PHẦN 1: TÓM TẮT LÝ THUYẾT VỀ TRÌNH BÀY BCTC, CHÍNH SÁCH
KẾ TOÁN, THUYẾT MINH BCTC CỦA NHTM.
1.1. Tổng quan về báo cáo tài chính của NHTM
1.1.1. Báo cáo tài chính:
Hệ thống báo cáo tài chính là một bộ phận (trong bốn phần, cụ thể là ở Phần thứ
hai - Hệ thống báo cáo tài chính;) của chế độ kế toán doanh nghiệp được quy định
tại quyết định số 15/2006/QĐ-BTCngày 20 tháng 03 năm 2006 của Bộ Tài chính.
Bên cạnh chế độ kế toán được áp dụng chung cho mọi loại hình doanh nghiệp
nêu trên, Bộ Tài chính cũng ban hành các thông tư hướng dẫn, quyết định, nghị định
riêng về chế độ kế toán, hệ thống báo cáo tài chính áp dụng riêng cho một số loại
hình doanh nghiệp đặc thù, bao gồm:
- Công ty chứng khoán,
- Công ty quản lý quỹ,
- Trung tâm lưu ký chứng khoán,
- Sở Giao dịch chứng khoán,
- Các cơ sở ngoài công lập hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục- đào tạo; y tế;
văn hoá; thể dục thể thao; khoa học công nghệ; môi trường; xã hội; dân số, gia đình,
bảo vệ chăm sóc trẻ em,
- Các tổ chức tín dụng (trong nước), (16/2007/QĐ-NHNN quyết định của
Thống đốc NHNN Ban hành Chế độ báo cáo tài chính đối với các tổ chức tín dụng)
- Doanh nghiệp bảo hiểm…
Vì vậy chế độ báo cáo tài chính của các tổ chức tín dụng, bao gồm NHTM vừa
phải tuân thủ theo các chuẩn mực kế toán áp dụng đối với doanh nghiệp nói chung,
vừa tuân theo tính chất đặc thù của ngành tài chính – ngân hàng nói riêng.
1.1.2. Báo cáo tài chính của NHTM:
Căn cứ theo quyết định ban hành Chế độ báo cáo tài chính đối với các tổ chức
tín dụng số 16/2007/QĐ-NHNN ngày 18 tháng 04 năm 2007, báo cáo tài chính của
các TCTD (gọi tắt là báo cáo tài chính) là các báo cáo được lập theo các Chuẩn mực
Kế toán Việt Nam và Chế độ kế toán hiện hành để phản ánh các thông tin kinh tế,
tài chính chủ yếu của TCTD. Hệ thống báo cáo tài chính đối với các TCTD bao
gồm: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu

thương mại;
 Tiền gửi tại các Ngân hàng khác, cho vay và ứng trước cho các tổ chức tín
dụng và các tổ chức tài chính tương tự khác;
 Tiền gửi khác trên thị trường tiền tệ;
 Cho vay và ứng trước cho khách hàng;
 Chứng khoán đầu tư;
 Góp vốn đầu tư
 Tài sản cố định.
Như vậy, đối với NHTM, các khoản mục tài sản, nợ phải trả ngắn hạn và dài hạn
không được trình bày riêng biệt vì phần lớn tài sản và nợ phải trả của Ngân hàng có
thể được thực hiện hoặc thanh toán trong tương lai gần.
1.2.2. Các thông tin phải trình bày trong bảng báo cáo kết quả kinh doanh của
NHTM:
Bảng báo cáo kết quả kinh doanh của NHTM thực hiện theo mẫu B03/TCTD tại
quyết định 16/2007/QĐ-NHNN ngày 18/04/2007 của Thống đốc NHNN.
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 2
Đối với tổ chức là NHTM, ngoài các yêu cầu của chuẩn mực kế toán số 21, Báo
cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng phải trình bày theo chuẩn mực kế
toán Việt Nam số 22 gồm các khoản mục thu nhập, chi phí chủ yếu sau đây:
 Thu nhập lãi và các khoản thu nhập tương tự;
 Chi phí lãi và các chi phí tương tự;
 Lãi được chia từ góp vốn và mua cổ phần;
 Thu phí hoạt động dịch vụ;
 Phí và chi phí hoa hồng;
 Lãi hoặc lỗ thuần từ kinh doanh chứng khoán kinh doanh;
 Lãi hoặc lỗ thuần từ kinh doanh chứng khoán đầu tư;
 Lãi hoặc lỗ thuần hoạt động kinh doanh ngoại hối;
 Thu nhập từ hoạt động khác;
 Tổn thất khoản cho vay và ứng trước;
 Chi phí quản lý;

(l) Tiền thu vào hoặc chi ra về mua, bán chứng khoán ở doanh nghiệp kinh
doanh chứng khoán;
(m) Tiền chi mua chứng khoán vì mục đích thương mại;
(n) Tiền thu từ bán chứng khoán vì mục đích thương mại;
(o) Thu nợ khó đòi đã xóa sổ;
(p) Tiền thu khác từ hoạt động kinh doanh;
(q) Tiền chi khác từ hoạt động kinh doanh.
Đối với các luồng tiền từ hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính của NHTM
thì tương tự như đối với các doanh nghiệp thông thường khác, trừ các khoản tiền
cho vay của ngân hàng được phân loại là luồng tiền từ hoạt động kinh doanh vì
chúng liên quan đến hoạt động tạo ra doanh thu chủ yếu của NHTM.
1.3. Chính sách kế toán của NHTM
Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 nêu rằng chính sách kế toán bao gồm
những nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp
dụng trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính.
Doanh nghiệp, cụ thể là NHTM “phải lựa chọn và áp dụng các chính sách kế
toán cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với quy định của từng
chuẩn mực kế toán. Trường hợp chưa có quy định ở chuẩn mực kế toán và chế độ
kế toán hiện hành, thì doanh nghiệp phải căn cứ vào chuẩn mực chung để xây dựng
các phương pháp kế toán hợp lý nhằm đảm bảo báo cáo tài chính cung cấp được các
thông tin đáp ứng các yêu cầu…”
Các chính sách kế toán phải trình bày những điểm sau đây:
a) Các cơ sở đánh giá được sử dụng trong quá trình lập báo cáo tài chính;
b) Mỗi chính sách kế toán cụ thể cần thiết cho việc hiểu đúng các báo cáo tài
chính.
NHNN đã đưa ra những nội dung cần trình bày của chính sách kế toán được áp
dụng tại TCTD theo mẫu biểu Thuyết minh báo cáo tài chính tại quyết định số
16/2007/QĐ-NHNN ban hành chế độ báo cáo tài chính đối với các tổ chức tín dụng.
Một mặt khác, theo thông tư số 210/2009/TT-BTC ngày 06 tháng 11 năm 2009,
điều 26 có quy định: Đơn vị phải trình bày trong phần tóm tắt các chính sách kế

(i)Những khoản nợ tiềm tàng, những khoản cam kết và những thông tin tài
chính khác; và
(ii) Những thông tin phi tài chính.
(Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21)
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 5
PHẦN 2: SO SÁNH BCTC THỰC TẾ CỦA CÁC NHTM TRONG VIỆC
TRÌNH BÀY BCTC, CS KẾ TOÁN & THUYẾT MINH BCTC
2.1. Các ngân hàng được chọn để xem xét:
Qua quá trình tham khảo báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại,
nhóm quyết định lựa chọn 2 trong số các ngân hàng để xem xét, so sánh về việc
trình bày các chỉ tiêu báo cáo tài chính chủ yếu, các chính sách kế toán và thuyết
minh BCTC. Đó là các ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (Vietinbank) và
ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB). Tiêu chí để nhóm lựa chọn 2 ngân hàng này là
dựa trên bảng xếp hạng 1000 doanh nghiệp đóng thuế thu nhập nhiều nhất trong
năm 2013 (tại trang web chính thức: www.v1000.vn), trong đó Vietinbank đang là
ngân hàng dẫn đầu danh sách (vị thứ 1/1000), còn SCB đang tạm xếp sau cùng so
với các doanh nghiệp phân theo ngành ngân hàng, tài chính, chứng khoán (vị thứ
712/1000).
2.2. Bảng tiêu chí được sử dụng để xem xét:
Bảng tiêu chí xem xét được nhóm thiết lập tổng hợp từ các nội dung của phần 1
đã trình bày cơ sở lý thuyết về các chỉ tiêu BCTC chủ yếu & các chính sách kế toán,
thuyết minh BCTC của NHTM theo các quy định và chuẩn mực kế toán hiện hành.
Cụ thể các tiêu chí xin vui lòng xem trong phụ lục 01 đính kèm.
2.3. Xem xét và đánh giá cụ thể báo cáo tài chính thực tế của 2 ngân hàng:
Tài liệu xem xét: Báo cáo tài chính của 2 ngân hàng Vietinbank và SCB năm
2013. Các BCTC đều đã được kiểm toán bởi các tổ chức kiểm toán độc lập, uy tín
tại Việt Nam và trên thế giới. Cụ thể bảng đánh giá BCTC của 2 ngân hàng
Vietinbank và SCB xin vui lòng xem phụ lục 02 đính kèm.
Dựa trên việc đưa ra các tiêu chí để xem xét BCTC của 2 ngân hàng theo nội
dung phần 1, nhóm chỉ tập trung trình bày những tiêu chí có sự khác biệt giữa 2

2.1
Trên báo cáo tài chính của
NHTM trình bày đầy đủ, cụ
thể chính sách kế toán áp
dụng cho việc lập và trình bày
báo cáo tài chính của ngân
hàng. (có/không)
Không Không
Chỉ có tóm tắt/các chính
sách kế toán chủ yếu 
Gây khó khăn cho người
sử dụng BCTC khi cần
tra cứu chính sách kế
toán về các khoản mục
khác, chẳng hạn như: Kế
toán các khoản thu từ
phí và hoa hồng; Kế
toán đối với cho vay
khách hàng…
2.2
Chính sách kế toán của
NHTM đưa ra đầy đủ, cụ thể
những nguyên tắc, cơ sở và
các phương pháp kế toán cụ
thể được ngân hàng áp dụng
trong quá trình lập và trình
bày báo cáo tài chính.
(có/không)
Không Không
Ví dụ còn thiếu các

xoá sổ các khoản cho vay và
ứng trước không có khả năng
thu hồi. (có/không)
Không Không
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 7
2.10
Báo cáo tài chính của Ngân
hàng trình bày chính sách kế
toán làm cơ sở cho việc ghi
nhận chi phí hoặc xoá sổ các
khoản cho vay và ứng trước
không có khả năng thu hồi.
(có/không)
Không Không
TC 3 Thuyết minh BCTC của NHTM
3.1
Thuyết minh BCTC của ngân
hàng đưa ra các thông tin về
cơ sở dùng để lập báo cáo tài
chính và các chính sách kế
toán cụ thể được chọn và áp
dụng đối với các giao dịch và
các sự kiện quan trọng.
(có/không)
Có
Có nhưng
chưa rõ
ràng
Vietinbank có mục nội
dung nêu rõ về Cơ sở

hàng có phần kiến nghị, trong
đó trình bàynhững kiến nghị
với cấp trên, với Nhà nước
các vấn đề liên quan đến
chính sách,chế độ tài chính kế
toán,… (có/không)
Không Không
Đánh giá tổng kết
Tương đối
rõ ràng và
đầy đủ hơn.
Khác biệt về việc tuân
thủ và trình bày BCTC
của 2 Ngân hàng không
nhiều.
Qua việc so sánh BCTC của hai NHTM nêu trên có thể thấy cả hai NHTM hầu
hết đều tuân thủ các quy định và chuẩn mực kế toán về trình bày và thuyết minh báo
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 8
cáo tài chính. Ngân hàng Vietinbank có phần rõ ràng và đầy đủ hơn khi trình bày cụ
thể về cơ sở lập báo cáo tài chính; cơ sở xác định giá trị công cụ tài chính được sử
dụng trong quá trình lập Báo cáo tài chính; chính sách kế toán liên quan đến việc
ghi nhận các loại thu nhập chủ yếu.
Tuy vậy, báo cáo tài chính của cả 2 ngân hàng trên nói riêng và các NHTM nói
chung đều chưa thể hiện hết các chỉ tiêu chủ yếu trên BCTC theo quy định tại các
chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21, 22, 24 và quyết định 16/2007/QĐ-NHNN,
nghĩa là vẫn chưa thực sự đầy đủ như quy định.
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 9
PHẦN 3: ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
3.1. Những kết quả đạt được:
- BCTC của các NHTM nói chung đều tuân thủ các quy định và chuẩn mực kế

1. TS. Nguyễn Thị Loan, TS. Lâm Thị Hồng Hoa (đồng chủ biên); Kế toán
ngân hàng; Nhà xuất bản Phương Đông; năm 2012.
2. NGƯT. Vũ Thiện Thập (chủ biên); Kế toán ngân hàng; Học viện Ngân hàng;
năm 2005.
3. Lê Thị Kim Liên; Giáo trình kế toán ngân hàng; Đại học Huế - Trường ĐH
Kinh tế; năm 2007.
4. Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt nam, trong đó chủ yếu là các Chuẩn mực
số 21 về trình bày báo cáo tài chính; Chuẩn mực số 22 về trình bày bổ sung
báo cáo tài chính của các ngân hàng và tổ chức tài chính tương tự; Chuẩn
mực số 24 về Báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
5. Luật Kế toán của Quốc Hội số 03/2003/QH11 ngày 17 tháng 06 năm 2003.
6. Luật các TCTD của Quốc Hội số 47/2010/QH12 ngày 16 tháng 06 năm
2010.
7. Quyết định của Bộ Tài Chính số 15/2006/QĐ-BTCngày 20 tháng 03 năm
2006 về việc ban hành Chế độ Kế toán doanh nghiệp.
8. Quyết định của Ngân Hàng Nhà Nước số 16/2007/QĐ-NHNN ngày 18 tháng
04 năm 2007 về việc ban hành chế độ báo cáo tài chính đối với các tổ chức
tín dụng.
9. Thông tư của Bộ Tài Chính số 210/2009/TT-BTC ngày 6 tháng 11 năm 2009
về việc hướng dẫn áp dụng Chuẩn mực kế toán quốc tế về trình bày báo cáo
tài chính và thuyết minh thông tin đối với công cụ tài chính.
10. Dự thảo của NHNN tháng 9 năm 2009 báo cáo đánh giá về Chế độ kế toán
áp dụng cho các TCTD.
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 11
MỤC LỤC
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 01: Thiết lập các tiêu chí xem xét BCTC của NHTM.
PHỤ LỤC 02: Bảng tiêu chí đánh giá cụ thể BCTC của 2 ngân hàng TMCP Công
Thương Việt Nam (Vietinbank) và ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB).
Môn Kế toán – kiểm toán ngân hàng Trang 12