thái ý thức xã hội nhất định
hởng ứng với cơ sở hiện thực đó. Về sau bằng một công thức ngắn gọn
Ănghen đã tóm tắt quan niệm về hình thái kinh tế xã hội nh sau: trong
mỗi thời đại lịch sử phng thức chủ yếu của sản xuất kinh tế và trao đổi,
cùng với cơ cấu xã hội do phơng thức đó quyết định, đã cấu thành cơ sở cho
lịch sử chính trị của thời đại và lịch sử của sự phát triển trí tuệ thời đại, các
cơ sở mà chỉ có xuất phát từ đó mới cất nghĩa đợc lịch sử của sự phát triển
trí tuệ thời đại, cái cơ sở và chỉ có xuất phát từ trí tuệ thời đại, các cơ sở mà
chỉ có xuất phát từ đó mới cắt nghĩa đợc lịch sử. Lịch sử chứng tỏ rằng,
các hình thái xã hội ngay cùng một kiểu cũng không khi nào đợc thể hiện d-
ới hình thức nh sau. Mác viết : cùng một cơ sở kinh tế đó xét về mặt những
điều kiện chủ yếu của nó-nhng do có những tình hình khác nhau về mặt
kinh nghiệm, do những điều kiện tự nhiên, do những quan hệ chủng tộc do
những ảnh hởng lịch sử từ ngoài vào,.. nên lại có biểu hiện ra dới không
biết bao nhiêu là biến thể và màu sắc mà ngời ta chỉ có thể hiểu đợc nhờ
phân tích những tình hình nhất định do kinh nghiệm đem lại . Học thuyết
Mác về hình thái kinh tế xã hội nhấn mạnh vai trò quyết định xét đến
cung cầu của nhân tố kinh tế, song không bao giờ coi kinh tế là nhân tố
quyết định duy nhất trong lịch sử. Ăng ghen viết: Theo quan điểm duy vật
lịch sử, nhân tố quyết định trong lịch sử xét đến cùng là sự sản xuất và tái
sản xuất ra đời sống hiện thực. Cả Mác lẫn tôi cha bao giờ khẳng định gì
hơn thế Do đó nếu có ai xuyên tạc câu đó khiến cho nó có nghĩa là nhân
tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất thì nh vậy là họ đã biến câu đó
thành một câu trống rỗng, triều tợng về nghĩa. Tình hình kinh tế là cơ sở,
nhng mọi yếu tố khác của thợng tầng kiến trúc cũng đều ảnh h ởng đến
quá trình của những cuộc đấu tranh lịch sử và trong nhiều trờng hợp lại
chiếm u thết trong việc quyết định hình thức của những cuộc đấu tranh đó.
Căn cứ vào những t tởng của các nhà kinh điển và thực tiễn, chúng ta có thể

nền văn minh nhất định và nó luôn đánh giá cao vai trò cách mạng của lực
lợng sản xuất và công nghệ, tức là vai trò của những trình độ văn minh vật
chất. Học thuyết Mác về hình thái kinh tế xã hội luôn là quan niệm duy
nhất khoa học và cách mạng để phân tích lịch sử và nhận thức các vấn đề xã
hội. Trong quá trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển xã hội chẳng những
8